Devī stotra · Bālāmbikā of Vaidyanātha

बालाम्बिकाष्टकम् २

Balambika Ashtakam 2 — Eight verses of bowing to Bālāmbikā, and a verse of fruit

A second hymn to Bālāmbikā, the Goddess beside Vaidyanatha. The first verse bows to her feet and asks that the work in hand may succeed. The next seven each describe her, her fair or golden colour, her ornaments, her four arms and her place in the heart of all, and end with the same line of bowing. The ninth verse promises that one who reads it at dawn with devotion will gain what he wishes.

Verse 1

नतोऽस्मि ते देवि सुपादपङ्कजं मुरासुरेन्द्रैरभिवन्दितं सदा ।
परात्परं चारुतरं सुमङ्गलं वेदार्थवेद्यं ममकार्यसिद्धये ॥ १ ॥

nato'smi te devi supādapaṅkajaṃ murāsurendrairabhivanditaṃ sadā
parātparaṃ cārutaraṃ sumaṅgalaṃ vedārthavedyaṃ mamakāryasiddhaye

नतोऽस्मितेदेविसुपादपङ्कजंमुरासुरेन्द्रैरभिवन्दितंसदापरात्परंचारुतरंसुमङ्गलंवेदार्थवेद्यंममकार्यसिद्धये
हिन्दी अर्थ

हे देवी, मैं आपके सुन्दर कमल-चरणों को प्रणाम करता हूँ, जिनकी सदा देवों और असुरों के स्वामी वन्दना करते हैं, जो परे से भी परे, अति सुन्दर, अति मंगलमय और वेद के अर्थ से जानने योग्य हैं, ताकि मेरा कार्य सिद्ध हो।

English sense

I bow, O Goddess, to your lovely lotus feet, always praised by the lords of gods and demons, higher than the highest, most beautiful, most auspicious, to be known through the meaning of the Veda, so that my work may succeed.

पदार्थ · word by word
नतोऽस्मि
I bowमैं प्रणाम करता हूँ
ते
to yourआपके
देवि
O Goddessहे देवी
सुपादपङ्कजं
lovely lotus feetसुन्दर कमल-चरण
मुरासुरेन्द्रैरभिवन्दितं
praised by the lords of gods and demonsदेवों और असुरों के स्वामियों से वन्दित
सदा
alwaysसदा
परात्परं
higher than the highestपरे से भी परे
चारुतरं
most beautifulअति सुन्दर
सुमङ्गलं
most auspiciousअति मंगलमय
वेदार्थवेद्यं
to be known through the meaning of the Vedaवेद के अर्थ से जानने योग्य
ममकार्यसिद्धये
so that my work may succeedताकि मेरा कार्य सिद्ध हो

Verse 2

वेदैकवन्द्यं भुवनस्य मातरं समस्तकल्याणगुणाभिरामकाम् ।
भक्तार्थदं भक्तजनाभिवन्द्यां बालाम्बिकां बालकलां नतोऽस्मि ॥ २ ॥

vedaikavandyaṃ bhuvanasya mātaraṃ samastakalyāṇaguṇābhirāmakām
bhaktārthadaṃ bhaktajanābhivandyāṃ bālāmbikāṃ bālakalāṃ nato'smi

वेदैकवन्द्यंभुवनस्यमातरंसमस्तकल्याणगुणाभिरामकाम्भक्तार्थदंभक्तजनाभिवन्द्यांबालाम्बिकांबालकलांनतोऽस्मि
हिन्दी अर्थ

मैं बालाम्बिका, बालकला को प्रणाम करता हूँ: जिनकी वन्दना अकेले वेद कर सकता है, जो जगत की माता हैं, सब मंगल गुणों से सुन्दर हैं, भक्तों को मनचाहा देने वाली हैं और भक्तजनों से वन्दित हैं।

English sense

I bow to Bālāmbikā, Bālakalā: she whom the Veda alone can praise, mother of the world, lovely with every auspicious quality, giver of what devotees seek, praised by her devotees.

पदार्थ · word by word
वेदैकवन्द्यं
worthy of praise by the Veda aloneकेवल वेद से वन्दनीय
भुवनस्य
of the worldजगत की
मातरं
motherमाता
समस्तकल्याणगुणाभिरामकाम्
lovely with every auspicious qualityसब मंगल गुणों से सुन्दर
भक्तार्थदं
giver of what devotees seekभक्तों को मनचाहा देने वाली
भक्तजनाभिवन्द्यां
praised by her devoteesभक्तजनों से वन्दित
बालाम्बिकां
Bālāmbikāबालाम्बिका को
बालकलां
Bālakalāबालकला को
नतोऽस्मि
I bowमैं प्रणाम करता हूँ

Verse 3

सौवर्णचित्राभरणाञ्च गौरीं प्रफुल्ल रक्तोत्पलभूषिताङ्गीम् ।
नीलालकां नीलगलप्रियाञ्च बालाम्बिकां बालकलां नतोऽस्मि ॥ ३ ॥

sauvarṇacitrābharaṇāñca gaurīṃ praphulla raktotpalabhūṣitāṅgīm
nīlālakāṃ nīlagalapriyāñca bālāmbikāṃ bālakalāṃ nato'smi

सौवर्णचित्राभरणाञ्चगौरींप्रफुल्लरक्तोत्पलभूषिताङ्गीम्नीलालकांनीलगलप्रियाञ्चबालाम्बिकांबालकलांनतोऽस्मि
हिन्दी अर्थ

मैं बालाम्बिका, बालकला को प्रणाम करता हूँ: गौरी, सोने और रंग-बिरंगे गहनों से सजी, खिले लाल कमलों से सुशोभित अंगों वाली, काले केशों वाली, नीलकण्ठ की प्रिया।

English sense

I bow to Bālāmbikā, Bālakalā: the fair one, wearing gold and many-coloured ornaments, her limbs adorned with blooming red lotuses, with dark curls, beloved of the blue-throated one.

पदार्थ · word by word
सौवर्णचित्राभरणाञ्च
with gold and many-coloured ornaments, tooसोने और रंग-बिरंगे गहनों वाली
गौरीं
the fair oneगौरी को
प्रफुल्ल
bloomingखिले
रक्तोत्पलभूषिताङ्गीम्
whose limbs are adorned with red lotusesलाल कमलों से सजे अंगों वाली
नीलालकां
with dark curlsकाले केशों वाली
नीलगलप्रियाञ्च
and beloved of the blue-throated oneऔर नीलकण्ठ की प्रिया
बालाम्बिकां
Bālāmbikāबालाम्बिका को
बालकलां
Bālakalāबालकला को
नतोऽस्मि
I bowमैं प्रणाम करता हूँ

Verse 4

सौवर्णवर्णाकृतिदिव्यवस्त्रां सौवर्णरत्नाञ्चित दिव्यकाञ्चीम् ।
निम्बाटवीनाथमनःप्रहृष्टां बालाम्बिकां बालकलां नतोऽस्मि ॥ ४ ॥

sauvarṇavarṇākṛtidivyavastrāṃ sauvarṇaratnāñcita divyakāñcīm
nimbāṭavīnāthamanaḥprahṛṣṭāṃ bālāmbikāṃ bālakalāṃ nato'smi

सौवर्णवर्णाकृतिदिव्यवस्त्रांसौवर्णरत्नाञ्चितदिव्यकाञ्चीम्निम्बाटवीनाथमनःप्रहृष्टांबालाम्बिकांबालकलांनतोऽस्मि
हिन्दी अर्थ

मैं बालाम्बिका, बालकला को प्रणाम करता हूँ: सुनहरे रंग के दिव्य वस्त्र वाली, सोने और रत्नों से जड़ी दिव्य करधनी वाली, निम्बवन के स्वामी के मन को प्रसन्न करने वाली।

English sense

I bow to Bālāmbikā, Bālakalā: she in divine cloth of golden hue, with a divine girdle set with gold and jewels, who delights the mind of the Lord of the Nimba forest.

पदार्थ · word by word
सौवर्णवर्णाकृतिदिव्यवस्त्रां
in divine cloth of golden hueसुनहरे रंग के दिव्य वस्त्र वाली
सौवर्णरत्नाञ्चित
set with gold and jewelsसोने और रत्नों से जड़ी
दिव्यकाञ्चीम्
divine girdleदिव्य करधनी
निम्बाटवीनाथमनःप्रहृष्टां
who delights the mind of the Lord of the Nimba forestनिम्बवन के स्वामी का मन प्रसन्न करने वाली
बालाम्बिकां
Bālāmbikāबालाम्बिका को
बालकलां
Bālakalāबालकला को
नतोऽस्मि
I bowमैं प्रणाम करता हूँ

Verse 5

स्रग्चन्दनालङ्कृतदिव्यदेहां हारिद्रसच्चूर्ण विराजिताङ्गीम् ।
वैचित्रकोटीर विभूषिताङ्गीं बालाम्बिकां बालकलां नतोऽस्मि ॥ ५ ॥

sragcandanālaṅkṛtadivyadehāṃ hāridrasaccūrṇa virājitāṅgīm
vaicitrakoṭīra vibhūṣitāṅgīṃ bālāmbikāṃ bālakalāṃ nato'smi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

वैचित्रमुक्तामणि विद्रुमाणां स्रग्भिस्सदाराजित गौरवर्णाम् ।
चतुर्भुजां चारुविचित्ररूपां बालाम्बिकां बालकलां नतोऽस्मि ॥ ६ ॥

vaicitramuktāmaṇi vidrumāṇāṃ sragbhissadārājita gauravarṇām
caturbhujāṃ cāruvicitrarūpāṃ bālāmbikāṃ bālakalāṃ nato'smi

वैचित्रमुक्तामणिविद्रुमाणांस्रग्भिस्सदाराजितगौरवर्णाम्चतुर्भुजांचारुविचित्ररूपांबालाम्बिकांबालकलांनतोऽस्मि
हिन्दी अर्थ

मैं बालाम्बिका, बालकला को प्रणाम करता हूँ: गोरे रंग की, अद्भुत मोतियों और मूँगों की मालाओं से सदा दमकती, चार भुजाओं वाली, सुन्दर और अद्भुत रूप वाली।

English sense

I bow to Bālāmbikā, Bālakalā: the fair-coloured one, always shining with garlands of wondrous pearls and corals, four-armed, of lovely and wondrous form.

पदार्थ · word by word
वैचित्रमुक्तामणि
wondrous pearls and gemsअद्भुत मोती और रत्न
विद्रुमाणां
of coralsमूँगों की
स्रग्भिस्सदाराजित
always shining with garlandsमालाओं से सदा दमकती
गौरवर्णाम्
fair-colouredगोरे रंग की
चतुर्भुजां
four-armedचार भुजाओं वाली
चारुविचित्ररूपां
of lovely and wondrous formसुन्दर और अद्भुत रूप वाली
बालाम्बिकां
Bālāmbikāबालाम्बिका को
बालकलां
Bālakalāबालकला को
नतोऽस्मि
I bowमैं प्रणाम करता हूँ

Verse 7

क्वणत्सुमञ्जीररवाभिरामां समस्तहृन्मण्डलमध्यपीठाम् ।
वैद्येश्वरीं वैद्यपतिप्रियाञ्च बालाम्बिकां बालकलां नतोऽस्मि ॥ ७ ॥

kvaṇatsumañjīraravābhirāmāṃ samastahṛnmaṇḍalamadhyapīṭhām
vaidyeśvarīṃ vaidyapatipriyāñca bālāmbikāṃ bālakalāṃ nato'smi

क्वणत्सुमञ्जीररवाभिरामांसमस्तहृन्मण्डलमध्यपीठाम्वैद्येश्वरींवैद्यपतिप्रियाञ्चबालाम्बिकांबालकलांनतोऽस्मि
हिन्दी अर्थ

मैं बालाम्बिका, बालकला को प्रणाम करता हूँ: झनकती पायल की ध्वनि से सुन्दर, सबके हृदय-मण्डल के मध्य में आसन वाली, वैद्येश्वरी, वैद्यों के स्वामी की प्रिया।

English sense

I bow to Bālāmbikā, Bālakalā: lovely with the sound of her tinkling anklets, her seat in the centre of the heart-circle of all, Vaidyeśvarī, dear to the lord of healers.

पदार्थ · word by word
क्वणत्सुमञ्जीररवाभिरामां
lovely with the sound of tinkling ankletsझनकती पायल की ध्वनि से सुन्दर
समस्तहृन्मण्डलमध्यपीठाम्
whose seat is in the centre of the heart-circle of allसबके हृदय-मण्डल के मध्य में जिनका आसन है
वैद्येश्वरीं
Vaidyeśvarīवैद्येश्वरी को
वैद्यपतिप्रियाञ्च
and dear to the lord of healersऔर वैद्यों के स्वामी की प्रिया
बालाम्बिकां
Bālāmbikāबालाम्बिका को
बालकलां
Bālakalāबालकला को
नतोऽस्मि
I bowमैं प्रणाम करता हूँ

Verse 8

ब्रह्मेन्द्रविष्ण्वर्कनिशीशपूर्व गीर्वाणवर्यार्चित दिव्यदेहाम् ।
ज्योतिर्मयां ज्ञानददिव्यरूपां बालाम्बिकां बालकलां नतोऽस्मि ॥ ८ ॥

brahmendraviṣṇvarkaniśīśapūrva gīrvāṇavaryārcita divyadehām
jyotirmayāṃ jñānadadivyarūpāṃ bālāmbikāṃ bālakalāṃ nato'smi

ब्रह्मेन्द्रविष्ण्वर्कनिशीशपूर्वगीर्वाणवर्यार्चितदिव्यदेहाम्ज्योतिर्मयांज्ञानददिव्यरूपांबालाम्बिकांबालकलांनतोऽस्मि
हिन्दी अर्थ

मैं बालाम्बिका, बालकला को प्रणाम करता हूँ: जिनके दिव्य शरीर की पूजा ब्रह्मा, इन्द्र, विष्णु, सूर्य, चन्द्र और श्रेष्ठ देवता करते हैं, जो ज्योतिर्मयी हैं, दिव्य रूप वाली और ज्ञान देने वाली हैं।

English sense

I bow to Bālāmbikā, Bālakalā: she whose divine body is worshipped by Brahmā, Indra, Viṣṇu, the Sun, the Moon and the best of the gods, who is made of light, of divine form, giver of knowledge.

पदार्थ · word by word
ब्रह्मेन्द्रविष्ण्वर्कनिशीशपूर्व
Brahmā, Indra, Viṣṇu, the Sun, the Moon and othersब्रह्मा, इन्द्र, विष्णु, सूर्य, चन्द्र आदि
गीर्वाणवर्यार्चित
worshipped by the best of the godsश्रेष्ठ देवताओं से पूजित
दिव्यदेहाम्
whose body is divineजिनका शरीर दिव्य है
ज्योतिर्मयां
made of lightज्योतिर्मयी
ज्ञानददिव्यरूपां
of divine form, giver of knowledgeदिव्य रूप वाली, ज्ञान देने वाली
बालाम्बिकां
Bālāmbikāबालाम्बिका को
बालकलां
Bālakalāबालकला को
नतोऽस्मि
I bowमैं प्रणाम करता हूँ

Verse 9

बालाम्बिका स्तोत्रमतीव पुण्यं भक्तेष्टदञ्चेन्मनुजः प्रभाते ।
भक्त्त्या पठेत् प्राबलार्थसिद्धं प्राप्नोति सद्यस्सकलेष्टकामान् ॥ ९ ॥

bālāmbikā stotramatīva puṇyaṃ bhakteṣṭadañcenmanujaḥ prabhāte
bhakttyā paṭhet prābalārthasiddhaṃ prāpnoti sadyassakaleṣṭakāmān

बालाम्बिकास्तोत्रमतीवपुण्यंभक्तेष्टदञ्चेन्मनुजःप्रभातेभक्त्त्यापठेत्प्राबलार्थसिद्धंप्राप्नोतिसद्यस्सकलेष्टकामान्
हिन्दी अर्थ

बालाम्बिका का यह स्तोत्र अत्यन्त पवित्र है और भक्तों को मनचाहा देता है। जो मनुष्य प्रातःकाल भक्ति से इसे पढ़ता है, उसे बड़े से बड़े लक्ष्य की सिद्धि मिलती है और वह तुरन्त सारी इच्छित कामनाएँ पा लेता है।

English sense

This hymn to Bālāmbikā is very holy and gives devotees what they wish. A person who reads it with devotion at dawn gains success in even great aims and, at once, all the wishes he desires.

पदार्थ · word by word
बालाम्बिका
Bālāmbikāबालाम्बिका
स्तोत्रमतीव
hymn, veryस्तोत्र, अत्यन्त
पुण्यं
holyपवित्र
भक्तेष्टदञ्चेन्मनुजः
giving devotees what they wish, if a personभक्तों को मनचाहा देने वाला, यदि मनुष्य
प्रभाते
at dawnप्रातःकाल
भक्त्त्या
with devotionभक्ति से
पठेत्
should readपढ़े
प्राबलार्थसिद्धं
success in mighty aimsबड़े लक्ष्यों की सिद्धि
प्राप्नोति
gainsपाता है
सद्यस्सकलेष्टकामान्
at once all desired wishesतुरन्त सारी इच्छित कामनाएँ
इति श्रीबालाम्बिकाष्टकस्तोत्रं सम्पूर्णम् ।

Terms on this page

Shiva शिव One of the principal deities of Hinduism.
Vaidyanatha वैद्यनाथ The 'Lord of Physicians' — a healing form of Shiva, one of the twelve Jyotirlingas, invoked as a primary deity for health, recovery, and healthcare afflictions.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras