Bhairava Tantra · as given in the Mantra Mahārṇava

दक्षिणकालिकाकर्पूरस्तोत्रम्

Dakshinakalika Karpura Stotram (Bhairava Tantra) — The camphor hymn: twenty-two verses to Dakṣiṇā Kālī

The Karpūra Stotra takes its name from its first word, “camphor”, which in the opening riddle stands for a seed-syllable of Kali. The first six verses give her bīja syllables in a code of letters; the verses after them praise her as the mother who makes, keeps and dissolves the world, and describe her as she is meditated on in the cremation ground, joined with Mahākāla. The hymn closes with what its recitation gives.

अथ श्यामा अर्थात् दक्षिणकालिका कर्पूरस्तोत्रारंभःThe Karpūra hymn of Dakṣiṇā Kālikā

Verse 1

कर्पूरं मध्यमाच्च स्वर पररहितं सेन्दुवामाक्षियुक्तं बीजं ते मातरेतत् त्रिपुरहरवधूः त्रिःकृतं ये जपंति ।
तेषां गद्यानि पद्यानि च मुखकुहरा दुल्लसंत्येव वाचः स्वच्छंदं ध्वांतधाराधररुचिरुचिरे सर्वसिद्धिं गतानाम् ॥ १ ॥

karpūraṃ madhyamācca svara pararahitaṃ senduvāmākṣiyuktaṃ bījaṃ te mātaretat tripuraharavadhūḥ triḥkṛtaṃ ye japaṃti |
teṣāṃ gadyāni padyāni ca mukhakuharā dullasaṃtyeva vācaḥ svacchaṃdaṃ dhvāṃtadhārādhararucirucire sarvasiddhiṃ gatānām

कर्पूरम्मध्यमाच्च स्वर पररहितम्सेन्दुवामाक्षियुक्तम्बीजम्ते मातः एतत्त्रिपुरहरवधूःत्रिःकृतम्ये जपंतितेषाम् वाचःगद्यानि पद्यानि चमुखकुहरात् उल्लसंति एवस्वच्छंदम्ध्वांतधाराधररुचिरुचिरेसर्वसिद्धिम् गतानाम्
हिन्दी अर्थ

हे माता, त्रिपुर के नाशक की वधू: जो तुम्हारे इस बीज को, जो यहाँ अक्षरों की पहेली में छिपा है, तीन बार जपते हैं, उनके मुख से गद्य और पद्य अपने आप बहने लगते हैं, काले बादल की तरह चमकते हुए, और वे सब सिद्धियाँ पा लेते हैं।

English sense

Mother, bride of the destroyer of the triple city: whoever recites this seed-syllable of yours, hidden here in a riddle of letters, three times, from their mouths prose and verse pour out freely, shining like a dark cloud, and they reach every accomplishment.

बीज-निर्माण की सांकेतिक पंक्ति uncertain

पदार्थ · word by word
कर्पूरम्
“camphor” (the riddle begins)“कर्पूर” (पहेली का आरम्भ)
मध्यमाच्च स्वर पररहितम्
without its middle and its last vowelबीच के और अन्तिम स्वर के बिना
सेन्दुवामाक्षियुक्तम्
joined with the dot and the long īबिन्दु और दीर्घ ई से युक्त
बीजम्
seed-syllableबीज
ते मातः एतत्
this of yours, Motherहे माता, तुम्हारा यह
त्रिपुरहरवधूः
bride of the destroyer of the triple cityत्रिपुर के नाशक की वधू
त्रिःकृतम्
made threefoldतीन बार
ये जपंति
those who reciteजो जपते हैं
तेषाम् वाचः
their wordsउनकी वाणी
गद्यानि पद्यानि च
prose and verseगद्य और पद्य
मुखकुहरात् उल्लसंति एव
rise from the hollow of the mouthमुख से उमड़ती हैं
स्वच्छंदम्
freelyअपनी इच्छा से
ध्वांतधाराधररुचिरुचिरे
O you lovely as a dark rain-cloudहे काले मेघ जैसी सुन्दर
सर्वसिद्धिम् गतानाम्
of those who have reached every accomplishmentजो सब सिद्धियाँ पा चुके

Verse 2

ईशानः सेन्दुवामश्रवणपरिगतो बीजमन्यन्महेशि द्वंद्वं ते मंदचेता यदि जपति जनो वारमेकं कदाचित् ।
जित्वा वाचामधीशं धनदमपि चिरं मोहयंत्यंबुजाक्षीवृंदं चंद्रार्धचूडे स भवति सुमहाघोररावावतंसे ॥ २ ॥

īśānaḥ senduvāmaśravaṇaparigato bījamanyanmaheśi dvaṃdvaṃ te maṃdacetā yadi japati jano vāramekaṃ kadācit |
jitvā vācāmadhīśaṃ dhanadamapi ciraṃ mohayaṃtyaṃbujākṣīvṛṃdaṃ caṃdrārdhacūḍe sa bhavati sumahāghorarāvāvataṃse

ईशानः सेन्दुवामश्रवणपरिगतःबीजम् अन्यत्महेशिद्वंद्वम् तेमंदचेताः यदि जपति जनःवारम् एकम् कदाचित्जित्वावाचाम् अधीशम्धनदम् अपिचिरम्मोहयतिअंबुजाक्षीवृंदम्चंद्रार्धचूडेसुमहाघोररावावतंसे
हिन्दी अर्थ

हे अर्धचन्द्र को मुकुट में धारण करने वाली महेशी: यदि उत्कट मन वाला कोई मनुष्य तुम्हारे इस दूसरे बीज को, जो पहेली में छिपा है, एक बार भी जपता है, तो वह वाणी के स्वामी और धन के स्वामी को भी जीत लेता है और बहुत समय तक कमलनयनी स्त्रियों के समूहों को मोहित करता है, हे भयंकर गर्जन को कर्णभूषण बनाने वाली।

English sense

Great goddess with the crescent on your crown: if a person of ardent mind recites, even once, this other seed-syllable of yours, hidden in the riddle, he surpasses the master of speech and the lord of wealth, and for long charms crowds of lotus-eyed women, O you whose ears wear a fearful roar.

बीज-निर्माण की सांकेतिक पंक्ति uncertain

पदार्थ · word by word
ईशानः सेन्दुवामश्रवणपरिगतः
the letter īśāna with the dot and the left earईशान अक्षर, बिन्दु और बायाँ कान जुड़ा हुआ
बीजम् अन्यत्
another seed-syllableदूसरा बीज
महेशि
O great goddessहे महेशी
द्वंद्वम् ते
the pair of yoursतुम्हारा युगल
मंदचेताः यदि जपति जनः
if a person of ardent mind recitesयदि उत्कट मन वाला मनुष्य जपे
वारम् एकम् कदाचित्
even once at any timeकभी एक बार भी
जित्वा
having surpassedजीतकर
वाचाम् अधीशम्
the master of speechवाणी के स्वामी को
धनदम् अपि
and the giver of wealthधन देने वाले को भी
चिरम्
for longबहुत समय तक
मोहयति
he charmsमोहित करता है
अंबुजाक्षीवृंदम्
crowds of lotus-eyed womenकमलनयनी स्त्रियों के समूह
चंद्रार्धचूडे
O you with the half-moon crestहे अर्धचन्द्र शिखा वाली
सुमहाघोररावावतंसे
O you whose ear-ornament is a very great fearful roarहे अत्यन्त भयंकर गर्जन को कर्णभूषण बनाने वाली

Verse 3

ईशो वैश्वानरस्थः शशिधरविलसद्वामनेत्रेण युक्तो बीजं ते द्वंद्वमन्यद्गलितचिकुरे कालिके ये जपंति ।
द्वेष्टारं ते च घ्नंति त्रिभुवनमपि ते वश्यभावं नयंति सृक्कद्वंद्वास्त्रधाराद्वयधरवदने दक्षिणे कालिकेति ॥ ३ ॥

īśo vaiśvānarasthaḥ śaśidharavilasadvāmanetreṇa yukto bījaṃ te dvaṃdvamanyadgalitacikure kālike ye japaṃti |
dveṣṭāraṃ te ca ghnaṃti tribhuvanamapi te vaśyabhāvaṃ nayaṃti sṛkkadvaṃdvāstradhārādvayadharavadane dakṣiṇe kāliketi

ईशः वैश्वानरस्थःशशिधरविलसद्वामनेत्रेण युक्तःबीजम् ते द्वंद्वम् अन्यत्गलितचिकुरे कालिकेये जपंतिद्वेष्टारम् घ्नंतिते चत्रिभुवनम् अपिवश्यभावम् नयंतिसृक्कद्वंद्वास्त्रधाराद्वयधरवदनेदक्षिणे कालिका इति
हिन्दी अर्थ

हे खुले केशों वाली कालिके: जो तुम्हारा दूसरा बीज जपते हैं (अग्नि में ईश अक्षर, चन्द्र जैसी बायीं आँख से युक्त), वे अपने शत्रु को मारते हैं और तीनों लोक भी उनके वश में आ जाते हैं, हे दक्षिणा कालिका, जिसके मुख के दोनों किनारों से रक्त की दो धाराएँ बहती हैं।

English sense

Kālikā of loose-flowing hair: those who recite your other seed-syllable (the letter īśa in fire with the moon-like left eye) kill their enemy, and even the three worlds come under their sway, O Dakṣiṇā Kālikā, whose mouth is streaked with a double stream of blood from its corners.

बीज-निर्माण की सांकेतिक पंक्ति uncertain

पदार्थ · word by word
ईशः वैश्वानरस्थः
the letter īśa standing in fireअग्नि में स्थित ईश अक्षर
शशिधरविलसद्वामनेत्रेण युक्तः
joined with the shining left eye (dot) of the moon-bearerचन्द्रधारी की चमकती बायीं आँख (बिन्दु) से युक्त
बीजम् ते द्वंद्वम् अन्यत्
your other, double seed-syllableतुम्हारा दूसरा, दोहरा बीज
गलितचिकुरे कालिके
O Kālikā of loosened hairहे खुले केशों वाली कालिके
ये जपंति
those who reciteजो जपते हैं
द्वेष्टारम् घ्नंति
they kill the haterशत्रु को मारते हैं
ते च
and theyऔर वे
त्रिभुवनम् अपि
even the three worldsतीनों लोक भी
वश्यभावम् नयंति
bring under their swayवश में कर लेते हैं
सृक्कद्वंद्वास्त्रधाराद्वयधरवदने
O you whose mouth bears a double stream of blood at its two cornersहे मुख के दोनों किनारों पर रक्त की दो धाराएँ धारण करने वाली
दक्षिणे कालिका इति
O Dakṣiṇā Kālikāहे दक्षिणा कालिका

Verse 4

ऊर्ध्वं वामे कृपाणं करकमलतले छिन्नमुंडं तथाधः सव्येऽभीतिं वरं च त्रिजगदघहरे दक्षिणे कालिके च ।
जप्त्वैतन्नाम ये वा तव मनुविभवं धारयंत्येवमंब तेषामष्टौ करस्थाः प्रकटितवदने सिद्धयस्त्र्यंबकस्य ॥ ४ ॥

ūrdhvaṃ vāme kṛpāṇaṃ karakamalatale chinnamuṃḍaṃ tathādhaḥ savye'bhītiṃ varaṃ ca trijagadaghahare dakṣiṇe kālike ca |
japtvaitannāma ye vā tava manuvibhavaṃ dhārayaṃtyevamaṃba teṣāmaṣṭau karasthāḥ prakaṭitavadane siddhayastryaṃbakasya

ऊर्ध्वम् वामेकृपाणम्करकमलतलेछिन्नमुंडम् तथा अधःसव्येअभीतिम् वरम् चत्रिजगदघहरेदक्षिणे कालिके चजप्त्वैतन्नामये वा तव मनुविभवम्धारयंति एवम् अंबतेषाम् करस्थाःअष्टौ सिद्धयःत्र्यंबकस्यप्रकटितवदने
हिन्दी अर्थ

ऊपर के बाएँ कमल-हाथ में तलवार, उसके नीचे कटा सिर; दाहिनी ओर ऊपर अभय और नीचे वर की मुद्रा: हे दक्षिणा कालिका, तीनों लोकों के पाप हरने वाली। हे माता, जो तुम्हारा यह नाम जपते हैं और तुम्हारे मन्त्र का प्रभाव धारण करते हैं, उनके हाथ में तीन आँखों वाले प्रभु की आठों सिद्धियाँ रहती हैं, हे खुले मुख वाली।

English sense

Sword in the upper left lotus-hand and a severed head below it; on the right, fearlessness above and the boon-giving gesture below: O Dakṣiṇā Kālikā, remover of the sin of the three worlds. Mother, those who recite this name of yours and hold your mantra’s power have the eight accomplishments of the three-eyed Lord in the palm of the hand, O you of the open mouth.

पदार्थ · word by word
ऊर्ध्वम् वामे
above, on the leftऊपर, बायें हाथ में
कृपाणम्
a swordतलवार
करकमलतले
in the lotus of the handकमल जैसे हाथ में
छिन्नमुंडम् तथा अधः
and a severed head belowऔर नीचे कटा सिर
सव्ये
on the rightदाहिनी ओर
अभीतिम् वरम् च
fearlessness and the boonअभय और वर
त्रिजगदघहरे
O remover of the sin of the three worldsहे तीनों लोकों के पाप हरने वाली
दक्षिणे कालिके च
and O Dakṣiṇā Kālikāहे दक्षिणा कालिका
जप्त्वैतन्नाम
having recited this nameयह नाम जपकर
ये वा तव मनुविभवम्
or those who (hold) the power of your mantraया जो तुम्हारे मन्त्र का प्रभाव
धारयंति एवम् अंब
bear it so, Motherइस प्रकार धारण करते हैं, हे माता
तेषाम् करस्थाः
in their handsउनके हाथ में
अष्टौ सिद्धयः
the eight accomplishmentsआठ सिद्धियाँ
त्र्यंबकस्य
of the three-eyed Lordतीन नेत्रों वाले प्रभु की
प्रकटितवदने
O you of the open mouthहे खुले मुख वाली

Verse 5

वर्गार्धं वह्निसंस्थां विधुरतिवलितं तत्त्रयं कूर्चयुग्मं लज्जाबिंदुं च पश्चात्स्मितमुखि त्वदष्टद्वयं योजयित्वा ।
मातर्ये ये जपंति स्मरहरमहिले भावयंते स्वरूपं ते लक्ष्मीलास्यलीलाकमलदलदृशः कामरूपा भवंति ॥ ५ ॥

vargārdhaṃ vahnisaṃsthāṃ vidhurativalitaṃ tattrayaṃ kūrcayugmaṃ lajjābiṃduṃ ca paścātsmitamukhi tvadaṣṭadvayaṃ yojayitvā |
mātarye ye japaṃti smaraharamahile bhāvayaṃte svarūpaṃ te lakṣmīlāsyalīlākamaladaladṛśaḥ kāmarūpā bhavaṃti

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

बीज-निर्माण की सांकेतिक पंक्ति uncertain

Verse 6

प्रत्येकं वा द्वयं वा त्रयमपि च परं बीजमत्यंतगुह्यं त्वन्नाम्ना योजयित्वा सकलमपि सदा भावयंतो जपंति ।
तेषां नेत्रारविंदे विहरति कमलावक्त्रशुभ्रांशुबिंबे वाग्देवी दिव्यमुंडस्रगतिशयलसत्कंठपीनस्तनाढ्ये ॥ ६ ॥

pratyekaṃ vā dvayaṃ vā trayamapi ca paraṃ bījamatyaṃtaguhyaṃ tvannāmnā yojayitvā sakalamapi sadā bhāvayaṃto japaṃti |
teṣāṃ netrāraviṃde viharati kamalāvaktraśubhrāṃśubiṃbe vāgdevī divyamuṃḍasragatiśayalasatkaṃṭhapīnastanāḍhye

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

बीज-निर्माण की सांकेतिक पंक्ति uncertain

Verse 7

गतासूनां बाहुप्रकटकृतकांचीपरिलसन्नितंबां दिग्वस्त्रां त्रिभुवनविधात्रीं त्रिनयनाम् ।
श्मशानस्थे तल्पे शवहृदि महाकालसुरतप्रयुक्तां त्वां ध्यायन् जननि जडचेता अपि कविः ॥ ७ ॥

gatāsūnāṃ bāhuprakaṭakṛtakāṃcīparilasannitaṃbāṃ digvastrāṃ tribhuvanavidhātrīṃ trinayanām |
śmaśānasthe talpe śavahṛdi mahākālasurataprayuktāṃ tvāṃ dhyāyan janani jaḍacetā api kaviḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 8

शिवाभिर्घोराभिः शवनिवहमुंडास्थिनिकरैः परं संकीर्णायां प्रकटितचितायां हरवधूम् ।
प्रविष्टां संतुष्टामुपरि सुरतेनातियुवतीं सदा त्वां ध्यायंति क्वचिदपि न तेषां परिभवः ॥ ८ ॥

śivābhirghorābhiḥ śavanivahamuṃḍāsthinikaraiḥ paraṃ saṃkīrṇāyāṃ prakaṭitacitāyāṃ haravadhūm |
praviṣṭāṃ saṃtuṣṭāmupari suratenātiyuvatīṃ sadā tvāṃ dhyāyaṃti kvacidapi na teṣāṃ paribhavaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 9

वदामस्ते किं वा जननि वयमुच्चैर्जडधियो न धाता नापीशो हरिरपि न ते वेत्ति परमम् ।
तथापि त्वद्भक्तिमुखरयति चास्माकमपि ते तदेतत्क्षंतव्यं न खलु पशुरोषः समुचितः ॥ ९ ॥

vadāmaste kiṃ vā janani vayamuccairjaḍadhiyo na dhātā nāpīśo harirapi na te vetti paramam |
tathāpi tvadbhaktimukharayati cāsmākamapi te tadetatkṣaṃtavyaṃ na khalu paśuroṣaḥ samucitaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 10

समंतादापीनस्तनजघनधृग्यौवनवतीरतासक्तो नक्तं यदि जपति भक्तस्तव मनुम् ।
विवासास्त्वां ध्यायन्गलितचिकुरस्तस्य वशगाः समस्ताः सिद्धौघा भुवि चिरतरं जीवति कविः ॥ १० ॥

samaṃtādāpīnastanajaghanadhṛgyauvanavatīratāsakto naktaṃ yadi japati bhaktastava manum |
vivāsāstvāṃ dhyāyangalitacikurastasya vaśagāḥ samastāḥ siddhaughā bhuvi cirataraṃ jīvati kaviḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 11

समाः स्वस्थीभूतो जपति विपरीतो यदि सदा विचिन्त्य त्वां ध्यायन्नतिशयमहाकालसुरतां ।
तदा तस्य क्षोणीतलविहरमाणस्य विदुषः कराम्भोजे वश्याः स्मरहरवधूसिद्धिनिवहाः ॥ ११ ॥

samāḥ svasthībhūto japati viparīto yadi sadā vicintya tvāṃ dhyāyannatiśayamahākālasuratāṃ |
tadā tasya kṣoṇītalaviharamāṇasya viduṣaḥ karāmbhoje vaśyāḥ smaraharavadhūsiddhinivahāḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 12

प्रसूते संसारं जननि भवति पालयति च समस्तं क्षित्यादि प्रलयसमये संहरति च ।
अतस्त्वां धाताऽपि त्रिभुवनपतिः श्रीपतिरपि महेशोऽपि प्रायः सकलमपि किं स्तौमि भवतीम् ॥ १२ ॥

prasūte saṃsāraṃ janani bhavati pālayati ca samastaṃ kṣityādi pralayasamaye saṃharati ca |
atastvāṃ dhātā'pi tribhuvanapatiḥ śrīpatirapi maheśo'pi prāyaḥ sakalamapi kiṃ staumi bhavatīm

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 13

अनेके सेवंते हरगृहिणि गीर्वाणनिवहा विमूढास्ते मातः किमपि नहि जानंति परमम् ।
समाराध्यामाद्यां हरिहरविरंच्यादिविबुधैः प्रपन्नोऽस्मि स्वैरं रतिरसमहानंदनिरताम् ॥ १३ ॥

aneke sevaṃte haragṛhiṇi gīrvāṇanivahā vimūḍhāste mātaḥ kimapi nahi jānaṃti paramam |
samārādhyāmādyāṃ hariharaviraṃcyādivibudhaiḥ prapanno'smi svairaṃ ratirasamahānaṃdaniratām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 14

धरित्री कीलालं शुचिरपि समीरोऽपि गगनं त्वमेका कल्याणी गिरिशरमणी कालि सकलम् ।
स्तुतिः का ते मातस्तव करुणया मामगतिकं प्रसन्ना त्वं भूया भवमनु न भूयान्मम जनुः ॥ १४ ॥

dharitrī kīlālaṃ śucirapi samīro'pi gaganaṃ tvamekā kalyāṇī giriśaramaṇī kāli sakalam |
stutiḥ kā te mātastava karuṇayā māmagatikaṃ prasannā tvaṃ bhūyā bhavamanu na bhūyānmama januḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 15

श्मशानस्थः स्वस्थो गलितचिकुरो दिक्पटधरः सहस्रं त्वर्काणां निजगलितवीर्येण कुसुमम् ।
जपन्स्त्वत्प्रत्येकं मनुमपि तव ध्याननिरतो महाकालि स्वैरं स भवति धरित्रीपरिवृढः ॥ १५ ॥

śmaśānasthaḥ svastho galitacikuro dikpaṭadharaḥ sahasraṃ tvarkāṇāṃ nijagalitavīryeṇa kusumam |
japanstvatpratyekaṃ manumapi tava dhyānanirato mahākāli svairaṃ sa bhavati dharitrīparivṛḍhaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 16

गृहे संमार्जन्या परिगलितवीर्यं हि कुसुमं समूलं मध्याह्ने वितरति चितायां कुजदिने ।
समुच्चार्य प्रेम्णा मनुमपि सकृत्कालि सततं गजारूढो याति क्षितिपरिवृढः सत्कविवरः ॥ १६ ॥

gṛhe saṃmārjanyā parigalitavīryaṃ hi kusumaṃ samūlaṃ madhyāhne vitarati citāyāṃ kujadine |
samuccārya premṇā manumapi sakṛtkāli satataṃ gajārūḍho yāti kṣitiparivṛḍhaḥ satkavivaraḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 17

स्वपुष्पैराकीर्णं कुसुमधनुषो मंदिरमहो पुरो ध्यायं ध्यायं यदि जपति भक्तस्तव मनुम् ।
स गंधर्वश्रेणीपतिरिव कवित्वामृतनदीनदेनः पर्यंते परमपदलीनः प्रभवति ॥ १७ ॥

svapuṣpairākīrṇaṃ kusumadhanuṣo maṃdiramaho puro dhyāyaṃ dhyāyaṃ yadi japati bhaktastava manum |
sa gaṃdharvaśreṇīpatiriva kavitvāmṛtanadīnadenaḥ paryaṃte paramapadalīnaḥ prabhavati

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 18

त्रिपंचारे पीठे शवशिवहृदि स्मेरवदनां महाकालेनोच्चैर्मदनरसलावण्यनिरताम् ।
समासक्तो नक्तं स्वयमपि रतानंदनिरतो जनो यस्त्वां ध्यायेदपि जननि स स्यात्स्मरहरः ॥ १८ ॥

tripaṃcāre pīṭhe śavaśivahṛdi smeravadanāṃ mahākālenoccairmadanarasalāvaṇyaniratām |
samāsakto naktaṃ svayamapi ratānaṃdanirato jano yastvāṃ dhyāyedapi janani sa syātsmaraharaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 19

सलोमास्थि स्वैरं पललमपि मार्जारमपि ते परं चौष्ट्रं मेषं नरमहिषयोश्छागमपि वा ।
बलिं ते पूजायामपि वितरतां मर्त्यवसतां सतां सिद्धिः सर्वा प्रतिपदमपूर्वा प्रभवति ॥ १९ ॥

salomāsthi svairaṃ palalamapi mārjāramapi te paraṃ cauṣṭraṃ meṣaṃ naramahiṣayośchāgamapi vā |
baliṃ te pūjāyāmapi vitaratāṃ martyavasatāṃ satāṃ siddhiḥ sarvā pratipadamapūrvā prabhavati

सलोमास्थि पललम् अपिस्वैरम्मार्जारम् अपिपरम् औष्ट्रम् मेषम्नरमहिषयोः छागम् अपि वाबलिम् ते पूजायाम् अपि वितरताम्मर्त्यवसताम् सताम्सिद्धिः सर्वाप्रतिपदम् अपूर्वा प्रभवति
हिन्दी अर्थ

जो सज्जन मनुष्य तुम्हारी पूजा में अपनी इच्छा से बिल्ली, ऊँट, मेढ़े, मनुष्य, भैंसे या बकरे का रोम और हड्डी सहित मांस बलि में चढ़ाते हैं, उनके लिए हर कदम पर नई-नई सब सिद्धियाँ प्रकट होती हैं।

English sense

For good mortals who, in worship of you, freely offer meat with its hair and bones, of a cat, a camel, a ram, a man, a buffalo or a goat, every accomplishment arises new at every step.

पदार्थ · word by word
सलोमास्थि पललम् अपि
flesh with hair and bonesरोम और हड्डी सहित मांस
स्वैरम्
freelyअपनी इच्छा से
मार्जारम् अपि
of a cat tooबिल्ली का भी
परम् औष्ट्रम् मेषम्
and a camel’s, a ram’sऔर ऊँट का, मेढ़े का
नरमहिषयोः छागम् अपि वा
a man’s, a buffalo’s, or a goat’sमनुष्य, भैंसे या बकरे का
बलिम् ते पूजायाम् अपि वितरताम्
for those who give the offering in worship of youजो तुम्हारी पूजा में बलि चढ़ाते हैं
मर्त्यवसताम् सताम्
good people dwelling among mortalsमनुष्यों के बीच रहने वाले सज्जन
सिद्धिः सर्वा
every accomplishmentसब सिद्धियाँ
प्रतिपदम् अपूर्वा प्रभवति
arises new at every stepहर कदम पर नई प्रकट होती हैं

Verse 20

वशी लक्षं मंत्रं प्रजपति हविष्याशनरतो दिवा मातर्युष्मच्चरणयुगलध्याननिपुणः ।
परं नक्तं नग्नो निधुवनविनोदेन च मनुं जनो लक्षं सम्यक्स्मरहरसमानः क्षितितले ॥ २० ॥

vaśī lakṣaṃ maṃtraṃ prajapati haviṣyāśanarato divā mātaryuṣmaccaraṇayugaladhyānanipuṇaḥ |
paraṃ naktaṃ nagno nidhuvanavinodena ca manuṃ jano lakṣaṃ samyaksmaraharasamānaḥ kṣititale

वशीलक्षम् मंत्रम् प्रजपतिहविष्याशनरतःदिवामातः युष्मच्चरणयुगलध्याननिपुणःपरम् नक्तम् नग्नःनिधुवनविनोदेन चमनुम् जनः लक्षम् सम्यक्स्मरहरसमानः क्षितितले
हिन्दी अर्थ

जो संयमी पुरुष केवल हविष्य खाता है और तुम्हारे दोनों चरणों के ध्यान में कुशल है, वह दिन में मन्त्र एक लाख बार जपता है; और रात में नग्न होकर रति-विनोद के साथ एक लाख बार और जपता है, तो पृथ्वी पर वह कामदेव के नाशक शिव के बराबर हो जाता है।

English sense

A self-controlled man who eats only sacrificial food and is skilled in meditating on your feet recites the mantra a hundred thousand times by day; if at night he recites it a hundred thousand times more, naked, in lovemaking, he becomes on earth the equal of the destroyer of desire.

पदार्थ · word by word
वशी
self-controlledसंयमी
लक्षम् मंत्रम् प्रजपति
recites the mantra a hundred thousand timesमन्त्र एक लाख बार जपता है
हविष्याशनरतः
fond of eating sacrificial foodहविष्य भोजन करने वाला
दिवा
by dayदिन में
मातः युष्मच्चरणयुगलध्याननिपुणः
Mother, skilled in meditating on your two feetहे माता, तुम्हारे दोनों चरणों के ध्यान में कुशल
परम् नक्तम् नग्नः
then at night, nakedफिर रात में नग्न
निधुवनविनोदेन च
and in the play of lovemakingऔर रति-विनोद के साथ
मनुम् जनः लक्षम् सम्यक्
the person, the mantra a hundred thousand times properlyवह जन मन्त्र एक लाख बार ठीक से
स्मरहरसमानः क्षितितले
equal to the destroyer of desire on earthपृथ्वी पर कामनाशक शिव के समान

Verse 21

इदं स्तोत्रं मातस्तव मनुसमुद्धारणजनुःस्वरूपाख्यं पादांबुजयुगलपूजाविधियुतम् ।
निशार्धे वा पूजासमय अथवा यस्तु पठति प्रलापस्तस्यापि प्रसरति कवित्वामृतरसः ॥ २१ ॥

idaṃ stotraṃ mātastava manusamuddhāraṇajanuḥsvarūpākhyaṃ pādāṃbujayugalapūjāvidhiyutam |
niśārdhe vā pūjāsamaya athavā yastu paṭhati pralāpastasyāpi prasarati kavitvāmṛtarasaḥ

इदम् स्तोत्रम् मातःतव मनुसमुद्धारणजनुःस्वरूपाख्यम्पादांबुजयुगलपूजाविधियुतम्निशार्धेवा पूजासमये अथवायः तु पठतिप्रलापः तस्य अपिप्रसरति कवित्वामृतरसः
हिन्दी अर्थ

हे माता, तुम्हारे मन्त्र को निकालने वाला यह स्तोत्र, जो तुम्हारे चरण-कमलों की पूजा-विधि के साथ जुड़ा है, इसे जो आधी रात को या पूजा के समय पढ़ता है, उसकी व्यर्थ बातों में भी काव्य का अमृत-रस फैल जाता है।

English sense

Mother, whoever recites this hymn, the form that draws out your mantra, joined with the rite of worshipping your two lotus feet, at midnight or at the time of worship, even his idle talk spreads with the nectar of poetry.

पदार्थ · word by word
इदम् स्तोत्रम् मातः
this hymn, Motherयह स्तोत्र, हे माता
तव मनुसमुद्धारणजनुःस्वरूपाख्यम्
called the form that is the birth of the drawing out of your mantraतुम्हारे मन्त्र को निकालने वाले जन्म-स्वरूप नाम वाला
पादांबुजयुगलपूजाविधियुतम्
joined with the rite of worshipping your two lotus feetतुम्हारे दोनों चरण-कमलों की पूजा-विधि से युक्त
निशार्धे
at midnightआधी रात को
वा पूजासमये अथवा
or at the time of worshipया पूजा के समय
यः तु पठति
whoever readsजो पढ़ता है
प्रलापः तस्य अपि
even his idle talkउसकी व्यर्थ बात भी
प्रसरति कवित्वामृतरसः
the nectar of poetry spreadsकाव्य का अमृत-रस फैलता है

Verse 22

कुरंगाक्षीवृंदस्तमनुसरति प्रेमतरलं वशस्तस्य क्षोणीपतिरपि कुबेरप्रतिनिधिः ।
रिपुः कारागारं कलयति च तत्केलिकलया चिरं जीवन्मुक्तः स भवति सुभक्तः प्रतिजनुः ॥ २२ ॥

kuraṃgākṣīvṛṃdastamanusarati premataralaṃ vaśastasya kṣoṇīpatirapi kuberapratinidhiḥ |
ripuḥ kārāgāraṃ kalayati ca tatkelikalayā ciraṃ jīvanmuktaḥ sa bhavati subhaktaḥ pratijanuḥ

कुरंगाक्षीवृंदम्तम् अनुसरति प्रेमतरलम्वशः तस्य क्षोणीपतिः अपिकुबेरप्रतिनिधिःरिपुः कारागारम् कलयतितत्केलिकलयाचिरम् जीवन्मुक्तःसः भवति सुभक्तः प्रतिजनुः
हिन्दी अर्थ

हिरनी जैसी आँखों वाली स्त्रियों के झुण्ड प्रेम से काँपते हुए उसके पीछे चलते हैं; कुबेर के प्रतिनिधि जैसा राजा भी उसके वश में हो जाता है; उसका शत्रु उसके खेल-खेल में कारागार में पहुँच जाता है। ऐसा सच्चा भक्त जन्म-जन्म जीवित रहते हुए मुक्त रहता है।

English sense

Troops of doe-eyed women follow him, trembling with love; even the lord of the earth, a deputy of Kubera, comes under his sway; his enemy, by the play of his sport, ends in prison. Such a true devotee is, birth after birth, liberated while alive.

पदार्थ · word by word
कुरंगाक्षीवृंदम्
troops of doe-eyed womenहिरनी जैसी आँखों वाली स्त्रियों के झुण्ड
तम् अनुसरति प्रेमतरलम्
follow him, trembling with loveप्रेम से काँपते हुए उसके पीछे चलते हैं
वशः तस्य क्षोणीपतिः अपि
even the lord of the earth is under his swayपृथ्वी का स्वामी भी उसके वश में
कुबेरप्रतिनिधिः
a deputy of Kuberaकुबेर के प्रतिनिधि जैसा
रिपुः कारागारम् कलयति
his enemy reaches prisonउसका शत्रु कारागार पाता है
तत्केलिकलया
by the play of his sportउसकी क्रीड़ा की कला से
चिरम् जीवन्मुक्तः
long liberated while aliveबहुत समय जीवित रहते मुक्त
सः भवति सुभक्तः प्रतिजनुः
that true devotee, in every birthवह सच्चा भक्त, हर जन्म में
इति भैरवतंत्रे ( श्यामा ) दक्षिणकालिकाकर्पूरस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥

Terms on this page

Kalika कालिका The deity Kali; foremost of the Mahavidyas.
Kali काली The fierce Goddess; for home worship the gentle Dakshina Kali form, granting boons and fearlessness, is recommended over her destructive postures.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras