Vaiṣṇava stotra · ascribed to Śaṅkara

अच्युताष्टकम्

Achyutashtakam — Eight verses of names for the unfailing one

The opening line, acyutaṃ keśavaṃ rāma-nārāyaṇaṃ, is among the most sung lines in Hindu devotion. The hymn does not tell a story. It calls the one God by name after name, Krishna of the cowherds and Rāma of the forest in the same breath, and asks him to protect.

Verse 1

अच्युतं केशवं रामनारायणं
कृष्णदामोदरं वासुदेवं हरिम् ।
श्रीधरं माधवं गोपिकावल्लभं
जानकीनायकं रामचन्द्रं भजे ॥ १ ॥

acyutaṃ keśavaṃ rāmanārāyaṇaṃ
kṛṣṇadāmodaraṃ vāsudevaṃ harim |
śrīdharaṃ mādhavaṃ gopikāvallabhaṃ
jānakīnāyakaṃ rāmacandraṃ bhaje ||

अच्युतम्केशवम्रामनारायणम्कृष्णदामोदरम्वासुदेवम्हरिम्श्रीधरम्माधवम्गोपिकावल्लभम्जानकीनायकम्भजे
हिन्दी अर्थ

मैं अच्युत, केशव, राम, नारायण, कृष्ण, दामोदर, वासुदेव और हरि को भजता हूँ; श्री को धारण करने वाले माधव को, गोपियों के प्यारे को, जानकी के स्वामी रामचन्द्र को भजता हूँ।

English sense

I worship the unfailing one, Keśava, Rāma, Nārāyaṇa, Kṛṣṇa, Dāmodara, Vāsudeva, Hari; the bearer of Śrī, Mādhava, the darling of the gopīs, the lord of Jānakī, Rāmacandra.

पदार्थ · word by word
अच्युतम्
the unfailing oneअच्युत
केशवम्
Keśavaकेशव
रामनारायणम्
Rāma, Nārāyaṇaराम, नारायण
कृष्णदामोदरम्
Kṛṣṇa, Dāmodaraकृष्ण, दामोदर
वासुदेवम्
Vāsudevaवासुदेव
हरिम्
Hariहरि
श्रीधरम्
the bearer of Śrīश्री को धारण करने वाले
माधवम्
Mādhavaमाधव
गोपिकावल्लभम्
the darling of the gopīsगोपियों के प्यारे
जानकीनायकम्
the lord of Jānakīजानकी के स्वामी
भजे
I worshipमैं भजता हूँ

Verse 2

अच्युतं केशवं सत्यभामाधवं
माधवं श्रीधरं राधिकाराधितम् ।
इन्दिरामन्दिरं चेतसा सुन्दरं
देवकीनन्दनं नन्दजं सन्दधे ॥ २ ॥

acyutaṃ keśavaṃ satyabhāmādhavaṃ
mādhavaṃ śrīdharaṃ rādhikārādhitam |
indirāmandiraṃ cetasā sundaraṃ
devakīnandanaṃ nandajaṃ sandadhe ||

सत्यभामाधवम्राधिकाराधितम्इन्दिरामन्दिरम्सुन्दरम्देवकीनन्दनम्नन्दजम्चेतसा सन्दधे
हिन्दी अर्थ

अच्युत, केशव, सत्यभामा के पति, माधव, श्री को धारण करने वाले, राधा जिनकी पूजा करती हैं; इन्दिरा के निवास, सुन्दर; देवकी के बेटे और नन्द के लाल को मैं अपने मन में थामे रखता हूँ।

English sense

The unfailing one, Keśava, husband of Satyabhāmā, Mādhava, bearer of Śrī, worshipped by Rādhā; the home of Indirā, beautiful; Devakī's son and Nanda's child: I hold him fast in my mind.

Variant reading नन्दनं सन्दधे, nandanaṃ sandadhe (the delight, I hold in mind)
पदार्थ · word by word
सत्यभामाधवम्
husband of Satyabhāmāसत्यभामा के पति
राधिकाराधितम्
worshipped by Rādhāराधा जिनकी पूजा करती हैं
इन्दिरामन्दिरम्
the home of Indirāइन्दिरा के निवास
सुन्दरम्
beautifulसुन्दर
देवकीनन्दनम्
Devakī's sonदेवकी के बेटे
नन्दजम्
Nanda's childनन्द के लाल
चेतसा सन्दधे
I hold him fast in my mindमन में थामे रखता हूँ

Verse 3

विष्णवे जिष्णवे शङ्खिने चक्रिणे
रुक्मिणीरागिणे जानकीजानये ।
वल्लवीवल्लभायार्चितायात्मने
कंसविध्वंसिने वंशिने ते नमः ॥ ३ ॥

viṣṇave jiṣṇave śaṅkhine cakriṇe
rukmiṇīrāgiṇe jānakījānaye |
vallavīvallabhāyārcitāyātmane
kaṃsavidhvaṃsine vaṃśine te namaḥ ||

विष्णवेजिष्णवेशङ्खिने चक्रिणेरुक्मिणीरागिणेजानकीजानयेवल्लवीवल्लभायअर्चितायआत्मनेकंसविध्वंसिनेवंशिनेते नमः
हिन्दी अर्थ

हे विष्णु, विजयी, शंख और चक्र धारण करने वाले, रुक्मिणी से प्रेम करने वाले, जानकी के पति, ग्वालिनों के प्यारे, पूजे जाने वाले, आत्मा-स्वरूप, कंस का नाश करने वाले, बाँसुरी वाले, आपको नमस्कार है।

English sense

To you, Viṣṇu, the victor, who holds the conch and the discus; who loves Rukmiṇī; the husband of Jānakī; darling of the cowherd women; the worshipped one, the Self; the destroyer of Kaṃsa, the flute-player: salutations to you.

पदार्थ · word by word
विष्णवे
to Viṣṇuविष्णु को
जिष्णवे
the victorविजयी
शङ्खिने चक्रिणे
who holds the conch and the discusशंख और चक्र धारण करने वाले
रुक्मिणीरागिणे
who loves Rukmiṇīरुक्मिणी से प्रेम करने वाले
जानकीजानये
the husband of Jānakīजानकी के पति
वल्लवीवल्लभाय
darling of the cowherd womenग्वालिनों के प्यारे
अर्चिताय
the worshipped oneपूजे जाने वाले
आत्मने
the Selfआत्मा-स्वरूप
कंसविध्वंसिने
the destroyer of Kaṃsaकंस का नाश करने वाले
वंशिने
the flute-playerबाँसुरी वाले
ते नमः
salutations to youआपको नमस्कार

Verse 4

कृष्ण गोविन्द हे राम नारायण
श्रीपते वासुदेवाजित श्रीनिधे ।
अच्युतानन्त हे माधवाधोक्षज
द्वारकानायक द्रौपदीरक्षक ॥ ४ ॥

kṛṣṇa govinda he rāma nārāyaṇa
śrīpate vāsudevājita śrīnidhe |
acyutānanta he mādhavādhokṣaja
dvārakānāyaka draupadīrakṣaka ||

श्रीपतेअजितश्रीनिधेअनन्तअधोक्षजद्वारकानायकद्रौपदीरक्षक
हिन्दी अर्थ

हे कृष्ण, गोविन्द, हे राम, नारायण, श्री के पति, वासुदेव, कभी न हारने वाले, श्री के भण्डार! हे अच्युत, अनन्त, हे माधव, अधोक्षज, द्वारका के स्वामी, द्रौपदी के रक्षक!

English sense

O Kṛṣṇa, Govinda, O Rāma, Nārāyaṇa, lord of Śrī, Vāsudeva, unconquered one, treasure of Śrī! O unfailing, endless one, O Mādhava, Adhokṣaja, lord of Dvārakā, protector of Draupadī!

पदार्थ · word by word
श्रीपते
lord of Śrīश्री के पति
अजित
unconquered oneकभी न हारने वाले
श्रीनिधे
treasure of Śrīश्री के भण्डार
अनन्त
endless oneअनन्त
अधोक्षज
Adhokṣajaअधोक्षज
द्वारकानायक
lord of Dvārakāद्वारका के स्वामी
द्रौपदीरक्षक
protector of Draupadīद्रौपदी के रक्षक

Verse 5

राक्षसक्षोभितः सीतया शोभितो
दण्डकारण्यभूपुण्यताकारणम् ।
लक्ष्मणेनान्वितो वानरैः सेवितो-
-ऽगस्त्यसम्पूजितो राघवः पातु माम् ॥ ५ ॥

rākṣasakṣobhitaḥ sītayā śobhito
daṇḍakāraṇyabhūpuṇyatākāraṇam |
lakṣmaṇenānvito vānaraiḥ sevito-
-'gastyasampūjito rāghavaḥ pātu mām ||

राक्षसक्षोभितःसीतया शोभितःदण्डकारण्यभूपुण्यताकारणम्लक्ष्मणेन अन्वितःवानरैः सेवितःअगस्त्यसम्पूजितःराघवःपातु माम्
हिन्दी अर्थ

जिन्होंने राक्षसों को हिला दिया, सीता के साथ जो शोभा पाते हैं, जिनके कारण दण्डक वन की धरती पवित्र हुई, लक्ष्मण जिनके साथ हैं, वानर जिनकी सेवा करते हैं, अगस्त्य ने जिनकी पूजा की, वे रघुवंशी राम मेरी रक्षा करें।

English sense

He shook the rākṣasas; Sītā by his side made him shine; he made the land of the Daṇḍaka forest holy. With Lakṣmaṇ beside him, served by the monkeys, honoured by Agastya: may Rāghava protect me.

Variant reading …कारणः, …kāraṇaḥ (agreeing with Rāghava; same sense)
पदार्थ · word by word
राक्षसक्षोभितः
who shook the rākṣasasराक्षसों को हिला देने वाले
सीतया शोभितः
Sītā by his side made him shineसीता के साथ शोभा पाते
दण्डकारण्यभूपुण्यताकारणम्
who made the land of the Daṇḍaka forest holyजिनके कारण दण्डक वन की धरती पवित्र हुई
लक्ष्मणेन अन्वितः
with Lakṣmaṇ beside himलक्ष्मण जिनके साथ हैं
वानरैः सेवितः
served by the monkeysवानर जिनकी सेवा करते हैं
अगस्त्यसम्पूजितः
honoured by Agastyaअगस्त्य ने जिनकी पूजा की
राघवः
Rāghavaरघुवंशी राम
पातु माम्
may he protect meमेरी रक्षा करें

Verse 6

धेनुकारिष्टहाऽनिष्टकृद्द्वेषिणां
केशिहा कंसहृद्वंशिकावादकः ।
पूतनाकोपकः सूरजाखेलनो
बालगोपालकः पातु मां सर्वदा ॥ ६ ॥

dhenukāriṣṭahā'niṣṭakṛddveṣiṇāṃ
keśihā kaṃsahṛdvaṃśikāvādakaḥ |
pūtanākopakaḥ sūrajākhelano
bālagopālakaḥ pātu māṃ sarvadā ||

धेनुकारिष्टहाअनिष्टकृद्द्वेषिणाम्केशिहाकंसहृत्वंशिकावादकःपूतनाकोपकःसूरजाखेलनःबालगोपालकःसर्वदा
हिन्दी अर्थ

धेनुक और अरिष्ट को मारने वाले, बुरा करने वाले द्वेषियों के लिए संकट, केशी को मारने वाले, कंस के प्राण हरने वाले, बाँसुरी बजाने वाले, पूतना को क्रोध दिलाने वाले, यमुना में खेलने वाले, वे बाल-गोपाल सदा मेरी रक्षा करें।

English sense

The slayer of Dhenuka and Ariṣṭa, the bane of those who hate and do harm; the slayer of Keśī, the one who took Kaṃsa's life, the flute-player; the one who angered Pūtanā, who played in the Yamunā: may the little cowherd boy protect me always.

पदार्थ · word by word
धेनुकारिष्टहा
the slayer of Dhenuka and Ariṣṭaधेनुक और अरिष्ट को मारने वाले
अनिष्टकृद्द्वेषिणाम्
of those who hate and do harmबुरा करने वाले द्वेषियों के
केशिहा
the slayer of Keśīकेशी को मारने वाले
कंसहृत्
the one who took Kaṃsa's lifeकंस के प्राण हरने वाले
वंशिकावादकः
the flute-playerबाँसुरी बजाने वाले
पूतनाकोपकः
who angered Pūtanāपूतना को क्रोध दिलाने वाले
सूरजाखेलनः
who played in the Yamunāयमुना में खेलने वाले
बालगोपालकः
the little cowherd boyबाल-गोपाल
सर्वदा
alwaysसदा

Verse 7

विद्युदुद्योतवत्प्रस्फुरद्वाससं
प्रावृडम्भोदवत्प्रोल्लसद्विग्रहम् ।
वन्यया मालया शोभितोरःस्थलं
लोहिताङ्घ्रिद्वयं वारिजाक्षं भजे ॥ ७ ॥

vidyududyotavatprasphuradvāsasaṃ
prāvṛḍambhodavatprollasadvigraham |
vanyayā mālayā śobhitoraḥsthalaṃ
lohitāṅghridvayaṃ vārijākṣaṃ bhaje ||

विद्युदुद्योतवत्प्रस्फुरद्वाससम्प्रावृडम्भोदवत्प्रोल्लसद्विग्रहम्वन्यया मालयाशोभितोरःस्थलम्लोहिताङ्घ्रिद्वयम्वारिजाक्षम्
हिन्दी अर्थ

उनका वस्त्र बिजली की कौंध जैसा चमकता है, उनका शरीर बरसात के बादल जैसा दमकता है, उनकी छाती जंगली फूलों की माला से सजी है, उनके दोनों चरण लाल हैं। उन कमल-नयन को मैं भजता हूँ।

English sense

His cloth flashes like a streak of lightning; his body shines like a rain-cloud in the monsoon; his chest is lovely with a garland of forest flowers; his two feet are red. I worship the lotus-eyed one.

पदार्थ · word by word
विद्युदुद्योतवत्
like a streak of lightningबिजली की कौंध जैसा
प्रस्फुरद्वाससम्
whose cloth flashesचमकते वस्त्र वाले
प्रावृडम्भोदवत्
like a rain-cloud in the monsoonबरसात के बादल जैसा
प्रोल्लसद्विग्रहम्
whose body shinesदमकते शरीर वाले
वन्यया मालया
with a garland of forest flowersजंगली फूलों की माला से
शोभितोरःस्थलम्
whose chest is lovelyसजी छाती वाले
लोहिताङ्घ्रिद्वयम्
whose two feet are redलाल चरणों वाले
वारिजाक्षम्
the lotus-eyed oneकमल-नयन

Verse 8

कुञ्चितैः कुन्तलैर्भ्राजमानाननं
रत्नमौलिं लसत्कुण्डलं गण्डयोः ।
हारकेयूरकं कङ्कणप्रोज्ज्वलं
किङ्किणीमञ्जुलं श्यामलं तं भजे ॥ ८ ॥

kuñcitaiḥ kuntalairbhrājamānānanaṃ
ratnamauliṃ lasatkuṇḍalaṃ gaṇḍayoḥ |
hārakeyūrakaṃ kaṅkaṇaprojjvalaṃ
kiṅkiṇīmañjulaṃ śyāmalaṃ taṃ bhaje ||

कुञ्चितैः कुन्तलैःभ्राजमानाननम्रत्नमौलिम्लसत्कुण्डलं गण्डयोःहारकेयूरकम्कङ्कणप्रोज्ज्वलम्किङ्किणीमञ्जुलम्श्यामलम्
हिन्दी अर्थ

घुँघराले बालों से उनका मुख दमकता है, मुकुट में रत्न हैं, गालों पर कुण्डल चमकते हैं, वे हार और बाजूबन्द पहनते हैं, कंगनों से जगमगाते हैं, उनकी करधनी की घंटियाँ मीठी बजती हैं। उस साँवले प्रभु को मैं भजता हूँ।

English sense

His face glows framed by curling locks; there are jewels on his crown and earrings gleam on his cheeks; he wears a necklace and armlets and shines with bracelets; small bells tinkle sweetly on him. I worship that dark one.

पदार्थ · word by word
कुञ्चितैः कुन्तलैः
by curling locksघुँघराले बालों से
भ्राजमानाननम्
whose face glowsदमकते मुख वाले
रत्नमौलिम्
with jewels on his crownमुकुट में रत्न वाले
लसत्कुण्डलं गण्डयोः
earrings gleaming on his cheeksगालों पर चमकते कुण्डल
हारकेयूरकम्
with a necklace and armletsहार और बाजूबन्द वाले
कङ्कणप्रोज्ज्वलम्
shining with braceletsकंगनों से जगमगाते
किङ्किणीमञ्जुलम्
with small bells tinkling sweetlyमीठी बजती घंटियों वाले
श्यामलम्
dark oneसाँवले

Verse 9

अच्युतस्याष्टकं यः पठेदिष्टदं
प्रेमतः प्रत्यहं पूरुषः सस्पृहम् ।
वृत्ततः सुन्दरं वेद्यविश्वम्भरं
तस्य वश्यो हरिर्जायते सत्वरम् ॥ ९ ॥

acyutasyāṣṭakaṃ yaḥ paṭhediṣṭadaṃ
premataḥ pratyahaṃ pūruṣaḥ saspṛham |
vṛttataḥ sundaraṃ vedyaviśvambharaṃ
tasya vaśyo harirjāyate satvaram ||

अच्युतस्य अष्टकम्इष्टदम्प्रेमतःप्रत्यहम्सस्पृहम्वृत्ततः सुन्दरम्विश्वम्भरम्वश्यःसत्वरम्
हिन्दी अर्थ

अच्युत के ये आठ श्लोक मनचाहा फल देते हैं और छन्द में सुन्दर हैं। जो व्यक्ति इन्हें रोज़ प्रेम और लगन से पढ़ता है, सारे संसार को सँभालने वाले हरि जल्दी ही उसके वश में हो जाते हैं।

English sense

These eight verses to the unfailing one grant what one wishes and are lovely in their metre. Whoever reads them every day with love and longing soon wins over Hari, who sustains the whole world.

Variant reading कर्तृ विश्वम्भरः, kartṛ viśvambharaḥ (a different division of the third line)
पदार्थ · word by word
अच्युतस्य अष्टकम्
these eight verses to the unfailing oneअच्युत के ये आठ श्लोक
इष्टदम्
grant what one wishesमनचाहा फल देते
प्रेमतः
with loveप्रेम से
प्रत्यहम्
every dayरोज़
सस्पृहम्
with longingलगन से
वृत्ततः सुन्दरम्
lovely in their metreछन्द में सुन्दर
विश्वम्भरम्
who sustains the whole worldसारे संसार को सँभालने वाले
वश्यः
won overवश में
सत्वरम्
soonजल्दी ही
इति श्रीमत्परमहंसपरिव्राजकाचार्यस्य श्रीगोविन्दभगवत्पूज्यपादशिष्यस्य श्रीमच्छङ्करभगवतः कृतौ श्री अच्युताष्टकम् ॥

Terms on this page

Krishna कृष्ण Bhagavan Krishna, the eighth avatar of Vishnu; spoke the Bhagavad Gita to Arjuna on the battlefield of Kurukshetra.
Radha राधा Krishna's consort, invoked alongside him in Vaishnav practice; her name is used on amulets and in kavach texts.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras