Bhairavīkulasarvasva

श्रीभैरवीहृदयस्तोत्रम्

Bhairavi Hridaya Stotram (Bhairavikulasarvasva) — The Heart of Bhairavī, told by Śaṅkara to Pārvatī

A hymn of the "heart" of Bhairavi, the fierce goddess among the Mahavidyas. After a short talk of Parvati and Shiva there is a meditation, then eight verses of praise that all end with the same line, "I always worship Bhairavī", and a close that tells what reciting it brings.

Verse o1

मेरौ गिरिवरेशानी शिवन्ध्यानपरायणम् ।
पार्वती परिपप्रच्छ परानुग्रहवाञ्छया ॥ १ ॥

merau girivareśānī śivandhyānaparāyaṇam
pārvatī paripapraccha parānugrahavāñchayā

मेरौगिरिवरेशानीशिवन्ध्यानपरायणम्पार्वतीपरिपप्रच्छपरानुग्रहवाञ्छया
हिन्दी अर्थ

मेरु पर्वत पर पर्वतों की स्वामिनी पार्वती ने ध्यान में लीन शिव से, उनकी परम कृपा की इच्छा से, पूछा।

English sense

On Meru, Pārvatī, the lady of the great mountains, asked Śiva, who was given to meditation, wishing for his highest favour.

पदार्थ · word by word
मेरौ
on Meruमेरु पर्वत पर
गिरिवरेशानी
the lady of the great mountainsपर्वतों की स्वामिनी
शिवन्ध्यानपरायणम्
Śiva, given to meditationध्यान में लीन शिव को
पार्वती
Pārvatīपार्वती ने
परिपप्रच्छ
askedपूछा
परानुग्रहवाञ्छया
wishing for his highest favourपरम कृपा की इच्छा से

Verse o2

श्रीपार्वत्युवाच — श्री पार्वती ने कहा Śrī Pārvatī said

भगवंस्त्वन्मुखाम्भोजाच्छ्रुता धर्मा अनेकशः ।
पुनहस्श्रोतुं समिच्छामि भैरवीस्तोत्रमुत्तमम् ॥ २ ॥

bhagavaṃstvanmukhāmbhojācchrutā dharmā anekaśaḥ
punahasśrotuṃ samicchāmi bhairavīstotramuttamam

भगवन्त्वन्मुखाम्भोजात्श्रुताःधर्माःअनेकशःपुनहस्श्रोतुम्समिच्छामिभैरवीस्तोत्रम्उत्तमम्
हिन्दी अर्थ

हे भगवान, आपके कमल जैसे मुख से मैंने धर्म की बहुत सी बातें सुनी हैं। अब मैं फिर से भैरवी का सर्वोत्तम स्तोत्र सुनना चाहती हूँ।

English sense

Lord, from your lotus mouth I have heard many teachings of dharma. Now I wish to hear again the best hymn of Bhairavī.

punahasśrotuṃ uncertain

पदार्थ · word by word
भगवन्
lordहे भगवान
त्वन्मुखाम्भोजात्
from your lotus mouthआपके कमल जैसे मुख से
श्रुताः
heardसुनी हैं
धर्माः
teachings of dharmaधर्म की बातें
अनेकशः
manyबहुत सी
पुनहस्श्रोतुम्
to hear againफिर से सुनना
समिच्छामि
I wishमैं चाहती हूँ
भैरवीस्तोत्रम्
the hymn of Bhairavīभैरवी का स्तोत्र
उत्तमम्
the bestसर्वोत्तम

Verse o3

श्रीशङ्कर उवाच — श्री शङ्कर ने कहा Śrī Śaṅkara said

शृणु देवि प्रवक्ष्यामि भैरवीहृदयाह्वयम् ।
स्तोत्रन्तु परमम्पुण्यं सर्वकल्याणकारणम् ॥ ३ ॥

śṛṇu devi pravakṣyāmi bhairavīhṛdayāhvayam
stotrantu paramampuṇyaṃ sarvakalyāṇakāraṇam

शृणु देविप्रवक्ष्यामिभैरवीहृदयाह्वयम्स्तोत्रम् तुपरमम्पुण्यम्सर्वकल्याणकारणम्
हिन्दी अर्थ

हे देवी, सुनो; मैं कहता हूँ: भैरवी का हृदय नाम का स्तोत्र, जो परम पवित्र है और हर कल्याण का कारण है।

English sense

Listen, goddess; I will tell it: the hymn called the Heart of Bhairavī, most holy, the cause of every good.

पदार्थ · word by word
शृणु देवि
listen, goddessहे देवी, सुनो
प्रवक्ष्यामि
I will tellमैं कहूँगा
भैरवीहृदयाह्वयम्
called the Heart of Bhairavīभैरवी का हृदय नाम का
स्तोत्रम् तु
the hymnस्तोत्र
परमम्पुण्यम्
most holyपरम पवित्र
सर्वकल्याणकारणम्
the cause of every goodहर कल्याण का कारण

Verse o4

यस्य श्रवणमात्रेण मङ्गलम्भवति ध्रुवम् ।
विना ध्यानादिना वापि भैरवी परितुष्यति ॥ ४ ॥

yasya śravaṇamātreṇa maṅgalambhavati dhruvam
vinā dhyānādinā vāpi bhairavī parituṣyati

यस्यश्रवणमात्रेणमङ्गलम्भवतिध्रुवम्विना ध्यानादिनावा अपिभैरवीपरितुष्यति
हिन्दी अर्थ

इसे केवल सुनने से निश्चय ही मंगल होता है। ध्यान आदि के बिना भी भैरवी प्रसन्न हो जाती है।

English sense

By only hearing it, good surely comes. Even without meditation and the like, Bhairavī is pleased.

पदार्थ · word by word
यस्य
whose (this hymn)जिसके
श्रवणमात्रेण
by only hearingकेवल सुनने से
मङ्गलम्भवति
good comesमंगल होता है
ध्रुवम्
surelyनिश्चय ही
विना ध्यानादिना
without meditation and the likeध्यान आदि के बिना
वा अपि
evenभी
भैरवी
Bhairavīभैरवी
परितुष्यति
is pleasedप्रसन्न होती है

ध्यानम्Meditation

Verse dh1

देवैर्ध्द्ये यान्त्रिनेत्रामसुरदलघनारण्यरोराग्निरूपां
रौद्रीं रक्ताम्बराढ्यां रतिघटिघटितोरोजयुग्मोग्ररूपाम् ।
चन्द्रार्धभ्राजिभव्याभरणकरलसद्भालबिम्बाम्भवानीं
सिन्दूरापूरिताङ्गीं त्रिभुवनजननीं भैरवीं भावयामि ॥

devairdhdye yāntrinetrām asuradalaghanāraṇyarorāgnirūpāṃ
raudrīṃ raktāmbarāḍhyāṃ ratighaṭighaṭitorojayugmograrūpām
candrārdhabhrājibhavyābharaṇakaralasadbhālabimbāmbhavānīṃ
sindūrāpūritāṅgīṃ tribhuvanajananīṃ bhairavīṃ bhāvayāmi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

devairdhdye uncertain

स्तुतिःPraise

Verse 1

भवभ्रमत्समस्तभूतवेदमार्गदायिनीन्दुरन्तदुःखदारिणींविदारिणीं सुरद्रुहाम् ।
भवप्रदाम्भवान्धकारभेदनप्रभाकरामितप्रभाम्भवच्छिदाम्भजामि भैरवीं सदा ॥ १ ॥

bhavabhramatsamastabhūtavedamārgadāyinīndurantaduḥkhadāriṇīṃvidāriṇīṃ suradruhām
bhavapradāmbhavāndhakārabhedanaprabhākarāmitaprabhāmbhavacchidāmbhajāmi bhairavīṃ sadā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 2

उरः प्रलम्बिताहिमाल्यचन्द्रभालभूषणान्नवाम्बुदप्रभां सरोजचारुलोचनत्रयाम् ।
सुपर्ववृन्दवन्दितां सुरापदन्तकारिकाम्भवानुभावभाविनीं भजामि भैरवीं सदा ॥ २ ॥

uraḥ pralambitāhimālyacandrabhālabhūṣaṇānnavāmbudaprabhāṃ sarojacārulocanatrayām
suparvavṛndavanditāṃ surāpadantakārikāmbhavānubhāvabhāvinīṃ bhajāmi bhairavīṃ sadā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 3

अखण्डभूमिमण्डलैकभारधीरधारिणीं सुभक्तिभावितात्मनां विभूतिभव्यदायिनीम् ।
भवप्रपञ्चकारिणीं विहारिणीं भवाम्बुधौ भवस्यहृदयभाविनीं भजामि भैरवीं सदा ॥ ३ ॥

akhaṇḍabhūmimaṇḍalaikabhāradhīradhāriṇīṃ subhaktibhāvitātmanāṃ vibhūtibhavyadāyinīm
bhavaprapañcakāriṇīṃ vihāriṇīṃ bhavāmbudhau bhavasyahṛdayabhāvinīṃ bhajāmi bhairavīṃ sadā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 4

शरच्चमत्कृतार्च्यचन्द्रचन्द्रिकाविरोधिकप्रभावतीमुखाब्जमञ्जुमाधुरीमिलद्गिराम् ।
भुजङ्गमालया नृमुण्डमालया च मण्डितां सुभक्तिमुक्तिभूतिदां भजामि भैरवीं सदा ॥ ४ ॥

śaraccamatkṛtārcyacandracandrikāvirodhikaprabhāvatīmukhābjamañjumādhurīmiladgirām
bhujaṅgamālayā nṛmuṇḍamālayā ca maṇḍitāṃ subhaktimuktibhūtidāṃ bhajāmi bhairavīṃ sadā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 5

सुधांशुसूर्यवह्निलोचनत्रयान्विताननान्नरान्तकान्तकप्रभूतिपर्वदत्त दक्षिणाम् ।
समुण्डचण्डखण्डनप्रचण्डचन्द्रहासिनीन्तमोमतिप्रकाशिनीं भजामि भैरवीं सदा ॥ ५ ॥

sudhāṃśusūryavahnilocanatrayānvitānanānnarāntakāntakaprabhūtiparvadatta dakṣiṇām
samuṇḍacaṇḍakhaṇḍanapracaṇḍacandrahāsinīntamomatiprakāśinīṃ bhajāmi bhairavīṃ sadā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

त्रिशूलिनीं त्रिपुण्ड्रिनीं त्रिखण्डिनीं त्रिदण्डिनीं गुणत्रयातिरक्तमत्यचिन्त्यचित्स्वरूपिणीम् ।
सवासवादितेयवैरिवृन्दवंशभेदिनीं भवप्रभावभाविनीं भजामि भैरवीं सदा ॥ ६ ॥

triśūlinīṃ tripuṇḍrinīṃ trikhaṇḍinīṃ tridaṇḍinīṃ guṇatrayātiraktamatyacintyacitsvarūpiṇīm
savāsavāditeyavairivṛndavaṃśabhedinīṃ bhavaprabhāvabhāvinīṃ bhajāmi bhairavīṃ sadā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 7

सुदीप्तकोटिबालभानुमण्डलप्रभाङ्गमादिगन्तदारितान्धकारभूरिपुञ्जपद्धतिम् ।
द्विजन्मनित्यधर्मनीतिवृद्धिलग्नमानसां सरोजरोचिराननां भजामि भैरवीं सदा ॥ ७ ॥

sudīptakoṭibālabhānumaṇḍalaprabhāṅgamādigantadāritāndhakārabhūripuñjapaddhatim
dvijanmanityadharmanītivṛddhilagnamānasāṃ sarojarocirānanāṃ bhajāmi bhairavīṃ sadā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 8

चलत्सुवर्णकुण्डलप्रभोल्लसत्कपोलरुक्समाकुलाननाम्बुजस्थशुभ्रकीर नासिकाम् ।
सचन्द्रभालभैरवस्य दर्शनस्पृहच्चकोरनीलकञ्जदर्शनां भजामि भैरवीं सदा ॥ ८ ॥

calatsuvarṇakuṇḍalaprabhollasatkapolarukṣamākulānanāmbujasthaśubhrakīra nāsikām
sacandrabhālabhairavasya darśanaspṛhaccakoranīlakañjadarśanāṃ bhajāmi bhairavīṃ sadā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

फलश्रुतिःThe fruit of reciting

Verse 9

इमं हृदाख्यसङ्गतस्तवम्पठन्ति येऽनिशम्पतन्ति ते कदापिनान्धकूपरूपवद्भवे ।
भवन्ति च प्रभूतिभक्तिमुक्तिमन्त उज्ज्वलास्ततः प्रसीदति प्रमोदमानसा च भैरवी ॥ ९ ॥

imaṃ hṛdākhyasaṅgatastavampaṭhanti ye'niśampatanti te kadāpināndhakūparūpavadbhave
bhavanti ca prabhūtibhaktimuktimanta ujjvalāstataḥ prasīdati pramodamānasā ca bhairavī

इमं हृदाख्यसङ्गतस्तवम्पठन्ति ये अनिशम्पतन्ति ते कदापिनाअन्धकूपरूपवद्भवेभवन्ति चप्रभूतिभक्तिमुक्तिमन्तः उज्ज्वलाःततः प्रसीदतिप्रमोदमानसा च भैरवी
हिन्दी अर्थ

जो इस हृदय नाम की स्तुति का रात-दिन पाठ करते हैं, वे संसार रूपी अन्धे कुएँ में कभी नहीं गिरते। वे वैभव, भक्ति और मुक्ति से युक्त होकर तेजस्वी हो जाते हैं। तब भैरवी प्रसन्न होती हैं, और उनका मन आनन्द से भर जाता है।

English sense

Those who recite this praise called the Heart, day and night, never fall into the blind well of the world. They become rich, devoted and free, and shining. Then Bhairavī is pleased with them, and her mind is glad.

पदार्थ · word by word
इमं हृदाख्यसङ्गतस्तवम्
this praise called the Heartहृदय नाम की यह स्तुति
पठन्ति ये अनिशम्
those who recite it day and nightजो रात-दिन पाठ करते हैं
पतन्ति ते कदापिना
they never fallवे कभी नहीं गिरते
अन्धकूपरूपवद्भवे
into the world that is like a blind wellअन्धे कुएँ जैसे संसार में
भवन्ति च
and they becomeऔर वे हो जाते हैं
प्रभूतिभक्तिमुक्तिमन्तः उज्ज्वलाः
rich, devoted and free, and shiningवैभव, भक्ति और मुक्ति से युक्त और तेजस्वी
ततः प्रसीदति
then is pleasedतब प्रसन्न होती है
प्रमोदमानसा च भैरवी
Bhairavī, glad in mindआनन्दित मन वाली भैरवी

Verse 10

यशोजगत्यजस्रमुज्ज्वलञ्जयत्यलं समे न तस्य जायते पराजयोञ्जसा जगत्त्रये ।
सदा स्तुतिं शुभामिमाम्पठत्यनन्यमानसो भवन्ति तस्य सम्पदोऽपिसन्ततं सुखप्रदाः ॥ १० ॥

yaśojagatyajasramujjvalañjayatyalaṃ same na tasya jāyate parājayoñjasā jagattraye
sadā stutiṃ śubhāmimāmpaṭhatyananyamānaso bhavanti tasya sampado'pisantataṃ sukhapradāḥ

यशः जगति अजस्रम् उज्ज्वलम्जयति अलं समेन तस्य जायते पराजयः अञ्जसा जगत्त्रयेसदा स्तुतिं शुभाम् इमाम् पठतिअनन्यमानसःभवन्ति तस्य सम्पदः अपि सन्ततं सुखप्रदाः
हिन्दी अर्थ

उसका उज्ज्वल यश संसार में निरन्तर फैलता है; वह हर संघर्ष में विजयी होता है, और तीनों लोकों में उसकी कभी सच में हार नहीं होती। जो एकाग्र मन से इस शुभ स्तुति का सदा पाठ करता है, उसकी सम्पत्तियाँ भी उसे सदा सुख देती रहती हैं।

English sense

His bright fame spreads in the world without end; he wins in every contest, and in the three worlds he is never truly defeated. Whoever recites this good praise always, with a mind on nothing else, finds that his wealth keeps giving him happiness.

पदार्थ · word by word
यशः जगति अजस्रम् उज्ज्वलम्
bright fame in the world without endसंसार में निरन्तर उज्ज्वल यश
जयति अलं समे
he wins in every contestहर संघर्ष में जीतता है
न तस्य जायते पराजयः अञ्जसा जगत्त्रये
he is never truly defeated in the three worldsतीनों लोकों में उसकी सच में कभी हार नहीं होती
सदा स्तुतिं शुभाम् इमाम् पठति
who always recites this good praiseजो इस शुभ स्तुति का सदा पाठ करता है
अनन्यमानसः
with a mind on nothing elseएकाग्र मन से
भवन्ति तस्य सम्पदः अपि सन्ततं सुखप्रदाः
his wealth keeps giving him happinessउसकी सम्पत्तियाँ भी उसे सदा सुख देती हैं

Verse 11

जपपूजादिकास्सर्वाः स्तोत्रपाठादिकाश्च याः ।
भैरवीहृदयस्यास्य कलान्नार्हन्ति षोडशीम् ॥ ११ ॥

japapūjādikāssarvāḥ stotrapāṭhādikāśca yāḥ
bhairavīhṛdayasyāsya kalānnārhanti ṣoḍaśīm

जपपूजादिकाः सर्वाःस्तोत्रपाठादिकाः च याःभैरवीहृदयस्य अस्यकलां षोडशीम् न अर्हन्ति
हिन्दी अर्थ

जप, पूजा आदि सब कर्म और स्तोत्र-पाठ आदि जो भी हैं, वे भैरवी के इस हृदय के सोलहवें अंश के बराबर भी नहीं हैं।

English sense

All the muttered prayers, worship and the like, and all the readings of hymns and the like, are not worth a sixteenth part of this Heart of Bhairavī.

पदार्थ · word by word
जपपूजादिकाः सर्वाः
all the muttered prayers, worship and the likeजप, पूजा आदि सब
स्तोत्रपाठादिकाः च याः
and all the readings of hymns and the likeऔर स्तोत्र-पाठ आदि जो भी हैं
भैरवीहृदयस्य अस्य
of this Heart of Bhairavīभैरवी के इस हृदय के
कलां षोडशीम् न अर्हन्ति
are not worth a sixteenth partसोलहवें अंश के बराबर भी नहीं

Verse 12

किमत्र बहुनोक्तेन शृणु देवि महेश्वरि ।
नातः परतरङ्किञ्चित्पुण्यमस्ति जगत्त्रये ॥ १२ ॥

kimatra bahunoktena śṛṇu devi maheśvari
nātaḥ parataraṅkiñcitpuṇyamasti jagattraye

किम् अत्र बहुना उक्तेनशृणु देवि महेश्वरिन अतः परतरम् किञ्चित् पुण्यम् अस्तिजगत्त्रये
हिन्दी अर्थ

यहाँ बहुत कहने से क्या लाभ? हे देवी, हे महेश्वरी, सुनो: तीनों लोकों में इससे बढ़कर कोई पुण्य नहीं है।

English sense

What use is saying much here? Listen, goddess, great queen: in the three worlds there is no merit higher than this.

पदार्थ · word by word
किम् अत्र बहुना उक्तेन
what use is saying much hereयहाँ बहुत कहने से क्या लाभ
शृणु देवि महेश्वरि
listen, goddess, great queenहे देवी, हे महेश्वरी, सुनो
न अतः परतरम् किञ्चित् पुण्यम् अस्ति
there is no merit higher than thisइससे बढ़कर कोई पुण्य नहीं है
जगत्त्रये
in the three worldsतीनों लोकों में
इति श्रीभैरवीकुलसर्वस्वे श्रीभैरवीहृदयस्तोत्रं समाप्तम् ॥

Terms on this page

Mahavidyas महाविद्या One of ten tantric wisdom-goddess forms of the Devi; Kalika is traditionally counted foremost among them.
Shiva शिव One of the principal deities of Hinduism.
Bhairavi भैरवी Lord Bhairava's consort — the recipient of one of two paired lemon sacrifices offered alongside Him in the Mahabhairava application ritual.
Parvati पार्वती The daughter of the mountain and consort of Shiva; the questioner to whom much of tantra is expounded.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras