Kālikā Purāṇa · adhyāya 8

कालीस्तुतिः दक्षप्रोक्ता (कालिकापुराणान्तर्गता)

Daksha Kali Stuti 1 (Kalika Purana) — Dakṣa's hymn to the Goddess who shows herself on a lion

Eighteen verses from the eighth adhyāya of the Kalika Purana. Mārkaṇḍeya first describes the Goddess Kali as Dakṣa sees her, seated on a lion, dark, four-armed, with a blue lotus and a sword. Dakṣa then praises her: the light of the qualities of goodness, passion and darkness are her parts, she is knowledge and ignorance, speech, fire, Svāhā and Svadhā, the night of time, and the highest nature. A second hymn by Dakṣa is on its own page.

Verse 9

मार्कण्डेय उवाच — मार्कण्डेय ने कहा Mārkaṇḍeya said

सिंहस्थां कालिकां कृष्णां पीनोत्तुङ्गपयोधराम् ।
चतुर्भुजां चारुवक्त्रां नीलोत्पलधरां शुभाम् ॥ ९ ॥

siṃhasthāṃ kālikāṃ kṛṣṇāṃ pīnottuṅgapayodharām
caturbhujāṃ cāruvaktrāṃ nīlotpaladharāṃ śubhām

सिंह-स्थाम्कालिकाम्कृष्णाम्पीन-उत्तुङ्ग-पयोधराम्चतुः-भुजाम्चारु-वक्त्राम्नील-उत्पल-धराम्शुभाम्
हिन्दी अर्थ

वे सिंह पर बैठी थीं, श्यामवर्ण, भरे और ऊँचे वक्ष वाली, चार भुजाओं वाली, सुन्दर मुख वाली, हाथ में नीला कमल लिए और शुभ।

English sense

She sat on a lion, dark, with full high breasts, four-armed, lovely-faced, holding a blue lotus, and auspicious.

पदार्थ · word by word
सिंह-स्थाम्
seated on a lionसिंह पर बैठी
कालिकाम्
Kālikāकालिका
कृष्णाम्
darkश्यामवर्ण
पीन-उत्तुङ्ग-पयोधराम्
with full, high breastsभरे और ऊँचे वक्ष वाली
चतुः-भुजाम्
four-armedचार भुजाओं वाली
चारु-वक्त्राम्
with a lovely faceसुन्दर मुख वाली
नील-उत्पल-धराम्
holding a blue lotusनीला कमल धारण किए
शुभाम्
auspiciousशुभ

Verse 10

वरदाभयदां खड्गहस्तां सर्वगुणान्विताम् ।
आरक्तनयनां चारुमुक्तकेशीं मनोहराम् ॥ १० ॥

varadābhayadāṃ khaḍgahastāṃ sarvaguṇānvitām
āraktanayanāṃ cārumuktakeśīṃ manoharām

वरद-अभयदाम्खड्ग-हस्ताम्सर्व-गुण-अन्विताम्आरक्त-नयनाम्चारु-मुक्त-केशीम्मनोहराम्
हिन्दी अर्थ

वे वर और अभय देने वाली थीं, हाथ में खड्ग लिए, सब गुणों से युक्त, लाल आँखों और सुन्दर खुले केशों वाली, मनोहर।

English sense

She granted boons and freedom from fear, held a sword in her hand, was endowed with every virtue, had reddened eyes and fair loose hair, and was captivating.

पदार्थ · word by word
वरद-अभयदाम्
granting boons and freedom from fearवर और अभय देने वाली
खड्ग-हस्ताम्
with a sword in handहाथ में खड्ग लिए
सर्व-गुण-अन्विताम्
endowed with every virtueसब गुणों से युक्त
आरक्त-नयनाम्
with reddened eyesलाल आँखों वाली
चारु-मुक्त-केशीम्
with fair loose hairसुन्दर खुले केशों वाली
मनोहराम्
captivatingमनोहर

Verse 11

दृष्ट्वा दक्षोऽथ तुष्टाव महामायां
प्रीत्या परमया युक्तो विनयानतकन्धरः ॥ ११ ॥

dṛṣṭvā dakṣo'tha tuṣṭāva mahāmāyāṃ
prītyā paramayā yukto vinayānatakandharaḥ

दृष्ट्वादक्षःअथतुष्टावमहा-मायाम्प्रीत्यापरमयायुक्तःविनय-आनत-कन्धरः
हिन्दी अर्थ

उन्हें देखकर दक्ष ने परम प्रेम से भरकर, विनय से गर्दन झुकाकर महामाया की स्तुति की।

English sense

Seeing her, Dakṣa, filled with supreme love and his neck bowed in humility, praised the Great Māyā.

पदार्थ · word by word
दृष्ट्वा
having seenदेखकर
दक्षः
Dakṣaदक्ष ने
अथ
thenतब
तुष्टाव
praisedस्तुति की
महा-मायाम्
the Great Māyāमहामाया की
प्रीत्या
with loveप्रेम से
परमया
supremeपरम
युक्तः
filledभरे
विनय-आनत-कन्धरः
with his neck bowed in humilityविनय से झुकी गर्दन वाले

Verse 12

दक्ष उवाच — दक्ष ने कहा Dakṣa said

आनन्दरूपिणीं देवीं जगदानन्दकारिणीम् ।
सृष्टिस्थित्यन्तरूपां तां स्तौमि लक्ष्मीं हरेः शुभाम् ॥ १२ ॥

ānandarūpiṇīṃ devīṃ jagadānandakāriṇīm
sṛṣṭisthityantarūpāṃ tāṃ staumi lakṣmīṃ hareḥ śubhām

आनन्द-रूपिणीम्देवीम्जगत्-आनन्द-कारिणीम्सृष्टि-स्थिति-अन्त-रूपाम्ताम्स्तौमिलक्ष्मीम्हरेःशुभाम्
हिन्दी अर्थ

मैं उस देवी की स्तुति करता हूँ जिनका रूप आनन्द है, जो जगत् को आनन्द देती हैं, जो सृष्टि, पालन और अन्त का रूप धरती हैं, और जो हरि की शुभ लक्ष्मी हैं।

English sense

I praise the Goddess whose form is bliss, who gives joy to the world, who takes the forms of creation, keeping and end, and who is the auspicious Lakṣmī of Hari.

पदार्थ · word by word
आनन्द-रूपिणीम्
whose form is blissआनन्द रूप वाली
देवीम्
the Goddessदेवी की
जगत्-आनन्द-कारिणीम्
who gives joy to the worldजगत् को आनन्द देने वाली
सृष्टि-स्थिति-अन्त-रूपाम्
who has the forms of creation, keeping and endसृष्टि, पालन और अन्त का रूप धरने वाली
ताम्
herउस
स्तौमि
I praiseस्तुति करता हूँ
लक्ष्मीम्
Lakṣmīलक्ष्मी की
हरेः
of Hariहरि की
शुभाम्
auspiciousशुभ

Verse 13

सत्त्वोद्रेकप्रकाशेन यज्ज्योतिस्तत्त्वमुत्तमम् ।
स्वप्रकाशं जगद्धाम तत्तवांशं महेश्वरि ॥ १३ ॥

sattvodrekaprakāśena yajjyotistattvamuttamam
svaprakāśaṃ jagaddhāma tattavāṃśaṃ maheśvari

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 14

रजोगुणातिरेकेण यत् कामस्य प्रकाशनम् ।
रागस्वरूपं मध्यस्थं तत्तेऽशांशं जगन्मयि ॥ १४ ॥

rajoguṇātirekeṇa yat kāmasya prakāśanam
rāgasvarūpaṃ madhyasthaṃ tatte'śāṃśaṃ jaganmayi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 15

तमोगुणातिरेकेण यद्यन्मोहप्रकाशनम् ।
आच्छादनं चेतनानां तत्ते चांशांशगोचरम् ॥ १५ ॥

tamoguṇātirekeṇa yadyanmohaprakāśanam
ācchādanaṃ cetanānāṃ tatte cāṃśāṃśagocaram

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 16

परा परात्मिका शुद्धा निर्मला लोकमोहिनी ।
त्वं त्रिरूपा त्रयी कीर्तिर्वार्त्तास्य जगतो गतिः ॥ १६ ॥

parā parātmikā śuddhā nirmalā lokamohinī
tvaṃ trirūpā trayī kīrtirvārttāsya jagato gatiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 17

बिभर्ति माधवो धात्रीं यया मूर्त्या निजोत्थया ।
सा मूर्तिस्तव सर्वेषां जगतामुपकारिणी ॥ १७ ॥

bibharti mādhavo dhātrīṃ yayā mūrtyā nijotthayā
sā mūrtistava sarveṣāṃ jagatāmupakāriṇī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 18

महानुभावा त्वं विश्वशक्तिः सूक्ष्मापराजिता ।
यदूर्ध्वाधोनिरोधेन व्यज्यते पवनैः परम् ॥ १८ ॥

mahānubhāvā tvaṃ viśvaśaktiḥ sūkṣmāparājitā
yadūrdhvādhonirodhena vyajyate pavanaiḥ param

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 19

तज्ज्योतिस्तव मात्रार्थे सात्त्विकं भावसम्मतम् ।
यद्योगिनो निरालम्बं निष्कलं निर्मलं परम् ॥ १९ ॥

tajjyotistava mātrārthe sāttvikaṃ bhāvasammatam
yadyogino nirālambaṃ niṣkalaṃ nirmalaṃ param

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 20

आलम्बयन्ति तत्तत्त्वं त्वदन्तर्गोचरन्तु तत् ।
या प्रसिद्धा च कूटस्था सुप्रसिद्धातिनिर्मला ।
सा ज्ञाप्तिस्त्वन्निष्प्रपञ्चा प्रपञ्चापि प्रकाशिका ॥ २० ॥

ālambayanti tattattvaṃ tvadantargocarantu tat
yā prasiddhā ca kūṭasthā suprasiddhātinirmalā
sā jñāptistvanniṣprapañcā prapañcāpi prakāśikā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 21

त्वं विद्या त्वमविद्या च त्वमालम्बा निराश्रया ।
प्रपञ्चरूपा जगतामादिशक्तिस्त्वमीश्वरी ॥ २१ ॥

tvaṃ vidyā tvamavidyā ca tvamālambā nirāśrayā
prapañcarūpā jagatāmādiśaktistvamīśvarī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 22

ब्रह्मकण्ठालया शुद्धा वाग्वाणी या प्रगीयते ।
वेदप्रकाशनपरा सा त्वं विश्वप्रकाशिनी ॥ २२ ॥

brahmakaṇṭhālayā śuddhā vāgvāṇī yā pragīyate
vedaprakāśanaparā sā tvaṃ viśvaprakāśinī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 23

त्वमग्निस्तथा स्वाहा त्वं स्वधा पितृभिः सह ।
त्वं नभस्त्वं कालरूपा त्वं काष्ठा त्वं बहिःस्थिता ॥ २३ ॥

tvamagnistathā svāhā tvaṃ svadhā pitṛbhiḥ saha
tvaṃ nabhastvaṃ kālarūpā tvaṃ kāṣṭhā tvaṃ bahiḥsthitā

त्वम्अग्निःतथास्वाहात्वम्स्वधापितृभिःसहत्वम्नभःत्वम्काल-रूपात्वम्काष्ठात्वम्बहिः-स्थिता
हिन्दी अर्थ

आप अग्नि हैं और स्वाहा भी, पितरों के साथ स्वधा भी। आप आकाश हैं, काल हैं, काष्ठा हैं और सबके बाहर स्थित हैं।

English sense

You are Fire and Svāhā, and you are Svadhā with the ancestors. You are the sky, you are time, you are the smallest measure of time, and you stand beyond all.

पदार्थ · word by word
त्वम्
youआप
अग्निः
fireअग्नि हैं
तथा
andऔर
स्वाहा
Svāhāस्वाहा
त्वम्
youआप
स्वधा
Svadhāस्वधा
पितृभिः
the ancestorsपितरों
सह
withके साथ
त्वम्
youआप
नभः
skyआकाश
त्वम्
youआप
काल-रूपा
the form of timeकाल रूप
त्वम्
youआप
काष्ठा
the smallest measure of timeकाष्ठा
त्वम्
youआप
बहिः-स्थिता
standing outsideसबके बाहर स्थित

Verse 24

त्वमचिन्त्या त्वमव्यक्ता तथानिर्देश्यरूपिणी ।
त्वं कालरात्रिस्त्वं शान्ता त्वमेव प्रकृतिः परा ॥ २४ ॥

tvamacintyā tvamavyaktā tathānirdeśyarūpiṇī
tvaṃ kālarātristvaṃ śāntā tvameva prakṛtiḥ parā

त्वम्अचिन्त्यात्वम्अव्यक्तातथाअनिर्देश्य-रूपिणीत्वम्काल-रात्रिःत्वम्शान्तात्वम्एवप्रकृतिःपरा
हिन्दी अर्थ

आप अचिन्त्य और अव्यक्त हैं, जिनका रूप बताया नहीं जा सकता। आप कालरात्रि हैं, आप शान्त हैं, और आप ही परा प्रकृति हैं।

English sense

You are beyond thought and unmanifest, with a form that cannot be pointed to. You are the Night of Time and you are peace; you alone are the highest Prakṛti.

पदार्थ · word by word
त्वम्
youआप
अचिन्त्या
beyond thoughtअचिन्त्य
त्वम्
youआप
अव्यक्ता
unmanifestअव्यक्त
तथा
andऔर
अनिर्देश्य-रूपिणी
of a form that cannot be pointed toजिसका रूप बताया नहीं जा सकता
त्वम्
youआप
काल-रात्रिः
the Night of Timeकालरात्रि
त्वम्
youआप
शान्ता
peacefulशान्त
त्वम्
youआप
एव
indeedही
प्रकृतिः
Prakṛtiप्रकृति
परा
the highestपरा

Verse 25

यस्याः संसारलोकानां परित्राणाय यद्बहिः ।
रूपं जानन्ति धात्राद्यास्त्वां ज्ञास्यन्ति के पराम् ॥ २५ ॥

yasyāḥ saṃsāralokānāṃ paritrāṇāya yadbahiḥ
rūpaṃ jānanti dhātrādyāstvāṃ jñāsyanti ke parām

यस्याःसंसार-लोकानाम्परित्राणाययत्बहिःरूपम्जानन्तिधात्र-आद्याःत्वाम्ज्ञास्यन्तिकेपराम्
हिन्दी अर्थ

संसार के लोकों की रक्षा के लिए आप जो बाहरी रूप लेती हैं, उसे ही ब्रह्मा आदि जानते हैं। आप परा को कौन जान पाएगा?

English sense

Even Brahmā and the others know only your outer form, which you take to protect the worlds. Who will know you, the Supreme?

पदार्थ · word by word
यस्याः
whoseजिसके
संसार-लोकानाम्
of the worlds of becomingसंसार के लोकों की
परित्राणाय
for the protectionरक्षा के लिए
यत्
whichजो
बहिः
outerबाहरी
रूपम्
formरूप को
जानन्ति
knowजानते हैं
धात्र-आद्याः
Brahmā and the othersब्रह्मा आदि
त्वाम्
youआपको
ज्ञास्यन्ति
will knowजान पाएँगे
के
whoकौन
पराम्
the Supremeपरा

Verse 26

प्रसीद भगवत्यम्ब प्रसीद योगरूपिणि ।
प्रसीद घोररूपे त्वं जगन्मयि नमोऽस्तु ते ॥ २६ ॥

prasīda bhagavatyamba prasīda yogarūpiṇi
prasīda ghorarūpe tvaṃ jaganmayi namo'stu te

प्रसीदभगवतिअम्बप्रसीदयोग-रूपिणिप्रसीदघोर-रूपेत्वम्जगत्-मयिनमःअस्तुते
हिन्दी अर्थ

हे भगवति, हे अम्बा, प्रसन्न हों; हे योगरूपिणी, प्रसन्न हों; हे घोर रूप वाली, प्रसन्न हों। आप जगन्मयी हैं। आपको नमस्कार।

English sense

Be gracious, O Goddess, O Mother; be gracious, you whose form is yoga; be gracious, fearful one. You are the world. Homage to you.

पदार्थ · word by word
प्रसीद
be graciousप्रसन्न हों
भगवति
O Goddessहे भगवति
अम्ब
O Motherहे अम्बा
प्रसीद
be graciousप्रसन्न हों
योग-रूपिणि
O you whose form is yogaहे योगरूपिणी
प्रसीद
be graciousप्रसन्न हों
घोर-रूपे
O fearful oneहे घोर रूप वाली
त्वम्
youआप
जगत्-मयि
who are the worldजगन्मयी
नमः
homageनमस्कार
अस्तु
beहै
ते
to youआपको
इति कालिकापुराणे अष्टमाध्यायान्तर्गता दक्षप्रोक्ता कालीस्तुतिः समाप्ता ।

Terms on this page

Kali काली The fierce Goddess; for home worship the gentle Dakshina Kali form, granting boons and fearlessness, is recommended over her destructive postures.
Kalika Purana कालिका पुराण An Upapurana centered on Goddess Kalika, describing sacrificial rites, the animal species eligible for authorized sacrifice, and Vishnu's Mahasimha form supporting the Goddess.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras