Padma Purāṇa उत्तरखण्डम् Chapter 63

श्रीगणेशाय नमः ।

पद्मपुराणम्

उत्तरखण्डम्
Chapter 63 · The Prabodhinī Ekādaśī · Verses 1–68

कार्तिकशुक्लप्रबोधिन्येकादशीमाहात्म्यम्

Having heard of Ramā, Yudhiṣṭhira asks about the Ekādaśī of the bright half of Kārttika. Kṛṣṇa repeats what Brahmā told Nārada about Prabodhinī, the day Govinda wakes. The holy places and the Gaṅgā boast only until it comes. One fast on it equals a thousand horse sacrifices; it gives what is hard to gain, burns mountains of sin, and its night of waking burns the sins of a thousand births like a heap of cotton. Done by rule, a small good deed becomes as great as Meru; done without rule, a Meru of merit shrinks to an atom. Bathing, giving, chanting and offerings on it are endless, and a Kārttika without vows makes a lifetime's merit useless. Avoiding others' food in Kārttika, hearing and telling Viṣṇu's stories, song, dance and music before him, worship with many flowers and fruits, an offering of water from a conch, honouring one's teacher, reading the Bhāgavata, and worship with ketakī, agasti and muni flowers all bring great reward. Above all, tulasī, seen, touched, planted, watered or offered, burns the sins of a lifetime, and a single tulasī leaf in Kārttika gives the fruit of all flowers and all gifts. रमा का माहात्म्य सुनकर युधिष्ठिर कार्तिक शुक्ल पक्ष की एकादशी के बारे में पूछते हैं। कृष्ण वह दोहराते हैं जो ब्रह्मा ने नारद से प्रबोधिनी के बारे में कहा, जिस दिन गोविन्द जागते हैं। तीर्थ और गंगा तभी तक गरजते हैं जब तक यह नहीं आती। इसका एक व्रत हज़ार अश्वमेध के बराबर है; यह दुर्लभ वस्तु देती है, पर्वत जैसे पाप जलाती है, और इसकी रात का जागरण हज़ार जन्मों के पाप रुई के ढेर की तरह जला देता है। विधि से किया थोड़ा पुण्य मेरु जितना हो जाता है; विधि के बिना मेरु जितना पुण्य अणु भर रह जाता है। इस दिन स्नान, दान, जप और होम अक्षय होते हैं, और व्रत के बिना बीता कार्तिक जीवन भर का पुण्य व्यर्थ कर देता है। कार्तिक में पराया अन्न छोड़ना, विष्णु की कथा सुनना-सुनाना, उनके सामने गीत, नृत्य और वाद्य, बहुत से फूल-फलों से पूजा, शंख में जल लेकर अर्घ्य, गुरु का सम्मान, भागवत का पाठ, और केतकी, अगस्त्य तथा मुनि पुष्पों से पूजा, सब बड़ा फल देते हैं। सबसे बढ़कर तुलसी, देखी, छुई, लगाई, सींची या चढ़ाई हुई, जन्म भर के पाप जलाती है, और कार्तिक में एक तुलसी दल सब फूलों और सब दानों का फल देता है।

Begin verses ↓

युधिष्ठिर उवाच — Yudhiṣṭhira said: युधिष्ठिर ने कहा:

Verse 1

१1 श्रुतं रमाया माहात्म्यं त्वत्तः कृष्ण यथातथम् । कार्तिके शुक्लपक्षे या तां मे कथय मानद ॥ १ ॥

śrutaṃ ramāyā māhātmyaṃ tvattaḥ kṛṣṇa yathātatham | kārtike śuklapakṣe yā tāṃ me kathaya mānada ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.1. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

युधिष्ठिर ने कहा: हे कृष्ण, मैंने आपसे रमा का यथार्थ माहात्म्य सुना। हे मानद, अब कार्तिक के शुक्ल पक्ष की एकादशी के बारे में बताइए।

Yudhiṣṭhira said: Kṛṣṇa, I have heard from you the true glory of Ramā. Now tell me of the Ekādaśī in the bright half of Kārttika, giver of honour.

Word by wordपदार्थ

श्रुतम् (śrutam) — has been heardसुनारमायाः (ramāyāḥ) — of Ramāरमा कामाहात्म्यम् (māhātmyam) — gloryमाहात्म्यत्वत्तः (tvattaḥ) — from youआपसेकृष्ण (kṛṣṇa) — O Kṛṣṇaहे कृष्णयथातथम् (yathātatham) — as it isयथार्थकार्तिके (kārtike) — in Kārttikaकार्तिक मेंशुक्ल-पक्षे (śukla-pakṣe) — in the bright halfशुक्ल पक्ष मेंया (yā) — whichजोताम् (tām) — itउसेमे (me) — to meमुझसेकथय (kathaya) — tellकहिएमानद (mānada) — O giver of honourहे मानद

कृष्ण उवाच — Kṛṣṇa said: कृष्ण ने कहा:

Verse 2

२2 शृणु राजन्प्रवक्ष्यामि शुक्ले चोर्जदले तु या । सा यथा नारदायोक्ता ब्रह्मणा लोककारिणा ॥ २ ॥

śṛṇu rājanpravakṣyāmi śukle corjadale tu yā | sā yathā nāradāyoktā brahmaṇā lokakāriṇā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.2. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

कृष्ण ने कहा: हे राजन्, सुनो। कार्तिक के शुक्ल पक्ष की एकादशी को वैसे कहूँगा जैसे लोकों के रचयिता ब्रह्मा ने नारद से कहा था।

Kṛṣṇa said: Hear, O king. I shall tell of the Ekādaśī in the bright half of Kārttika as Brahmā, maker of the worlds, told it to Nārada.

Word by wordपदार्थ

शृणु (śṛṇu) — hearसुनोराजन् (rājan) — O kingहे राजन्प्रवक्ष्यामि (pravakṣyāmi) — I shall tellकहूँगाशुक्ले (śukle) — in the brightशुक्लच (ca) — andऔरऊर्ज-दले (ūrja-dale) — half of Ūrja (Kārttika)कार्तिक के पक्ष मेंतु (tu) — indeedतोया (yā) — whichजोसा (sā) — itवहयथा (yathā) — asजैसेनारदाय (nāradāya) — to Nāradaनारद सेउक्ता (uktā) — was toldकही गईब्रह्मणा (brahmaṇā) — by Brahmāब्रह्मा द्वारालोक-कारिणा (loka-kāriṇā) — maker of the worldsलोकों के रचयिता

नारद उवाच — Nārada said: नारद ने कहा:

Verse 3

३3 प्रबोधिन्याश्च माहात्म्यं वद विस्तरतो मम । यस्यां जागर्ति गोविन्दो धर्मकर्मप्रवर्तकः ॥ ३ ॥

prabodhinyāśca māhātmyaṃ vada vistarato mama | yasyāṃ jāgarti govindo dharmakarmapravartakaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.3. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

नारद ने कहा: मुझे प्रबोधिनी का माहात्म्य विस्तार से बताइए, जिस दिन धर्म-कर्म के प्रवर्तक गोविन्द जागते हैं।

Nārada said: Tell me in full the glory of Prabodhinī, on which Govinda, who sets dharma and its rites in motion, wakes.

Word by wordपदार्थ

प्रबोधिन्याः (prabodhinyāḥ) — of Prabodhinīप्रबोधिनी काच (ca) — andऔरमाहात्म्यम् (māhātmyam) — gloryमाहात्म्यवद (vada) — tellकहिएविस्तरतः (vistarataḥ) — in fullविस्तार सेमम (mama) — to meमुझसेयस्याम् (yasyām) — on whichजिसमेंजागर्ति (jāgarti) — wakesजागते हैंगोविन्दः (govindaḥ) — Govindaगोविन्दधर्म-कर्म-प्रवर्तकः (dharma-karma-pravartakaḥ) — who sets dharma and rites goingधर्म-कर्म के प्रवर्तक

ब्रह्मोवाच — Brahmā said: ब्रह्मा ने कहा:

Verse 4

४4 प्रबोधिन्याश्च माहात्म्यं पापघ्नं पुण्यवर्धनम् । मुक्तिप्रदं सुबुद्धीनां शृणुष्व मुनिसत्तम ॥ ४ ॥

prabodhinyāśca māhātmyaṃ pāpaghnaṃ puṇyavardhanam | muktipradaṃ subuddhīnāṃ śṛṇuṣva munisattama ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.4. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ब्रह्मा ने कहा: हे मुनिश्रेष्ठ, प्रबोधिनी का माहात्म्य सुनो, जो पाप नाशक, पुण्य बढ़ाने वाला और बुद्धिमानों को मोक्ष देने वाला है।

Brahmā said: Hear, best of sages, the glory of Prabodhinī, which kills sin, increases merit and gives release to the wise.

Word by wordपदार्थ

प्रबोधिन्याः (prabodhinyāḥ) — of Prabodhinīप्रबोधिनी काच (ca) — andऔरमाहात्म्यम् (māhātmyam) — gloryमाहात्म्यपाप-घ्नम् (pāpa-ghnam) — that kills sinपाप नाशकपुण्य-वर्धनम् (puṇya-vardhanam) — that increases meritपुण्य बढ़ाने वालामुक्ति-प्रदम् (mukti-pradam) — giving releaseमोक्ष देने वालासु-बुद्धीनाम् (su-buddhīnām) — to the wiseबुद्धिमानों कोशृणुष्व (śṛṇuṣva) — hearसुनोमुनि-सत्तम (muni-sattama) — O best of sagesहे मुनिश्रेष्ठ

Verse 5

५5 तावद्गर्जन्ति तीर्थानि आसमुद्रसरांसि च । यावत्प्रबोधिनी विष्णोस्तिथिर्नाऽऽयाति कार्तिके ॥ ५ ॥

tāvadgarjanti tīrthāni āsamudrasarāṃsi ca | yāvatprabodhinī viṣṇostithirnā''yāti kārtike ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.5. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v5. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तीर्थ और समुद्र तक के सरोवर तभी तक गरजते हैं जब तक कार्तिक में विष्णु की तिथि प्रबोधिनी नहीं आती।

The holy places and the lakes as far as the sea boast only until Viṣṇu's day Prabodhinī comes in Kārttika.

Word by wordपदार्थ

तावत् (tāvat) — so longतभी तकगर्जन्ति (garjanti) — roarगरजते हैंतीर्थानि (tīrthāni) — holy placesतीर्थआ-समुद्र-सरांसि (ā-samudra-sarāṃsi) — lakes up to the seaसमुद्र तक के सरोवरच (ca) — andऔरयावत् (yāvat) — as long asजब तकप्रबोधिनी (prabodhinī) — Prabodhinīप्रबोधिनीविष्णोः (viṣṇoḥ) — of Viṣṇuविष्णु कीतिथिः (tithiḥ) — lunar dayतिथिन (na) — notनहींआयाति (āyāti) — comesआतीकार्तिके (kārtike) — in Kārttikaकार्तिक में

Verse 6

६6 तावद्गर्जन्ति विप्रेन्द्र गङ्गा भागीरथी क्षितौ । यावन्नाऽऽयाति पापघ्नी कार्तिके हरिबोधिनी ॥ ६ ॥

tāvadgarjanti viprendra gaṅgā bhāgīrathī kṣitau | yāvannā''yāti pāpaghnī kārtike haribodhinī ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.6. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v6. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे विप्रश्रेष्ठ, पृथ्वी पर गंगा भागीरथी तभी तक गरजती है जब तक कार्तिक में पाप नाशिनी हरिबोधिनी नहीं आती।

The Gaṅgā Bhāgīrathī on earth boasts, chief of brahmins, only until Haribodhinī, the sin-slayer, comes in Kārttika.

Word by wordपदार्थ

तावत् (tāvat) — so longतभी तकगर्जन्ति (garjanti) — roarगरजती हैविप्र-इन्द्र (vipra-indra) — O chief of brahminsहे विप्रश्रेष्ठगङ्गा (gaṅgā) — Gaṅgāगंगाभागीरथी (bhāgīrathī) — Bhāgīrathīभागीरथीक्षितौ (kṣitau) — on earthपृथ्वी परयावत् (yāvat) — as long asजब तकन (na) — notनहींआयाति (āyāti) — comesआतीपाप-घ्नी (pāpa-ghnī) — the sin-slayerपाप नाशिनीकार्तिके (kārtike) — in Kārttikaकार्तिक मेंहरि-बोधिनी (hari-bodhinī) — Hari's wakingहरिबोधिनी

Verse 7

७7 अश्वमेधसहस्राणि राजसूयशतानि च । एकेनैवोपवासेन प्रबोधिन्यां लभेन्नरः ॥ ७ ॥

aśvamedhasahasrāṇi rājasūyaśatāni ca | ekenaivopavāsena prabodhinyāṃ labhennaraḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.7. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v7. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

प्रबोधिनी के एक ही उपवास से मनुष्य हज़ारों अश्वमेध और सैकड़ों राजसूय का फल पाता है।

By a single fast on Prabodhinī a man gains thousands of horse sacrifices and hundreds of royal consecrations.

Word by wordपदार्थ

अश्वमेध-सहस्राणि (aśvamedha-sahasrāṇi) — thousands of horse sacrificesहज़ारों अश्वमेधराजसूय-शतानि (rājasūya-śatāni) — hundreds of royal consecrationsसैकड़ों राजसूयच (ca) — andऔरएकेन (ekena) — by oneएकएव (eva) — onlyहीउपवासेन (upavāsena) — fastउपवास सेप्रबोधिन्याम् (prabodhinyām) — on Prabodhinīप्रबोधिनी परलभेत् (labhet) — gainsपाता हैनरः (naraḥ) — a manमनुष्य

Verse 8

८8 यद्दुर्लभं यदप्राप्यं त्रैलोक्यस्य न गोचरम् । तदपि प्रार्थितं पुत्र ददाति हरिबोधिनी ॥ ८ ॥

yaddurlabhaṃ yadaprāpyaṃ trailokyasya na gocaram | tadapi prārthitaṃ putra dadāti haribodhinī ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.8. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v8. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे पुत्र, जो दुर्लभ है, अप्राप्य है, तीनों लोकों की पहुँच से बाहर है, वह भी माँगने पर हरिबोधिनी देती है।

What is hard to get, unattainable, beyond the reach of the three worlds, even that, son, Haribodhinī gives when asked.

Word by wordपदार्थ

यत् (yat) — whatजोदुर्लभम् (durlabham) — hard to getदुर्लभयत् (yat) — whatजोअप्राप्यम् (aprāpyam) — unattainableअप्राप्यत्रैलोक्यस्य (trailokyasya) — of the three worldsतीनों लोकों केन (na) — notनहींगोचरम् (gocaram) — within reachपहुँच मेंतत् (tat) — thatवहअपि (api) — evenभीप्रार्थितम् (prārthitam) — asked forमाँगा हुआपुत्र (putra) — O sonहे पुत्रददाति (dadāti) — givesदेती हैहरि-बोधिनी (hari-bodhinī) — Haribodhinīहरिबोधिनी

Verse 9

९9 ऐश्वर्यं संपदं प्रज्ञां राज्यं च सुखमेव हि । ददात्युपोषिता भक्त्या जनेभ्यो हरिबोधिनी ॥ ९ ॥

aiśvaryaṃ saṃpadaṃ prajñāṃ rājyaṃ ca sukhameva hi | dadātyupoṣitā bhaktyā janebhyo haribodhinī ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.9. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v9. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

भक्ति से व्रत करने पर हरिबोधिनी लोगों को ऐश्वर्य, सम्पत्ति, बुद्धि, राज्य और सुख देती है।

Kept with devotion, Haribodhinī gives people lordship, prosperity, wisdom, kingship and happiness.

Word by wordपदार्थ

ऐश्वर्यम् (aiśvaryam) — lordshipऐश्वर्यसंपदम् (saṃpadam) — prosperityसम्पत्तिप्रज्ञाम् (prajñām) — wisdomबुद्धिराज्यम् (rājyam) — kingshipराज्यच (ca) — andऔरसुखम् (sukham) — happinessसुखएव (eva) — alsoभीहि (hi) — indeedहीददाति (dadāti) — givesदेती हैउपोषिता (upoṣitā) — kept with a fastव्रत की गईभक्त्या (bhaktyā) — with devotionभक्ति सेजनेभ्यः (janebhyaḥ) — to peopleलोगों कोहरि-बोधिनी (hari-bodhinī) — Haribodhinīहरिबोधिनी

Verse 10

१०10 मेरुमन्दरमात्राणि पापान्युक्तानि यानि च । एकेनैवोपवासेन दहते पापनाशिनी ॥ १० ॥

merumandaramātrāṇi pāpānyuktāni yāni ca | ekenaivopavāsena dahate pāpanāśinī ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.10. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v10. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जो पाप मेरु और मन्दर जितने बड़े कहे गए हैं, उन्हें यह पाप नाशिनी एक ही उपवास से जला देती है।

Sins said to be as big as Meru and Mandara, this destroyer of sin burns with a single fast.

Word by wordपदार्थ

मेरु-मन्दर-मात्राणि (meru-mandara-mātrāṇi) — as big as Meru and Mandaraमेरु और मन्दर जितनेपापानि (pāpāni) — sinsपापउक्तानि (uktāni) — spoken ofकहे गएयानि (yāni) — whichजोच (ca) — andऔरएकेन (ekena) — by oneएकएव (eva) — onlyहीउपवासेन (upavāsena) — fastउपवास सेदहते (dahate) — burnsजलाती हैपाप-नाशिनी (pāpa-nāśinī) — the destroyer of sinपाप नाशिनी

Verse 11

११11 पूर्वं जन्मसहस्रेषु यत्पापं समुपार्जितम् । निशि जागरणं चास्या दहते तूलराशिवत् ॥ ११ ॥

pūrvaṃ janmasahasreṣu yatpāpaṃ samupārjitam | niśi jāgaraṇaṃ cāsyā dahate tūlarāśivat ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.11. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v11. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

पहले हज़ारों जन्मों में जो पाप इकट्ठा हुआ, उसे इसकी रात का जागरण रुई के ढेर की तरह जला देता है।

The sin gathered in a thousand past births, waking on its night burns like a heap of cotton.

Word by wordपदार्थ

पूर्वम् (pūrvam) — beforeपहलेजन्म-सहस्रेषु (janma-sahasreṣu) — in thousands of birthsहज़ारों जन्मों मेंयत् (yat) — whatजोपापम् (pāpam) — sinपापसमुपार्जितम् (samupārjitam) — was gatheredइकट्ठा कियानिशि (niśi) — at nightरात मेंजागरणम् (jāgaraṇam) — wakingजागरणच (ca) — andऔरअस्याः (asyāḥ) — on itइसकादहते (dahate) — burnsजला देता हैतूल-राशि-वत् (tūla-rāśi-vat) — like a heap of cottonरुई के ढेर की तरह

Verse 12

१२12 उपवासं प्रबोधिन्यां यः करोति स्वभावतः । विधिवन्मुनिशार्दूल यथोक्तं लभते फलम् ॥ १२ ॥

upavāsaṃ prabodhinyāṃ yaḥ karoti svabhāvataḥ | vidhivanmuniśārdūla yathoktaṃ labhate phalam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.12. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v12. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे मुनिश्रेष्ठ, जो स्वभाव से प्रबोधिनी पर विधिपूर्वक उपवास करता है, वह कहा गया फल पाता है।

One who of his own accord fasts on Prabodhinī by rule, tiger among sages, gains the fruit as stated.

Word by wordपदार्थ

उपवासम् (upavāsam) — fastउपवासप्रबोधिन्याम् (prabodhinyām) — on Prabodhinīप्रबोधिनी परयः (yaḥ) — whoजोकरोति (karoti) — doesकरता हैस्वभावतः (svabhāvataḥ) — of his own accordस्वभाव सेविधिवत् (vidhivat) — by ruleविधि सेमुनि-शार्दूल (muni-śārdūla) — O tiger among sagesहे मुनिश्रेष्ठयथा-उक्तम् (yathā-uktam) — as statedजैसा कहा गयालभते (labhate) — gainsपाता हैफलम् (phalam) — fruitफल

Verse 13

१३13 यथोक्तं कुरुते यस्तु विधिवत्सुकृतं नरः । स्वल्पं मुनिवरश्रेष्ठ मेरुतुल्यं भवेत्फलम् ॥ १३ ॥

yathoktaṃ kurute yastu vidhivatsukṛtaṃ naraḥ | svalpaṃ munivaraśreṣṭha merutulyaṃ bhavetphalam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.13. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v13. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे मुनिवरश्रेष्ठ, जो मनुष्य विधि से जैसा कहा है वैसा पुण्य कर्म करता है, उसका थोड़ा कर्म भी मेरु जितना फल देता है।

A man who does a good deed as prescribed and by rule, best of sages, even a small one, gains fruit as great as Meru.

Word by wordपदार्थ

यथा-उक्तम् (yathā-uktam) — as prescribedजैसा कहा हैकुरुते (kurute) — doesकरता हैयः (yaḥ) — whoजोतु (tu) — butतोविधिवत् (vidhivat) — by ruleविधि सेसुकृतम् (sukṛtam) — a good deedपुण्य कर्मनरः (naraḥ) — a manमनुष्यस्वल्पम् (svalpam) — smallथोड़ामुनि-वर-श्रेष्ठ (muni-vara-śreṣṭha) — O best of great sagesहे मुनिवरश्रेष्ठमेरु-तुल्यम् (meru-tulyam) — like Meruमेरु के समानभवेत् (bhavet) — becomesहोता हैफलम् (phalam) — fruitफल

Verse 14

१४14 विधिहीनं तु यः कुर्यात्सुकृतं मेरुमात्रकम् । अणुमात्रं तदाऽऽप्नोति फलं धर्मस्य नारद ॥ १४ ॥

vidhihīnaṃ tu yaḥ kuryātsukṛtaṃ merumātrakam | aṇumātraṃ tadā''pnoti phalaṃ dharmasya nārada ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.14. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v14. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

पर जो विधि के बिना मेरु जितना पुण्य करे, हे नारद, वह धर्म का अणु भर फल पाता है।

But one who does even a Meru of good deeds without rule gains only an atom of dharma's fruit, Nārada.

Word by wordपदार्थ

विधि-हीनम् (vidhi-hīnam) — without ruleविधि के बिनातु (tu) — butपरयः (yaḥ) — whoजोकुर्यात् (kuryāt) — doesकरेसुकृतम् (sukṛtam) — good deedपुण्यमेरु-मात्रकम् (meru-mātrakam) — as big as Meruमेरु जितनाअणु-मात्रम् (aṇu-mātram) — only an atomअणु भरतदा (tadā) — thenतबआप्नोति (āpnoti) — gainsपाता हैफलम् (phalam) — fruitफलधर्मस्य (dharmasya) — of dharmaधर्म कानारद (nārada) — O Nāradaहे नारद

Verse 15

१५15 ये ध्यायन्ति मनोवृत्त्या ये करिष्यन्ति बोधिनीम् । वसन्ति पितरो हृष्टा विष्णुलोके च तस्य वै ॥ १५ ॥

ye dhyāyanti manovṛttyā ye kariṣyanti bodhinīm | vasanti pitaro hṛṣṭā viṣṇuloke ca tasya vai ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.15. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v15. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जो मन से बोधिनी का ध्यान करते हैं और उसे करेंगे, उनके पितर प्रसन्न होकर विष्णुलोक में रहते हैं।

Of those who think on Bodhinī in their mind and will keep it, the ancestors dwell gladly in Viṣṇu's world.

Word by wordपदार्थ

ये (ye) — whoजोध्यायन्ति (dhyāyanti) — think onध्यान करते हैंमनः-वृत्त्या (manaḥ-vṛttyā) — with the mindमन सेये (ye) — whoजोकरिष्यन्ति (kariṣyanti) — will keepकरेंगेबोधिनीम् (bodhinīm) — Bodhinīबोधिनीवसन्ति (vasanti) — dwellरहते हैंपितरः (pitaraḥ) — ancestorsपितरहृष्टाः (hṛṣṭāḥ) — gladप्रसन्नविष्णु-लोके (viṣṇu-loke) — in Viṣṇu's worldविष्णुलोक मेंच (ca) — andऔरतस्य (tasya) — hisउसकेवै (vai) — indeedही

Verse 16

१६16 विमुक्ता नारकैर्दुःखैर्यान्ति विष्णोः परं पदम् । कृत्वा तु पातकं घोरं ब्रह्महत्यादिकं नरः ॥ १६ ॥

vimuktā nārakairduḥkhairyānti viṣṇoḥ paraṃ padam | kṛtvā tu pātakaṃ ghoraṃ brahmahatyādikaṃ naraḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.16. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v16. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

नरक के दुखों से मुक्त होकर वे विष्णु के परम पद को जाते हैं। ब्रह्महत्या आदि भयानक पाप करके भी मनुष्य

Freed from the pains of hell, they go to Viṣṇu's supreme abode. Even a man who has done a dreadful sin such as killing a brahmin

Word by wordपदार्थ

विमुक्ताः (vimuktāḥ) — freedमुक्तनारकैः (nārakaiḥ) — of hellनरक केदुःखैः (duḥkhaiḥ) — from the painsदुखों सेयान्ति (yānti) — goजाते हैंविष्णोः (viṣṇoḥ) — of Viṣṇuविष्णु केपरम् (param) — supremeपरमपदम् (padam) — abodeपदकृत्वा (kṛtvā) — having doneकरकेतु (tu) — evenभीपातकम् (pātakam) — sinपापघोरम् (ghoram) — dreadfulभयानकब्रह्म-हत्या-आदिकम् (brahma-hatyā-ādikam) — such as killing a brahminब्रह्महत्या आदिनरः (naraḥ) — a manमनुष्य

Verse 17

१७17 कृत्वा तु जागरं विष्णोर्धौतपापो भवेन्नरः । दुष्प्राप्यं यत्फलं विप्र ह्यश्वमेधादिकैर्मखैः ॥ १७ ॥

kṛtvā tu jāgaraṃ viṣṇordhautapāpo bhavennaraḥ | duṣprāpyaṃ yatphalaṃ vipra hyaśvamedhādikairmakhaiḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.17. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v17. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

विष्णु का जागरण करके पाप से धुल जाता है। हे विप्र, जो फल अश्वमेध आदि यज्ञों से भी कठिनाई से मिलता है,

is washed of sin by keeping awake for Viṣṇu. The fruit that is hard to gain, brahmin, even by sacrifices such as the horse sacrifice,

Word by wordपदार्थ

कृत्वा (kṛtvā) — having keptकरकेतु (tu) — andतोजागरम् (jāgaram) — wakingजागरणविष्णोः (viṣṇoḥ) — for Viṣṇuविष्णु काधौत-पापः (dhauta-pāpaḥ) — washed of sinपाप धुलाभवेत् (bhavet) — becomesहो जाता हैनरः (naraḥ) — a manमनुष्यदुष्प्राप्यम् (duṣprāpyam) — hard to gainकठिनाई से मिलने वालायत् (yat) — whichजोफलम् (phalam) — fruitफलविप्र (vipra) — O brahminहे विप्रहि (hi) — indeedहीअश्वमेध-आदिकैः (aśvamedha-ādikaiḥ) — such as the horse sacrificeअश्वमेध आदिमखैः (makhaiḥ) — by sacrificesयज्ञों से

Verse 18

१८18 प्राप्यते तत्सुखेनैव प्रबोधिन्यास्तु जागरे । आप्लुत्य सर्वतीर्थेषु प्रदत्त्वा काञ्चनं महीम् ॥ १८ ॥

prāpyate tatsukhenaiva prabodhinyāstu jāgare | āplutya sarvatīrtheṣu pradattvā kāñcanaṃ mahīm ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.18. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v18. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वह प्रबोधिनी के जागरण में सरलता से मिलता है। सब तीर्थों में स्नान और सोना तथा भूमि दान करके

is gained easily by waking on Prabodhinī. Bathing in all holy places and giving gold and land:

Word by wordपदार्थ

प्राप्यते (prāpyate) — is gainedमिलता हैतत् (tat) — thatवहसुखेन (sukhena) — easilyसरलता सेएव (eva) — justहीप्रबोधिन्याः (prabodhinyāḥ) — of Prabodhinīप्रबोधिनी केतु (tu) — indeedतोजागरे (jāgare) — in the wakingजागरण मेंआप्लुत्य (āplutya) — having bathedस्नान करकेसर्व-तीर्थेषु (sarva-tīrtheṣu) — in all holy placesसब तीर्थों मेंप्रदत्त्वा (pradattvā) — having givenदेकरकाञ्चनम् (kāñcanam) — goldसोनामहीम् (mahīm) — landभूमि

Verse 19

१९19 तत्फलं समवाप्नोति यत्कृत्वा जागरं हरेः । जातः स एव सुकृती कुलं तेनैव पावितम् ॥ १९ ॥

tatphalaṃ samavāpnoti yatkṛtvā jāgaraṃ hareḥ | jātaḥ sa eva sukṛtī kulaṃ tenaiva pāvitam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.19. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v19. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वह फल हरि का जागरण करके मिलता है। वही सच में पुण्यात्मा जन्मा है; उसी ने अपना कुल पवित्र किया।

that fruit one gains by keeping awake for Hari. He alone is truly born virtuous; by him his family is purified.

Word by wordपदार्थ

तत् (tat) — thatवहफलम् (phalam) — fruitफलसमवाप्नोति (samavāpnoti) — gainsपाता हैयत् (yat) — whichजोकृत्वा (kṛtvā) — having keptकरकेजागरम् (jāgaram) — wakingजागरणहरेः (hareḥ) — for Hariहरि काजातः (jātaḥ) — bornजन्मासः (saḥ) — heवहएव (eva) — aloneहीसुकृती (sukṛtī) — truly virtuousपुण्यात्माकुलम् (kulam) — familyकुलतेन (tena) — by himउसके द्वाराएव (eva) — aloneहीपावितम् (pāvitam) — purifiedपवित्र किया

Verse 20

२०20 कार्तिके मुनिशार्दूल कृता येन प्रबोधिनी । यथा ध्रुवं नृणां मृत्युर्धनमात्रं तथाऽध्रुवम् ॥ २० ॥

kārtike muniśārdūla kṛtā yena prabodhinī | yathā dhruvaṃ nṛṇāṃ mṛtyurdhanamātraṃ tathā'dhruvam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.20. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v20. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे मुनिश्रेष्ठ, उसी ने कार्तिक में प्रबोधिनी की है। जैसे मनुष्यों की मृत्यु निश्चित है, वैसे ही सारा धन अनिश्चित है।

He has kept Prabodhinī in Kārttika, tiger among sages. As death is certain for men, so all wealth is uncertain.

Word by wordपदार्थ

कार्तिके (kārtike) — in Kārttikaकार्तिक मेंमुनि-शार्दूल (muni-śārdūla) — O tiger among sagesहे मुनिश्रेष्ठकृता (kṛtā) — keptकी गईयेन (yena) — by whomजिसनेप्रबोधिनी (prabodhinī) — Prabodhinīप्रबोधिनीयथा (yathā) — asजैसेध्रुवम् (dhruvam) — certainनिश्चितनृणाम् (nṛṇām) — for menमनुष्यों कीमृत्युः (mṛtyuḥ) — deathमृत्युधन-मात्रम् (dhana-mātram) — all wealthसारा धनतथा (tathā) — soवैसेअध्रुवम् (adhruvam) — uncertainअनिश्चित

Verse 21

२१21 इति ज्ञात्वा मुनिश्रेष्ठ कर्तव्यं वैष्णवं दिनम् । यानि कानि च तीर्थानि त्रैलोक्ये संभवन्ति च ॥ २१ ॥

iti jñātvā muniśreṣṭha kartavyaṃ vaiṣṇavaṃ dinam | yāni kāni ca tīrthāni trailokye saṃbhavanti ca ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.21. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v21. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे मुनिश्रेष्ठ, ऐसा जानकर विष्णु का दिन करना चाहिए। तीनों लोकों में जितने भी तीर्थ हैं,

Knowing this, best of sages, one should keep Viṣṇu's day. Whatever holy places there are in the three worlds

Word by wordपदार्थ

इति (iti) — thusऐसाज्ञात्वा (jñātvā) — knowingजानकरमुनि-श्रेष्ठ (muni-śreṣṭha) — O best of sagesहे मुनिश्रेष्ठकर्तव्यम् (kartavyam) — should be keptकरना चाहिएवैष्णवम् (vaiṣṇavam) — Viṣṇu'sविष्णु कादिनम् (dinam) — dayदिनयानि (yāni) — whichजोकानि (kāni) — whateverकोई भीच (ca) — andऔरतीर्थानि (tīrthāni) — holy placesतीर्थत्रैलोक्ये (trailokye) — in the three worldsतीनों लोकों मेंसंभवन्ति (saṃbhavanti) — existहैंच (ca) — andऔर

Verse 22

२२22 तानि तस्य गृहे सम्यग्यः करोति प्रबोधिनीम् । किं तस्य बहुभिः पुण्यैः कृता येन प्रबोधिनी ॥ २२ ॥

tāni tasya gṛhe samyagyaḥ karoti prabodhinīm | kiṃ tasya bahubhiḥ puṇyaiḥ kṛtā yena prabodhinī ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.22. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v22. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे सब उसके घर में हैं जो भली-भाँति प्रबोधिनी करता है। जिसने प्रबोधिनी की, उसे बहुत पुण्यों से क्या?

are all in the house of one who duly keeps Prabodhinī. What need of many good works has one who has kept Prabodhinī?

Word by wordपदार्थ

तानि (tāni) — theyवेतस्य (tasya) — hisउसकेगृहे (gṛhe) — in the houseघर मेंसम्यक् (samyak) — dulyभली-भाँतियः (yaḥ) — whoजोकरोति (karoti) — keepsकरता हैप्रबोधिनीम् (prabodhinīm) — Prabodhinīप्रबोधिनीकिम् (kim) — whatक्यातस्य (tasya) — for himउसके लिएबहुभिः (bahubhiḥ) — with manyबहुतपुण्यैः (puṇyaiḥ) — good worksपुण्यों सेकृता (kṛtā) — keptकी गईयेन (yena) — by whomजिसनेप्रबोधिनी (prabodhinī) — Prabodhinīप्रबोधिनी

Verse 23

२३23 पुत्रपौत्रप्रदा ह्येषा कार्तिके हरिबोधिनी । स ज्ञानी च स योगी च स तपस्वी जितेन्द्रियः ॥ २३ ॥

putrapautrapradā hyeṣā kārtike haribodhinī | sa jñānī ca sa yogī ca sa tapasvī jitendriyaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.23. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v23. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

कार्तिक की यह हरिबोधिनी पुत्र-पौत्र देती है। वही ज्ञानी है, वही योगी है, वही जितेन्द्रिय तपस्वी है,

This Haribodhinī of Kārttika gives sons and grandsons. He is wise, he is a yogī, he is an ascetic, master of his senses,

Word by wordपदार्थ

पुत्र-पौत्र-प्रदा (putra-pautra-pradā) — giving sons and grandsonsपुत्र-पौत्र देने वालीहि (hi) — indeedहीएषा (eṣā) — thisयहकार्तिके (kārtike) — in Kārttikaकार्तिक मेंहरि-बोधिनी (hari-bodhinī) — Haribodhinīहरिबोधिनीसः (saḥ) — heवहज्ञानी (jñānī) — wiseज्ञानीच (ca) — andऔरसः (saḥ) — heवहयोगी (yogī) — a yogīयोगीच (ca) — andऔरसः (saḥ) — heवहतपस्वी (tapasvī) — an asceticतपस्वीजित-इन्द्रियः (jita-indriyaḥ) — master of his sensesजितेन्द्रिय

Verse 24

२४24 भोगो मोक्षश्च तस्यास्ति य उपास्ते प्रबोधिनीम् । विष्णोः प्रियतरा ह्येषा धर्मसारसहायिनी ॥ २४ ॥

bhogo mokṣaśca tasyāsti ya upāste prabodhinīm | viṣṇoḥ priyatarā hyeṣā dharmasārasahāyinī ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.24. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v24. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

और भोग तथा मोक्ष उसी के हैं, जो प्रबोधिनी की उपासना करता है। यह विष्णु को अत्यन्त प्रिय और धर्म के सार में सहायक है।

and both enjoyment and release are his, who honours Prabodhinī. She is very dear to Viṣṇu and a helper toward the essence of dharma.

Word by wordपदार्थ

भोगः (bhogaḥ) — enjoymentभोगमोक्षः (mokṣaḥ) — releaseमोक्षच (ca) — andऔरतस्य (tasya) — hisउसकाअस्ति (asti) — isहैयः (yaḥ) — whoजोउपास्ते (upāste) — honoursउपासना करता हैप्रबोधिनीम् (prabodhinīm) — Prabodhinīप्रबोधिनी कीविष्णोः (viṣṇoḥ) — to Viṣṇuविष्णु कीप्रियतरा (priyatarā) — very dearअत्यन्त प्रियहि (hi) — indeedहीएषा (eṣā) — thisयहधर्म-सार-सहायिनी (dharma-sāra-sahāyinī) — helper toward the essence of dharmaधर्म के सार में सहायक

Verse 25

२५25 यः करोति नरो भक्त्या मुक्तिभाक्स भवेन्नरः । प्रबोधिनीमुपोषित्वा गर्भे न विशते नरः ॥ २५ ॥

yaḥ karoti naro bhaktyā muktibhāksa bhavennaraḥ | prabodhinīmupoṣitvā garbhe na viśate naraḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.25. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v25. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जो मनुष्य भक्ति से इसे करता है, वह मोक्ष का भागी होता है। प्रबोधिनी का व्रत करके मनुष्य फिर गर्भ में नहीं आता।

The man who keeps it with devotion gains release. Fasting on Prabodhinī, a man does not enter a womb again.

Word by wordपदार्थ

यः (yaḥ) — whoजोकरोति (karoti) — keepsकरता हैनरः (naraḥ) — manमनुष्यभक्त्या (bhaktyā) — with devotionभक्ति सेमुक्ति-भाक् (mukti-bhāk) — sharer in releaseमोक्ष का भागीसः (saḥ) — heवहभवेत् (bhavet) — becomesहोता हैनरः (naraḥ) — manमनुष्यप्रबोधिनीम् (prabodhinīm) — Prabodhinīप्रबोधिनी काउपोषित्वा (upoṣitvā) — having fastedव्रत करकेगर्भे (garbhe) — a wombगर्भ मेंन (na) — notनहींविशते (viśate) — entersप्रवेश करतानरः (naraḥ) — a manमनुष्य

Verse 26

२६26 सर्वधर्मान्परित्यज्य तस्मात्कुर्वीत नारद । कर्मणा मनसा वाचा पापं यत्समुपार्जितम् ॥ २६ ॥

sarvadharmānparityajya tasmātkurvīta nārada | karmaṇā manasā vācā pāpaṃ yatsamupārjitam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.26. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v26. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इसलिए, हे नारद, सब धर्म छोड़कर इसे करना चाहिए। कर्म, मन और वाणी से जो पाप इकट्ठा हुआ,

So, Nārada, one should set all other duties aside and keep it. The sin gathered by deed, mind and speech,

Word by wordपदार्थ

सर्व-धर्मान् (sarva-dharmān) — all other dutiesसब धर्मपरित्यज्य (parityajya) — setting asideछोड़करतस्मात् (tasmāt) — thereforeइसलिएकुर्वीत (kurvīta) — should keepकरेनारद (nārada) — O Nāradaहे नारदकर्मणा (karmaṇā) — by deedकर्म सेमनसा (manasā) — by mindमन सेवाचा (vācā) — by speechवाणी सेपापम् (pāpam) — sinपापयत् (yat) — whichजोसमुपार्जितम् (samupārjitam) — was gatheredइकट्ठा किया

Verse 27

२७27 तत्क्षालयति गोविन्दः प्रबोधिन्यां तु जागरे । स्नानं दानं जपो होमः समुद्दिश्य जनार्दनम् ॥ २७ ॥

tatkṣālayati govindaḥ prabodhinyāṃ tu jāgare | snānaṃ dānaṃ japo homaḥ samuddiśya janārdanam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.27. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v27. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उसे प्रबोधिनी के जागरण में गोविन्द धो देते हैं। जनार्दन के उद्देश्य से स्नान, दान, जप और होम,

Govinda washes away at the waking on Prabodhinī. Bathing, giving, chanting and fire offerings dedicated to Janārdana,

Word by wordपदार्थ

तत् (tat) — thatउसेक्षालयति (kṣālayati) — washes awayधो देते हैंगोविन्दः (govindaḥ) — Govindaगोविन्दप्रबोधिन्याम् (prabodhinyām) — on Prabodhinīप्रबोधिनी परतु (tu) — indeedतोजागरे (jāgare) — at the wakingजागरण मेंस्नानम् (snānam) — bathingस्नानदानम् (dānam) — givingदानजपः (japaḥ) — chantingजपहोमः (homaḥ) — fire offeringहोमसमुद्दिश्य (samuddiśya) — dedicated toउद्देश्य सेजनार्दनम् (janārdanam) — Janārdanaजनार्दन के

Verse 28

२८28 नरो यत्कुरुते वत्स प्रबोधिन्यां तदक्षयम् । येऽर्चयन्ति नरास्तस्यां भक्त्या देवं च माधवम् ॥ २८ ॥

naro yatkurute vatsa prabodhinyāṃ tadakṣayam | ye'rcayanti narāstasyāṃ bhaktyā devaṃ ca mādhavam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.28. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v28. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे वत्स, जो कुछ मनुष्य प्रबोधिनी पर करता है, वह अक्षय होता है। जो मनुष्य उस दिन भक्ति से देव माधव को पूजते हैं

whatever a man does on Prabodhinī, child, becomes imperishable. Men who on that day worship the god Mādhava with devotion

Word by wordपदार्थ

नरः (naraḥ) — a manमनुष्ययत् (yat) — whatजोकुरुते (kurute) — doesकरता हैवत्स (vatsa) — O childहे वत्सप्रबोधिन्याम् (prabodhinyām) — on Prabodhinīप्रबोधिनी परतत् (tat) — thatवहअक्षयम् (akṣayam) — imperishableअक्षयये (ye) — whoजोअर्चयन्ति (arcayanti) — worshipपूजते हैंनराः (narāḥ) — menमनुष्यतस्याम् (tasyām) — on itउस दिनभक्त्या (bhaktyā) — with devotionभक्ति सेदेवम् (devam) — the godदेवच (ca) — andऔरमाधवम् (mādhavam) — Mādhavaमाधव को

Verse 29

२९29 समुपोष्य प्रमुच्यन्ते पापैस्ते शतजन्मजैः । महाव्रतमिदं पुत्र महापापौघनाशनम् ॥ २९ ॥

samupoṣya pramucyante pāpaiste śatajanmajaiḥ | mahāvratamidaṃ putra mahāpāpaughanāśanam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.29. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v29. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

और व्रत करते हैं, वे सौ जन्मों के पापों से मुक्त होते हैं। हे पुत्र, यह महाव्रत महापापों के समूह का नाश करता है।

and fast are released from the sins of a hundred births. This great vow, son, destroys floods of great sin.

Word by wordपदार्थ

समुपोष्य (samupoṣya) — having fastedव्रत करकेप्रमुच्यन्ते (pramucyante) — are releasedमुक्त होते हैंपापैः (pāpaiḥ) — from sinsपापों सेते (te) — theyवेशत-जन्म-जैः (śata-janma-jaiḥ) — born of a hundred birthsसौ जन्मों केमहा-व्रतम् (mahā-vratam) — great vowमहाव्रतइदम् (idam) — thisयहपुत्र (putra) — O sonहे पुत्रमहा-पाप-ओघ-नाशनम् (mahā-pāpa-ogha-nāśanam) — destroying floods of great sinमहापापों के समूह का नाशक

Verse 30

३०30 प्रबोधवासरे विष्णोर्विधिवत्समुपोषयेत् । व्रतेनानेन देवेशं परितोष्य जनार्दनम् ॥ ३० ॥

prabodhavāsare viṣṇorvidhivatsamupoṣayet | vratenānena deveśaṃ paritoṣya janārdanam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.30. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v30. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

विष्णु के प्रबोध के दिन विधि से व्रत करना चाहिए। इस व्रत से देवेश जनार्दन को प्रसन्न करके

One should fast by rule on the day of Viṣṇu's waking. Pleasing Janārdana, lord of gods, by this vow,

Word by wordपदार्थ

प्रबोध-वासरे (prabodha-vāsare) — on the day of wakingप्रबोध के दिनविष्णोः (viṣṇoḥ) — of Viṣṇuविष्णु केविधिवत् (vidhivat) — by ruleविधि सेसमुपोषयेत् (samupoṣayet) — should fastव्रत करेव्रतेन (vratena) — by vowव्रत सेअनेन (anena) — thisइसदेव-ईशम् (deva-īśam) — the lord of godsदेवेशपरितोष्य (paritoṣya) — having pleasedप्रसन्न करकेजनार्दनम् (janārdanam) — Janārdanaजनार्दन को

Verse 31

३१31 विराजयन्दिशः सर्वाः प्रयाति हरिमन्दिरम् । कर्तव्यैषा प्रयत्नेन नरैः कान्तिधनार्थिभिः ॥ ३१ ॥

virājayandiśaḥ sarvāḥ prayāti harimandiram | kartavyaiṣā prayatnena naraiḥ kāntidhanārthibhiḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.31. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v31. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

मनुष्य सब दिशाओं को प्रकाशित करता हुआ हरि के धाम जाता है। कान्ति और धन चाहने वाले मनुष्य इसे प्रयत्न से करें।

one goes to Hari's abode, lighting up all the quarters. Men who seek beauty and wealth should keep it with care.

Word by wordपदार्थ

विराजयन् (virājayan) — lighting upप्रकाशित करता हुआदिशः (diśaḥ) — the quartersदिशाओं कोसर्वाः (sarvāḥ) — allसबप्रयाति (prayāti) — goesजाता हैहरि-मन्दिरम् (hari-mandiram) — to Hari's abodeहरि के धामकर्तव्या (kartavyā) — should be keptकरनी चाहिएएषा (eṣā) — thisयहप्रयत्नेन (prayatnena) — with careप्रयत्न सेनरैः (naraiḥ) — by menमनुष्यों द्वाराकान्ति-धन-अर्थिभिः (kānti-dhana-arthibhiḥ) — who seek beauty and wealthकान्ति और धन चाहने वाले

Verse 32

३२32 बाल्ये यत्संचितं पापं यौवने वार्धके तथा । शतजन्मकृतं पापं स्वल्पं वा यदि वा बहु ॥ ३२ ॥

bālye yatsaṃcitaṃ pāpaṃ yauvane vārdhake tathā | śatajanmakṛtaṃ pāpaṃ svalpaṃ vā yadi vā bahu ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.32. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v32. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

बचपन, यौवन और बुढ़ापे में जो पाप इकट्ठा हुआ, सौ जन्मों का पाप, थोड़ा हो या बहुत,

The sin gathered in childhood, youth and old age, the sin of a hundred births, little or much,

Word by wordपदार्थ

बाल्ये (bālye) — in childhoodबचपन मेंयत् (yat) — whatजोसंचितम् (saṃcitam) — gatheredइकट्ठापापम् (pāpam) — sinपापयौवने (yauvane) — in youthयौवन मेंवार्धके (vārdhake) — in old ageबुढ़ापे मेंतथा (tathā) — andतथाशत-जन्म-कृतम् (śata-janma-kṛtam) — done in a hundred birthsसौ जन्मों में कियापापम् (pāpam) — sinपापस्वल्पम् (svalpam) — littleथोड़ावा (vā) — orयायदि (yadi) — whetherचाहेवा (vā) — orयाबहु (bahu) — muchबहुत

Verse 33

३३33 तत्क्षालयति गोविन्दश्चास्यामभ्यर्चितो नृणाम् । धनधान्यवहा पुण्या सर्वपापहरा परा ॥ ३३ ॥

tatkṣālayati govindaścāsyāmabhyarcito nṛṇām | dhanadhānyavahā puṇyā sarvapāpaharā parā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.33. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v33. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इस दिन पूजित होकर गोविन्द मनुष्यों का वह सब धो देते हैं। यह पवित्र, श्रेष्ठ, धन-धान्य देने वाली और सब पाप हरने वाली है।

Govinda, worshipped on this day, washes away for men. Holy and supreme, it brings wealth and grain and takes away all sin.

Word by wordपदार्थ

तत् (tat) — thatउसेक्षालयति (kṣālayati) — washes awayधो देते हैंगोविन्दः (govindaḥ) — Govindaगोविन्दच (ca) — andऔरअस्याम् (asyām) — on this dayइस दिनअभ्यर्चितः (abhyarcitaḥ) — worshippedपूजित होकरनृणाम् (nṛṇām) — of menमनुष्यों काधन-धान्य-वहा (dhana-dhānya-vahā) — bringing wealth and grainधन-धान्य देने वालीपुण्या (puṇyā) — holyपवित्रसर्व-पाप-हरा (sarva-pāpa-harā) — taking away all sinसब पाप हरने वालीपरा (parā) — supremeश्रेष्ठ

Verse 34

३४34 तामुपोष्य हरेर्भक्त्या दुर्लभं न भवेत्क्वचित् । चन्द्रसूर्योपरागे च यत्फलं परिकीर्तितम् ॥ ३४ ॥

tāmupoṣya harerbhaktyā durlabhaṃ na bhavetkvacit | candrasūryoparāge ca yatphalaṃ parikīrtitam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.34. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v34. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हरि की भक्ति से इसका व्रत करने पर कुछ भी दुर्लभ नहीं रहता। चन्द्र या सूर्य ग्रहण में जो फल कहा गया है,

Fasting on it with devotion to Hari, nothing remains hard to get. Whatever fruit is declared for an eclipse of moon or sun,

Word by wordपदार्थ

ताम् (tām) — itउसकाउपोष्य (upoṣya) — having fastedव्रत करकेहरेः (hareḥ) — of Hariहरि कीभक्त्या (bhaktyā) — with devotionभक्ति सेदुर्लभम् (durlabham) — hard to getदुर्लभन (na) — notनहींभवेत् (bhavet) — isहोताक्वचित् (kvacit) — anythingकुछ भीचन्द्र-सूर्य-उपरागे (candra-sūrya-uparāge) — at an eclipse of moon or sunचन्द्र-सूर्य ग्रहण मेंच (ca) — andऔरयत् (yat) — whichजोफलम् (phalam) — fruitफलपरिकीर्तितम् (parikīrtitam) — is declaredकहा गया है

Verse 35

३५35 तत्सहस्रगुणं प्रोक्तं प्रबोधिन्यां च जागरे । स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायोऽभ्यर्चनं हरेः ॥ ३५ ॥

tatsahasraguṇaṃ proktaṃ prabodhinyāṃ ca jāgare | snānaṃ dānaṃ japo homaḥ svādhyāyo'bhyarcanaṃ hareḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.35. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v35. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वह प्रबोधिनी के जागरण में हज़ार गुना कहा गया है। स्नान, दान, जप, होम, स्वाध्याय और हरि की पूजा,

is declared a thousandfold at the waking on Prabodhinī. Bathing, giving, chanting, offering, study and worship of Hari,

Word by wordपदार्थ

तत् (tat) — thatवहसहस्र-गुणम् (sahasra-guṇam) — a thousandfoldहज़ार गुनाप्रोक्तम् (proktam) — is declaredकहा गयाप्रबोधिन्याम् (prabodhinyām) — on Prabodhinīप्रबोधिनी परच (ca) — andऔरजागरे (jāgare) — at the wakingजागरण मेंस्नानम् (snānam) — bathingस्नानदानम् (dānam) — givingदानजपः (japaḥ) — chantingजपहोमः (homaḥ) — fire offeringहोमस्वाध्यायः (svādhyāyaḥ) — studyस्वाध्यायअभ्यर्चनम् (abhyarcanam) — worshipपूजाहरेः (hareḥ) — of Hariहरि की

Verse 36

३६36 तत्सर्वं कोटिगुणितं प्रबोधिन्यां तु यत्कृतम् । जन्मप्रभृति यत्पुण्यं नरेणोपार्जितं भवेत् ॥ ३६ ॥

tatsarvaṃ koṭiguṇitaṃ prabodhinyāṃ tu yatkṛtam | janmaprabhṛti yatpuṇyaṃ nareṇopārjitaṃ bhavet ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.36. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v36. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जो कुछ प्रबोधिनी पर किया जाए, वह करोड़ गुना होता है। मनुष्य ने जन्म से जो पुण्य कमाया हो,

all that is done on Prabodhinī is multiplied ten million times. The merit a man has earned since birth

Word by wordपदार्थ

तत् (tat) — thatवहसर्वम् (sarvam) — allसबकोटि-गुणितम् (koṭi-guṇitam) — multiplied ten millionfoldकरोड़ गुनाप्रबोधिन्याम् (prabodhinyām) — on Prabodhinīप्रबोधिनी परतु (tu) — indeedतोयत् (yat) — whichजोकृतम् (kṛtam) — is doneकियाजन्म-प्रभृति (janma-prabhṛti) — since birthजन्म सेयत् (yat) — whichजोपुण्यम् (puṇyam) — meritपुण्यनरेण (nareṇa) — by a manमनुष्य नेउपार्जितम् (upārjitam) — earnedकमायाभवेत् (bhavet) — may beहो

Verse 37

३७37 वृथा भवति तत्सर्वमकृत्वा कार्तिके व्रतम् । अकृत्वा नियमं विष्णोः कार्तिके यः क्षिपेन्नरः ॥ ३७ ॥

vṛthā bhavati tatsarvamakṛtvā kārtike vratam | akṛtvā niyamaṃ viṣṇoḥ kārtike yaḥ kṣipennaraḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.37. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v37. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वह सब व्यर्थ हो जाता है यदि वह कार्तिक में व्रत न करे। जो मनुष्य विष्णु का नियम किए बिना कार्तिक बिता देता है,

all becomes vain if he keeps no vow in Kārttika. A man who spends Kārttika without any discipline for Viṣṇu

Word by wordपदार्थ

वृथा (vṛthā) — in vainव्यर्थभवति (bhavati) — becomesहोता हैतत् (tat) — thatवहसर्वम् (sarvam) — allसबअकृत्वा (akṛtvā) — not having keptन करकेकार्तिके (kārtike) — in Kārttikaकार्तिक मेंव्रतम् (vratam) — a vowव्रतअकृत्वा (akṛtvā) — not having keptन करकेनियमम् (niyamam) — a disciplineनियमविष्णोः (viṣṇoḥ) — for Viṣṇuविष्णु काकार्तिके (kārtike) — Kārttikaकार्तिक कोयः (yaḥ) — whoजोक्षिपेत् (kṣipet) — spendsबिताता हैनरः (naraḥ) — a manमनुष्य

Verse 38

३८38 जन्मार्जितस्य पुण्यस्य फलं नाऽऽप्नोति नारद । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन देवदेवं जनार्दनम् ॥ ३८ ॥

janmārjitasya puṇyasya phalaṃ nā''pnoti nārada | tasmātsarvaprayatnena devadevaṃ janārdanam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.38. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v38. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे नारद, वह जन्म भर कमाए पुण्य का फल नहीं पाता। इसलिए पूरे प्रयत्न से देवों के देव जनार्दन की

does not gain the fruit of a lifetime's merit, Nārada. So with every effort one should serve Janārdana, god of gods,

Word by wordपदार्थ

जन्म-अर्जितस्य (janma-arjitasya) — earned over a lifetimeजन्म भर कमाएपुण्यस्य (puṇyasya) — of meritपुण्य काफलम् (phalam) — fruitफलन (na) — notनहींआप्नोति (āpnoti) — gainsपातानारद (nārada) — O Nāradaहे नारदतस्मात् (tasmāt) — thereforeइसलिएसर्व-प्रयत्नेन (sarva-prayatnena) — with every effortपूरे प्रयत्न सेदेव-देवम् (deva-devam) — the god of godsदेवों के देवजनार्दनम् (janārdanam) — Janārdanaजनार्दन की

Verse 39

३९39 उपसेवेत विप्रेन्द्र सर्वकामफलप्रदम् । परान्नं वर्जयेद्यस्तु कार्तिके विष्णुतत्परः ॥ ३९ ॥

upaseveta viprendra sarvakāmaphalapradam | parānnaṃ varjayedyastu kārtike viṣṇutatparaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.39. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v39. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे विप्रश्रेष्ठ, सेवा करनी चाहिए, जो सब कामनाओं का फल देते हैं। जो विष्णु में लगा होकर कार्तिक में पराया अन्न छोड़ता है,

chief of brahmins, who gives the fruit of every wish. One intent on Viṣṇu who avoids others' food in Kārttika,

Word by wordपदार्थ

उपसेवेत (upaseveta) — should serveसेवा करेविप्र-इन्द्र (vipra-indra) — O chief of brahminsहे विप्रश्रेष्ठसर्व-काम-फल-प्रदम् (sarva-kāma-phala-pradam) — giving the fruit of every wishसब कामनाओं का फल देने वालेपर-अन्नम् (para-annam) — others' foodपराया अन्नवर्जयेत् (varjayet) — avoidsछोड़ता हैयः (yaḥ) — whoजोतु (tu) — andतोकार्तिके (kārtike) — in Kārttikaकार्तिक मेंविष्णु-तत्परः (viṣṇu-tatparaḥ) — intent on Viṣṇuविष्णु में लगा

Verse 40

४०40 परान्नवर्जनाद्वत्स चान्द्रायणफलं लभेत् । नित्यं शास्त्रविनोदेन कार्तिकं यः क्षिपेन्नरः ॥ ४० ॥

parānnavarjanādvatsa cāndrāyaṇaphalaṃ labhet | nityaṃ śāstravinodena kārtikaṃ yaḥ kṣipennaraḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.40. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v40. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे वत्स, पराया अन्न छोड़ने से चान्द्रायण का फल पाता है। जो मनुष्य कार्तिक प्रतिदिन शास्त्र के आनन्द में बिताता है,

by avoiding others' food, child, gains the fruit of the Cāndrāyaṇa penance. A man who spends Kārttika daily delighting in scripture

Word by wordपदार्थ

पर-अन्न-वर्जनात् (para-anna-varjanāt) — by avoiding others' foodपराया अन्न छोड़ने सेवत्स (vatsa) — O childहे वत्सचान्द्रायण-फलम् (cāndrāyaṇa-phalam) — the fruit of the Cāndrāyaṇa penanceचान्द्रायण का फललभेत् (labhet) — gainsपाता हैनित्यम् (nityam) — dailyप्रतिदिनशास्त्र-विनोदेन (śāstra-vinodena) — in delight in scriptureशास्त्र के आनन्द मेंकार्तिकम् (kārtikam) — Kārttikaकार्तिकयः (yaḥ) — whoजोक्षिपेत् (kṣipet) — spendsबिताता हैनरः (naraḥ) — a manमनुष्य

Verse 41

४१41 स दहेत्सर्वपापानि यज्ञायुतफलं लभेत् । न तथा तुष्यते यज्ञैर्न दानैर्वा जपादिभिः । यथा शास्त्रकथालापैः कार्तिके मधुसूदनः ॥ ४१ ॥

sa dahetsarvapāpāni yajñāyutaphalaṃ labhet | na tathā tuṣyate yajñairna dānairvā japādibhiḥ | yathā śāstrakathālāpaiḥ kārtike madhusūdanaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.41. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v41. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वह सब पाप जला देता है और दस हज़ार यज्ञों का फल पाता है। कार्तिक में मधुसूदन यज्ञों, दानों या जप से वैसे प्रसन्न नहीं होते जैसे शास्त्र और कथा की चर्चा से।

burns all his sins and gains the fruit of ten thousand sacrifices. Madhusūdana is not so pleased by sacrifices, gifts or chanting as by talk of scripture and sacred stories in Kārttika.

Word by wordपदार्थ

सः (saḥ) — heवहदहेत् (dahet) — burnsजला देता हैसर्व-पापानि (sarva-pāpāni) — all sinsसब पापयज्ञ-अयुत-फलम् (yajña-ayuta-phalam) — the fruit of ten thousand sacrificesदस हज़ार यज्ञों का फललभेत् (labhet) — gainsपाता हैन (na) — notनहींतथा (tathā) — soवैसातुष्यते (tuṣyate) — is pleasedप्रसन्न होतेयज्ञैः (yajñaiḥ) — by sacrificesयज्ञों सेन (na) — norनदानैः (dānaiḥ) — by giftsदानों सेवा (vā) — orयाजप-आदिभिः (japa-ādibhiḥ) — by chanting and the likeजप आदि सेयथा (yathā) — asजैसेशास्त्र-कथा-आलापैः (śāstra-kathā-ālāpaiḥ) — by talk on scripture and sacred storiesशास्त्र और कथा की चर्चा सेकार्तिके (kārtike) — in Kārttikaकार्तिक मेंमधुसूदनः (madhusūdanaḥ) — Madhusūdanaमधुसूदन

Verse 42

४२42 ये कुर्वन्ति कथां विष्णोर्ये शृण्वन्ति शुभान्विताः । श्लोकार्धं श्लोकपादं वा कार्तिके गोशतं फलम् ॥ ४२ ॥

ye kurvanti kathāṃ viṣṇorye śṛṇvanti śubhānvitāḥ | ślokārdhaṃ ślokapādaṃ vā kārtike gośataṃ phalam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.42. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v42. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जो शुभ भाव वाले कार्तिक में विष्णु की कथा कहते या सुनते हैं, आधा या चौथाई श्लोक भी, उन्हें सौ गायों का फल मिलता है।

Good people who tell or hear Viṣṇu's story in Kārttika, even half a verse or a quarter verse, gain the fruit of a hundred cows.

Word by wordपदार्थ

ये (ye) — whoजोकुर्वन्ति (kurvanti) — tellकहते हैंकथाम् (kathām) — the storyकथाविष्णोः (viṣṇoḥ) — of Viṣṇuविष्णु कीये (ye) — whoजोशृण्वन्ति (śṛṇvanti) — hearसुनते हैंशुभ-अन्विताः (śubha-anvitāḥ) — good peopleशुभ भाव वालेश्लोक-अर्धम् (śloka-ardham) — half a verseआधा श्लोकश्लोक-पादम् (śloka-pādam) — a quarter verseश्लोक का चौथाईवा (vā) — orयाकार्तिके (kārtike) — in Kārttikaकार्तिक मेंगो-शतम् (go-śatam) — a hundred cowsसौ गायों काफलम् (phalam) — fruitफल

Verse 43

४३43 सर्वधर्मान्परित्यज्य कार्तिके केशवाग्रतः । शास्त्रावधारणं कार्यं श्रोतव्यं च महामुने ॥ ४३ ॥

sarvadharmānparityajya kārtike keśavāgrataḥ | śāstrāvadhāraṇaṃ kāryaṃ śrotavyaṃ ca mahāmune ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.43. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v43. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे महामुनि, कार्तिक में सब कुछ छोड़कर केशव के सामने शास्त्र का मनन करना और सुनना चाहिए।

Setting all else aside, great sage, in Kārttika one should study scripture before Keśava and listen to it.

Word by wordपदार्थ

सर्व-धर्मान् (sarva-dharmān) — all other dutiesसब धर्मपरित्यज्य (parityajya) — setting asideछोड़करकार्तिके (kārtike) — in Kārttikaकार्तिक मेंकेशव-अग्रतः (keśava-agrataḥ) — before Keśavaकेशव के सामनेशास्त्र-अवधारणम् (śāstra-avadhāraṇam) — study of scriptureशास्त्र का मननकार्यम् (kāryam) — should be doneकरना चाहिएश्रोतव्यम् (śrotavyam) — should be heardसुनना चाहिएच (ca) — andऔरमहा-मुने (mahā-mune) — O great sageहे महामुनि

Verse 44

४४44 श्रेयसां लोभबुद्ध्या च यः करोति हरेः कथाम् । कार्तिके मुनिशार्दूल कुलानां तारयेच्छतम् ॥ ४४ ॥

śreyasāṃ lobhabuddhyā ca yaḥ karoti hareḥ kathām | kārtike muniśārdūla kulānāṃ tārayecchatam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.44. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v44. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे मुनिश्रेष्ठ, जो कल्याण की लालसा से कार्तिक में हरि की कथा करता है, वह सौ कुलों को तारता है।

One who tells Hari's story in Kārttika, eager for blessings, saves a hundred generations, tiger among sages.

Word by wordपदार्थ

श्रेयसाम् (śreyasām) — of blessingsकल्याण कीलोभ-बुद्ध्या (lobha-buddhyā) — with eagernessलालसा सेच (ca) — andऔरयः (yaḥ) — whoजोकरोति (karoti) — tellsकरता हैहरेः (hareḥ) — of Hariहरि कीकथाम् (kathām) — the storyकथाकार्तिके (kārtike) — in Kārttikaकार्तिक मेंमुनि-शार्दूल (muni-śārdūla) — O tiger among sagesहे मुनिश्रेष्ठकुलानाम् (kulānām) — of generationsकुलों कातारयेत् (tārayet) — savesतारता हैशतम् (śatam) — a hundredसौ

Verse 45

४५45 नियमेन नरो यस्तु शृणुते वैष्णवीं कथाम् । कार्तिके तु विशेषेण गोसहस्रफलं लभेत् ॥ ४५ ॥

niyamena naro yastu śṛṇute vaiṣṇavīṃ kathām | kārtike tu viśeṣeṇa gosahasraphalaṃ labhet ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.45. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v45. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जो मनुष्य नियम से, विशेषकर कार्तिक में, विष्णु की कथा सुनता है, वह हज़ार गायों का फल पाता है।

A man who regularly hears Viṣṇu's story, especially in Kārttika, gains the fruit of a thousand cows.

Word by wordपदार्थ

नियमेन (niyamena) — regularlyनियम सेनरः (naraḥ) — a manमनुष्ययः (yaḥ) — whoजोतु (tu) — andतोशृणुते (śṛṇute) — hearsसुनता हैवैष्णवीम् (vaiṣṇavīm) — of Viṣṇuवैष्णवीकथाम् (kathām) — storyकथाकार्तिके (kārtike) — in Kārttikaकार्तिक मेंतु (tu) — indeedतोविशेषेण (viśeṣeṇa) — especiallyविशेष रूप सेगो-सहस्र-फलम् (go-sahasra-phalam) — the fruit of a thousand cowsहज़ार गायों का फललभेत् (labhet) — gainsपाता है

Verse 46

४६46 प्रबोधवासरे विष्णोः शृणुते यो हरेः कथाम् । सप्तद्वीपवतीदाने यत्फलं तल्लभेन्मुने ॥ ४६ ॥

prabodhavāsare viṣṇoḥ śṛṇute yo hareḥ kathām | saptadvīpavatīdāne yatphalaṃ tallabhenmune ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.46. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v46. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे मुनि, जो विष्णु के प्रबोध के दिन हरि की कथा सुनता है, वह सात द्वीपों वाली पृथ्वी के दान का फल पाता है।

One who hears Hari's story on the day of Viṣṇu's waking gains the fruit of giving away the earth with its seven continents, sage.

Word by wordपदार्थ

प्रबोध-वासरे (prabodha-vāsare) — on the day of wakingप्रबोध के दिनविष्णोः (viṣṇoḥ) — of Viṣṇuविष्णु केशृणुते (śṛṇute) — hearsसुनता हैयः (yaḥ) — whoजोहरेः (hareḥ) — of Hariहरि कीकथाम् (kathām) — storyकथासप्त-द्वीप-वती-दाने (sapta-dvīpa-vatī-dāne) — in giving the earth with its seven continentsसात द्वीपों वाली पृथ्वी के दान मेंयत् (yat) — whatजोफलम् (phalam) — fruitफलतत् (tat) — thatवहलभेत् (labhet) — gainsपाता हैमुने (mune) — O sageहे मुनि

Verse 47

४७47 श्रुत्वा विष्णुकथां विष्णोर्येऽर्चयन्ति कथाविदम् । स्वशक्त्या मुनिशार्दूल तेषां लोकोऽक्षयः स्मृतः ॥ ४७ ॥

śrutvā viṣṇukathāṃ viṣṇorye'rcayanti kathāvidam | svaśaktyā muniśārdūla teṣāṃ loko'kṣayaḥ smṛtaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.47. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v47. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे मुनिश्रेष्ठ, जो विष्णु कथा सुनकर अपनी शक्ति से कथावाचक का सम्मान करते हैं, उनका लोक अक्षय माना गया है।

Those who hear Viṣṇu's story and honour its teller as they can, tiger among sages, are held to win an imperishable world.

Word by wordपदार्थ

श्रुत्वा (śrutvā) — having heardसुनकरविष्णु-कथाम् (viṣṇu-kathām) — Viṣṇu's storyविष्णु कथाविष्णोः (viṣṇoḥ) — of Viṣṇuविष्णु कीये (ye) — whoजोअर्चयन्ति (arcayanti) — honourसम्मान करते हैंकथा-विदम् (kathā-vidam) — the tellerकथावाचक कास्व-शक्त्या (sva-śaktyā) — as they canअपनी शक्ति सेमुनि-शार्दूल (muni-śārdūla) — O tiger among sagesहे मुनिश्रेष्ठतेषाम् (teṣām) — theirउनकालोकः (lokaḥ) — worldलोकअक्षयः (akṣayaḥ) — imperishableअक्षयस्मृतः (smṛtaḥ) — is heldमाना गया

Verse 48

४८48 गीतशास्त्रविनोदेन कार्तिके यो भवेन्नरः । न तस्य पुनरावृत्तिर्मया दृष्टा कलिप्रिय ॥ ४८ ॥

gītaśāstravinodena kārtike yo bhavennaraḥ | na tasya punarāvṛttirmayā dṛṣṭā kalipriya ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.48. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v48. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे कलहप्रिय, जो मनुष्य कार्तिक गीत और शास्त्र के आनन्द में बिताता है, उसका फिर जन्म लेना मैंने नहीं देखा।

A man who spends Kārttika in the joy of song and scripture, I have never seen return to birth, lover of strife.

Word by wordपदार्थ

गीत-शास्त्र-विनोदेन (gīta-śāstra-vinodena) — in the joy of song and scriptureगीत और शास्त्र के आनन्द मेंकार्तिके (kārtike) — in Kārttikaकार्तिक मेंयः (yaḥ) — whoजोभवेत् (bhavet) — isरहता हैनरः (naraḥ) — a manमनुष्यन (na) — notनहींतस्य (tasya) — hisउसकापुनः-आवृत्तिः (punaḥ-āvṛttiḥ) — returnफिर आनामया (mayā) — by meमैंनेदृष्टा (dṛṣṭā) — seenदेखाकलि-प्रिय (kali-priya) — O lover of strifeहे कलहप्रिय

Verse 49

४९49 गीतं नृत्यं च वाद्यं च तथा विष्णुकथां मुने । यः करोति स पुण्यात्मा त्रैलोक्योपरि संस्थितः ॥ ४९ ॥

gītaṃ nṛtyaṃ ca vādyaṃ ca tathā viṣṇukathāṃ mune | yaḥ karoti sa puṇyātmā trailokyopari saṃsthitaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.49. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v49. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे मुनि, जो गीत, नृत्य, वाद्य और विष्णु कथा करता है, वह पुण्यात्मा तीनों लोकों के ऊपर स्थित है।

One who offers song, dance, music and Viṣṇu's story, sage, is a virtuous soul who stands above the three worlds.

Word by wordपदार्थ

गीतम् (gītam) — songगीतनृत्यम् (nṛtyam) — danceनृत्यच (ca) — andऔरवाद्यम् (vādyam) — musicवाद्यच (ca) — andऔरतथा (tathā) — alsoतथाविष्णु-कथाम् (viṣṇu-kathām) — Viṣṇu's storyविष्णु कथामुने (mune) — O sageहे मुनियः (yaḥ) — whoजोकरोति (karoti) — doesकरता हैसः (saḥ) — heवहपुण्य-आत्मा (puṇya-ātmā) — virtuous soulपुण्यात्मात्रैलोक्य-उपरि (trailokya-upari) — above the three worldsतीनों लोकों के ऊपरसंस्थितः (saṃsthitaḥ) — standsस्थित है

Verse 50

५०50 बहुपुष्पैर्बहुफलैः कर्पूरागरुकुङ्कुमैः । हरेः पूजा विधातव्या कार्तिके बोधवासरे ॥ ५० ॥

bahupuṣpairbahuphalaiḥ karpūrāgarukuṅkumaiḥ | hareḥ pūjā vidhātavyā kārtike bodhavāsare ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.50. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v50. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

कार्तिक में प्रबोध के दिन बहुत फूलों, फलों, कपूर, अगरु और कुंकुम से हरि की पूजा करनी चाहिए।

On the day of waking in Kārttika, Hari should be worshipped with many flowers and fruits, camphor, aloe-wood and saffron.

Word by wordपदार्थ

बहु-पुष्पैः (bahu-puṣpaiḥ) — with many flowersबहुत फूलों सेबहु-फलैः (bahu-phalaiḥ) — with many fruitsबहुत फलों सेकर्पूर-अगरु-कुङ्कुमैः (karpūra-agaru-kuṅkumaiḥ) — with camphor, aloe-wood and saffronकपूर, अगरु और कुंकुम सेहरेः (hareḥ) — of Hariहरि कीपूजा (pūjā) — worshipपूजाविधातव्या (vidhātavyā) — should be doneकरनी चाहिएकार्तिके (kārtike) — in Kārttikaकार्तिक मेंबोध-वासरे (bodha-vāsare) — on the day of wakingप्रबोध के दिन

Verse 51

५१51 वित्तशाठ्यं न कर्तव्यं संप्राप्ते हरिवासरे । यस्मात्पुण्यमसंख्यातं प्राप्यते मुनिसत्तम ॥ ५१ ॥

vittaśāṭhyaṃ na kartavyaṃ saṃprāpte harivāsare | yasmātpuṇyamasaṃkhyātaṃ prāpyate munisattama ||

Doubtful readingवित्तशाठ्यं न कर्तव्यं संप्राप्ते हरिवासरे doubtful

✗
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.51. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v51. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हरि का दिन आने पर धन में कंजूसी नहीं करनी चाहिए, क्योंकि हे मुनिश्रेष्ठ, असंख्य पुण्य मिलता है।

When Hari's day comes one should not be stingy with wealth, for countless merit is gained, best of sages.

Word by wordपदार्थ

वित्त-शाठ्यम् (vitta-śāṭhyam) — stinginess with wealthधन में कंजूसीन (na) — notनहींकर्तव्यम् (kartavyam) — should be shownकरनी चाहिएसंप्राप्ते (saṃprāpte) — when comeआने परहरि-वासरे (hari-vāsare) — Hari's dayहरि के दिनयस्मात् (yasmāt) — sinceक्योंकिपुण्यम् (puṇyam) — meritपुण्यअसंख्यातम् (asaṃkhyātam) — countlessअसंख्यप्राप्यते (prāpyate) — is gainedमिलता हैमुनि-सत्तम (muni-sattama) — O best of sagesहे मुनिश्रेष्ठ

Verse 52

५२52 फलैर्नानाविधैर्द्रव्यैः प्रबोधिन्यां तु जागरे । शङ्खतोयं समादाय अर्घो देयो जनार्दने ॥ ५२ ॥

phalairnānāvidhairdravyaiḥ prabodhinyāṃ tu jāgare | śaṅkhatoyaṃ samādāya argho deyo janārdane ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.52. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v52. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

प्रबोधिनी के जागरण में अनेक प्रकार के फलों और द्रव्यों के साथ शंख में जल लेकर जनार्दन को अर्घ्य देना चाहिए।

At the waking on Prabodhinī, taking water in a conch with fruits and offerings of many kinds, one should give a respectful offering to Janārdana.

Word by wordपदार्थ

फलैः (phalaiḥ) — with fruitsफलों सेनाना-विधैः (nānā-vidhaiḥ) — of many kindsअनेक प्रकार केद्रव्यैः (dravyaiḥ) — with offeringsद्रव्यों सेप्रबोधिन्याम् (prabodhinyām) — on Prabodhinīप्रबोधिनी परतु (tu) — indeedतोजागरे (jāgare) — at the wakingजागरण मेंशङ्ख-तोयम् (śaṅkha-toyam) — water in a conchशंख में जलसमादाय (samādāya) — takingलेकरअर्घः (arghaḥ) — a respectful offeringअर्घ्यदेयः (deyaḥ) — should be givenदेना चाहिएजनार्दने (janārdane) — to Janārdanaजनार्दन को

Verse 53

५३53 यत्फलं सर्वतीर्थेषु सर्वदानेषु यत्फलम् । तत्फलं कोटिगुणितं दत्त्वाऽर्घं बोधवासरे ॥ ५३ ॥

yatphalaṃ sarvatīrtheṣu sarvadāneṣu yatphalam | tatphalaṃ koṭiguṇitaṃ dattvā'rghaṃ bodhavāsare ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.53. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v53. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सब तीर्थों और सब दानों का जो फल है, वह प्रबोध के दिन अर्घ्य देने से करोड़ गुना मिलता है।

The fruit of all holy places and of all gifts is gained ten millionfold by giving this offering on the day of waking.

Word by wordपदार्थ

यत् (yat) — whatजोफलम् (phalam) — fruitफलसर्व-तीर्थेषु (sarva-tīrtheṣu) — in all holy placesसब तीर्थों मेंसर्व-दानेषु (sarva-dāneṣu) — in all giftsसब दानों मेंयत् (yat) — whatजोफलम् (phalam) — fruitफलतत् (tat) — thatवहफलम् (phalam) — fruitफलकोटि-गुणितम् (koṭi-guṇitam) — ten millionfoldकरोड़ गुनादत्त्वा (dattvā) — having givenदेकरअर्घम् (argham) — the offeringअर्घ्यबोध-वासरे (bodha-vāsare) — on the day of wakingप्रबोध के दिन

Verse 54

५४54 गुरुपूजा ततः कार्या भोजनाच्छादनादिभिः । दक्षिणाभिश्च देवर्षे तुष्ट्यर्थं चक्रपाणिनः ॥ ५४ ॥

gurupūjā tataḥ kāryā bhojanācchādanādibhiḥ | dakṣiṇābhiśca devarṣe tuṣṭyarthaṃ cakrapāṇinaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.54. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v54. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे देवर्षि, फिर चक्रपाणि को प्रसन्न करने के लिए भोजन, वस्त्र और दक्षिणा से गुरु की पूजा करनी चाहिए।

Then, divine seer, one should honour one's teacher with food, clothing and fees, to please Viṣṇu, the discus-bearer.

Word by wordपदार्थ

गुरु-पूजा (guru-pūjā) — honouring one's teacherगुरु की पूजाततः (tataḥ) — thenफिरकार्या (kāryā) — should be doneकरनी चाहिएभोजन-आच्छादन-आदिभिः (bhojana-ācchādana-ādibhiḥ) — with food, clothing and the likeभोजन, वस्त्र आदि सेदक्षिणाभिः (dakṣiṇābhiḥ) — with feesदक्षिणा सेच (ca) — andऔरदेव-ऋषे (deva-ṛṣe) — O divine seerहे देवर्षितुष्टि-अर्थम् (tuṣṭi-artham) — to pleaseप्रसन्न करने के लिएचक्र-पाणिनः (cakra-pāṇinaḥ) — the discus-bearerचक्रपाणि को

Verse 55

५५55 भागवतं शृणुते यस्तु पुराणं च पठेन्नरः । प्रत्यक्षरं भवेत्तस्य कपिलादानजं फलम् ॥ ५५ ॥

bhāgavataṃ śṛṇute yastu purāṇaṃ ca paṭhennaraḥ | pratyakṣaraṃ bhavettasya kapilādānajaṃ phalam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.55. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v55. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जो मनुष्य भागवत सुनता या पुराण पढ़ता है, उसे हर अक्षर पर कपिला गाय के दान का फल मिलता है।

A man who hears the Bhāgavata or reads a Purāṇa gains, for every syllable, the fruit of giving a tawny cow.

Word by wordपदार्थ

भागवतम् (bhāgavatam) — the Bhāgavataभागवतशृणुते (śṛṇute) — hearsसुनता हैयः (yaḥ) — whoजोतु (tu) — andतोपुराणम् (purāṇam) — a Purāṇaपुराणच (ca) — andऔरपठेत् (paṭhet) — readsपढ़ता हैनरः (naraḥ) — a manमनुष्यप्रति-अक्षरम् (prati-akṣaram) — for every syllableप्रत्येक अक्षर परभवेत् (bhavet) — isहोता हैतस्य (tasya) — hisउसकाकपिला-दान-जम् (kapilā-dāna-jam) — from giving a tawny cowकपिला गाय के दान काफलम् (phalam) — fruitफल

Verse 56

५६56 कार्तिके मुनिशार्दूल स्वशक्त्या वैष्णवं व्रतम् । यः करोति यथोक्तं तु मुक्तिस्तस्य सुनिश्चला ॥ ५६ ॥

kārtike muniśārdūla svaśaktyā vaiṣṇavaṃ vratam | yaḥ karoti yathoktaṃ tu muktistasya suniścalā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.56. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v56. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे मुनिश्रेष्ठ, जो कार्तिक में अपनी शक्ति से विधिपूर्वक वैष्णव व्रत करता है, उसका मोक्ष निश्चित है।

One who keeps Viṣṇu's vow in Kārttika as prescribed, as he can, tiger among sages, is certain of release.

Word by wordपदार्थ

कार्तिके (kārtike) — in Kārttikaकार्तिक मेंमुनि-शार्दूल (muni-śārdūla) — O tiger among sagesहे मुनिश्रेष्ठस्व-शक्त्या (sva-śaktyā) — as he canअपनी शक्ति सेवैष्णवम् (vaiṣṇavam) — of Viṣṇuवैष्णवव्रतम् (vratam) — vowव्रतयः (yaḥ) — whoजोकरोति (karoti) — keepsकरता हैयथा-उक्तम् (yathā-uktam) — as prescribedजैसा कहा हैतु (tu) — indeedतोमुक्तिः (muktiḥ) — releaseमोक्षतस्य (tasya) — hisउसकासु-निश्चला (su-niścalā) — quite certainनिश्चित

Verse 57

५७57 केतक्या एकपत्रेण पूजितो गरुडध्वजः । समासहस्रं सुप्रीतो भवति मधुसूदनः ॥ ५७ ॥

ketakyā ekapatreṇa pūjito garuḍadhvajaḥ | samāsahasraṃ suprīto bhavati madhusūdanaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.57. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v57. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

केतकी के एक पत्ते से पूजित गरुडध्वज मधुसूदन हज़ार वर्ष तक प्रसन्न रहते हैं।

Worshipped with a single ketakī leaf, Garuḍa-bannered Madhusūdana stays pleased for a thousand years.

Word by wordपदार्थ

केतक्याः (ketakyāḥ) — of the ketakīकेतकी केएक-पत्रेण (eka-patreṇa) — with a single leafएक पत्ते सेपूजितः (pūjitaḥ) — worshippedपूजितगरुड-ध्वजः (garuḍa-dhvajaḥ) — Garuḍa-bannered Viṣṇuगरुडध्वजसमा-सहस्रम् (samā-sahasram) — for a thousand yearsहज़ार वर्षसु-प्रीतः (su-prītaḥ) — well pleasedप्रसन्नभवति (bhavati) — isरहते हैंमधुसूदनः (madhusūdanaḥ) — Madhusūdanaमधुसूदन

Verse 58

५८58 अगस्तिकुसुमैर्देवं पूजयेद्यो जनार्दनम् । दर्शनात्तस्य देवर्षे नरकाग्निः प्रणश्यति ॥ ५८ ॥

agastikusumairdevaṃ pūjayedyo janārdanam | darśanāttasya devarṣe narakāgniḥ praṇaśyati ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.58. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v58. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे देवर्षि, जो अगस्त्य के फूलों से देव जनार्दन को पूजता है, उसके दर्शन से ही नरक की अग्नि बुझ जाती है।

For one who worships the god Janārdana with agasti flowers, divine seer, the fire of hell dies out at the very sight of him.

Word by wordपदार्थ

अगस्ति-कुसुमैः (agasti-kusumaiḥ) — with agasti flowersअगस्त्य के फूलों सेदेवम् (devam) — the godदेवपूजयेत् (pūjayet) — worshipsपूजता हैयः (yaḥ) — whoजोजनार्दनम् (janārdanam) — Janārdanaजनार्दन कोदर्शनात् (darśanāt) — at the sightदर्शन सेतस्य (tasya) — of himउसकेदेव-ऋषे (deva-ṛṣe) — O divine seerहे देवर्षिनरक-अग्निः (naraka-agniḥ) — the fire of hellनरक की अग्निप्रणश्यति (praṇaśyati) — dies outबुझ जाती है

Verse 59

५९59 मुनिपुष्पार्चितो विष्णुः कार्तिके पुरुषोत्तमः । ददात्यभिमतान्कामाञ्शशिसूर्यग्रहे यथा ॥ ५९ ॥

munipuṣpārcito viṣṇuḥ kārtike puruṣottamaḥ | dadātyabhimatānkāmāñśaśisūryagrahe yathā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.59. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v59. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

कार्तिक में मुनि पुष्पों से पूजित पुरुषोत्तम विष्णु इच्छित कामनाएँ देते हैं, जैसे चन्द्र-सूर्य ग्रहण में।

Worshipped with muni flowers in Kārttika, Viṣṇu the supreme person grants desired wishes, as at an eclipse of moon or sun.

Word by wordपदार्थ

मुनि-पुष्प-अर्चितः (muni-puṣpa-arcitaḥ) — worshipped with muni flowersमुनि पुष्पों से पूजितविष्णुः (viṣṇuḥ) — Viṣṇuविष्णुकार्तिके (kārtike) — in Kārttikaकार्तिक मेंपुरुष-उत्तमः (puruṣa-uttamaḥ) — the supreme personपुरुषोत्तमददाति (dadāti) — givesदेते हैंअभिमतान् (abhimatān) — desiredइच्छितकामान् (kāmān) — wishesकामनाएँशशि-सूर्य-ग्रहे (śaśi-sūrya-grahe) — at an eclipse of moon or sunचन्द्र-सूर्य ग्रहण मेंयथा (yathā) — asजैसे

Verse 60

६०60 विहाय सर्वपुष्पाणि मुनिपुष्पेण केशवम् । कार्तिके योऽर्चयेद्भक्त्या वाजिमेधफलं लभेत् ॥ ६० ॥

vihāya sarvapuṣpāṇi munipuṣpeṇa keśavam | kārtike yo'rcayedbhaktyā vājimedhaphalaṃ labhet ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.60. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v60. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जो कार्तिक में सब फूल छोड़कर मुनि पुष्प से भक्तिपूर्वक केशव को पूजता है, वह अश्वमेध का फल पाता है।

One who, leaving all other flowers, worships Keśava with devotion in Kārttika with the muni flower gains the fruit of a horse sacrifice.

Word by wordपदार्थ

विहाय (vihāya) — leaving asideछोड़करसर्व-पुष्पाणि (sarva-puṣpāṇi) — all flowersसब फूलमुनि-पुष्पेण (muni-puṣpeṇa) — with the muni flowerमुनि पुष्प सेकेशवम् (keśavam) — Keśavaकेशव कोकार्तिके (kārtike) — in Kārttikaकार्तिक मेंयः (yaḥ) — whoजोअर्चयेत् (arcayet) — worshipsपूजता हैभक्त्या (bhaktyā) — with devotionभक्ति सेवाजिमेध-फलम् (vājimedha-phalam) — the fruit of a horse sacrificeअश्वमेध का फललभेत् (labhet) — gainsपाता है

Verse 61

६१61 तुलसीदलपुष्पाणि ये यच्छन्ति जनार्दने । कार्तिके सकलं वत्स पापं जन्मार्जितं दहेत् ॥ ६१ ॥

tulasīdalapuṣpāṇi ye yacchanti janārdane | kārtike sakalaṃ vatsa pāpaṃ janmārjitaṃ dahet ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.61. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v61. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे वत्स, जो कार्तिक में जनार्दन को तुलसी के दल और फूल चढ़ाते हैं, उनका जन्म भर का सारा पाप जल जाता है।

Those who offer tulasī leaves and flowers to Janārdana in Kārttika, child, burn all the sin of a lifetime.

Word by wordपदार्थ

तुलसी-दल-पुष्पाणि (tulasī-dala-puṣpāṇi) — tulasī leaves and flowersतुलसी के दल और फूलये (ye) — whoजोयच्छन्ति (yacchanti) — offerचढ़ाते हैंजनार्दने (janārdane) — to Janārdanaजनार्दन कोकार्तिके (kārtike) — in Kārttikaकार्तिक मेंसकलम् (sakalam) — allसारावत्स (vatsa) — O childहे वत्सपापम् (pāpam) — sinपापजन्म-अर्जितम् (janma-arjitam) — gathered over a lifetimeजन्म भर कादहेत् (dahet) — burnsजलाता है

Verse 62

६२62 दृष्टा स्पृष्टाऽथ वा ध्याता कीर्तिता नामतः स्तुता । रोपिता सेचिता नित्यं पूजिता तुलसी नता ॥ ६२ ॥

dṛṣṭā spṛṣṭā'tha vā dhyātā kīrtitā nāmataḥ stutā | ropitā secitā nityaṃ pūjitā tulasī natā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.62. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v62. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तुलसी को देखना, छूना, ध्यान करना, नाम लेना, स्तुति करना, लगाना, प्रतिदिन सींचना, पूजना और प्रणाम करना,

Tulasī seen, touched or thought of, named or praised, planted, watered daily, worshipped and bowed to:

Word by wordपदार्थ

दृष्टा (dṛṣṭā) — seenदेखीस्पृष्टा (spṛṣṭā) — touchedछुईअथ-वा (atha-vā) — orअथवाध्याता (dhyātā) — thought ofध्यान कीकीर्तिता (kīrtitā) — namedकीर्तितनामतः (nāmataḥ) — by nameनाम सेस्तुता (stutā) — praisedस्तुति कीरोपिता (ropitā) — plantedलगाईसेचिता (secitā) — wateredसींचीनित्यम् (nityam) — dailyप्रतिदिनपूजिता (pūjitā) — worshippedपूजीतुलसी (tulasī) — tulasīतुलसीनता (natā) — bowed toप्रणाम की

Verse 63

६३63 नवधा तुलसीभक्तिं ये कुर्वन्ति दिने दिने । युगकोटिसहस्राणि तन्वन्ति सुकृतं मुने ॥ ६३ ॥

navadhā tulasībhaktiṃ ye kurvanti dine dine | yugakoṭisahasrāṇi tanvanti sukṛtaṃ mune ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.63. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v63. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे मुनि, जो यह नौ प्रकार की तुलसी भक्ति प्रतिदिन करते हैं, वे हज़ारों करोड़ युगों तक पुण्य फैलाते हैं।

those who practise this ninefold devotion to tulasī day by day, sage, spread merit for thousands of millions of ages.

Word by wordपदार्थ

नवधा (navadhā) — ninefoldनौ प्रकार कीतुलसी-भक्तिम् (tulasī-bhaktim) — devotion to tulasīतुलसी भक्तिये (ye) — whoजोकुर्वन्ति (kurvanti) — practiseकरते हैंदिने-दिने (dine-dine) — day by dayदिन-प्रतिदिनयुग-कोटि-सहस्राणि (yuga-koṭi-sahasrāṇi) — for thousands of millions of agesहज़ारों करोड़ युगों तकतन्वन्ति (tanvanti) — spreadफैलाते हैंसुकृतम् (sukṛtam) — meritपुण्यमुने (mune) — O sageहे मुनि

Verse 64

६४64 यावच्छाखाप्रशाखाभिर्बीजपुष्पदलैर्मुने । रोपिता तुलसी पुंभिर्वर्धते वसुधातले ॥ ६४ ॥

yāvacchākhāpraśākhābhirbījapuṣpadalairmune | ropitā tulasī puṃbhirvardhate vasudhātale ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.64. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v64. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे मुनि, मनुष्यों द्वारा लगाई तुलसी जब तक शाखाओं, प्रशाखाओं, बीजों, फूलों और दलों से पृथ्वी पर बढ़ती है,

As long as a tulasī planted by men grows on the earth with branches, twigs, seeds, flowers and leaves, sage,

Word by wordपदार्थ

यावत् (yāvat) — as long asजब तकशाखा-प्रशाखाभिः (śākhā-praśākhābhiḥ) — with branches and twigsशाखाओं और प्रशाखाओं सेबीज-पुष्प-दलैः (bīja-puṣpa-dalaiḥ) — with seeds, flowers and leavesबीज, फूल और दलों सेमुने (mune) — O sageहे मुनिरोपिता (ropitā) — plantedलगाईतुलसी (tulasī) — tulasīतुलसीपुंभिः (puṃbhiḥ) — by menमनुष्यों द्वारावर्धते (vardhate) — growsबढ़ती हैवसुधा-तले (vasudhā-tale) — on the earthपृथ्वी पर

Verse 65

६५65 तेषां वंशे तु ये जाता ये भविष्यन्ति ये गताः । आकल्पसाहस्रं तेषां वासो भवेद्धरेर्गृहे ॥ ६५ ॥

teṣāṃ vaṃśe tu ye jātā ye bhaviṣyanti ye gatāḥ | ākalpasāhasraṃ teṣāṃ vāso bhaveddharergṛhe ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.65. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v65. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उनके वंश में जो जन्मे हैं, जो होंगे और जो चले गए, वे हज़ार कल्पों तक हरि के धाम में रहते हैं।

those of their line who are born, will be born, or are gone dwell in Hari's house for a thousand aeons.

Word by wordपदार्थ

तेषाम् (teṣām) — theirउनकेवंशे (vaṃśe) — in the lineवंश मेंतु (tu) — indeedतोये (ye) — whoजोजाताः (jātāḥ) — are bornजन्मेये (ye) — whoजोभविष्यन्ति (bhaviṣyanti) — will beहोंगेये (ye) — whoजोगताः (gatāḥ) — are goneचले गएआ-कल्प-साहस्रम् (ā-kalpa-sāhasram) — for a thousand aeonsहज़ार कल्पों तकतेषाम् (teṣām) — theirउनकावासः (vāsaḥ) — dwellingनिवासभवेत् (bhavet) — isहोता हैहरेः (hareḥ) — of Hariहरि केगृहे (gṛhe) — in the houseधाम में

Verse 66

६६66 यत्फलं सर्वपुष्पेषु सर्वपत्रेषु नारद । तुलसीदलेन चैकेन कार्तिके प्राप्यते तु तत् ॥ ६६ ॥

yatphalaṃ sarvapuṣpeṣu sarvapatreṣu nārada | tulasīdalena caikena kārtike prāpyate tu tat ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.66. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v66. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे नारद, सब फूलों और सब पत्तों को चढ़ाने का जो फल है, वह कार्तिक में एक तुलसी दल से मिलता है।

The fruit of offering all flowers and all leaves, Nārada, is gained in Kārttika with one tulasī leaf.

Word by wordपदार्थ

यत् (yat) — whatजोफलम् (phalam) — fruitफलसर्व-पुष्पेषु (sarva-puṣpeṣu) — in all flowersसब फूलों मेंसर्व-पत्रेषु (sarva-patreṣu) — in all leavesसब पत्तों मेंनारद (nārada) — O Nāradaहे नारदतुलसी-दलेन (tulasī-dalena) — with a tulasī leafतुलसी दल सेच (ca) — andऔरएकेन (ekena) — oneएककार्तिके (kārtike) — in Kārttikaकार्तिक मेंप्राप्यते (prāpyate) — is gainedमिलता हैतु (tu) — indeedतोतत् (tat) — thatवह

Verse 67

६७67 संप्राप्तं कार्तिकं दृष्ट्वा नियमेन जनार्दनः । पूजनीयो महाविष्णुस्तुलसीदलकोमलैः ॥ ६७ ॥

saṃprāptaṃ kārtikaṃ dṛṣṭvā niyamena janārdanaḥ | pūjanīyo mahāviṣṇustulasīdalakomalaiḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.67. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v67. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

कार्तिक आया देखकर नियम से महाविष्णु जनार्दन की कोमल तुलसी दलों से पूजा करनी चाहिए।

Seeing Kārttika come, one should regularly worship Janārdana, the great Viṣṇu, with tender tulasī leaves.

Word by wordपदार्थ

संप्राप्तम् (saṃprāptam) — arrivedआया हुआकार्तिकम् (kārtikam) — Kārttikaकार्तिकदृष्ट्वा (dṛṣṭvā) — seeingदेखकरनियमेन (niyamena) — regularlyनियम सेजनार्दनः (janārdanaḥ) — Janārdanaजनार्दनपूजनीयः (pūjanīyaḥ) — should be worshippedपूजे जाने योग्यमहा-विष्णुः (mahā-viṣṇuḥ) — the great Viṣṇuमहाविष्णुतुलसी-दल-कोमलैः (tulasī-dala-komalaiḥ) — with tender tulasī leavesकोमल तुलसी दलों से

Verse 68

६८68 इष्ट्वा क्रतुशतैर्देवान्दत्त्वा दानान्यनेकशः । तुलसीदलैस्तु तत्पुण्यं कार्तिके केशवार्चने ॥ ६८ ॥

iṣṭvā kratuśatairdevāndattvā dānānyanekaśaḥ | tulasīdalaistu tatpuṇyaṃ kārtike keśavārcane ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Padma Purāṇa, Uttara Khaṇḍa 63.68. https://occultguide.com/scripture/padma-purana/uttara-khanda-adhyaya-sixty-three-the-prabodhini-ekadashi#v68. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सौ यज्ञों से देवताओं को पूजने और अनेक बार दान देने का पुण्य कार्तिक में तुलसी दलों से केशव की पूजा करने में मिलता है।

The merit of worshipping the gods with a hundred sacrifices and giving gifts many times is gained by worshipping Keśava with tulasī leaves in Kārttika.

Word by wordपदार्थ

इष्ट्वा (iṣṭvā) — having worshippedपूजकरक्रतु-शतैः (kratu-śataiḥ) — with a hundred sacrificesसौ यज्ञों सेदेवान् (devān) — the godsदेवताओं कोदत्त्वा (dattvā) — having givenदेकरदानानि (dānāni) — giftsदानअनेकशः (anekaśaḥ) — many timesअनेक बारतुलसी-दलैः (tulasī-dalaiḥ) — with tulasī leavesतुलसी दलों सेतु (tu) — indeedतोतत् (tat) — thatवहपुण्यम् (puṇyam) — meritपुण्यकार्तिके (kārtike) — in Kārttikaकार्तिक मेंकेशव-अर्चने (keśava-arcane) — in worshipping Keśavaकेशव की पूजा में

Questions people ask

Ask your own in OG's chat, or see every answered question.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license. अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें। संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.