Śrī Śiva Mahāpurāṇa कोटिरुद्रसंहिता Chapter 1

This chapter opens on the site on 19 April 2027. You are reading it early through a link from an AI; it is not listed anywhere on the site yet. यह अध्याय साइट पर 19 अप्रैल 2027 को खुलेगा। आप इसे किसी AI के दिए लिंक से पहले पढ़ रहे हैं।

॥ ॐ श्रीसाम्बशिवाय नमः ॥    ॥ ॐ श्रीगणेशाय नमः ॥

श्रीशिवमहापुराण

कोटिरुद्रसंहिता
Chapter One · The Jyotirliṅgas and Their Upaliṅgas · Verses 1–45

अथ प्रथमोऽध्यायः

The Koṭirudra Saṃhitā opens with two verses of homage to Śiva, who takes the form of the world through his own māyā while staying untouched by change, and whose half body is Pārvatī. The sages thank Sūta for the stories of Śiva's avatāras and ask him now to tell of Śiva's liṅgas — the holy liṅgas found at every place of pilgrimage and elsewhere on earth. Sūta answers that Śiva's liṅgas cannot be counted: the whole earth and the whole world are made of the liṅga, and everything that is seen, spoken of or remembered is Śiva's form. Wherever devotees have called on Śiva, he has appeared, done their work and stayed there as a liṅga for the good of the world. Still, he will name the chief ones. He lists the twelve Jyotirliṅgas — Somanātha in Saurāṣṭra, Mallikārjuna on Śrīśaila, Mahākāla in Ujjayinī, Parameśvara at Oṃkāra, Kedāra in the Himālaya, Bhīmaśaṅkara in Ḍākinī, Viśveśa in Vārāṇasī, Tryambaka on the Gautamī, Vaidyanātha at Citābhūmi, Nāgeśa in Dārukāvana, Rāmeśa at Setubandha and Ghuśmeśa at Śivālaya — and says that reciting these twelve names at dawn frees one from all sins and brings every success. Worshipping them ends the sorrow of all classes, their food offering should be eaten with care, six months of steady worship of even one ends rebirth, and seeing one lifts even a person of low birth to a pure family and final freedom. He then names the upaliṅga that arose from each Jyotirliṅga — Antakeśa, Rudreśvara, Dugdheśa, Kardameśa, Bhūteśa, Bhīmeśvara, Śaraṇyeśvara, Siddheśvara, Vaijanātha, a second Bhūteśvara, Gupteśvara and Vyāghreśvara — and closes by promising to tell of other famous liṅgas next. कोटिरुद्रसंहिता शिवजीकी वन्दनाके दो श्लोकोंसे आरम्भ होती है — वे निर्विकार रहते हुए भी अपनी मायासे जगत्‌का रूप धारण करते हैं और उनका आधा शरीर पार्वती हैं। ऋषि शिवावतारोंकी कथाओंके लिये सूतजीका धन्यवाद करते हैं और अब शिवजीके लिंगोंका वर्णन पूछते हैं — जो पृथ्वीके हर तीर्थमें और अन्यत्र भी स्थित हैं। सूतजी कहते हैं कि शिवलिंगोंकी गिनती नहीं हो सकती; सारी पृथ्वी और सारा जगत् लिंगमय है, और जो कुछ दिखता, कहा जाता या याद किया जाता है, वह सब शिवका ही रूप है। जहाँ-जहाँ भक्तोंने शिवको पुकारा, वहाँ वे प्रकट हुए, उनका काम करके लोकहितके लिये लिंगरूपमें वहीं ठहर गये। फिर भी वे मुख्य लिंगोंको बताते हैं। वे बारह ज्योतिर्लिंग गिनाते हैं — सौराष्ट्रमें सोमनाथ, श्रीशैलपर मल्लिकार्जुन, उज्जयिनीमें महाकाल, ओंकारमें परमेश्वर, हिमालयपर केदार, डाकिनीमें भीमशंकर, वाराणसीमें विश्वेश, गौतमीके तटपर त्र्यम्बक, चिताभूमिमें वैद्यनाथ, दारुकावनमें नागेश, सेतुबन्धमें रामेश और शिवालयमें घुश्मेश — और कहते हैं कि सवेरे इन बारह नामोंका पाठ करनेसे सब पाप छूट जाते हैं और हर सिद्धि मिलती है। इनकी पूजासे सब वर्णोंका दुःख मिटता है, इनका नैवेद्य यत्नसे ग्रहण करना चाहिये, किसी एककी भी छः महीने लगातार पूजासे पुनर्जन्म नहीं होता, और इनके दर्शनसे नीच कुलमें जन्मा भी उत्तम कुलमें जन्म लेकर मुक्त हो जाता है। फिर वे हर ज्योतिर्लिंगसे प्रकट उपलिंग बताते हैं — अन्तकेश, रुद्रेश्वर, दुग्धेश, कर्दमेश, भूतेश, भीमेश्वर, शरण्येश्वर, सिद्धेश्वर, वैजनाथ, दूसरा भूतेश्वर, गुप्तेश्वर और व्याघ्रेश्वर — और अन्तमें अन्य प्रसिद्ध लिंगोंको आगे सुनानेका वचन देते हैं।

Begin verses ↓

Verse 1

१1 यो धत्ते निजमाययैव भुवनाकारं विकारोज्झितो यस्याहुः करुणाकटाक्षविभवौ स्वर्गापवर्गाभिधौ। प्रत्यग्बोधसुखाद्वयं हृदि सदा पश्यन्ति यं योगिन- स्तस्मै शैलसुताञ्चितार्धवपुषे शश्वन्नमस्तेजसे॥ १

yo dhatte nijamāyayaiva bhuvanākāraṃ vikārojjhito | yasyāhuḥ karuṇākaṭākṣavibhavau svargāpavargābhidhau | pratyagbodhasukhādvayaṃ hṛdi sadā paśyanti yaṃ yogina- | stasmai śailasutāñcitārdhavapuṣe śaśvannamastejase 1 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.1. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जो निर्विकार रहते हुए भी अपनी मायासे ही जगत्‌का रूप धारण कर लेते हैं; स्वर्ग और मोक्ष जिनकी कृपा-भरी चितवनके दो वैभव कहे जाते हैं; योगी जिन्हें सदा हृदयमें आत्मज्ञानके अद्वितीय आनन्दरूपमें देखते हैं; और जिनका आधा शरीर पार्वतीसे सुशोभित है — उस तेजको मेरा निरन्तर नमस्कार है।

Though untouched by change, he takes on the form of the world through his own māyā. Heaven and liberation are called the two riches of his kind glance. Yogis always see him in the heart as the one bliss of inner knowing. His half body is graced by the mountain's daughter. I ever bow to that radiance.

Word by wordपदार्थ

यः (yaḥ) — whoजोधत्ते (dhatte) — takes onधारण कर लेते हैंनिज-मायया (nija-māyayā) — through his own māyāअपनी मायासेएव (eva) — justहीभुवन-आकारम् (bhuvana-ākāram) — the form of the worldजगत्‌का रूपविकार-उज्झितः (vikāra-ujjhitaḥ) — untouched by changeनिर्विकार रहते हुएयस्य (yasya) — whoseजिनकीआहुः (āhuḥ) — they callकहा जाता हैकरुणा-कटाक्ष-विभवौ (karuṇā-kaṭākṣa-vibhavau) — the two riches of his kind glanceकृपा-भरी चितवनके दो वैभवस्वर्ग-अपवर्ग-अभिधौ (svarga-apavarga-abhidhau) — named heaven and liberationस्वर्ग और मोक्ष नामकेप्रत्यक्-बोध-सुख-अद्वयम् (pratyak-bodha-sukha-advayam) — as the one bliss of inner knowingआत्मज्ञानके अद्वितीय आनन्दरूपमेंहृदि (hṛdi) — in the heartहृदयमेंसदा (sadā) — alwaysसदापश्यन्ति (paśyanti) — seeदेखते हैंयम् (yam) — whomजिन्हेंयोगिनः (yoginaḥ) — yogisयोगीतस्मै (tasmai) — to thatउसशैल-सुता-अञ्चित-अर्ध-वपुषे (śaila-sutā-añcita-ardha-vapuṣe) — whose half body is graced by the mountain's daughterजिनका आधा शरीर पार्वतीसे सुशोभित हैशश्वत् (śaśvat) — everनिरन्तरनमः (namaḥ) — bowनमस्कारतेजसे (tejase) — radianceतेजको

Verse 2

२2 कृपाललितवीक्षणं स्मितमनोज्ञवक्त्राम्बुजं शशाङ्ककलयोज्ज्वलं शमितघोरतापत्रयम्। करोतु किमपि स्फुरत्परमसौख्यसच्चिद्वपु- र्धराधरसुताभुजोद्वलयितं महो मङ्गलम्॥ २

kṛpālalitavīkṣaṇaṃ smitamanojñavaktrāmbujaṃ | śaśāṅkakalayojjvalaṃ śamitaghoratāpatrayam | karotu kimapi sphuratparamasaukhyasaccidvapu- | rdharādharasutābhujodvalayitaṃ maho maṅgalam 2 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.2. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जिसकी चितवन कृपासे सुन्दर है, जिसका मुखकमल मुसकानसे मनोहर है, जो चन्द्रकलासे उज्ज्वल है और तीनों भीषण तापोंको शान्त करता है; जिसका स्वरूप चमकता सत्-चित् और परम आनन्द है और जो पार्वतीकी भुजाओंमें लिपटा है — वह कोई अनिर्वचनीय तेज सबका मंगल करे।

Its glance is lovely with kindness. Its lotus face is charming with a smile. It is bright with the crescent moon, and it calms the three dreadful pains. Its body is shining being, awareness and highest bliss, and it is held in the arms of the mountain's daughter. May that wondrous radiance bring blessing to all.

Word by wordपदार्थ

कृपा-ललित-वीक्षणम् (kṛpā-lalita-vīkṣaṇam) — whose glance is lovely with kindnessजिसकी चितवन कृपासे सुन्दर हैस्मित-मनोज्ञ-वक्त्र-अम्बुजम् (smita-manojña-vaktra-ambujam) — whose lotus face is charming with a smileजिसका मुखकमल मुसकानसे मनोहर हैशशाङ्क-कलया (śaśāṅka-kalayā) — with the crescent moonचन्द्रकलासेउज्ज्वलम् (ujjvalam) — brightउज्ज्वलशमित-घोर-ताप-त्रयम् (śamita-ghora-tāpa-trayam) — which calms the three dreadful painsजो तीनों भीषण तापोंको शान्त करता हैकरोतु (karotu) — may it bringकरेकिम्-अपि (kim-api) — some wondrousकोई अनिर्वचनीयस्फुरत्-परम-सौख्य-सत्-चित्-वपुः (sphurat-parama-saukhya-sat-cit-vapuḥ) — whose body is shining being, awareness and highest blissजिसका स्वरूप चमकता सत्-चित् और परम आनन्द हैधराधर-सुता-भुज-उद्वलयितम् (dharādhara-sutā-bhuja-udvalayitam) — held in the arms of the mountain's daughterपार्वतीकी भुजाओंमें लिपटामहः (mahaḥ) — radianceतेजमङ्गलम् (maṅgalam) — blessingमंगल

ऋषय ऊचुः — The sages said: ऋषिगण बोले:

Verse 3

३3 सम्यगुक्तं त्वया सूत लोकानां हितकाम्यया। शिवावतारमाहात्म्यं नानाख्यानसमन्वितम्॥ ३

samyaguktaṃ tvayā sūta lokānāṃ hitakāmyayā | śivāvatāramāhātmyaṃ nānākhyānasamanvitam 3 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.3. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ऋषिगण बोले — हे सूत! लोकोंके हितकी इच्छासे आपने अनेक कथाओंसे युक्त शिवावतारोंका माहात्म्य भलीभाँति कहा।

The sages said: O Sūta, wishing the good of the world, you have told us well the glory of Śiva's avatāras, with many stories.

Word by wordपदार्थ

सम्यक् (samyak) — wellभलीभाँतिउक्तम् (uktam) — toldकहात्वया (tvayā) — by youआपनेसूत (sūta) — O Sūtaहे सूतलोकानाम् (lokānām) — of the worldलोकोंकेहित-काम्यया (hita-kāmyayā) — wishing the goodहितकी इच्छासेशिव-अवतार-माहात्म्यम् (śiva-avatāra-māhātmyam) — the glory of Śiva's avatārasशिवावतारोंका माहात्म्यनाना-आख्यान-समन्वितम् (nānā-ākhyāna-samanvitam) — with many storiesअनेक कथाओंसे युक्त

Verse 4

४4 पुनश्च कथ्यतां तात शिवमाहात्म्यमुत्तमम्। लिङ्गसम्बन्धि सुप्रीत्या धन्यस्त्वं शैवसत्तम॥ ४

punaśca kathyatāṃ tāta śivamāhātmyamuttamam | liṅgasambandhi suprītyā dhanyastvaṃ śaivasattama 4 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.4. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे तात! अब शिवका वह उत्तम माहात्म्य प्रेमपूर्वक कहिये जो लिंगसे सम्बन्धित है। हे शिवभक्तोंमें श्रेष्ठ! आप धन्य हैं।

Now, dear one, please tell us with love Śiva's supreme glory that concerns his liṅgas. You are blessed, O best of Śiva's devotees.

Word by wordपदार्थ

पुनः (punaḥ) — nowअबच (ca) — andऔरकथ्यताम् (kathyatām) — please tellकहियेतात (tāta) — dear oneहे तातशिव-माहात्म्यम् (śiva-māhātmyam) — Śiva's gloryशिवका माहात्म्यउत्तमम् (uttamam) — supremeउत्तमलिङ्ग-सम्बन्धि (liṅga-sambandhi) — that concerns his liṅgasलिंगसे सम्बन्धितसु-प्रीत्या (su-prītyā) — with loveप्रेमपूर्वकधन्यः (dhanyaḥ) — blessedधन्यत्वम् (tvam) — you areआप हैंशैव-सत्तम (śaiva-sattama) — best of Śiva's devoteesहे शिवभक्तोंमें श्रेष्ठ

Verse 5

५5 शृण्वन्तस्त्वन्मुखाम्भोजान्न तृप्ताः स्मो वयं प्रभो। शैवं यशोऽमृतं रम्यं तदेव पुनरुच्यताम्॥ ५

śṛṇvantastvanmukhāmbhojānna tṛptāḥ smo vayaṃ prabho | śaivaṃ yaśo'mṛtaṃ ramyaṃ tadeva punarucyatām 5 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.5. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v5. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे प्रभो! आपके मुखकमलसे शिवके मनोहर यशरूपी अमृतको सुनते हुए हम तृप्त नहीं हुए हैं; अतः उसीको फिरसे कहिये।

O lord, hearing it from your lotus mouth, we have not had enough of the delightful nectar of Śiva's fame. Please tell that very nectar again.

Word by wordपदार्थ

शृण्वन्तः (śṛṇvantaḥ) — hearingसुनते हुएत्वत्-मुख-अम्भोजात् (tvat-mukha-ambhojāt) — from your lotus mouthआपके मुखकमलसेन (na) — notनहींतृप्ताः (tṛptāḥ) — had enoughतृप्तस्मः (smaḥ) — haveहुए हैंवयम् (vayam) — weहमप्रभो (prabho) — O lordहे प्रभोशैवम् (śaivam) — Śiva'sशिवकेयशः-अमृतम् (yaśaḥ-amṛtam) — nectar of fameयशरूपी अमृतरम्यम् (ramyam) — delightfulमनोहरतत् (tat) — thatउसीकोएव (eva) — veryहीपुनः (punaḥ) — againफिरसेउच्यताम् (ucyatām) — please tellकहिये

Verse 6

६6 पृथिव्यां यानि लिङ्गानि तीर्थे तीर्थे शुभानि हि। अन्यत्र वा स्थले यानि प्रसिद्धानि स्थितानि वै॥ ६

pṛthivyāṃ yāni liṅgāni tīrthe tīrthe śubhāni hi | anyatra vā sthale yāni prasiddhāni sthitāni vai 6 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.6. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v6. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

पृथ्वीपर तीर्थ-तीर्थमें जो शुभ लिंग हैं, अथवा अन्यत्र किसी स्थानमें जो प्रसिद्ध लिंग स्थित हैं —

There are holy liṅgas on earth at place after place of pilgrimage. There are famous ones that stand elsewhere too.

Word by wordपदार्थ

पृथिव्याम् (pṛthivyām) — on earthपृथ्वीपरयानि (yāni) — whichजोलिङ्गानि (liṅgāni) — liṅgasलिंगतीर्थे (tīrthe) — at placeतीर्थतीर्थे (tīrthe) — after place of pilgrimageतीर्थमेंशुभानि (śubhāni) — holyशुभहि (hi) — indeedहीअन्यत्र (anyatra) — elsewhereअन्यत्रवा (vā) — orअथवास्थले (sthale) — in a placeस्थानमेंयानि (yāni) — whichजोप्रसिद्धानि (prasiddhāni) — famousप्रसिद्धस्थितानि (sthitāni) — standस्थित हैंवै (vai) — trulyवास्तवमें

Verse 7

७7 तानि तानि च दिव्यानि लिङ्गानि परमेशितुः। व्यासशिष्य समाचक्ष्व लोकानां हितकाम्यया॥ ७

tāni tāni ca divyāni liṅgāni parameśituḥ | vyāsaśiṣya samācakṣva lokānāṃ hitakāmyayā 7 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.7. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v7. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे व्यासशिष्य! लोकोंके हितकी इच्छासे परमेश्वरके उन सभी दिव्य लिंगोंका वर्णन कीजिये।

O disciple of Vyāsa, for the good of the world, describe all those divine liṅgas of the Supreme Lord.

Word by wordपदार्थ

तानि (tāni) — thoseउनतानि (tāni) — allसभीच (ca) — andऔरदिव्यानि (divyāni) — divineदिव्यलिङ्गानि (liṅgāni) — liṅgasलिंगोंकापरमेशितुः (parameśituḥ) — of the Supreme Lordपरमेश्वरकेव्यास-शिष्य (vyāsa-śiṣya) — O disciple of Vyāsaहे व्यासशिष्यसमाचक्ष्व (samācakṣva) — describeवर्णन कीजियेलोकानाम् (lokānām) — of the worldलोकोंकेहित-काम्यया (hita-kāmyayā) — for the goodहितकी इच्छासे

सूत उवाच — Sūta said: सूतजी बोले:

Verse 8

८8 साधु पृष्टमृषिश्रेष्ठा लोकानां हितकाम्यया। कथयामि भवत्स्नेहात्तानि संक्षेपतो द्विजाः॥ ८

sādhu pṛṣṭamṛṣiśreṣṭhā lokānāṃ hitakāmyayā | kathayāmi bhavatsnehāttāni saṃkṣepato dvijāḥ 8 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.8. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v8. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सूतजी बोले — हे श्रेष्ठ ऋषियो! आपने लोकोंके हितकी इच्छासे अच्छा पूछा है। हे द्विजो! आपके स्नेहसे मैं संक्षेपमें उनका वर्णन करता हूँ।

Sūta said: O best of sages, you have asked well, for the good of the world. O twice-born, out of love for you I will tell of them briefly.

Word by wordपदार्थ

साधु (sādhu) — wellअच्छापृष्टम् (pṛṣṭam) — askedपूछाऋषि-श्रेष्ठाः (ṛṣi-śreṣṭhāḥ) — O best of sagesहे श्रेष्ठ ऋषियोलोकानाम् (lokānām) — of the worldलोकोंकेहित-काम्यया (hita-kāmyayā) — for the goodहितकी इच्छासेकथयामि (kathayāmi) — I will tellमैं कहता हूँभवत्-स्नेहात् (bhavat-snehāt) — out of love for youआपके स्नेहसेतानि (tāni) — themउनकोसंक्षेपतः (saṃkṣepataḥ) — brieflyसंक्षेपमेंद्विजाः (dvijāḥ) — O twice-bornहे द्विजो

Verse 9

९9 सर्वेषां शिवलिङ्गानां मुने संख्या न विद्यते। सर्वा लिंगमयी भूमिः सर्वं लिंगमयं जगत्॥ ९

sarveṣāṃ śivaliṅgānāṃ mune saṃkhyā na vidyate | sarvā liṃgamayī bhūmiḥ sarvaṃ liṃgamayaṃ jagat 9 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.9. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v9. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे मुने! सभी शिवलिंगोंकी कोई गिनती नहीं है। सारी पृथ्वी लिंगमय है और सारा जगत् लिंगमय है।

O sage, there is no count of all Śiva's liṅgas. The whole earth is made of the liṅga. The whole world is made of the liṅga.

Word by wordपदार्थ

सर्वेषाम् (sarveṣām) — of allसभीशिव-लिङ्गानाम् (śiva-liṅgānām) — Śiva's liṅgasशिवलिंगोंकीमुने (mune) — O sageहे मुनेसङ्ख्या (saṅkhyā) — countगिनतीन (na) — noनहींविद्यते (vidyate) — there isहैसर्वा (sarvā) — the wholeसारीलिङ्ग-मयी (liṅga-mayī) — made of the liṅgaलिंगमयभूमिः (bhūmiḥ) — earthपृथ्वीसर्वम् (sarvam) — the wholeसारालिङ्ग-मयम् (liṅga-mayam) — made of the liṅgaलिंगमयजगत् (jagat) — worldजगत्

Verse 10

१०10 लिंगयुक्तानि तीर्थानि सर्वं लिंगे प्रतिष्ठितम्। संख्या न विद्यते तेषां तानि किंचिद्ब्रवीम्यहम्॥ १०

liṃgayuktāni tīrthāni sarvaṃ liṃge pratiṣṭhitam | saṃkhyā na vidyate teṣāṃ tāni kiṃcidbravīmyaham 10 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.10. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v10. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सभी तीर्थ लिंगोंसे युक्त हैं; सब कुछ लिंगमें ही टिका है। उनकी कोई गिनती नहीं है, फिर भी मैं उनमेंसे कुछ बताता हूँ।

All places of pilgrimage have liṅgas. Everything rests in the liṅga. There is no count of them, yet I will tell of a few of them.

Word by wordपदार्थ

लिङ्ग-युक्तानि (liṅga-yuktāni) — have liṅgasलिंगोंसे युक्त हैंतीर्थानि (tīrthāni) — places of pilgrimageतीर्थसर्वम् (sarvam) — everythingसब कुछलिङ्गे (liṅge) — in the liṅgaलिंगमेंप्रतिष्ठितम् (pratiṣṭhitam) — restsटिका हैसङ्ख्या (saṅkhyā) — countगिनतीन (na) — noनहींविद्यते (vidyate) — there isहैतेषाम् (teṣām) — of themउनकीतानि (tāni) — of themउनमेंसेकिञ्चित् (kiñcit) — a fewकुछब्रवीमि (bravīmi) — will tellबताता हूँअहम् (aham) — Iमैं

Verse 11

११11 यत्किंचिद् दृश्यते दृश्यं वर्ण्यते स्मर्यते च यत्। तत्सर्वं शिवरूपं हि नान्यदस्तीति किंचन॥ ११

yatkiṃcid dṛśyate dṛśyaṃ varṇyate smaryate ca yat | tatsarvaṃ śivarūpaṃ hi nānyadastīti kiṃcana 11 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.11. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v11. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जो कुछ दृश्य देखा जाता है, जो कहा जाता है और जो याद किया जाता है — वह सब शिवका ही रूप है। उनसे अलग दूसरा कुछ भी नहीं है।

Whatever visible thing is seen, whatever is spoken of or remembered — all that is Śiva's form. There is nothing other than him.

Word by wordपदार्थ

यत्-किञ्चित् (yat-kiñcit) — whateverजो कुछदृश्यते (dṛśyate) — is seenदेखा जाता हैदृश्यम् (dṛśyam) — visibleदृश्यवर्ण्यते (varṇyate) — is spoken ofकहा जाता हैस्मर्यते (smaryate) — is rememberedयाद किया जाता हैच (ca) — andऔरयत् (yat) — whatजोतत् (tat) — thatवहसर्वम् (sarvam) — allसबशिव-रूपम् (śiva-rūpam) — Śiva's formशिवका रूपहि (hi) — indeedहीन (na) — notनहींअन्यत् (anyat) — otherदूसराअस्ति (asti) — isहैइति (iti) — thusऐसाकिञ्चन (kiñcana) — anythingकुछ भी

Verse 12

१२12 तथापि श्रूयतां प्रीत्या कथयामि यथाश्रुतम्। लिंगानि च ऋषिश्रेष्ठाः पृथिव्यां यानि तानि ह॥ १२

tathāpi śrūyatāṃ prītyā kathayāmi yathāśrutam | liṃgāni ca ṛṣiśreṣṭhāḥ pṛthivyāṃ yāni tāni ha 12 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.12. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v12. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

फिर भी हे श्रेष्ठ ऋषियो! पृथ्वीपर जो लिंग हैं, उन्हें जैसा मैंने सुना है, वैसा बताता हूँ; आप प्रेमपूर्वक सुनिये।

Still, O best of sages, please listen with love. I will tell you of the liṅgas that are on earth, as I have heard of them.

Word by wordपदार्थ

तथा-अपि (tathā-api) — stillफिर भीश्रूयताम् (śrūyatām) — please listenसुनियेप्रीत्या (prītyā) — with loveप्रेमपूर्वककथयामि (kathayāmi) — I will tellमैं बताता हूँयथा-श्रुतम् (yathā-śrutam) — as I have heardजैसा मैंने सुना हैलिङ्गानि (liṅgāni) — the liṅgasलिंगच (ca) — andऔरऋषि-श्रेष्ठाः (ṛṣi-śreṣṭhāḥ) — O best of sagesहे श्रेष्ठ ऋषियोपृथिव्याम् (pṛthivyām) — on earthपृथ्वीपरयानि (yāni) — whichजोतानि (tāni) — thoseउन्हेंह (ha) — indeedही

Verse 13

१३13 पाताले चापि वर्तन्ते स्वर्गे चापि तथा भुवि। सर्वत्र पूज्यते शम्भुः स देवासुरमानुषैः॥ १३

pātāle cāpi vartante svarge cāpi tathā bhuvi | sarvatra pūjyate śambhuḥ sa devāsuramānuṣaiḥ 13 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.13. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v13. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

पातालमें, स्वर्गमें और पृथ्वीपर भी लिंग हैं। देवता, असुर और मनुष्य — सब जगह शम्भुको पूजते हैं।

There are liṅgas in the netherworld, in heaven and on earth as well. Everywhere Śambhu is worshipped by gods, asuras and humans.

Word by wordपदार्थ

पाताले (pātāle) — in the netherworldपातालमेंच (ca) — andऔरअपि (api) — tooभीवर्तन्ते (vartante) — there areहैंस्वर्गे (svarge) — in heavenस्वर्गमेंच (ca) — andऔरअपि (api) — tooभीतथा (tathā) — as well asतथाभुवि (bhuvi) — on earthपृथ्वीपरसर्वत्र (sarvatra) — everywhereसब जगहपूज्यते (pūjyate) — is worshippedपूजे जाते हैंशम्भुः (śambhuḥ) — Śambhuशम्भुसः (saḥ) — heवेदेव-असुर-मानुषैः (deva-asura-mānuṣaiḥ) — by gods, asuras and humansदेवता, असुर और मनुष्योंद्वारा

Verse 14

१४14 त्रिजगच्छम्भुना व्याप्तं सदेवासुरमानुषम्। अनुग्रहाय लोकानां लिंगरूपेण सत्तमाः॥ १४

trijagacchambhunā vyāptaṃ sadevāsuramānuṣam | anugrahāya lokānāṃ liṃgarūpeṇa sattamāḥ 14 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.14. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v14. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे श्रेष्ठ जनो! लोकोंपर कृपाके लिये शम्भुने लिंगरूपसे देवता, असुर और मनुष्योंसहित तीनों लोकोंको व्याप्त कर रखा है।

O noble ones, to bless the worlds, Śambhu fills the three worlds, with their gods, asuras and humans, in the form of the liṅga.

Word by wordपदार्थ

त्रि-जगत् (tri-jagat) — the three worldsतीनों लोकशम्भुना (śambhunā) — by Śambhuशम्भुनेव्याप्तम् (vyāptam) — are filledव्याप्त कर रखा हैस-देव-असुर-मानुषम् (sa-deva-asura-mānuṣam) — with their gods, asuras and humansदेवता, असुर और मनुष्योंसहितअनुग्रहाय (anugrahāya) — to blessकृपाके लियेलोकानाम् (lokānām) — the worldsलोकोंपरलिङ्ग-रूपेण (liṅga-rūpeṇa) — in the form of the liṅgaलिंगरूपसेसत्तमाः (sattamāḥ) — O noble onesहे श्रेष्ठ जनो

Verse 15

१५15 अनुग्रहाय लोकानां लिंगानि च महेश्वरः। दधाति विविधान्यत्र तीर्थे चान्यस्थले तथा॥ १५

anugrahāya lokānāṃ liṃgāni ca maheśvaraḥ | dadhāti vividhānyatra tīrthe cānyasthale tathā 15 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.15. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v15. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

लोकोंपर कृपाके लिये महेश्वर यहाँ तीर्थोंमें और अन्य स्थानोंमें भी अनेक प्रकारके लिंगोंको धारण करते हैं।

To bless the worlds, Maheśvara takes on many kinds of liṅgas here — at places of pilgrimage and in other places as well.

Word by wordपदार्थ

अनुग्रहाय (anugrahāya) — to blessकृपाके लियेलोकानाम् (lokānām) — the worldsलोकोंपरलिङ्गानि (liṅgāni) — liṅgasलिंगोंकोच (ca) — andऔरमहेश्वरः (maheśvaraḥ) — Maheśvaraमहेश्वरदधाति (dadhāti) — takes onधारण करते हैंविविधानि (vividhāni) — many kinds ofअनेक प्रकारकेअत्र (atra) — hereयहाँतीर्थे (tīrthe) — at places of pilgrimageतीर्थोंमेंच (ca) — andऔरअन्य-स्थले (anya-sthale) — in other placesअन्य स्थानोंमेंतथा (tathā) — as wellभी

Verse 16

१६16 यत्र यत्र यदा शंभुर्भक्त्या भक्तैश्च संस्मृतः। तत्र तत्रावतीर्याथ कार्यं कृत्वा स्थितस्तदा॥ १६

yatra yatra yadā śaṃbhurbhaktyā bhaktaiśca saṃsmṛtaḥ | tatra tatrāvatīryātha kāryaṃ kṛtvā sthitastadā 16 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.16. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v16. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जहाँ-जहाँ और जब-जब भक्तोंने भक्तिपूर्वक शम्भुका स्मरण किया, वहाँ-वहाँ वे प्रकट हुए और उनका कार्य करके फिर वहीं स्थित हो गये।

Wherever and whenever devotees called on Śambhu with devotion, he came down there. He did their work and then stayed there.

Word by wordपदार्थ

यत्र (yatra) — whereverजहाँयत्र (yatra) — whereverजहाँयदा (yadā) — wheneverजबशम्भुः (śambhuḥ) — Śambhuशम्भुभक्त्या (bhaktyā) — with devotionभक्तिपूर्वकभक्तैः (bhaktaiḥ) — by devoteesभक्तोंद्वाराच (ca) — andऔरसंस्मृतः (saṃsmṛtaḥ) — was called onस्मरण किये गयेतत्र (tatra) — thereवहाँतत्र (tatra) — thereवहाँअवतीर्य (avatīrya) — coming downप्रकट होकरअथ (atha) — thenफिरकार्यम् (kāryam) — their workउनका कार्यकृत्वा (kṛtvā) — having doneकरकेस्थितः (sthitaḥ) — stayedस्थित हो गयेतदा (tadā) — thenतब

Verse 17

१७17 लोकानामुपकारार्थं स्वलिंगं चाप्यकल्पयत्। तल्लिंगं पूजयित्वा तु सिद्धिं समधिगच्छति॥ १७

lokānāmupakārārthaṃ svaliṃgaṃ cāpyakalpayat | talliṃgaṃ pūjayitvā tu siddhiṃ samadhigacchati 17 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.17. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v17. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

लोकोंके उपकारके लिये उन्होंने वहाँ अपना लिंग भी प्रकट किया। उस लिंगकी पूजा करके मनुष्य सिद्धि प्राप्त करता है।

For the good of the world he also set up his own liṅga there. By worshipping that liṅga, one gains success.

Word by wordपदार्थ

लोकानाम् (lokānām) — of the worldलोकोंकेउपकार-अर्थम् (upakāra-artham) — for the goodउपकारके लियेस्व-लिङ्गम् (sva-liṅgam) — his own liṅgaअपने लिंगकोच (ca) — andऔरअपि (api) — alsoभीअकल्पयत् (akalpayat) — set upप्रकट कियातत्-लिङ्गम् (tat-liṅgam) — that liṅgaउस लिंगकीपूजयित्वा (pūjayitvā) — by worshippingपूजा करकेतु (tu) — andतोसिद्धिम् (siddhim) — successसिद्धिसमधिगच्छति (samadhigacchati) — one gainsमनुष्य प्राप्त करता है

Verse 18

१८18 पृथिव्यां यानि लिंगानि तेषां संख्या न विद्यते। तथापि च प्रधानानि कथ्यन्ते च मया द्विजाः॥ १८

pṛthivyāṃ yāni liṃgāni teṣāṃ saṃkhyā na vidyate | tathāpi ca pradhānāni kathyante ca mayā dvijāḥ 18 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.18. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v18. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे द्विजो! पृथ्वीपर जितने लिंग हैं, उनकी कोई गिनती नहीं है; फिर भी मैं प्रधान लिंगोंको कहता हूँ।

O twice-born, there is no count of the liṅgas on earth. Still, I will tell you the main ones.

Word by wordपदार्थ

पृथिव्याम् (pṛthivyām) — on earthपृथ्वीपरयानि (yāni) — whichजितनेलिङ्गानि (liṅgāni) — liṅgasलिंगतेषाम् (teṣām) — of themउनकीसङ्ख्या (saṅkhyā) — countगिनतीन (na) — noनहींविद्यते (vidyate) — there isहैतथा-अपि (tathā-api) — stillफिर भीच (ca) — andऔरप्रधानानि (pradhānāni) — the main onesप्रधान लिंगकथ्यन्ते (kathyante) — are toldकहे जाते हैंच (ca) — andऔरमया (mayā) — by meमेरे द्वाराद्विजाः (dvijāḥ) — O twice-bornहे द्विजो

Verse 19

१९19 प्रधानेषु च यानीह मुख्यानि प्रवदाम्यहम्। यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते मानवः क्षणात्॥ १९

pradhāneṣu ca yānīha mukhyāni pravadāmyaham | yacchrutvā sarvapāpebhyo mucyate mānavaḥ kṣaṇāt 19 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.19. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v19. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

प्रधान लिंगोंमें भी जो मुख्य हैं, उन्हें मैं कहता हूँ, जिन्हें सुनकर मनुष्य उसी क्षण सब पापोंसे छूट जाता है।

Among the main ones, I will name those that are chief. Hearing of them, a person is at once freed from all sins.

Word by wordपदार्थ

प्रधानेषु (pradhāneṣu) — among the main onesप्रधान लिंगोंमेंच (ca) — andऔरयानि (yāni) — those whichजोइह (iha) — hereयहाँमुख्यानि (mukhyāni) — chiefमुख्य हैंप्रवदामि (pravadāmi) — will nameकहता हूँअहम् (aham) — Iमैंयत् (yat) — whichजिन्हेंश्रुत्वा (śrutvā) — hearingसुनकरसर्व-पापेभ्यः (sarva-pāpebhyaḥ) — from all sinsसब पापोंसेमुच्यते (mucyate) — is freedछूट जाता हैमानवः (mānavaḥ) — a personमनुष्यक्षणात् (kṣaṇāt) — at onceउसी क्षण

Verse 20

२०20 ज्योतिर्लिंगानि यानीह मुख्यमुख्यानि सत्तम। तान्यहं कथयाम्यद्य श्रुत्वा पापं व्यपोहति॥ २०

jyotirliṃgāni yānīha mukhyamukhyāni sattama | tānyahaṃ kathayāmyadya śrutvā pāpaṃ vyapohati 20 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.20. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v20. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे श्रेष्ठ मुने! इस लोकमें मुख्योंमें भी मुख्य जो ज्योतिर्लिंग हैं, उन्हें मैं अब कहता हूँ, जिन्हें सुनकर मनुष्य पापको दूर कर देता है।

O noble one, I will now tell you of the Jyotirliṅgas, which are the chief among the chief in this world. Hearing of them, one sheds sin.

Word by wordपदार्थ

ज्योतिः-लिङ्गानि (jyotiḥ-liṅgāni) — the Jyotirliṅgasज्योतिर्लिंगयानि (yāni) — whichजोइह (iha) — in this worldइस लोकमेंमुख्य-मुख्यानि (mukhya-mukhyāni) — chief among the chiefमुख्योंमें भी मुख्यसत्तम (sattama) — O noble oneहे श्रेष्ठ मुनेतानि (tāni) — themउन्हेंअहम् (aham) — Iमैंकथयामि (kathayāmi) — will tellकहता हूँअद्य (adya) — nowअबश्रुत्वा (śrutvā) — hearingसुनकरपापम् (pāpam) — sinपापकोव्यपोहति (vyapohati) — one shedsदूर कर देता है

Verse 21

२१21 सौराष्ट्रे सोमनाथं च श्रीशैले मल्लिकार्जुनम्। उज्जयिन्यां महाकालमोंकारे परमेश्वरम्॥ २१

saurāṣṭre somanāthaṃ ca śrīśaile mallikārjunam | ujjayinyāṃ mahākālamoṃkāre parameśvaram 21 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.21. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v21. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
1
· हिन्दी

सौराष्ट्रमें सोमनाथ, श्रीशैलपर मल्लिकार्जुन, उज्जयिनीमें महाकाल, ओंकारमें परमेश्वर,

Somanātha in Saurāṣṭra, Mallikārjuna on Śrīśaila, Mahākāla in Ujjayinī, Parameśvara at Oṃkāra,

Word by wordपदार्थ

सौराष्ट्रे (saurāṣṭre) — in Saurāṣṭraसौराष्ट्रमेंसोमनाथम् (somanātham) — Somanāthaसोमनाथच (ca) — andऔरश्रीशैले (śrīśaile) — on Śrīśailaश्रीशैलपरमल्लिकार्जुनम् (mallikārjunam) — Mallikārjunaमल्लिकार्जुनउज्जयिन्याम् (ujjayinyām) — in Ujjayinīउज्जयिनीमेंमहाकालम् (mahākālam) — Mahākālaमहाकालओङ्कारे (oṅkāre) — at Oṃkāraओंकारमेंपरमेश्वरम् (parameśvaram) — Parameśvaraपरमेश्वर

Verse 22

२२22 केदारं हिमवत्पृष्ठे डाकिन्यां भीमशंकरम्। वाराणस्यां च विश्वेशं त्र्यम्बकं गौतमीतटे॥ २२

kedāraṃ himavatpṛṣṭhe ḍākinyāṃ bhīmaśaṃkaram | vārāṇasyāṃ ca viśveśaṃ tryambakaṃ gautamītaṭe 22 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.22. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v22. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
1
· हिन्दी

हिमालयपर केदार, डाकिनीमें भीमशंकर, वाराणसीमें विश्वेश, गौतमीके तटपर त्र्यम्बक,

Kedāra on the heights of the Himālaya, Bhīmaśaṅkara in Ḍākinī, Viśveśa in Vārāṇasī, Tryambaka on the bank of the Gautamī,

Word by wordपदार्थ

केदारम् (kedāram) — Kedāraकेदारहिमवत्-पृष्ठे (himavat-pṛṣṭhe) — on the heights of the Himālayaहिमालयपरडाकिन्याम् (ḍākinyām) — in Ḍākinīडाकिनीमेंभीमशङ्करम् (bhīmaśaṅkaram) — Bhīmaśaṅkaraभीमशंकरवाराणस्याम् (vārāṇasyām) — in Vārāṇasīवाराणसीमेंच (ca) — andऔरविश्वेशम् (viśveśam) — Viśveśaविश्वेशत्र्यम्बकम् (tryambakam) — Tryambakaत्र्यम्बकगौतमी-तटे (gautamī-taṭe) — on the bank of the Gautamīगौतमीके तटपर

Verse 23

२३23 वैद्यनाथं चिताभूमौ नागेशं दारुकावने। सेतुबंधे च रामेशं घुश्मेशं च शिवालये॥ २३

vaidyanāthaṃ citābhūmau nāgeśaṃ dārukāvane | setubaṃdhe ca rāmeśaṃ ghuśmeśaṃ ca śivālaye 23 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.23. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v23. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
1
· हिन्दी

चिताभूमिमें वैद्यनाथ, दारुकावनमें नागेश, सेतुबन्धमें रामेश और शिवालयमें घुश्मेश — (ये बारह ज्योतिर्लिंग हैं)।

Vaidyanātha at Citābhūmi, Nāgeśa in Dārukāvana, Rāmeśa at Setubandha, and Ghuśmeśa at Śivālaya.

Word by wordपदार्थ

वैद्यनाथम् (vaidyanātham) — Vaidyanāthaवैद्यनाथचिता-भूमौ (citā-bhūmau) — at Citābhūmiचिताभूमिमेंनागेशम् (nāgeśam) — Nāgeśaनागेशदारुका-वने (dārukā-vane) — in Dārukāvanaदारुकावनमेंसेतु-बन्धे (setu-bandhe) — at Setubandhaसेतुबन्धमेंच (ca) — andऔररामेशम् (rāmeśam) — Rāmeśaरामेशघुश्मेशम् (ghuśmeśam) — Ghuśmeśaघुश्मेशच (ca) — andऔरशिवालये (śivālaye) — at Śivālayaशिवालयमें

Verse 24

२४24 द्वादशैतानि नामानि प्रातरुत्थाय यः पठेत्। सर्वपापविनिर्मुक्तः सर्वसिद्धिफलं लभेत्॥ २४

dvādaśaitāni nāmāni prātarutthāya yaḥ paṭhet | sarvapāpavinirmuktaḥ sarvasiddhiphalaṃ labhet 24 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.24. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v24. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
2
· हिन्दी

जो सवेरे उठकर इन बारह नामोंका पाठ करता है, वह सब पापोंसे छूटकर सब सिद्धियोंका फल पाता है।

Whoever rises at dawn and recites these twelve names is freed from all sins and gains the fruit of every success.

Word by wordपदार्थ

द्वादश (dvādaśa) — twelveबारहएतानि (etāni) — theseइननामानि (nāmāni) — namesनामोंकाप्रातः (prātaḥ) — at dawnसवेरेउत्थाय (utthāya) — risingउठकरयः (yaḥ) — whoeverजोपठेत् (paṭhet) — recitesपाठ करता हैसर्व-पाप-विनिर्मुक्तः (sarva-pāpa-vinirmuktaḥ) — freed from all sinsसब पापोंसे छूटकरसर्व-सिद्धि-फलम् (sarva-siddhi-phalam) — the fruit of every successसब सिद्धियोंका फललभेत् (labhet) — gainsपाता है

Verse 25

२५25 यं यं काममपेक्ष्यैव पठिष्यन्ति नरोत्तमाः। प्राप्स्यन्ति कामं तं तं हि परत्रेह मुनीश्वराः॥ २५

yaṃ yaṃ kāmamapekṣyaiva paṭhiṣyanti narottamāḥ | prāpsyanti kāmaṃ taṃ taṃ hi paratreha munīśvarāḥ 25 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.25. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v25. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे मुनीश्वरो! उत्तम पुरुष जिस-जिस कामनाको मनमें रखकर इनका पाठ करेंगे, वे उस-उस कामनाको इस लोकमें और परलोकमें अवश्य पायेंगे।

O great sages, whatever wish good people have in mind when they recite them, they will surely gain that very wish, in this world and the next.

Word by wordपदार्थ

यम् (yam) — whateverजिसयम् (yam) — whateverजिसकामम् (kāmam) — wishकामनाअपेक्ष्य (apekṣya) — with in mindमनमें रखकरएव (eva) — justहीपठिष्यन्ति (paṭhiṣyanti) — will reciteपाठ करेंगेनर-उत्तमाः (nara-uttamāḥ) — good peopleउत्तम पुरुषप्राप्स्यन्ति (prāpsyanti) — will gainपायेंगेकामम् (kāmam) — wishकामनातम् (tam) — thatउसतम् (tam) — veryउसहि (hi) — surelyअवश्यपरत्र (paratra) — in the next worldपरलोकमेंइह (iha) — in this worldइस लोकमेंमुनि-ईश्वराः (muni-īśvarāḥ) — O great sagesहे मुनीश्वरो

Verse 26

२६26 ये निष्कामतया तानि पठिष्यन्ति शुभाशयाः। तेषां च जननीगर्भे वासो नैव भविष्यति॥ २६

ye niṣkāmatayā tāni paṭhiṣyanti śubhāśayāḥ | teṣāṃ ca jananīgarbhe vāso naiva bhaviṣyati 26 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.26. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v26. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जो शुद्ध हृदयवाले निष्कामभावसे इनका पाठ करेंगे, उनका फिर कभी माताके गर्भमें निवास नहीं होगा।

Those pure in heart who recite them without any wish will never again dwell in a mother's womb.

Word by wordपदार्थ

ये (ye) — those whoजोनिष्कामतया (niṣkāmatayā) — without any wishनिष्कामभावसेतानि (tāni) — themइनकापठिष्यन्ति (paṭhiṣyanti) — will reciteपाठ करेंगेशुभ-आशयाः (śubha-āśayāḥ) — pure in heartशुद्ध हृदयवालेतेषाम् (teṣām) — theirउनकाच (ca) — andऔरजननी-गर्भे (jananī-garbhe) — in a mother's wombमाताके गर्भमेंवासः (vāsaḥ) — dwellingनिवासन (na) — notनहींएव (eva) — everकभीभविष्यति (bhaviṣyati) — will beहोगा

Verse 27

२७27 एतेषां पूजनेनैव वर्णानां दुःखनाशनम्। इहलोके परत्रापि मुक्तिर्भवति निश्चितम्॥ २७

eteṣāṃ pūjanenaiva varṇānāṃ duḥkhanāśanam | ihaloke paratrāpi muktirbhavati niścitam 27 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.27. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v27. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इनके पूजनसे ही इस लोकमें सब वर्णोंके दुःखका नाश होता है, और परलोकमें निश्चित रूपसे मुक्ति भी होती है।

Just by worshipping these, the sorrow of people of all classes ends in this world, and in the next, liberation surely comes.

Word by wordपदार्थ

एतेषाम् (eteṣām) — of theseइनकेपूजनेन (pūjanena) — by worshipपूजनसेएव (eva) — justहीवर्णानाम् (varṇānām) — of all classesसब वर्णोंकादुःख-नाशनम् (duḥkha-nāśanam) — end of sorrowदुःखका नाशइह-लोके (iha-loke) — in this worldइस लोकमेंपरत्र (paratra) — in the nextपरलोकमेंअपि (api) — andभीमुक्तिः (muktiḥ) — liberationमुक्तिभवति (bhavati) — comesहोती हैनिश्चितम् (niścitam) — surelyनिश्चित रूपसे

Verse 28

२८28 ग्राह्यमेषां च नैवेद्यं भोजनीयं प्रयत्नतः। तत्कर्तुः सर्वपापानि भस्मसाद्यान्ति वै क्षणात्॥ २८

grāhyameṣāṃ ca naivedyaṃ bhojanīyaṃ prayatnataḥ | tatkartuḥ sarvapāpāni bhasmasādyānti vai kṣaṇāt 28 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.28. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v28. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इनका नैवेद्य ग्रहण करनेयोग्य है; उसे यत्नपूर्वक खाना चाहिये। ऐसा करनेवालेके सब पाप उसी क्षण सचमुच भस्म हो जाते हैं।

Their food offering should be accepted and eaten with care. All the sins of one who does so truly turn to ashes at once.

Word by wordपदार्थ

ग्राह्यम् (grāhyam) — should be acceptedग्रहण करनेयोग्य हैएषाम् (eṣām) — theirइनकाच (ca) — andऔरनैवेद्यम् (naivedyam) — food offeringनैवेद्यभोजनीयम् (bhojanīyam) — should be eatenखाना चाहियेप्रयत्नतः (prayatnataḥ) — with careयत्नपूर्वकतत्-कर्तुः (tat-kartuḥ) — of one who does soऐसा करनेवालेकेसर्व-पापानि (sarva-pāpāni) — all sinsसब पापभस्मसात् (bhasmasāt) — to ashesभस्मयान्ति (yānti) — turnहो जाते हैंवै (vai) — trulyसचमुचक्षणात् (kṣaṇāt) — at onceउसी क्षण

Verse 29

२९29 ज्योतिषां चैव लिंगानां ब्रह्मादिभिरलं द्विजाः। विशेषतः फलं वक्तुं शक्यते न परैस्तथा॥ २९

jyotiṣāṃ caiva liṃgānāṃ brahmādibhiralaṃ dvijāḥ | viśeṣataḥ phalaṃ vaktuṃ śakyate na paraistathā 29 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.29. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v29. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे द्विजो! इन ज्योतिर्लिंगोंका फल विस्तारसे पूरी तरह कहना ब्रह्मा आदिसे भी सम्भव नहीं है; दूसरोंसे भी वैसे ही नहीं।

O twice-born, even Brahmā and the rest cannot fully tell in detail the fruit of the radiant liṅgas, the Jyotirliṅgas. So too others cannot.

Word by wordपदार्थ

ज्योतिषाम् (jyotiṣām) — radiantज्योतिर्मयच (ca) — andऔरएव (eva) — indeedहीलिङ्गानाम् (liṅgānām) — of the liṅgasलिंगोंकाब्रह्म-आदिभिः (brahma-ādibhiḥ) — by Brahmā and the restब्रह्मा आदिसेअलम् (alam) — fullyपूरी तरहद्विजाः (dvijāḥ) — O twice-bornहे द्विजोविशेषतः (viśeṣataḥ) — in detailविस्तारसेफलम् (phalam) — fruitफलवक्तुम् (vaktum) — to tellकहनाशक्यते (śakyate) — can beसम्भव हैन (na) — notनहींपरैः (paraiḥ) — by othersदूसरोंसेतथा (tathā) — so tooवैसे ही

Verse 30

३०30 एकं च पूजितं येन षण्मासं तन्निरन्तरम्। तस्य दुःखं न जायेत मातृकुक्षिसमुद्भवम्॥ ३०

ekaṃ ca pūjitaṃ yena ṣaṇmāsaṃ tannirantaram | tasya duḥkhaṃ na jāyeta mātṛkukṣisamudbhavam 30 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.30. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v30. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जिसने इनमेंसे एककी भी छः महीने लगातार पूजा कर ली, उसे माताके गर्भसे जन्म लेनेका दुःख फिर नहीं होगा।

If someone worships even one of them without a break for six months, he will not again know the pain of being born from a mother's womb.

Word by wordपदार्थ

एकम् (ekam) — even oneएकको भीच (ca) — andऔरपूजितम् (pūjitam) — worshippedपूजायेन (yena) — by whomजिसनेषण्मासम् (ṣaṇmāsam) — for six monthsछः महीनेतत् (tat) — itउसेनिरन्तरम् (nirantaram) — without a breakलगातारतस्य (tasya) — for himउसेदुःखम् (duḥkham) — the painदुःखन (na) — notनहींजायेत (jāyeta) — will ariseहोगामातृ-कुक्षि-समुद्भवम् (mātṛ-kukṣi-samudbhavam) — of being born from a mother's wombमाताके गर्भसे जन्म लेनेका

Verse 31

३१31 हीनयोनौ यदा जातो ज्योतिर्लिंगं च पश्यति। तस्य जन्म भवेत्तत्र विमले सत्कुले पुनः॥ ३१

hīnayonau yadā jāto jyotirliṃgaṃ ca paśyati | tasya janma bhavettatra vimale satkule punaḥ 31 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.31. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v31. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

नीच कुलमें जन्मा हुआ मनुष्य भी जब ज्योतिर्लिंगका दर्शन करता है, तो उसका अगला जन्म निर्मल और उत्तम कुलमें होता है।

When one born in a low birth sees a Jyotirliṅga, his next birth will be in a pure, good family.

Word by wordपदार्थ

हीन-योनौ (hīna-yonau) — in a low birthनीच कुलमेंयदा (yadā) — whenजबजातः (jātaḥ) — one bornजन्मा हुआज्योतिः-लिङ्गम् (jyotiḥ-liṅgam) — a Jyotirliṅgaज्योतिर्लिंगकाच (ca) — andऔरपश्यति (paśyati) — seesदर्शन करता हैतस्य (tasya) — hisउसकाजन्म (janma) — birthजन्मभवेत् (bhavet) — will beहोता हैतत्र (tatra) — thenतबविमले (vimale) — in a pureनिर्मलसत्-कुले (sat-kule) — good familyउत्तम कुलमेंपुनः (punaḥ) — nextफिर

Verse 32

३२32 सत्कुले जन्म संप्राप्य धनाढ्यो वेदपारगः। शुभकर्म तदा कृत्वा मुक्तिं यात्यनपायिनीम्॥ ३२

satkule janma saṃprāpya dhanāḍhyo vedapāragaḥ | śubhakarma tadā kṛtvā muktiṃ yātyanapāyinīm 32 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.32. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v32. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उत्तम कुलमें जन्म पाकर वह धनी और वेदका पारंगत होता है; फिर शुभ कर्म करके स्थायी मुक्ति पाता है।

Born in a good family, he becomes rich and a master of the Vedas. Then, doing good deeds, he reaches lasting liberation.

Word by wordपदार्थ

सत्-कुले (sat-kule) — in a good familyउत्तम कुलमेंजन्म (janma) — birthजन्मसम्प्राप्य (samprāpya) — having gainedपाकरधन-आढ्यः (dhana-āḍhyaḥ) — richधनीवेद-पारगः (veda-pāragaḥ) — master of the Vedasवेदका पारंगतशुभ-कर्म (śubha-karma) — good deedsशुभ कर्मतदा (tadā) — thenतबकृत्वा (kṛtvā) — doingकरकेमुक्तिम् (muktim) — liberationमुक्तिकोयाति (yāti) — reachesपाता हैअनपायिनीम् (anapāyinīm) — lastingस्थायी

Verse 33

३३33 म्लेच्छो वाप्यन्त्यजो वापि षण्ढो वापि मुनीश्वराः। द्विजो भूत्वा भवेन्मुक्तस्तस्मात्तद्दर्शनं चरेत्॥ ३३

mleccho vāpyantyajo vāpi ṣaṇḍho vāpi munīśvarāḥ | dvijo bhūtvā bhavenmuktastasmāttaddarśanaṃ caret 33 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.33. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v33. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे मुनीश्वरो! म्लेच्छ, अन्त्यज अथवा नपुंसक कोई भी हो — वह द्विज होकर मुक्त हो जाता है; इसलिये ज्योतिर्लिंगका दर्शन अवश्य करना चाहिये।

O great sages, even a foreigner, an outcaste or a eunuch is born twice-born and becomes free. So one should seek the sight of a Jyotirliṅga.

Word by wordपदार्थ

म्लेच्छः (mlecchaḥ) — a foreignerम्लेच्छवा (vā) — orअथवाअपि (api) — evenभीअन्त्यजः (antyajaḥ) — an outcasteअन्त्यजवा (vā) — orअथवाअपि (api) — evenभीषण्ढः (ṣaṇḍhaḥ) — a eunuchनपुंसकवा (vā) — orअथवाअपि (api) — evenभीमुनि-ईश्वराः (muni-īśvarāḥ) — O great sagesहे मुनीश्वरोद्विजः (dvijaḥ) — twice-bornद्विजभूत्वा (bhūtvā) — becomingहोकरभवेत् (bhavet) — becomesहो जाता हैमुक्तः (muktaḥ) — freeमुक्ततस्मात् (tasmāt) — soइसलियेतत्-दर्शनम् (tat-darśanam) — the sight of itउसका दर्शनचरेत् (caret) — one should seekकरना चाहिये

Verse 34

३४34 ज्योतिषां चैव लिंगानां किंचित्प्रोक्तं फलं मया। ज्योतिषां चोपलिंगानि श्रूयन्तामृषिसत्तमाः॥ ३४

jyotiṣāṃ caiva liṃgānāṃ kiṃcitproktaṃ phalaṃ mayā | jyotiṣāṃ copaliṃgāni śrūyantāmṛṣisattamāḥ 34 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.34. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v34. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

मैंने ज्योतिर्मय लिंगोंका थोड़ा-सा फल कहा। हे श्रेष्ठ ऋषियो! अब इन ज्योतिर्लिंगोंके उपलिंगोंको सुनिये।

I have told you a little of the fruit of the radiant liṅgas. Now, O best of sages, please hear of the upaliṅgas of these radiant ones.

Word by wordपदार्थ

ज्योतिषाम् (jyotiṣām) — radiantज्योतिर्मयच (ca) — andऔरएव (eva) — indeedहीलिङ्गानाम् (liṅgānām) — of the liṅgasलिंगोंकाकिञ्चित् (kiñcit) — a littleथोड़ा-साप्रोक्तम् (proktam) — toldकहाफलम् (phalam) — fruitफलमया (mayā) — by meमैंनेज्योतिषाम् (jyotiṣām) — of the radiant onesज्योतिर्लिंगोंकेच (ca) — andऔरउपलिङ्गानि (upaliṅgāni) — the upaliṅgasउपलिंगोंकोश्रूयन्ताम् (śrūyantām) — please hearसुनियेऋषि-सत्तमाः (ṛṣi-sattamāḥ) — O best of sagesहे श्रेष्ठ ऋषियो

Verse 35

३५35 सोमेश्वरस्य यल्लिंगमन्तकेशमुदाहृतम्। मह्याः सागरसंयोगे तल्लिंगमुपलिङ्गकम्॥ ३५

someśvarasya yalliṃgamantakeśamudāhṛtam | mahyāḥ sāgarasaṃyoge talliṃgamupaliṅgakam 35 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.35. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v35. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

महीनदीके सागरसे संगमपर जो अन्तकेश नामक लिंग कहा गया है, वह सोमेश्वरका उपलिंग है।

The liṅga called Antakeśa, where the Mahī river meets the sea, is the upaliṅga of Someśvara.

Word by wordपदार्थ

सोमेश्वरस्य (someśvarasya) — of Someśvaraसोमेश्वरकायत् (yat) — whichजोलिङ्गम् (liṅgam) — liṅgaलिंगअन्तकेशम् (antakeśam) — Antakeśaअन्तकेशउदाहृतम् (udāhṛtam) — is calledकहा गया हैमह्याः (mahyāḥ) — of the Mahīमहीनदीकेसागर-संयोगे (sāgara-saṃyoge) — where it meets the seaसागरसे संगमपरतत् (tat) — thatवहलिङ्गम् (liṅgam) — liṅgaलिंगउपलिङ्गकम् (upaliṅgakam) — the upaliṅgaउपलिंग

Verse 36

३६36 मल्लिकार्जुनसंभूतमुपलिंगमुदाहृतम्। रुद्रेश्वरमिति ख्यातं भृगुकक्षे सुखावहम्॥ ३६

mallikārjunasaṃbhūtamupaliṃgamudāhṛtam | rudreśvaramiti khyātaṃ bhṛgukakṣe sukhāvaham 36 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.36. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v36. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

मल्लिकार्जुनसे प्रकट उपलिंग भृगुकक्षमें रुद्रेश्वर नामसे प्रसिद्ध कहा गया है; वह सुख देनेवाला है।

The upaliṅga that arose from Mallikārjuna is said to be the one known as Rudreśvara, at Bhṛgukakṣa. It brings joy.

Word by wordपदार्थ

मल्लिकार्जुन-सम्भूतम् (mallikārjuna-sambhūtam) — arisen from Mallikārjunaमल्लिकार्जुनसे प्रकटउपलिङ्गम् (upaliṅgam) — upaliṅgaउपलिंगउदाहृतम् (udāhṛtam) — is saidकहा गया हैरुद्रेश्वरम् (rudreśvaram) — Rudreśvaraरुद्रेश्वरइति (iti) — asनामसेख्यातम् (khyātam) — knownप्रसिद्धभृगु-कक्षे (bhṛgu-kakṣe) — at Bhṛgukakṣaभृगुकक्षमेंसुख-आवहम् (sukha-āvaham) — bringing joyसुख देनेवाला

Verse 37

३७37 महाकालभवं लिंगं दुग्धेशमिति विश्रुतम्। नर्मदायां प्रसिद्धं तत्सर्वपापहरं स्मृतम्॥ ३७

mahākālabhavaṃ liṃgaṃ dugdheśamiti viśrutam | narmadāyāṃ prasiddhaṃ tatsarvapāpaharaṃ smṛtam 37 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.37. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v37. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

महाकालसे प्रकट लिंग दुग्धेश नामसे विख्यात है। वह नर्मदाके तटपर प्रसिद्ध है और सब पापोंको हरनेवाला माना गया है।

The liṅga arisen from Mahākāla is known as Dugdheśa. It is famous on the Narmadā and is held to remove all sins.

Word by wordपदार्थ

महाकाल-भवम् (mahākāla-bhavam) — arisen from Mahākālaमहाकालसे प्रकटलिङ्गम् (liṅgam) — liṅgaलिंगदुग्धेशम् (dugdheśam) — Dugdheśaदुग्धेशइति (iti) — asनामसेविश्रुतम् (viśrutam) — knownविख्यातनर्मदायाम् (narmadāyām) — on the Narmadāनर्मदाके तटपरप्रसिद्धम् (prasiddham) — famousप्रसिद्धतत् (tat) — itवहसर्व-पाप-हरम् (sarva-pāpa-haram) — removing all sinsसब पापोंको हरनेवालास्मृतम् (smṛtam) — is heldमाना गया है

Verse 38

३८38 ॐकारजं च यल्लिंगं कर्दमेशमिति श्रुतम्। प्रसिद्धं बिन्दुसरसि सर्वकामफलप्रदम्॥ ३८

oṃkārajaṃ ca yalliṃgaṃ kardameśamiti śrutam | prasiddhaṃ bindusarasi sarvakāmaphalapradam 38 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.38. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v38. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ओंकारसे प्रकट जो लिंग है, वह कर्दमेश नामसे प्रसिद्ध है। वह बिन्दुसरोवरपर स्थित है और सब कामनाओंका फल देनेवाला है।

The liṅga born of Oṃkāra is known as Kardameśa. It is famous at Bindusaras lake and grants every wish.

Word by wordपदार्थ

ॐकार-जम् (oṃkāra-jam) — born of Oṃkāraओंकारसे प्रकटच (ca) — andऔरयत् (yat) — whichजोलिङ्गम् (liṅgam) — liṅgaलिंगकर्दमेशम् (kardameśam) — Kardameśaकर्दमेशइति (iti) — asनामसेश्रुतम् (śrutam) — knownप्रसिद्धप्रसिद्धम् (prasiddham) — famousप्रसिद्धबिन्दु-सरसि (bindu-sarasi) — at Bindusaras lakeबिन्दुसरोवरपरसर्व-काम-फल-प्रदम् (sarva-kāma-phala-pradam) — granting every wishसब कामनाओंका फल देनेवाला

Verse 39

३९39 केदारेश्वरसंजातं भूतेशं यमुनातटे। महापापहरं प्रोक्तं पश्यतामर्चतां तथा॥ ३९

kedāreśvarasaṃjātaṃ bhūteśaṃ yamunātaṭe | mahāpāpaharaṃ proktaṃ paśyatāmarcatāṃ tathā 39 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.39. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v39. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

यमुनाके तटपर केदारेश्वरसे उत्पन्न भूतेश है। वह दर्शन और पूजा करनेवालोंके महापापोंको हरनेवाला कहा गया है।

Bhūteśa, on the bank of the Yamunā, arose from Kedāreśvara. It is said to remove great sins for those who see it and worship it.

Word by wordपदार्थ

केदारेश्वर-संजातम् (kedāreśvara-saṃjātam) — arisen from Kedāreśvaraकेदारेश्वरसे उत्पन्नभूतेशम् (bhūteśam) — Bhūteśaभूतेशयमुना-तटे (yamunā-taṭe) — on the bank of the Yamunāयमुनाके तटपरमहा-पाप-हरम् (mahā-pāpa-haram) — removing great sinsमहापापोंको हरनेवालाप्रोक्तम् (proktam) — is saidकहा गया हैपश्यताम् (paśyatām) — for those who see itदर्शन करनेवालोंकेअर्चताम् (arcatām) — who worship itपूजा करनेवालोंकेतथा (tathā) — andतथा

Verse 40

४०40 भीमशंकरसंभूतं भीमेश्वरमिति स्मृतम्। सह्याचले प्रसिद्धं तन्महाबलविवर्द्धनम्॥ ४०

bhīmaśaṃkarasaṃbhūtaṃ bhīmeśvaramiti smṛtam | sahyācale prasiddhaṃ tanmahābalavivarddhanam 40 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.40. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v40. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

भीमशंकरसे प्रकट लिंग भीमेश्वर नामसे जाना जाता है। वह सह्य पर्वतपर प्रसिद्ध है और बलको बहुत बढ़ानेवाला है।

The liṅga arisen from Bhīmaśaṅkara is known as Bhīmeśvara. It is famous on the Sahya mountain and greatly increases strength.

Word by wordपदार्थ

भीमशङ्कर-सम्भूतम् (bhīmaśaṅkara-sambhūtam) — arisen from Bhīmaśaṅkaraभीमशंकरसे प्रकटभीमेश्वरम् (bhīmeśvaram) — Bhīmeśvaraभीमेश्वरइति (iti) — asनामसेस्मृतम् (smṛtam) — is knownजाना जाता हैसह्य-अचले (sahya-acale) — on the Sahya mountainसह्य पर्वतपरप्रसिद्धम् (prasiddham) — famousप्रसिद्धतत् (tat) — itवहमहा-बल-विवर्द्धनम् (mahā-bala-vivarddhanam) — greatly increasing strengthबलको बहुत बढ़ानेवाला

Verse 41

४१41 विश्वेश्वराच्च यज्जातं शरण्येश्वर विश्रुतम्। त्र्यम्बकस्य च यत्प्रोक्तं सिद्धेश्वर इति श्रुतम्॥ ४१

viśveśvarācca yajjātaṃ śaraṇyeśvara viśrutam | tryambakasya ca yatproktaṃ siddheśvara iti śrutam 41 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.41. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v41. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

विश्वेश्वरसे जो लिंग उत्पन्न हुआ, वह शरण्येश्वर नामसे विख्यात है; और त्र्यम्बकका जो उपलिंग कहा गया है, वह सिद्धेश्वर नामसे प्रसिद्ध है।

The liṅga that arose from Viśveśvara is known as Śaraṇyeśvara. The one named for Tryambaka is known as Siddheśvara.

Word by wordपदार्थ

विश्वेश्वरात् (viśveśvarāt) — from Viśveśvaraविश्वेश्वरसेच (ca) — andऔरयत् (yat) — whichजोजातम् (jātam) — aroseउत्पन्न हुआशरण्येश्वर (śaraṇyeśvara) — as Śaraṇyeśvaraशरण्येश्वर नामसेविश्रुतम् (viśrutam) — is knownविख्यात हैत्र्यम्बकस्य (tryambakasya) — of Tryambakaत्र्यम्बककाच (ca) — andऔरयत् (yat) — whichजोप्रोक्तम् (proktam) — is namedकहा गया हैसिद्धेश्वरः (siddheśvaraḥ) — Siddheśvaraसिद्धेश्वरइति (iti) — asनामसेश्रुतम् (śrutam) — is knownप्रसिद्ध है

Verse 42

४२42 वैद्यनाथाच्च यज्जातं वैजनाथ इति स्मृतम्। नागेश्वरसमुद्भूतं भूतेश्वरमुदाहृतम्॥ ४२

vaidyanāthācca yajjātaṃ vaijanātha iti smṛtam | nāgeśvarasamudbhūtaṃ bhūteśvaramudāhṛtam 42 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.42. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v42. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वैद्यनाथसे जो लिंग उत्पन्न हुआ, वह वैजनाथ नामसे जाना जाता है। नागेश्वरसे उत्पन्न लिंग भूतेश्वर कहा गया है —

The liṅga that arose from Vaidyanātha is known as Vaijanātha. The one arisen from Nāgeśvara is called Bhūteśvara —

Word by wordपदार्थ

वैद्यनाथात् (vaidyanāthāt) — from Vaidyanāthaवैद्यनाथसेच (ca) — andऔरयत् (yat) — whichजोजातम् (jātam) — aroseउत्पन्न हुआवैजनाथः (vaijanāthaḥ) — Vaijanāthaवैजनाथइति (iti) — asनामसेस्मृतम् (smṛtam) — is knownजाना जाता हैनागेश्वर-समुद्भूतम् (nāgeśvara-samudbhūtam) — arisen from Nāgeśvaraनागेश्वरसे उत्पन्नभूतेश्वरम् (bhūteśvaram) — Bhūteśvaraभूतेश्वरउदाहृतम् (udāhṛtam) — is calledकहा गया है

Verse 43

४३43 मल्लिकासरस्वतीतीरे दर्शनात्पापहारकम्। रामेश्वराच्च यज्जातं गुप्तेश्वरमिति स्मृतम्॥ ४३

mallikāsarasvatītīre darśanātpāpahārakam | rāmeśvarācca yajjātaṃ gupteśvaramiti smṛtam 43 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.43. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v43. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वह मल्लिका-सरस्वतीके तटपर है और दर्शनमात्रसे पाप हरनेवाला है। रामेश्वरसे जो लिंग उत्पन्न हुआ, वह गुप्तेश्वर नामसे जाना जाता है।

it stands on the bank of the Mallikā-Sarasvatī and removes sin by its mere sight. The liṅga that arose from Rāmeśvara is known as Gupteśvara.

Word by wordपदार्थ

मल्लिका-सरस्वती-तीरे (mallikā-sarasvatī-tīre) — on the bank of the Mallikā-Sarasvatīमल्लिका-सरस्वतीके तटपरदर्शनात् (darśanāt) — by its mere sightदर्शनमात्रसेपाप-हारकम् (pāpa-hārakam) — removing sinपाप हरनेवालारामेश्वरात् (rāmeśvarāt) — from Rāmeśvaraरामेश्वरसेच (ca) — andऔरयत् (yat) — whichजोजातम् (jātam) — aroseउत्पन्न हुआगुप्तेश्वरम् (gupteśvaram) — Gupteśvaraगुप्तेश्वरइति (iti) — asनामसेस्मृतम् (smṛtam) — is knownजाना जाता है

Verse 44

४४44 घुश्मेशाच्चैव यज्जातं व्याघ्रेश्वरमिति स्मृतम्। ज्योतिर्लिंगोपलिंगानि प्रोक्तानीह मया द्विजाः॥ ४४

ghuśmeśāccaiva yajjātaṃ vyāghreśvaramiti smṛtam | jyotirliṃgopaliṃgāni proktānīha mayā dvijāḥ 44 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.44. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v44. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

घुश्मेशसे जो लिंग उत्पन्न हुआ, वह व्याघ्रेश्वर नामसे जाना जाता है। हे द्विजो! इस प्रकार मैंने यहाँ ज्योतिर्लिंग और उपलिंग कहे।

The liṅga that arose from Ghuśmeśa is known as Vyāghreśvara. O twice-born, I have told you here the Jyotirliṅgas and upaliṅgas.

Word by wordपदार्थ

घुश्मेशात् (ghuśmeśāt) — from Ghuśmeśaघुश्मेशसेच (ca) — andऔरएव (eva) — alsoभीयत् (yat) — whichजोजातम् (jātam) — aroseउत्पन्न हुआव्याघ्रेश्वरम् (vyāghreśvaram) — Vyāghreśvaraव्याघ्रेश्वरइति (iti) — asनामसेस्मृतम् (smṛtam) — is knownजाना जाता हैज्योतिः-लिङ्ग-उपलिङ्गानि (jyotiḥ-liṅga-upaliṅgāni) — the Jyotirliṅgas and upaliṅgasज्योतिर्लिंग और उपलिंगप्रोक्तानि (proktāni) — have been toldकहे गयेइह (iha) — hereयहाँमया (mayā) — by meमैंनेद्विजाः (dvijāḥ) — O twice-bornहे द्विजो

Verse 45

४५45 दर्शनात्पापहारीणि सर्वकामप्रदानि च। एतानि सुप्रधानानि मुख्यतां हि गतानि च। अन्यानि चापि मुख्यानि श्रूयन्तामृषिसत्तमाः॥ ४५

darśanātpāpahārīṇi sarvakāmapradāni ca | etāni supradhānāni mukhyatāṃ hi gatāni ca | anyāni cāpi mukhyāni śrūyantāmṛṣisattamāḥ 45 ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śrī Śiva Mahāpurāṇa, Koṭirudra Saṃhitā 1.45. https://occultguide.com/scripture/shree-shiv-mahapuran/kotirudra-samhita-one-the-jyotirlingas-and-their-upalingas#v45. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ये दर्शनमात्रसे पाप हरनेवाले और सब कामनाएँ पूरी करनेवाले हैं। ये प्रधान लिंग मुख्यता पा चुके हैं। हे श्रेष्ठ ऋषियो! अब अन्य प्रसिद्ध लिंगोंको भी सुनिये।

They remove sins by their mere sight and grant every wish. These foremost liṅgas have gained the chief place. Now, O best of sages, please hear of the other famous ones also.

Word by wordपदार्थ

दर्शनात् (darśanāt) — by their mere sightदर्शनमात्रसेपाप-हारीणि (pāpa-hārīṇi) — removing sinsपाप हरनेवालेसर्व-काम-प्रदानि (sarva-kāma-pradāni) — granting every wishसब कामनाएँ पूरी करनेवालेच (ca) — andऔरएतानि (etāni) — theseयेसु-प्रधानानि (su-pradhānāni) — foremostप्रधान लिंगमुख्यताम् (mukhyatām) — the chief placeमुख्यताहि (hi) — indeedहीगतानि (gatāni) — have gainedपा चुके हैंच (ca) — andऔरअन्यानि (anyāni) — otherअन्यच (ca) — andऔरअपि (api) — alsoभीमुख्यानि (mukhyāni) — famous onesप्रसिद्ध लिंगोंकोश्रूयन्ताम् (śrūyantām) — please hearसुनियेऋषि-सत्तमाः (ṛṣi-sattamāḥ) — O best of sagesहे श्रेष्ठ ऋषियो

❁ ❁ ❁

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां ज्योतिर्लिंगतदुपलिंगमाहात्म्यवर्णनं नाम प्रथमोऽध्यायः॥ १॥

Thus ends the first chapter, called "The Glory of the Jyotirliṅgas and Their Upaliṅgas," in the fourth Koṭirudra-saṃhitā, in the glorious Śiva Mahāpurāṇa.

॥ इस प्रकार श्रीशिवमहापुराणके अन्तर्गत चतुर्थ कोटिरुद्रसंहितामें ज्योतिर्लिंग और उनके उपलिंगोंका माहात्म्यवर्णन नामक पहला अध्याय पूर्ण हुआ॥ १॥

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license. अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें। संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.

This chapter is cited by 1 other page on this site.