Nandyāvarta · as given in the Mantra Mahārṇava

श्रीछिन्नमस्ताहृदयस्तोत्रम्

Chinnamasta Hridaya Stotram (Nandyavarta) — The Hṛdaya of Chinnamastā, told by Mahādeva to Pārvatī

The hṛdaya, or heart, of a goddess is the short core hymn that holds her essence. This one belongs to Chhinnamastika, the severed-headed form among the Mahavidyas. It opens with a verse of meditation, then bows to her in many verses, names twelve of her titles, and ends by saying that a person who does not know this Hṛdaya cannot expect the fall of his rival, while one who recites it finds her pleased to grant what he asks.

अथ छिन्नमस्ताहृदयस्तोत्रप्रारंभःThe beginning of the Hṛdaya of Chinnamastā

Verse o1

श्रीपार्वत्युवाच — श्री पार्वती ने कहा Śrī Pārvatī said

श्रुतं पूजादिकं सम्यग्भवद्वक्त्राब्जनिःसृतम् ॥
हृदयं छिन्नमस्ताया श्रोतुमिच्छामि साम्प्रतम् ॥ १ ॥

śrutaṃ pūjādikaṃ samyagbhavadvaktrābjaniḥsṛtam
hṛdayaṃ chinnamastāyā śrotumicchāmi sāmpratam

श्रुतम् पूजादिकम् सम्यक्भवद्वक्त्राब्जनिःसृतम्हृदयम् छिन्नमस्तायाःश्रोतुम् इच्छामि साम्प्रतम्
हिन्दी अर्थ

आपके मुख-कमल से निकली पूजा आदि की विधि मैंने भली-भाँति सुनी। अब मैं छिन्नमस्ता का हृदय सुनना चाहती हूँ।

English sense

I have heard well the manner of worship, and the rest, that came from your lotus-mouth. Now I wish to hear the Hṛdaya of Chinnamastā.

पदार्थ · word by word
श्रुतम् पूजादिकम् सम्यक्
I have heard well the worship and the restपूजा आदि की विधि मैंने भली-भाँति सुनी
भवद्वक्त्राब्जनिःसृतम्
that came from your lotus-mouthजो आपके मुख-कमल से निकली
हृदयम् छिन्नमस्तायाः
the Hṛdaya of Chinnamastāछिन्नमस्ता का हृदय
श्रोतुम् इच्छामि साम्प्रतम्
now I wish to hearअब मैं सुनना चाहती हूँ

Verse o2

श्रीमहादेव उवाच — श्री महादेव ने कहा Śrī Mahādeva said

नाद्यावधि मया प्रोक्तं कस्यापि प्राणवल्लभे ॥
यत्त्वया परिपृष्टोऽहं वक्ष्ये प्रीत्या तव प्रिये ॥ २ ॥

nādyāvadhi mayā proktaṃ kasyāpi prāṇavallabhe
yattvayā paripṛṣṭo'haṃ vakṣye prītyā tava priye

न अद्य अवधि मया प्रोक्तम्कस्य अपि प्राणवल्लभेयत् त्वया परिपृष्टः अहम्वक्ष्ये प्रीत्या तव प्रिये
हिन्दी अर्थ

हे प्राणवल्लभे, आज तक मैंने यह किसी से नहीं कहा। अब जब तुमने मुझसे पूछा है, तो हे प्रिये, मैं प्रेमपूर्वक यह बताऊँगा।

English sense

Till today I have told this to no one, O beloved of my life. Since you have asked me, I shall tell it with love, my dear.

पदार्थ · word by word
न अद्य अवधि मया प्रोक्तम्
till today it has not been told by meआज तक मैंने नहीं कहा
कस्य अपि प्राणवल्लभे
to anyone, O beloved of my lifeकिसी से भी, हे प्राणवल्लभे
यत् त्वया परिपृष्टः अहम्
since I have been asked by youक्योंकि तुमने मुझसे पूछा है
वक्ष्ये प्रीत्या तव प्रिये
I shall tell it with love, my dearमैं प्रेमपूर्वक बताऊँगा, हे प्रिये

अथ ध्यानम्The meditation

Verse 1

रक्ताभां रक्तकेशीं करकमललसत्कर्त्रिकां कालकांतिं विच्छिन्नात्मीयमुण्डासृगरुणवहुलोदग्रधारां पिवंतीम् ॥
विघ्नौघप्रचण्डश्वसनसमनिभां सेवितां सिद्धसंघैः पद्माक्षीं छिन्नमस्तां छलकरादितिजच्छेदिनीं संस्मरामि ॥ १ ॥

raktābhāṃ raktakeśīṃ karakamalalasatkartrikāṃ kālakāṃtiṃ vicchinnātmīyamuṇḍāsṛgaruṇavahulodagradhārāṃ pivaṃtīm
vighnaughapracaṇḍaśvasanasamanibhāṃ sevitāṃ siddhasaṃghaiḥ padmākṣīṃ chinnamastāṃ chalakarāditijacchedinīṃ saṃsmarāmi

रक्ताभाम् रक्तकेशीम्करकमललसत्कर्त्रिकाम्कालकांतिम्विच्छिन्नात्मीयमुण्डासृगरुणवहुलोदग्रधाराम्पिवंतीम्विघ्नौघप्रचण्डश्वसनसमनिभाम्सेविताम् सिद्धसंघैःपद्माक्षीम्छिन्नमस्ताम्छलकरादितिजच्छेदिनीम्संस्मरामि
हिन्दी अर्थ

मैं छिन्नमस्ता का स्मरण करता हूँ: वे लाल वर्ण की और लाल केशों वाली हैं, कमल-हाथ में चमकती कर्त्रिका लिए हैं, काल के समान कान्ति वाली हैं। वे अपने ही कटे मस्तक की घनी, ऊपर उठती रक्त-धारा पी रही हैं। वे विघ्नों के समूह की प्रचण्ड वायु के समान हैं, सिद्ध-संघों से सेवित हैं, कमल-नेत्री हैं और छल करने वाले दितिजों को काटने वाली हैं।

English sense

I remember Chinnamastā: red in colour, red-haired, with a bright knife in her lotus-hand, dark as death. She drinks the thick, upward-rushing stream of blood from her own severed head. She is like the fierce wind of the host of obstacles, served by crowds of the accomplished, lotus-eyed, the one who cuts down the deceitful sons of Diti.

पदार्थ · word by word
रक्ताभाम् रक्तकेशीम्
red in colour, red-hairedलाल वर्ण वाली, लाल केश वाली
करकमललसत्कर्त्रिकाम्
with a bright knife in her lotus-handकमल-हाथ में चमकती कर्त्रिका लिए
कालकांतिम्
dark as deathकाल के समान कान्ति वाली
विच्छिन्नात्मीयमुण्डासृगरुणवहुलोदग्रधाराम्
the thick, upward-rushing stream of blood from her own severed headअपने कटे मस्तक की घनी, ऊपर उठती रक्त-धारा
पिवंतीम्
drinkingपीती हुई
विघ्नौघप्रचण्डश्वसनसमनिभाम्
like the fierce wind of the host of obstaclesविघ्नों के समूह के प्रचण्ड श्वास के समान
सेविताम् सिद्धसंघैः
served by crowds of the accomplishedसिद्ध-संघों से सेवित
पद्माक्षीम्
lotus-eyedकमल-नेत्री
छिन्नमस्ताम्
Chinnamastāछिन्नमस्ता
छलकरादितिजच्छेदिनीम्
who cuts down the deceitful sons of Ditiछल करने वाले दितिजों को काटने वाली
संस्मरामि
I rememberमैं स्मरण करता हूँ

Verse 2

वन्देऽहं छिन्नमस्तां तां छिन्नमुंडधरां पराम् ॥
छिन्नग्रीवोच्छटाच्छन्नां क्षौमवत्पारिच्छदाम् ॥ २ ॥

vande'haṃ chinnamastāṃ tāṃ chinnamuṃḍadharāṃ parām
chinnagrīvocchaṭācchannāṃ kṣaumavatpāricchadām

वन्दे अहम् छिन्नमस्ताम् ताम्छिन्नमुंडधराम् पराम्छिन्नग्रीवोच्छटाच्छन्नाम्क्षौमवत्पारिच्छदाम्
हिन्दी अर्थ

मैं उस परम छिन्नमस्ता को वन्दन करता हूँ, जो अपना कटा मस्तक धारण करती हैं। वे अपनी कटी ग्रीवा से फैलती धारा से ढकी हैं, मानो रेशमी वस्त्र पहने हों।

English sense

I bow to that supreme Chinnamastā, who bears her own severed head. She is covered by the spray that spreads from her severed neck, as if robed in fine silk.

पदार्थ · word by word
वन्दे अहम् छिन्नमस्ताम् ताम्
I bow to that Chinnamastāमैं उस छिन्नमस्ता को वन्दन करता हूँ
छिन्नमुंडधराम् पराम्
the supreme one who bears her severed headकटा मस्तक धारण करने वाली परम देवी
छिन्नग्रीवोच्छटाच्छन्नाम्
covered by the spray from her severed neckकटी ग्रीवा से फैलती धारा से आच्छादित
क्षौमवत्पारिच्छदाम्
robed as if in fine silkमानो रेशमी वस्त्र पहने हुए

Verse 3

सर्वदा सुरसंघेन सेवितांघ्रिसरोरुहाम् ॥
सेवे सकलसंपत्यै छिन्नमस्तां शुभप्रदाम् ॥ ३ ॥

sarvadā surasaṃghena sevitāṃghrisaroruhām
seve sakalasaṃpatyai chinnamastāṃ śubhapradām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 4

यज्ञानां योगयज्ञा या तु जाता युगे युगे ॥
दानवांतकरीं देवीं छिन्नमस्तां भजामि ताम् ॥ ४ ॥

yajñānāṃ yogayajñā yā tu jātā yuge yuge
dānavāṃtakarīṃ devīṃ chinnamastāṃ bhajāmi tām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 5

वैरोचनीं वरारोहां वामदेवविवर्द्धिताम् ॥
कोटिसूर्यप्रभां वंदे विद्युद्वर्णाक्षिमण्डिताम् ॥ ५ ॥

vairocanīṃ varārohāṃ vāmadevavivarddhitām
koṭisūryaprabhāṃ vaṃde vidyudvarṇākṣimaṇḍitām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

निजकण्ठोच्छलद्रक्तधारया मुहुर्मुहुः ॥
योगिनीस्तर्पयन्त्युग्रा तस्याश्चरणमाश्रये ॥ ६ ॥

nijakaṇṭhocchaladraktadhārayā muhurmuhuḥ
yoginīstarpayantyugrā tasyāścaraṇamāśraye

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 7

ह्रूमित्येकाक्षरं मंत्रं यदीयं युक्तमानसः ॥
यो जपेत्तस्य विद्वेषी भस्मतां याति तां भजे ॥ ७ ॥

hrūmityekākṣaraṃ maṃtraṃ yadīyaṃ yuktamānasaḥ
yo japettasya vidveṣī bhasmatāṃ yāti tāṃ bhaje

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 8

हूं स्वाहेति मनुं सम्यग्यः स्मरत्यतिमान्नरः ॥
छिनत्ति छिन्नमस्ता या तस्य वाधां नमामि ताम् ॥ ८ ॥

hūṃ svāheti manuṃ samyagyaḥ smaratyatimānnaraḥ
chinatti chinnamastā yā tasya vādhāṃ namāmi tām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 9

यस्याः कटाक्षमात्रेण क्रूरभूतादयो द्रुतम् ॥
दूरतः सम्पलायंते छिन्नमस्तां भजामि ताम् ॥ ९ ॥

yasyāḥ kaṭākṣamātreṇa krūrabhūtādayo drutam
dūrataḥ sampalāyaṃte chinnamastāṃ bhajāmi tām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 10

क्षितितलपरिरक्षाक्षांतरोषा सुदक्षा छलयुतखलकक्षाच्छेदने क्षांतिलक्ष्या ॥
क्षितिदितिजसुपक्षा क्षोणिपाक्षय्यशिक्षा जयतु जयतु चाक्षा छिन्नमस्तारिभक्षा ॥ १० ॥

kṣititalaparirakṣākṣāṃtaroṣā sudakṣā chalayutakhalakakṣācchedane kṣāṃtilakṣyā
kṣitiditijasupakṣā kṣoṇipākṣayyaśikṣā jayatu jayatu cākṣā chinnamastāribhakṣā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 11

कलिकलुषकलानां कर्त्तने कर्त्रिहस्ता सुरकुवलयकाशा मन्दभानुप्रकाशा ॥
असुरकुलकलापत्रासिकाऽऽम्लानमूर्तिर्जयतु जयतु काली छिन्नमस्ता कराली ॥ ११ ॥

kalikaluṣakalānāṃ karttane kartrihastā surakuvalayakāśā mandabhānuprakāśā
asurakulakalāpatrāsikā''mlānamūrtirjayatu jayatu kālī chinnamastā karālī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 12

भुवनभरणभूरिभ्राजमानानुभावा भवभवविभवानां भारणोद्भ्रातभूतिः ॥
द्विजकुलकमलानां भासिनी भानुमूर्तिर्भवतु भवतु वाणी छिन्नमस्ता भवानी ॥ १२ ॥

bhuvanabharaṇabhūribhrājamānānubhāvā bhavabhavavibhavānāṃ bhāraṇodbhrātabhūtiḥ
dvijakulakamalānāṃ bhāsinī bhānumūrtirbhavatu bhavatu vāṇī chinnamastā bhavānī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 13

मम रिपुगणमाशु च्छेत्तुमुग्रं कृपाणं सपदि जननि तीक्ष्णं छिन्नमुण्ड गृहाण ॥
भवतु तव यशोऽलं छिन्धि शत्रून्खलान्मे मम च परिदिशेष्टं छिन्नमस्ते क्षमस्व ॥ १३ ॥

mama ripugaṇamāśu cchettumugraṃ kṛpāṇaṃ sapadi janani tīkṣṇaṃ chinnamuṇḍa gṛhāṇa
bhavatu tava yaśo'laṃ chindhi śatrūnkhalānme mama ca paridiśeṣṭaṃ chinnamaste kṣamasva

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 14

छिन्नग्रीवा छिन्नमस्ता छिन्नमुण्डधराऽक्षता ॥
क्षोदक्षेमकरी स्वक्षा क्षोणीशाच्छादनक्षमा ॥ १४ ॥

chinnagrīvā chinnamastā chinnamuṇḍadharā'kṣatā
kṣodakṣemakarī svakṣā kṣoṇīśācchādanakṣamā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 15

वैरोचनी वरारोहा वलिदानप्रहर्षिता ॥
वलिपूजितपादाब्जा वासुदेवप्रपूजिता ॥ १५ ॥

vairocanī varārohā validānapraharṣitā
valipūjitapādābjā vāsudevaprapūjitā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 16

इति द्वादशनामानि छिन्नमस्तप्रियाणि यः ॥
स्मरेत्प्रातः समुत्थाय तस्य नश्यंति शत्रवः ॥ १६ ॥

iti dvādaśanāmāni chinnamastapriyāṇi yaḥ
smaretprātaḥ samutthāya tasya naśyaṃti śatravaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 17

यां स्मृत्वा संति सद्यः सकलसुरगणाः सर्वदा सम्पदाढ्याः शत्रूणां संघमाहत्य विशदवदनाः स्वस्थचित्ता श्रयंति ॥
तस्याः संकल्पवंतः सरसिजचरणं संततं संश्रयंति साऽऽद्या श्रीशादिसेव्या सुफलतु सुतरां छिन्नमस्ता प्रशस्ता ॥ १७ ॥

yāṃ smṛtvā saṃti sadyaḥ sakalasuragaṇāḥ sarvadā sampadāḍhyāḥ śatrūṇāṃ saṃghamāhatya viśadavadanāḥ svasthacittā śrayaṃti
tasyāḥ saṃkalpavaṃtaḥ sarasijacaraṇaṃ saṃtataṃ saṃśrayaṃti sā''dyā śrīśādisevyā suphalatu sutarāṃ chinnamastā praśastā

याम् स्मृत्वासंति सद्यः सकलसुरगणाःसर्वदा सम्पदाढ्याःशत्रूणाम् संघम् आहत्यविशदवदनाः स्वस्थचित्ताः श्रयंतितस्याः संकल्पवंतः सरसिजचरणम् संततम् संश्रयंतिसा आद्या श्रीशादिसेव्यासुफलतु सुतराम् छिन्नमस्ता प्रशस्ता
हिन्दी अर्थ

उनका स्मरण करते ही सब देव-गण तुरंत सदा सम्पत्ति से समृद्ध हो जाते हैं। शत्रुओं के विशाल समूह को परास्त करके वे निर्मल मुख और शान्त चित्त से उनकी शरण लेते हैं। उनका संकल्प रखने वाले निरन्तर उनके चरण-कमल का आश्रय लेते हैं। वह आद्या, श्री आदि से सेवित, उत्तम और प्रशस्त छिन्नमस्ता प्रचुर फल प्रदान करें।

English sense

Remembering her, all the hosts of gods at once become ever rich in fortune. Having struck down the massed hosts of enemies, with bright faces and tranquil minds they take refuge in her. Those intent upon her constantly resort to her lotus-feet. May she, the primal one, worshipped by Śrī and the rest, the excellent and praiseworthy Chinnamastā, grant her fruit abundantly.

पदार्थ · word by word
याम् स्मृत्वा
remembering whomजिनका स्मरण करके
संति सद्यः सकलसुरगणाः
all the hosts of gods at once becomeसब देव-गण तुरंत हो जाते हैं
सर्वदा सम्पदाढ्याः
ever rich in fortuneसदा सम्पत्ति से समृद्ध
शत्रूणाम् संघम् आहत्य
having struck down the massed hosts of enemiesशत्रुओं के समूह को परास्त करके
विशदवदनाः स्वस्थचित्ताः श्रयंति
with bright faces and tranquil minds they take refugeनिर्मल मुख और शान्त चित्त से शरण लेते हैं
तस्याः संकल्पवंतः सरसिजचरणम् संततम् संश्रयंति
those intent upon her constantly resort to her lotus-feetउनका संकल्प रखने वाले निरन्तर उनके चरण-कमल का आश्रय लेते हैं
सा आद्या श्रीशादिसेव्या
she, the primal one, worshipped by Śrī and the restवह आद्या, श्री आदि से सेवित
सुफलतु सुतराम् छिन्नमस्ता प्रशस्ता
may the excellent and praiseworthy Chinnamastā grant her fruit abundantlyउत्तम और प्रशस्त छिन्नमस्ता प्रचुर फल प्रदान करें

Verse 18

इदं हृदयमज्ञात्वा हंतुमिच्छति यो द्विषम् ॥
कथं तस्याचिरं शत्रुर्नाशमेष्यति पार्वति ॥ १८ ॥

idaṃ hṛdayamajñātvā haṃtumicchati yo dviṣam
kathaṃ tasyāciraṃ śatrurnāśameṣyati pārvati

इदम् हृदयम् अज्ञात्वाहंतुम् इच्छति यः द्विषम्कथम् तस्य अचिरम् शत्रुःनाशम् एष्यति पार्वति
हिन्दी अर्थ

जो इस हृदय को जाने बिना अपने प्रतिद्वन्द्वी को मारना चाहता है, हे पार्वति, उसके शत्रु का नाश शीघ्र कैसे होगा?

English sense

Whoever does not know this Hṛdaya and yet wishes to slay his rival: how, O Pārvatī, will his enemy come quickly to destruction?

पदार्थ · word by word
इदम् हृदयम् अज्ञात्वा
not knowing this Hṛdayaइस हृदय को न जानकर
हंतुम् इच्छति यः द्विषम्
whoever wishes to slay his rivalजो अपने प्रतिद्वन्द्वी को मारना चाहता है
कथम् तस्य अचिरम् शत्रुः
how, quickly, his enemyकैसे उसका शत्रु शीघ्र
नाशम् एष्यति पार्वति
will come to destruction, O Pārvatīनाश को प्राप्त होगा, हे पार्वति

Verse 19

यदीच्छेन्नाशनं शत्रोः शीघ्रमेतत्पठेद्वरः ॥
छिन्नमस्ता प्रसन्ना हि ददाति फलमीप्सितम् ॥ १९ ॥

yadīcchennāśanaṃ śatroḥ śīghrametatpaṭhedvaraḥ
chinnamastā prasannā hi dadāti phalamīpsitam

यदि इच्छेत् नाशनम् शत्रोःशीघ्रम् एतत् पठेत् वरःछिन्नमस्ता प्रसन्ना हिददाति फलम् ईप्सितम्
हिन्दी अर्थ

यदि शत्रु का नाश चाहे, तो श्रेष्ठ पुरुष इसे तुरन्त पढ़े। प्रसन्न होने पर छिन्नमस्ता इच्छित फल प्रदान करती हैं।

English sense

If one wishes the destruction of an enemy, let the excellent one recite this at once. When Chinnamastā is pleased, she grants the desired fruit.

पदार्थ · word by word
यदि इच्छेत् नाशनम् शत्रोः
if one wishes the destruction of an enemyयदि शत्रु का नाश चाहे
शीघ्रम् एतत् पठेत् वरः
let the excellent one recite this at onceश्रेष्ठ पुरुष इसे तुरन्त पढ़े
छिन्नमस्ता प्रसन्ना हि
Chinnamastā, when pleasedप्रसन्न होने पर छिन्नमस्ता
ददाति फलम् ईप्सितम्
grants the desired fruitइच्छित फल देती हैं

Verse 20

शत्रुप्रशमनं पुण्यं समीप्सितफलप्रदम् ॥
आयुरारोग्यदं चैव पठतां पुण्यसाधनम् ॥ २० ॥

śatrupraśamanaṃ puṇyaṃ samīpsitaphalapradam
āyurārogyadaṃ caiva paṭhatāṃ puṇyasādhanam

शत्रुप्रशमनम् पुण्यम्समीप्सितफलप्रदम्आयुः आरोग्यदम् च एवपठताम् पुण्यसाधनम्
हिन्दी अर्थ

यह शत्रुओं को शान्त करता है, पुण्यकारी है और इच्छित फल देता है। यह आयु और आरोग्य देता है, और पाठ करने वालों के लिए पुण्य का साधन है।

English sense

It calms enemies, it is meritorious, it gives the fruit desired. It gives life and health, and is a means of merit for those who recite it.

पदार्थ · word by word
शत्रुप्रशमनम् पुण्यम्
it calms enemies, it is meritoriousयह शत्रुओं को शान्त करता है, पुण्यकारी है
समीप्सितफलप्रदम्
it gives the fruit desiredइच्छित फल देता है
आयुः आरोग्यदम् च एव
and it gives life and healthआयु और आरोग्य भी देता है
पठताम् पुण्यसाधनम्
a means of merit for those who recite itपाठ करने वालों के लिए पुण्य का साधन है
इति श्रीनंद्यावर्ते महादेवपार्वतीसंवादे श्रीच्छिन्नमस्ताहृदयस्तोत्रं समाप्तम् ॥

Terms on this page

Mahavidyas महाविद्या One of ten tantric wisdom-goddess forms of the Devi; Kalika is traditionally counted foremost among them.
Chhinnamastika छिन्नमस्तिका A fierce self-decapitated form of the Goddess, one of the ten Mahavidyas.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras