Devī-bhāgavata Purāṇa तृतीयः स्कन्धः Chapter 30

This chapter opens on the site on 31 December 2099. You are reading it early through a link from an AI; it is not listed anywhere on the site yet. यह अध्याय साइट पर 31 दिसंबर 2099 को खुलेगा। आप इसे किसी AI के दिए लिंक से पहले पढ़ रहे हैं।

श्रीजगदम्बिकायै नमः ।

श्रीमद्देवीभागवतमहापुराणम्

तृतीयः स्कन्धः
Chapter 30 · The Goddess's Boon to Rāma · Verses 1–63

रामाय देवीवरदानम्

As Rāma and Lakṣmaṇa fall silent, Nārada comes down from the sky playing his great vīṇā and singing the Bṛhadratha chant. Rāma honours him with a seat, water and worship, and Nārada asks why he grieves like an ordinary man. He knows Rāvaṇa has taken Sītā, deluded, not knowing it will be his death; Rāma was born to kill Rāvaṇa and this is why Sītā was taken. In a past life Sītā was a sage's daughter doing austerities; Rāvaṇa asked her to be his wife and, refused, seized her hair; she cursed him that she would be born, not from a womb, for his ruin, and gave up her defiled body. She is born of a portion of Ramā, and Rāvaṇa took her as one might take a snake for a garland, to his family's ruin. Rāma, born of Hari's portion in Aja's line at the gods' request, should take heart: Sītā, faithful, thinks of him day and night, and Indra has sent her the milk of the wish-cow, so she feels no hunger or thirst. Nārada tells him to keep the Navarātra vow now in Āśvina: fasting, worship, mantra repetition, fire-offerings and the offering of pure animals; Viṣṇu, Śiva, Brahmā, Indra, Viśvāmitra, Bhṛgu, Vasiṣṭha, Kaśyapa and Bṛhaspati, whose wife was taken, have kept it; Indra kept it to kill Vṛtra, Śiva to destroy Tripura, Hari to kill Madhu on Meru. Rāma asks who the Goddess is. Nārada says she is the eternal first Śakti, giver of every wish and remover of sorrow, the cause of all beings and of Brahmā and the rest, without whose power nothing can stir; she is the creating power of Brahmā, the keeping power of Viṣṇu and the destroying power of Rudra, and the supreme power beyond; before any god or world existed she, without qualities, played with the supreme Person, then took on qualities and made the three worlds, first creating Brahmā and the others and giving them their powers. Knowing her frees one from the bond of birth; she is the highest knowledge, source and maker of the Vedas; her names are countless, formed from all the letters from a to kṣa. Rāma asks for the rite; Nārada tells him to set up a seat on level ground, install the Goddess and fast nine days, and he will be the officiant. Rāma does so on the mountain in Āśvina, with fire-rite, offering and worship. At midnight on the eighth the Goddess appears on a lion on the peak and, pleased, speaks in a voice like thunder: she is pleased with his vow; he is born of Nārāyaṇa's portion to kill Rāvaṇa; she recalls his forms as fish, tortoise, boar, man-lion, dwarf and Jamadagni's son; the monkeys are portions of the gods, strong with her power, and Lakṣmaṇa, Śeṣa's portion, will kill Rāvaṇa's son; he should worship her in spring too, kill Rāvaṇa, rule eleven thousand years and return to heaven. She vanishes; Rāma finishes the vow, worships Vijayā on the tenth, gives gifts and sets out; with Sugrīva's army he reaches the shore, bridges the sea and kills Rāvaṇa. Whoever hears this story of the Goddess with devotion enjoys much and reaches the highest state; there are many other Purāṇas, but none equals this Bhāgavata. राम और लक्ष्मण के चुप होने पर नारद आकाश से अपनी महती वीणा बजाते और बृहद्रथ साम गाते हुए आते हैं। राम आसन, अर्घ्य और पूजा से उनका सत्कार करते हैं, और नारद पूछते हैं कि वे साधारण मनुष्य की तरह शोक क्यों करते हैं। वे जानते हैं कि रावण सीता को हर ले गया है, मोह में, अपनी मृत्यु न जानते हुए; राम का जन्म रावण के वध के लिए हुआ है और इसीलिए सीता का हरण हुआ। पूर्वजन्म में सीता एक मुनि की तपस्विनी पुत्री थीं; रावण ने उनसे पत्नी बनने को कहा और मना करने पर उनके केश पकड़ लिए; उन्होंने शाप दिया कि वे उसके नाश के लिए बिना गर्भ के जन्म लेंगी, और अपना दूषित शरीर त्याग दिया। वे रमा के अंश से जन्मी हैं, और रावण ने उन्हें ऐसे पकड़ा जैसे कोई माला समझकर नागिन को पकड़े, अपने कुल के नाश के लिए। देवताओं की प्रार्थना पर अज के वंश में हरि के अंश से जन्मे राम धीरज रखें: पतिव्रता सीता दिन-रात उनका ध्यान करती हैं, और इन्द्र ने उन्हें कामधेनु का दूध भेजा है, इसलिए उन्हें भूख-प्यास नहीं सताती। नारद उन्हें अभी आश्विन में नवरात्र-व्रत करने को कहते हैं: उपवास, पूजा, जप, हवन और पवित्र पशुओं की बलि; विष्णु, शिव, ब्रह्मा, इन्द्र, विश्वामित्र, भृगु, वसिष्ठ, कश्यप और पत्नी हरी जाने पर बृहस्पति ने यह व्रत किया है; इन्द्र ने वृत्र के वध के लिए, शिव ने त्रिपुर के नाश के लिए, और हरि ने मेरु पर मधु के वध के लिए इसे किया। राम पूछते हैं कि वे देवी कौन हैं। नारद कहते हैं कि वे नित्य आदिशक्ति हैं, सब कामनाएँ देने वाली और दुःख हरने वाली, सब प्राणियों और ब्रह्मा आदि की कारण, जिनकी शक्ति के बिना कुछ हिल भी नहीं सकता; वे ब्रह्मा की सृष्टि-शक्ति, विष्णु की पालन-शक्ति, रुद्र की संहार-शक्ति और उनसे परे परम शक्ति हैं; जब कोई देवता या लोक नहीं था, तब निर्गुणा वे परम पुरुष के साथ विहार करती थीं, फिर सगुणा होकर पहले ब्रह्मा आदि को रचकर और उन्हें शक्तियाँ देकर तीनों लोक रचती हैं। उन्हें जानकर प्राणी जन्म के बन्धन से छूटता है; वे परम विद्या, वेदों का आदि और वेदों की रचयिता हैं; अ से क्ष तक के सब अक्षरों से बने उनके असंख्य नाम हैं। राम विधि पूछते हैं; नारद कहते हैं कि समतल भूमि पर पीठ बनाकर देवी की स्थापना करें और नौ दिन उपवास करें, और वे स्वयं आचार्य बनेंगे। राम आश्विन में पर्वत पर हवन, बलि और पूजा के साथ ऐसा करते हैं। अष्टमी की आधी रात को देवी शिखर पर सिंह पर प्रकट होती हैं और प्रसन्न होकर मेघ जैसी गम्भीर वाणी में कहती हैं: वे उनके व्रत से प्रसन्न हैं; राम रावण-वध के लिए नारायण के अंश से जन्मे हैं; वे मत्स्य, कच्छप, वराह, नृसिंह, वामन और जमदग्निपुत्र के रूप में उनके कार्य याद दिलाती हैं; वानर देवताओं के अंश हैं, उनकी शक्ति से बलवान्, और शेष के अंश लक्ष्मण रावण के पुत्र को मारेंगे; वे वसन्त में भी उनकी पूजा करें, रावण को मारें, ग्यारह हजार वर्ष राज्य करें और फिर स्वर्ग जाएँ। वे अन्तर्धान होती हैं; राम व्रत पूरा करके दशमी को विजया-पूजन करते हैं, दान देते हैं और प्रस्थान करते हैं; सुग्रीव की सेना के साथ वे तट पर पहुँचकर समुद्र पर सेतु बाँधते हैं और रावण को मारते हैं। जो भक्ति से देवी का यह चरित्र सुनता है, वह बहुत सुख भोगकर परम पद पाता है; अन्य अनेक पुराण हैं, पर कोई इस भागवत के बराबर नहीं।

Begin verses ↓

व्यास उवाच — Vyāsa said: व्यास ने कहा:

Verse 1

१1 एवं तौ संविदं कृत्वा यावत्तूष्णीं बभूवतुः । आजगाम तदाकाशान्नारदो भगवानृषिः ॥ १ ॥

evaṃ tau saṃvidaṃ kṛtvā yāvattūṣṇīṃ babhūvatuḥ | ājagāma tadākāśānnārado bhagavānṛṣiḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.1. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इस प्रकार परामर्श करके ज्यों ही वे दोनों चुप हुए, तभी भगवान् ऋषि नारद आकाश से आए।

As soon as the two had talked thus and fallen silent, the holy sage Nārada came down from the sky.

Word by wordपदार्थ

एवम् (evam) — thusइस प्रकारतौ (tau) — the twoवे दोनोंसंविदम् (saṃvidam) — talkपरामर्शकृत्वा (kṛtvā) — having hadकरकेयावत् (yāvat) — as soon asज्यों हीतूष्णीम् (tūṣṇīm) — silentचुपबभूवतुः (babhūvatuḥ) — becameहुएआजगाम (ājagāma) — cameआएतदा (tadā) — thenतबआकाशात् (ākāśāt) — from the skyआकाश सेनारदः (nāradaḥ) — Nāradaनारदभगवान् (bhagavān) — the holyभगवान्ऋषिः (ṛṣiḥ) — sageऋषि

Verse 2

२2 रणयन्महतीं वीणां स्वरग्रामविभूषिताम् । गायन्बृहद्रथं साम तदा तमुपतस्थिवान् ॥ २ ॥

raṇayanmahatīṃ vīṇāṃ svaragrāmavibhūṣitām | gāyanbṛhadrathaṃ sāma tadā tamupatasthivān ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.2. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

स्वर और ग्राम से शोभित अपनी महती वीणा बजाते और बृहद्रथ साम गाते हुए वे राम के पास पहुँचे।

Sounding his vīṇā named Mahatī, rich in notes and scales, and singing the Bṛhadratha chant, he approached Rāma.

Word by wordपदार्थ

रणयन् (raṇayan) — soundingबजाते हुएमहतीम् (mahatīm) — the Mahatīमहतीवीणाम् (vīṇām) — vīṇāवीणास्वर-ग्राम-विभूषिताम् (svara-grāma-vibhūṣitām) — adorned with notes and scalesस्वर और ग्राम से शोभितगायन् (gāyan) — singingगाते हुएबृहद्रथम् (bṛhadratham) — the Bṛhadrathaबृहद्रथसाम (sāma) — chantसामतदा (tadā) — thenतबतम् (tam) — himउनकेउपतस्थिवान् (upatasthivān) — approachedपास पहुँचे

Verse 3

३3 दृष्ट्वा तं राम उत्थाय ददावथ वृषं शुभम् । आसनं चार्घपाद्यञ्च कृतवानमितद्युतिः ॥ ३ ॥

dṛṣṭvā taṃ rāma utthāya dadāvatha vṛṣaṃ śubham | āsanaṃ cārghapādyañca kṛtavānamitadyutiḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.3. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उन्हें देखकर अपार तेज वाले राम ने उठकर उन्हें श्रेष्ठ पवित्र आसन दिया, और अर्घ्य और पाद्य अर्पित किया।

Seeing him, Rāma of boundless splendour rose and gave him a fine holy seat, and offered water for his hands and feet.

Word by wordपदार्थ

दृष्ट्वा (dṛṣṭvā) — seeingदेखकरतम् (tam) — himउन्हेंरामः (rāmaḥ) — Rāmaरामउत्थाय (utthāya) — risingउठकरददौ (dadau) — gaveदियाअथ (atha) — thenफिरवृषम् (vṛṣam) — a fineश्रेष्ठशुभम् (śubham) — holyपवित्रआसनम् (āsanam) — seatआसनच (ca) — andऔरअर्घ-पाद्यम् (argha-pādyam) — water for hands and feetअर्घ्य और पाद्यच (ca) — andऔरकृतवान् (kṛtavān) — offeredकियाअमित-द्युतिः (amita-dyutiḥ) — of boundless splendourअपार तेज वाले

Verse 4

४4 पूजां परमिकां कृत्वा कृताञ्जलिरुपस्थितः । उपविष्टः समीपे तु कृताज्ञो मुनिना हरिः ॥ ४ ॥

pūjāṃ paramikāṃ kṛtvā kṛtāñjalirupasthitaḥ | upaviṣṭaḥ samīpe tu kṛtājño muninā hariḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.4. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

परम पूजा करके हरि हाथ जोड़कर खड़े रहे, और मुनि की आज्ञा पाकर उनके पास बैठ गए।

Having worshipped him fully, Hari stood with folded hands, and when the sage bade him, sat down near him.

Word by wordपदार्थ

पूजाम् (pūjām) — worshipपूजापरमिकाम् (paramikām) — the highestपरमकृत्वा (kṛtvā) — doingकरकेकृत-अञ्जलिः (kṛta-añjaliḥ) — with folded handsहाथ जोड़करउपस्थितः (upasthitaḥ) — stood byखड़े रहेउपविष्टः (upaviṣṭaḥ) — satबैठेसमीपे (samīpe) — nearपासतु (tu) — thenफिरकृत-आज्ञः (kṛta-ājñaḥ) — when biddenआज्ञा पाकरमुनिना (muninā) — by the sageमुनि द्वाराहरिः (hariḥ) — Hariहरि

Verse 5

५5 उपविष्टं तदा रामं सानुजं दुःखमानसम् । पप्रच्छ नारदः प्रीत्या कुशलं मुनिसत्तमः ॥ ५ ॥

upaviṣṭaṃ tadā rāmaṃ sānujaṃ duḥkhamānasam | papraccha nāradaḥ prītyā kuśalaṃ munisattamaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.5. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v5. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तब मुनिश्रेष्ठ नारद ने अनुज के साथ बैठे दुखी मन वाले राम से प्रेम से कुशल पूछा।

Then Nārada, best of sages, kindly asked after the welfare of Rāma, who sat with his brother, sad at heart.

Word by wordपदार्थ

उपविष्टम् (upaviṣṭam) — seatedबैठेतदा (tadā) — thenतबरामम् (rāmam) — Rāmaराम सेस-अनुजम् (sa-anujam) — with his brotherअनुज सहितदुःख-मानसम् (duḥkha-mānasam) — sad at heartदुखी मन वालेपप्रच्छ (papraccha) — askedपूछानारदः (nāradaḥ) — Nāradaनारद नेप्रीत्या (prītyā) — kindlyप्रेम सेकुशलम् (kuśalam) — after his welfareकुशलमुनि-सत्तमः (muni-sattamaḥ) — best of sagesमुनिश्रेष्ठ

Verse 6

६6 कथं राघव शोकार्तो यथा वै प्राकृतो नरः । हृतां सीतां च जानामि रावणेन दुरात्मना ॥ ६ ॥

kathaṃ rāghava śokārto yathā vai prākṛto naraḥ | hṛtāṃ sītāṃ ca jānāmi rāvaṇena durātmanā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.6. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v6. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे राघव, आप साधारण मनुष्य की तरह शोकाकुल क्यों हैं? मैं जानता हूँ कि दुष्ट रावण सीता को हर ले गया है।

Rāghava, why are you stricken with grief like an ordinary man? I know Sītā has been carried off by the evil Rāvaṇa.

Word by wordपदार्थ

कथम् (katham) — whyक्योंराघव (rāghava) — Rāghavaहे राघवशोक-आर्तः (śoka-ārtaḥ) — stricken with griefशोकाकुलयथा (yathā) — likeजैसेवै (vai) — indeedहीप्राकृतः (prākṛtaḥ) — ordinaryसाधारणनरः (naraḥ) — manमनुष्यहृताम् (hṛtām) — carried offहरी गईसीताम् (sītām) — Sītāसीता कोच (ca) — andऔरजानामि (jānāmi) — I knowजानता हूँरावणेन (rāvaṇena) — by Rāvaṇaरावण द्वारादुरात्मना (durātmanā) — the evil-souledदुष्ट

Verse 7

७7 सुरसद्मगतश्चाहं श्रुतवाञ्जनकात्मजाम् । पौलस्त्येन हृतां मोहान्मरणं स्वमजानता ॥ ७ ॥

surasadmagataścāhaṃ śrutavāñjanakātmajām | paulastyena hṛtāṃ mohānmaraṇaṃ svamajānatā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.7. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v7. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

देवलोक जाने पर मैंने सुना कि रावण ने मोह में, अपनी मृत्यु न जानते हुए, जनकनन्दिनी को हर लिया है।

When I went to the gods' home I heard that Pulastya's descendant, in delusion, not knowing it would be his own death, had carried off Janaka's daughter.

Word by wordपदार्थ

सुर-सद्म-गतः (sura-sadma-gataḥ) — having gone to the gods' homeदेवलोक गया हुआच (ca) — andऔरअहम् (aham) — Iमैंश्रुतवान् (śrutavān) — heardसुनाजनक-आत्मजाम् (janaka-ātmajām) — Janaka's daughterजनकनन्दिनी कोपौलस्त्येन (paulastyena) — by Pulastya's descendantरावण द्वाराहृताम् (hṛtām) — carried offहरी गईमोहात् (mohāt) — in delusionमोह सेमरणम् (maraṇam) — deathमृत्युस्वम् (svam) — his ownअपनीअजानता (ajānatā) — not knowingन जानते हुए

Verse 8

८8 तव जन्म च काकुत्स्थ पौलस्त्यनिधनाय वै । मैथिलीहरणं जातमेतदर्थं नराधिप ॥ ८ ॥

tava janma ca kākutstha paulastyanidhanāya vai | maithilīharaṇaṃ jātametadarthaṃ narādhipa ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.8. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v8. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे काकुत्स्थ, आपका जन्म रावण के वध के लिए ही है; हे राजन्, मैथिली का हरण इसी के लिए हुआ है।

Scion of Kakutstha, your birth is for the death of Pulastya's descendant; king, Maithilī's taking has happened for this very purpose.

Word by wordपदार्थ

तव (tava) — yourआपकाजन्म (janma) — birthजन्मच (ca) — andऔरकाकुत्स्थ (kākutstha) — scion of Kakutsthaहे काकुत्स्थपौलस्त्य-निधनाय (paulastya-nidhanāya) — for the death of Pulastya's descendantरावण के वध के लिएवै (vai) — indeedहीमैथिली-हरणम् (maithilī-haraṇam) — the taking of Maithilīमैथिली का हरणजातम् (jātam) — has happenedहुआएतत्-अर्थम् (etat-artham) — for this purposeइसी के लिएनर-अधिप (nara-adhipa) — kingहे राजन्

Verse 9

९9 पूर्वजन्मनि वैदेही मुनिपुत्री तपस्विनी । रावणेन वने दृष्टा तपस्यन्ती शुचिस्मिता ॥ ९ ॥

pūrvajanmani vaidehī muniputrī tapasvinī | rāvaṇena vane dṛṣṭā tapasyantī śucismitā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.9. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v9. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

पूर्वजन्म में वैदेही एक मुनि की तपस्विनी पुत्री थीं। रावण ने पवित्र मुस्कान वाली उस कन्या को वन में तप करते देखा।

In a past life Vaidehī was a sage's daughter, an ascetic. Rāvaṇa saw her, of pure smile, doing austerities in the forest.

Word by wordपदार्थ

पूर्व-जन्मनि (pūrva-janmani) — in a past lifeपूर्वजन्म मेंवैदेही (vaidehī) — Vaidehīवैदेहीमुनि-पुत्री (muni-putrī) — a sage's daughterमुनि की पुत्रीतपस्विनी (tapasvinī) — an asceticतपस्विनीरावणेन (rāvaṇena) — by Rāvaṇaरावण द्वारावने (vane) — in the forestवन मेंदृष्टा (dṛṣṭā) — was seenदेखी गईतपस्यन्ती (tapasyantī) — doing austeritiesतप करती हुईशुचि-स्मिता (śuci-smitā) — of pure smileपवित्र मुस्कान वाली

Verse 10

१०10 प्रार्थिता रावणेनासौ भव भार्येति राघव । तिरस्कृतस्तयासौ वै जग्राह कबरं बलात् ॥ १० ॥

prārthitā rāvaṇenāsau bhava bhāryeti rāghava | tiraskṛtastayāsau vai jagrāha kabaraṃ balāt ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.10. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v10. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे राघव, रावण ने उससे कहा, 'मेरी पत्नी बनो।' उसके तिरस्कार करने पर उसने बलपूर्वक उसके केश पकड़ लिए।

Rāghava, Rāvaṇa asked her, 'Be my wife.' Rebuffed by her, he seized her braid by force.

Word by wordपदार्थ

प्रार्थिता (prārthitā) — was askedप्रार्थना की गईरावणेन (rāvaṇena) — by Rāvaṇaरावण द्वाराअसौ (asau) — sheवहभव (bhava) — beबनोभार्या (bhāryā) — my wifeपत्नीइति (iti) — thusऐसाराघव (rāghava) — Rāghavaहे राघवतिरस्कृतः (tiraskṛtaḥ) — rebuffedतिरस्कृततया (tayā) — by herउसके द्वाराअसौ (asau) — heवहवै (vai) — indeedहीजग्राह (jagrāha) — seizedपकड़ लियाकबरम् (kabaram) — her braidकेशबलात् (balāt) — by forceबलपूर्वक

Verse 11

११11 शशाप तत्क्षणं राम रावणं तापसी भृशम् । कुपिता त्यक्तुमिच्छन्ती देहं संस्पर्शदूषितम् ॥ ११ ॥

śaśāpa tatkṣaṇaṃ rāma rāvaṇaṃ tāpasī bhṛśam | kupitā tyaktumicchantī dehaṃ saṃsparśadūṣitam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.11. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v11. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे राम, उसी क्षण उस क्रुद्ध तपस्विनी ने, स्पर्श से दूषित देह को त्यागने की इच्छा करती हुई, रावण को घोर शाप दिया:

Rāma, at that moment the angered ascetic, wishing to give up her body defiled by his touch, cursed Rāvaṇa fiercely:

Word by wordपदार्थ

शशाप (śaśāpa) — cursedशाप दियातत्-क्षणम् (tat-kṣaṇam) — at that momentउसी क्षणराम (rāma) — Rāmaहे रामरावणम् (rāvaṇam) — Rāvaṇaरावण कोतापसी (tāpasī) — the ascetic womanतपस्विनी नेभृशम् (bhṛśam) — fiercelyघोरकुपिता (kupitā) — angeredक्रुद्धत्यक्तुम् (tyaktum) — to give upत्यागने कीइच्छन्ती (icchantī) — wishingइच्छा करतीदेहम् (deham) — her bodyदेह कोसंस्पर्श-दूषितम् (saṃsparśa-dūṣitam) — defiled by his touchस्पर्श से दूषित

Verse 12

१२12 दुरात्मंस्तव नाशार्थं भविष्यामि धरातले । अयोनिजा वरा नारी त्यक्त्वा देहं जहावपि ॥ १२ ॥

durātmaṃstava nāśārthaṃ bhaviṣyāmi dharātale | ayonijā varā nārī tyaktvā dehaṃ jahāvapi ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.12. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v12. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

'हे दुरात्मन्, मैं तुम्हारे नाश के लिए पृथ्वी पर बिना गर्भ के जन्मी श्रेष्ठ स्त्री बनकर प्रकट होऊँगी।' फिर उसने देह त्याग दी।

'Evil one, I will be born on earth for your ruin, a noble woman not born from a womb.' Then she gave up her body and left it.

Word by wordपदार्थ

दुरात्मन् (durātman) — evil oneहे दुरात्मन्तव (tava) — yourतुम्हारेनाश-अर्थम् (nāśa-artham) — for the ruinनाश के लिएभविष्यामि (bhaviṣyāmi) — I will be bornप्रकट होऊँगीधरा-तले (dharā-tale) — on earthपृथ्वी परअयोनि-जा (ayoni-jā) — not born from a wombबिना गर्भ के जन्मीवरा (varā) — nobleश्रेष्ठनारी (nārī) — womanस्त्रीत्यक्त्वा (tyaktvā) — giving upत्यागकरदेहम् (deham) — bodyदेहजहौ (jahau) — leftछोड़ दियाअपि (api) — evenभी

Verse 13

१३13 सेयं रमांशसम्भूता गृहीता तेन रक्षसा । विनाशार्थं कुलस्यैव व्याली स्रगिव सम्भ्रमात् ॥ १३ ॥

seyaṃ ramāṃśasambhūtā gṛhītā tena rakṣasā | vināśārthaṃ kulasyaiva vyālī sragiva sambhramāt ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.13. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v13. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वही यह रमा के अंश से जन्मी सीता हैं। उस राक्षस ने अपने कुल के नाश के लिए उन्हें ऐसे पकड़ा, जैसे कोई भ्रम से नागिन को माला समझ ले।

She is this one, born of a portion of Ramā. That Rākṣasa took her to his family's ruin, like one who takes a she-snake for a garland by mistake.

Word by wordपदार्थ

सा (sā) — sheवहीइयम् (iyam) — thisयहरमा-अंश-सम्भूता (ramā-aṃśa-sambhūtā) — born of a portion of Ramāरमा के अंश से जन्मीगृहीता (gṛhītā) — was takenपकड़ी गईतेन (tena) — by thatउसरक्षसा (rakṣasā) — Rākṣasaराक्षस द्वाराविनाश-अर्थम् (vināśa-artham) — for the ruinनाश के लिएकुलस्य (kulasya) — of his familyकुल केएव (eva) — indeedहीव्याली (vyālī) — a she-snakeनागिनस्रक् (srak) — a garlandमालाइव (iva) — as ifजैसेसम्भ्रमात् (sambhramāt) — by mistakeभ्रम से

Verse 14

१४14 तव जन्म च काकुत्स्थ तस्य नाशाय चामरैः । प्रार्थितस्य हरेरंशादजवंशेऽप्यजन्मनः ॥ १४ ॥

tava janma ca kākutstha tasya nāśāya cāmaraiḥ | prārthitasya hareraṃśādajavaṃśe'pyajanmanaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.14. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v14. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे काकुत्स्थ, अज के वंश में आपका जन्म उसी के नाश के लिए है: देवताओं की प्रार्थना पर अजन्मा हरि के अंश से आप जन्मे हैं।

Scion of Kakutstha, your birth in Aja's line is for his ruin: you are born from a portion of Hari, who is unborn, at the gods' entreaty.

Word by wordपदार्थ

तव (tava) — yourआपकाजन्म (janma) — birthजन्मच (ca) — andऔरकाकुत्स्थ (kākutstha) — scion of Kakutsthaहे काकुत्स्थतस्य (tasya) — hisउसकेनाशाय (nāśāya) — for the ruinनाश के लिएच (ca) — andऔरअमरैः (amaraiḥ) — by the godsदेवताओं द्वाराप्रार्थितस्य (prārthitasya) — who was entreatedप्रार्थना किए गएहरेः (hareḥ) — of Hariहरि केअंशात् (aṃśāt) — from a portionअंश सेअज-वंशे (aja-vaṃśe) — in Aja's lineअज के वंश मेंअपि (api) — evenभीअजन्मनः (ajanmanaḥ) — who is unbornअजन्मा

Verse 15

१५15 कुरु धैर्यं महाबाहो तत्र सा वर्ततेऽवशा । सतीधर्मरता सीता त्वां ध्यायन्ती दिवानिशम् ॥ १५ ॥

kuru dhairyaṃ mahābāho tatra sā vartate'vaśā | satīdharmaratā sītā tvāṃ dhyāyantī divāniśam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.15. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v15. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे महाबाहो, धीरज रखिए। सतीधर्म में रत सीता वहाँ किसी के वश में नहीं, दिन-रात आपका ध्यान करती रहती हैं।

Take courage, mighty-armed one. Sītā stays there, not in his power, devoted to a faithful wife's dharma, meditating on you day and night.

Word by wordपदार्थ

कुरु (kuru) — takeरखिएधैर्यम् (dhairyam) — courageधीरजमहा-बाहो (mahā-bāho) — mighty-armed oneहे महाबाहोतत्र (tatra) — thereवहाँसा (sā) — sheवेवर्तते (vartate) — staysरहती हैंअवशा (avaśā) — not in his powerकिसी के वश में नहींसती-धर्म-रता (satī-dharma-ratā) — devoted to a faithful wife's dharmaसतीधर्म में रतसीता (sītā) — Sītāसीतात्वाम् (tvām) — on youआपकाध्यायन्ती (dhyāyantī) — meditatingध्यान करतीदिवा-निशम् (divā-niśam) — day and nightदिन-रात

Verse 16

१६16 कामधेनुपयः पात्रे कृत्वा मघवता स्वयम् । पानार्थं प्रेषितं तस्याः पीतं चैवामृतं तथा ॥ १६ ॥

kāmadhenupayaḥ pātre kṛtvā maghavatā svayam | pānārthaṃ preṣitaṃ tasyāḥ pītaṃ caivāmṛtaṃ tathā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.16. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v16. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

स्वयं इन्द्र ने कामधेनु का दूध पात्र में रखकर उन्हें पीने के लिए भेजा, और उन्होंने उसे अमृत की तरह पिया।

Maghavan himself put the milk of the wish-cow in a vessel and sent it to her to drink, and she drank it like nectar.

Word by wordपदार्थ

कामधेनु-पयः (kāmadhenu-payaḥ) — the milk of the wish-cowकामधेनु का दूधपात्रे (pātre) — in a vesselपात्र मेंकृत्वा (kṛtvā) — puttingरखकरमघवता (maghavatā) — by Maghavanइन्द्र द्वारास्वयम् (svayam) — himselfस्वयंपान-अर्थम् (pāna-artham) — to drinkपीने के लिएप्रेषितम् (preṣitam) — was sentभेजा गयातस्याः (tasyāḥ) — to herउन्हेंपीतम् (pītam) — was drunkपिया गयाच (ca) — andऔरएव (eva) — indeedहीअमृतम् (amṛtam) — nectarअमृततथा (tathā) — likeजैसे

Verse 17

१७17 सुरभीदुग्धपानात्सा क्षुत्तृड्दुःखविवर्जिता । जाता कमलपत्राक्षी वर्तते वीक्षिता मया ॥ १७ ॥

surabhīdugdhapānātsā kṣuttṛḍduḥkhavivarjitā | jātā kamalapatrākṣī vartate vīkṣitā mayā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.17. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v17. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सुरभि का दूध पीने से वे भूख-प्यास के दुःख से रहित हो गई हैं। उस कमलनयनी को मैंने स्वयं देखा है।

From drinking Surabhi's milk she has become free from the pain of hunger and thirst. I have seen the lotus-eyed one myself.

Word by wordपदार्थ

सुरभी-दुग्ध-पानात् (surabhī-dugdha-pānāt) — from drinking Surabhi's milkसुरभि का दूध पीने सेसा (sā) — sheवेक्षुत्-तृट्-दुःख-विवर्जिता (kṣut-tṛṭ-duḥkha-vivarjitā) — free from the pain of hunger and thirstभूख-प्यास के दुःख से रहितजाता (jātā) — has becomeहो गई हैंकमल-पत्र-अक्षी (kamala-patra-akṣī) — lotus-eyedकमलनयनीवर्तते (vartate) — isहैंवीक्षिता (vīkṣitā) — seenदेखी गईमया (mayā) — by meमेरे द्वारा

Verse 18

१८18 उपायं कथयाम्यद्य तस्य नाशाय राघव । व्रतं कुरुष्व श्रद्धावानाश्विने मासि साम्प्रतम् ॥ १८ ॥

upāyaṃ kathayāmyadya tasya nāśāya rāghava | vrataṃ kuruṣva śraddhāvānāśvine māsi sāmpratam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.18. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v18. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे राघव, अब मैं उसके नाश का उपाय बताता हूँ: श्रद्धा से अभी आश्विन मास में व्रत कीजिए,

Rāghava, I will tell you now a means to ruin him: with faith, keep the vow now, in the month of Āśvina,

Word by wordपदार्थ

उपायम् (upāyam) — a meansउपायकथयामि (kathayāmi) — I tellबताता हूँअद्य (adya) — nowअबतस्य (tasya) — hisउसकेनाशाय (nāśāya) — for the ruinनाश के लिएराघव (rāghava) — Rāghavaहे राघवव्रतम् (vratam) — vowव्रतकुरुष्व (kuruṣva) — keepकीजिएश्रद्धावान् (śraddhāvān) — with faithश्रद्धा सेआश्विने (āśvine) — in Āśvinaआश्विनमासि (māsi) — in the monthमास मेंसाम्प्रतम् (sāmpratam) — nowअभी

Verse 19

१९19 नवरात्रोपवासञ्च भगवत्याः प्रपूजनम् । सर्वसिद्धिकरं राम जपहोमविधानतः ॥ १९ ॥

navarātropavāsañca bhagavatyāḥ prapūjanam | sarvasiddhikaraṃ rāma japahomavidhānataḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.19. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v19. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

नवरात्र का उपवास और जप और होम की विधि से भगवती का पूजन, हे राम, जो सब सिद्धियाँ देता है।

the Navarātra fast and the worship of the Goddess with mantra repetition and fire-offerings by rule, Rāma, which grants all success.

Word by wordपदार्थ

नवरात्र-उपवासम् (navarātra-upavāsam) — the Navarātra fastनवरात्र का उपवासच (ca) — andऔरभगवत्याः (bhagavatyāḥ) — of the Goddessभगवती काप्रपूजनम् (prapūjanam) — worshipपूजनसर्व-सिद्धि-करम् (sarva-siddhi-karam) — granting all successसब सिद्धियाँ देने वालाराम (rāma) — Rāmaहे रामजप-होम-विधानतः (japa-homa-vidhānataḥ) — with mantra repetition and fire-offerings by ruleजप और होम की विधि से

Verse 20

२०20 मेध्यैश्च पशुभिर्देव्या बलिं दत्त्वा विशंसितैः । दशांशं हवनं कृत्वा सुशक्तस्त्वं भविष्यसि ॥ २० ॥

medhyaiśca paśubhirdevyā baliṃ dattvā viśaṃsitaiḥ | daśāṃśaṃ havanaṃ kṛtvā suśaktastvaṃ bhaviṣyasi ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.20. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v20. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

देवी को पवित्र पशुओं की बलि देकर और दशांश हवन करके आप पूर्ण शक्तिमान् होंगे।

Giving the Goddess an offering of pure sacrificed animals, and making a fire-offering of a tenth part, you will become fully powerful.

Explanationव्याख्या

दशांश को प्रायः जप की संख्या का दसवाँ भाग हवन माना जाता है।

The tenth part is usually taken as fire-offerings numbering a tenth of the mantra repetitions.

Word by wordपदार्थ

मेध्यैः (medhyaiḥ) — pureपवित्रच (ca) — andऔरपशुभिः (paśubhiḥ) — with animalsपशुओं सेदेव्याः (devyāḥ) — to the Goddessदेवी कोबलिम् (balim) — an offeringबलिदत्त्वा (dattvā) — givingदेकरविशंसितैः (viśaṃsitaiḥ) — sacrificedबलि किए गएदश-अंशम् (daśa-aṃśam) — a tenth partदशांशहवनम् (havanam) — fire-offeringहवनकृत्वा (kṛtvā) — makingकरकेसु-शक्तः (su-śaktaḥ) — fully powerfulपूर्ण शक्तिमान्त्वम् (tvam) — youआपभविष्यसि (bhaviṣyasi) — will becomeहोंगे

Verse 21

२१21 विष्णुना चरितं पूर्वं महादेवेन ब्रह्मणा । तथा मघवता चीर्णं स्वर्गमध्यस्थितेन वै ॥ २१ ॥

viṣṇunā caritaṃ pūrvaṃ mahādevena brahmaṇā | tathā maghavatā cīrṇaṃ svargamadhyasthitena vai ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.21. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v21. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

पहले विष्णु, महादेव, ब्रह्मा और स्वर्ग में रहने वाले इन्द्र ने भी यह व्रत किया था।

Before, Viṣṇu kept it, and Mahādeva and Brahmā, and Maghavan too, who dwells in heaven.

Word by wordपदार्थ

विष्णुना (viṣṇunā) — by Viṣṇuविष्णु द्वाराचरितम् (caritam) — was keptकिया गयापूर्वम् (pūrvam) — beforeपहलेमहादेवेन (mahādevena) — by Mahādevaमहादेव द्वाराब्रह्मणा (brahmaṇā) — by Brahmāब्रह्मा द्वारातथा (tathā) — andतथामघवता (maghavatā) — by Maghavanइन्द्र द्वाराचीर्णम् (cīrṇam) — was keptकिया गयास्वर्ग-मध्य-स्थितेन (svarga-madhya-sthitena) — dwelling in heavenस्वर्ग में रहने वालेवै (vai) — indeedभी

Verse 22

२२22 सुखिना राम कर्तव्यं नवरात्रव्रतं शुभम् । विशेषेण च कर्तव्यं पुंसा कष्टगतेन वै ॥ २२ ॥

sukhinā rāma kartavyaṃ navarātravrataṃ śubham | viśeṣeṇa ca kartavyaṃ puṃsā kaṣṭagatena vai ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.22. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v22. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे राम, सुखी मनुष्य को भी पवित्र नवरात्र-व्रत करना चाहिए, और कष्ट में पड़े मनुष्य को तो विशेषकर।

Rāma, even one who is happy should keep the holy Navarātra vow, and a man in distress most of all.

Word by wordपदार्थ

सुखिना (sukhinā) — by one who is happyसुखी द्वाराराम (rāma) — Rāmaहे रामकर्तव्यम् (kartavyam) — should be keptकरना चाहिएनवरात्र-व्रतम् (navarātra-vratam) — the Navarātra vowनवरात्र-व्रतशुभम् (śubham) — holyपवित्रविशेषेण (viśeṣeṇa) — especiallyविशेषकरच (ca) — andऔरकर्तव्यम् (kartavyam) — should be keptकरना चाहिएपुंसा (puṃsā) — by a manमनुष्य द्वाराकष्ट-गतेन (kaṣṭa-gatena) — in distressकष्ट में पड़ेवै (vai) — indeedतो

Verse 23

२३23 विश्वामित्रेण काकुत्स्थ कृतमेतन्न संशयः । भृगुणाथ वसिष्ठेन कश्यपेन तथैव च ॥ २३ ॥

viśvāmitreṇa kākutstha kṛtametanna saṃśayaḥ | bhṛguṇātha vasiṣṭhena kaśyapena tathaiva ca ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.23. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v23. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे काकुत्स्थ, विश्वामित्र ने यह व्रत किया, इसमें सन्देह नहीं, और भृगु, वसिष्ठ और कश्यप ने भी।

Scion of Kakutstha, Viśvāmitra kept it, no doubt, and Bhṛgu, Vasiṣṭha and Kaśyapa likewise.

Word by wordपदार्थ

विश्वामित्रेण (viśvāmitreṇa) — by Viśvāmitraविश्वामित्र द्वाराकाकुत्स्थ (kākutstha) — scion of Kakutsthaहे काकुत्स्थकृतम् (kṛtam) — was keptकिया गयाएतत् (etat) — thisयहन (na) — noनहींसंशयः (saṃśayaḥ) — doubtसन्देहभृगुणा (bhṛguṇā) — by Bhṛguभृगु द्वाराअथ (atha) — andऔरवसिष्ठेन (vasiṣṭhena) — by Vasiṣṭhaवसिष्ठ द्वाराकश्यपेन (kaśyapena) — by Kaśyapaकश्यप द्वारातथा (tathā) — likewiseतथाएव (eva) — alsoभीच (ca) — andऔर

Verse 24

२४24 गुरुणा हृतदारेण कृतमेतन्महाव्रतम् । तस्मात्त्वं कुरु राजेन्द्र रावणस्य वधाय च ॥ २४ ॥

guruṇā hṛtadāreṇa kṛtametanmahāvratam | tasmāttvaṃ kuru rājendra rāvaṇasya vadhāya ca ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.24. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v24. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

पत्नी हरी जाने पर बृहस्पति ने यह महाव्रत किया। इसलिए हे राजेन्द्र, रावण के वध के लिए आप भी इसे कीजिए।

Guru, whose wife was taken, kept this great vow. So, king of kings, keep it too, for the killing of Rāvaṇa.

Explanationव्याख्या

यहाँ गुरु से देवगुरु बृहस्पति अभिप्रेत हैं।

Guru here is Bṛhaspati, teacher of the gods.

Word by wordपदार्थ

गुरुणा (guruṇā) — by Guruबृहस्पति द्वाराहृत-दारेण (hṛta-dāreṇa) — whose wife was takenजिनकी पत्नी हरी गईकृतम् (kṛtam) — was keptकिया गयाएतत् (etat) — thisयहमहा-व्रतम् (mahā-vratam) — great vowमहाव्रततस्मात् (tasmāt) — soइसलिएत्वम् (tvam) — youआपकुरु (kuru) — keep itकीजिएराज-इन्द्र (rāja-indra) — king of kingsहे राजेन्द्ररावणस्य (rāvaṇasya) — of Rāvaṇaरावण केवधाय (vadhāya) — for the killingवध के लिएच (ca) — andऔर

Verse 25

२५25 इन्द्रेण वृत्रनाशाय कृतं व्रतमनुत्तमम् । त्रिपुरस्य विनाशाय शिवेनापि पुरा कृतम् ॥ २५ ॥

indreṇa vṛtranāśāya kṛtaṃ vratamanuttamam | tripurasya vināśāya śivenāpi purā kṛtam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.25. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v25. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इन्द्र ने वृत्र के नाश के लिए यह सर्वश्रेष्ठ व्रत किया, और पहले शिव ने भी त्रिपुर के विनाश के लिए इसे किया।

Indra kept this supreme vow to kill Vṛtra, and of old Śiva too kept it to destroy Tripura.

Word by wordपदार्थ

इन्द्रेण (indreṇa) — by Indraइन्द्र द्वारावृत्र-नाशाय (vṛtra-nāśāya) — to kill Vṛtraवृत्र के नाश के लिएकृतम् (kṛtam) — was keptकिया गयाव्रतम् (vratam) — vowव्रतअनुत्तमम् (anuttamam) — supremeसर्वश्रेष्ठत्रिपुरस्य (tripurasya) — of Tripuraत्रिपुर केविनाशाय (vināśāya) — for the destructionविनाश के लिएशिवेन (śivena) — by Śivaशिव द्वाराअपि (api) — alsoभीपुरा (purā) — of oldपहलेकृतम् (kṛtam) — was keptकिया गया

Verse 26

२६26 हरिणा मधुनाशाय कृतं मेरौ महामते । विधिवत्कुरु काकुत्स्थ व्रतमेतदतन्द्रितः ॥ २६ ॥

hariṇā madhunāśāya kṛtaṃ merau mahāmate | vidhivatkuru kākutstha vratametadatandritaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.26. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v26. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे महामते, हरि ने मेरु पर मधु के नाश के लिए इसे किया। हे काकुत्स्थ, आलस्य छोड़कर यह व्रत विधिपूर्वक कीजिए।

Wise one, Hari kept it on Meru to kill Madhu. Scion of Kakutstha, keep this vow tirelessly, by the rules.

Word by wordपदार्थ

हरिणा (hariṇā) — by Hariहरि द्वारामधु-नाशाय (madhu-nāśāya) — to kill Madhuमधु के नाश के लिएकृतम् (kṛtam) — was keptकिया गयामेरौ (merau) — on Meruमेरु परमहामते (mahāmate) — wise oneहे महामतेविधिवत् (vidhivat) — by the rulesविधिपूर्वककुरु (kuru) — keepकीजिएकाकुत्स्थ (kākutstha) — scion of Kakutsthaहे काकुत्स्थव्रतम् (vratam) — vowव्रतएतत् (etat) — thisयहअतन्द्रितः (atandritaḥ) — tirelesslyआलस्य छोड़कर

श्रीराम उवाच — Śrī Rāma said: श्रीराम ने कहा:

Verse 27

२७27 का देवी किंप्रभावा सा कुतो जाता किमाह्वया । व्रतं किं विधिवद् ब्रूहि सर्वज्ञोऽसि दयानिधे ॥ २७ ॥

kā devī kiṃprabhāvā sā kuto jātā kimāhvayā | vrataṃ kiṃ vidhivad brūhi sarvajño'si dayānidhe ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.27. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v27. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे देवी कौन हैं, उनका प्रभाव क्या है, वे कहाँ से उत्पन्न हुईं, उनका नाम क्या है, और व्रत क्या है? हे दयानिधे, आप सर्वज्ञ हैं, विधिपूर्वक बताइए।

Who is this Goddess, what is her power, where was she born, what is her name, and what is the vow? Tell me properly, treasure of kindness; you know all.

Word by wordपदार्थ

का (kā) — whoकौनदेवी (devī) — Goddessदेवीकिम्-प्रभावा (kim-prabhāvā) — of what powerकिस प्रभाव वालीसा (sā) — sheवेकुतः (kutaḥ) — from whereकहाँ सेजाता (jātā) — bornउत्पन्नकिम्-आह्वया (kim-āhvayā) — of what nameकिस नाम वालीव्रतम् (vratam) — vowव्रतकिम् (kim) — whatक्याविधिवत् (vidhivat) — properlyविधिपूर्वकब्रूहि (brūhi) — tellबताइएसर्व-ज्ञः (sarva-jñaḥ) — all-knowingसर्वज्ञअसि (asi) — you areहैंदया-निधे (dayā-nidhe) — treasure of kindnessहे दयानिधे

नारद उवाच — Nārada said: नारद ने कहा:

Verse 28

२८28 शृणु राम सदा नित्या शक्तिराद्या सनातनी । सर्वकामप्रदा देवी पूजिता दुःखनाशिनी ॥ २८ ॥

śṛṇu rāma sadā nityā śaktirādyā sanātanī | sarvakāmapradā devī pūjitā duḥkhanāśinī ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.28. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v28. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सुनिए राम, वे सदा नित्य, सनातनी आदिशक्ति हैं। पूजित होकर वे देवी सब कामनाएँ देती हैं और दुःख नाश करती हैं।

Listen, Rāma: she is the first Śakti, ever eternal and everlasting. When worshipped, the Goddess grants every wish and destroys sorrow.

Word by wordपदार्थ

शृणु (śṛṇu) — listenसुनिएराम (rāma) — Rāmaहे रामसदा (sadā) — everसदानित्या (nityā) — eternalनित्यशक्तिः (śaktiḥ) — Śaktiशक्तिआद्या (ādyā) — firstआदिसनातनी (sanātanī) — everlastingसनातनीसर्व-काम-प्रदा (sarva-kāma-pradā) — granting every wishसब कामनाएँ देने वालीदेवी (devī) — the Goddessदेवीपूजिता (pūjitā) — when worshippedपूजित होकरदुःख-नाशिनी (duḥkha-nāśinī) — destroying sorrowदुःख नाश करने वाली

Verse 29

२९29 कारणं सर्वजन्तूनां ब्रह्मादीनां रघूद्वह । तस्याः शक्तिं विना कोऽपि स्पन्दितुं न क्षमो भवेत् ॥ २९ ॥

kāraṇaṃ sarvajantūnāṃ brahmādīnāṃ raghūdvaha | tasyāḥ śaktiṃ vinā ko'pi spandituṃ na kṣamo bhavet ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.29. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v29. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे रघुश्रेष्ठ, वे सब प्राणियों और ब्रह्मा आदि की कारण हैं। उनकी शक्ति के बिना कोई हिल भी नहीं सकता।

Pride of the Raghus, she is the cause of all beings and of Brahmā and the rest. Without her power no one is able even to stir.

Word by wordपदार्थ

कारणम् (kāraṇam) — the causeकारणसर्व-जन्तूनाम् (sarva-jantūnām) — of all beingsसब प्राणियों कीब्रह्म-आदीनाम् (brahma-ādīnām) — of Brahmā and the restब्रह्मा आदि कीरघु-उद्वह (raghu-udvaha) — pride of the Raghusहे रघुश्रेष्ठतस्याः (tasyāḥ) — herउनकीशक्तिम् (śaktim) — powerशक्ति केविना (vinā) — withoutबिनाकः-अपि (kaḥ-api) — anyoneकोई भीस्पन्दितुम् (spanditum) — to stirहिलने मेंन (na) — notनहींक्षमः (kṣamaḥ) — ableसमर्थभवेत् (bhavet) — isहोता

Verse 30

३०30 विष्णोः पालनशक्तिः सा कर्तृशक्तिः पितुर्मम । रुद्रस्य नाशशक्तिः सा त्वन्या शक्तिः परा शिवा ॥ ३० ॥

viṣṇoḥ pālanaśaktiḥ sā kartṛśaktiḥ piturmama | rudrasya nāśaśaktiḥ sā tvanyā śaktiḥ parā śivā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.30. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v30. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे विष्णु की पालन-शक्ति, मेरे पिता ब्रह्मा की सृष्टि-शक्ति और रुद्र की संहार-शक्ति हैं; और वे अन्य परम शक्ति, कल्याणमयी भी हैं।

She is Viṣṇu's power to keep, my father's power to create, and Rudra's power to destroy; and she is the other, supreme power, the kind one.

Word by wordपदार्थ

विष्णोः (viṣṇoḥ) — of Viṣṇuविष्णु कीपालन-शक्तिः (pālana-śaktiḥ) — keeping powerपालन-शक्तिसा (sā) — sheवेकर्तृ-शक्तिः (kartṛ-śaktiḥ) — creating powerसृष्टि-शक्तिपितुः (pituḥ) — of the fatherपिता कीमम (mama) — myमेरेरुद्रस्य (rudrasya) — of Rudraरुद्र कीनाश-शक्तिः (nāśa-śaktiḥ) — destroying powerसंहार-शक्तिसा (sā) — sheवेतु (tu) — andतथाअन्या (anyā) — otherअन्यशक्तिः (śaktiḥ) — powerशक्तिपरा (parā) — supremeपरमशिवा (śivā) — the kind oneकल्याणमयी

Verse 31

३१31 यच्च किञ्चित्क्वचिद्वस्तु सदसद्भुवनत्रये । तस्य सर्वस्य या शक्तिस्तदुत्पत्तिः कुतो भवेत् ॥ ३१ ॥

yacca kiñcitkvacidvastu sadasadbhuvanatraye | tasya sarvasya yā śaktistadutpattiḥ kuto bhavet ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.31. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v31. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तीनों लोकों में कहीं जो कुछ भी सत् या असत् वस्तु है, उन सबकी वे शक्ति हैं। फिर उनकी उत्पत्ति कहाँ से होगी?

Whatever thing there is anywhere in the three worlds, real or unreal, she is the power of it all. From where could she herself be born?

Word by wordपदार्थ

यत् (yat) — whateverजोच (ca) — andऔरकिञ्चित् (kiñcit) — anythingकुछक्वचित् (kvacit) — anywhereकहींवस्तु (vastu) — thingवस्तुसत्-असत् (sat-asat) — real or unrealसत् या असत्भुवन-त्रये (bhuvana-traye) — in the three worldsतीनों लोकों मेंतस्य (tasya) — of itउससर्वस्य (sarvasya) — allसबकीया (yā) — whoजोशक्तिः (śaktiḥ) — the powerशक्तितत्-उत्पत्तिः (tat-utpattiḥ) — her birthउनकी उत्पत्तिकुतः (kutaḥ) — from whereकहाँ सेभवेत् (bhavet) — could beहोगी

Verse 32

३२32 न ब्रह्मा न यदा विष्णुर्न रुद्रो न दिवाकरः । न चेन्द्राद्याः सुराः सर्वे न धरा न धराधराः ॥ ३२ ॥

na brahmā na yadā viṣṇurna rudro na divākaraḥ | na cendrādyāḥ surāḥ sarve na dharā na dharādharāḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.32. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v32. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जब न ब्रह्मा थे, न विष्णु, न रुद्र, न सूर्य, न इन्द्र आदि सब देवता, न पृथ्वी, न पर्वत,

When there was no Brahmā, no Viṣṇu, no Rudra, no Sun, none of the gods, Indra and the rest, no earth and no mountains,

Word by wordपदार्थ

न (na) — notनब्रह्मा (brahmā) — Brahmāब्रह्मान (na) — notनयदा (yadā) — whenजबविष्णुः (viṣṇuḥ) — Viṣṇuविष्णुन (na) — notनरुद्रः (rudraḥ) — Rudraरुद्रन (na) — notनदिवाकरः (divākaraḥ) — the Sunसूर्यन (na) — notनच (ca) — andऔरइन्द्र-आद्याः (indra-ādyāḥ) — Indra and the othersइन्द्र आदिसुराः (surāḥ) — godsदेवतासर्वे (sarve) — allसबन (na) — notनधरा (dharā) — the earthपृथ्वीन (na) — notनधरा-धराः (dharā-dharāḥ) — the mountainsपर्वत

Verse 33

३३33 तदा सा प्रकृतिः पूर्णा पुरुषेण परेण वै । संयुता विहरत्येव युगादौ निर्गुणा शिवा ॥ ३३ ॥

tadā sā prakṛtiḥ pūrṇā puruṣeṇa pareṇa vai | saṃyutā viharatyeva yugādau nirguṇā śivā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.33. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v33. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तब युग के आरम्भ में वे पूर्ण प्रकृति, निर्गुणा कल्याणमयी, परम पुरुष के साथ विहार करती हैं।

then, at the beginning of the age, she, full Prakṛti, the kind one without qualities, plays joined with the supreme Person.

Word by wordपदार्थ

तदा (tadā) — thenतबसा (sā) — sheवेप्रकृतिः (prakṛtiḥ) — Prakṛtiप्रकृतिपूर्णा (pūrṇā) — fullपूर्णपुरुषेण (puruṣeṇa) — with the Personपुरुष केपरेण (pareṇa) — supremeपरमवै (vai) — indeedहीसंयुता (saṃyutā) — joinedसाथविहरति (viharati) — playsविहार करती हैंएव (eva) — indeedहीयुग-आदौ (yuga-ādau) — at the beginning of the ageयुग के आरम्भ मेंनिर्गुणा (nirguṇā) — without qualitiesनिर्गुणाशिवा (śivā) — the kind oneकल्याणमयी

Verse 34

३४34 सा भूत्वा सगुणा पश्चात्करोति भुवनत्रयम् । पूर्वं संसृज्य ब्रह्मादीन्दत्त्वा शक्तीश्च सर्वशः ॥ ३४ ॥

sā bhūtvā saguṇā paścātkaroti bhuvanatrayam | pūrvaṃ saṃsṛjya brahmādīndattvā śaktīśca sarvaśaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.34. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v34. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

बाद में वे सगुणा होकर तीनों लोक रचती हैं, पहले ब्रह्मा आदि को रचकर और सबको शक्तियाँ देकर।

Afterwards she takes on qualities and makes the three worlds, first creating Brahmā and the rest and giving powers to them all.

Word by wordपदार्थ

सा (sā) — sheवेभूत्वा (bhūtvā) — becomingहोकरसगुणा (saguṇā) — with qualitiesसगुणापश्चात् (paścāt) — afterwardsबाद मेंकरोति (karoti) — makesरचती हैंभुवन-त्रयम् (bhuvana-trayam) — the three worldsतीनों लोकपूर्वम् (pūrvam) — firstपहलेसंसृज्य (saṃsṛjya) — creatingरचकरब्रह्म-आदीन् (brahma-ādīn) — Brahmā and the restब्रह्मा आदि कोदत्त्वा (dattvā) — givingदेकरशक्तीः (śaktīḥ) — powersशक्तियाँच (ca) — andऔरसर्वशः (sarvaśaḥ) — to allसबको

Verse 35

३५35 तां ज्ञात्वा मुच्यते जन्तुर्जन्मसंसारबन्धनात् । सा विद्या परमा ज्ञेया वेदाद्या वेदकारिणी ॥ ३५ ॥

tāṃ jñātvā mucyate janturjanmasaṃsārabandhanāt | sā vidyā paramā jñeyā vedādyā vedakāriṇī ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.35. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v35. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उन्हें जानकर प्राणी जन्म और संसार के बन्धन से मुक्त होता है। उन्हें परम विद्या, वेदों की आदि और वेदों की रचयिता जानना चाहिए।

Knowing her, a being is freed from the bond of birth and worldly life. She is to be known as the highest knowledge, source and maker of the Vedas.

Word by wordपदार्थ

ताम् (tām) — herउन्हेंज्ञात्वा (jñātvā) — knowingजानकरमुच्यते (mucyate) — is freedमुक्त होता हैजन्तुः (jantuḥ) — a beingप्राणीजन्म-संसार-बन्धनात् (janma-saṃsāra-bandhanāt) — from the bond of birth and worldly lifeजन्म और संसार के बन्धन सेसा (sā) — sheवेविद्या (vidyā) — knowledgeविद्यापरमा (paramā) — highestपरमज्ञेया (jñeyā) — is to be known asजाननी चाहिएवेद-आद्या (veda-ādyā) — source of the Vedasवेदों की आदिवेद-कारिणी (veda-kāriṇī) — maker of the Vedasवेदों की रचयिता

Verse 36

३६36 असंख्यातानि नामानि तस्या ब्रह्मादिभिः किल । गुणकर्मविधानैस्तु कल्पितानि च किं ब्रुवे ॥ ३६ ॥

asaṃkhyātāni nāmāni tasyā brahmādibhiḥ kila | guṇakarmavidhānaistu kalpitāni ca kiṃ bruve ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.36. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v36. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ब्रह्मा आदि ने उनके गुण और कर्म के अनुसार उनके असंख्य नाम कल्पित किए हैं। मैं कहाँ तक बताऊँ?

Brahmā and the rest have formed countless names for her, according to her qualities and deeds. How many can I tell?

Word by wordपदार्थ

असंख्यातानि (asaṃkhyātāni) — countlessअसंख्यनामानि (nāmāni) — namesनामतस्याः (tasyāḥ) — herउनकेब्रह्म-आदिभिः (brahma-ādibhiḥ) — by Brahmā and the restब्रह्मा आदि द्वाराकिल (kila) — indeedहीगुण-कर्म-विधानैः (guṇa-karma-vidhānaiḥ) — according to her qualities and deedsगुण और कर्म के अनुसारतु (tu) — indeedतोकल्पितानि (kalpitāni) — have been formedकल्पित किए गएच (ca) — andऔरकिम् (kim) — how muchक्याब्रुवे (bruve) — can I tellकहूँ

Verse 37

३७37 अकारादिक्षकारान्तैः स्वरैर्वर्णैस्तु योजितैः । असंख्येयानि नामानि भवन्ति रघुनन्दन ॥ ३७ ॥

akārādikṣakārāntaiḥ svarairvarṇaistu yojitaiḥ | asaṃkhyeyāni nāmāni bhavanti raghunandana ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.37. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v37. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे रघुनन्दन, अ से क्ष तक के स्वरों और वर्णों को जोड़ने से असंख्य नाम बनते हैं।

Joy of the Raghus, from the vowels and consonants from a to kṣa, joined together, countless names arise.

Word by wordपदार्थ

अकार-आदि-क्षकार-अन्तैः (akāra-ādi-kṣakāra-antaiḥ) — from a to kṣaअ से क्ष तकस्वरैः (svaraiḥ) — with vowelsस्वरों सेवर्णैः (varṇaiḥ) — with consonantsवर्णों सेतु (tu) — andतोयोजितैः (yojitaiḥ) — joinedजोड़े गएअसंख्येयानि (asaṃkhyeyāni) — countlessअसंख्यनामानि (nāmāni) — namesनामभवन्ति (bhavanti) — ariseबनते हैंरघु-नन्दन (raghu-nandana) — joy of the Raghusहे रघुनन्दन

श्रीराम उवाच — Śrī Rāma said: श्रीराम ने कहा:

Verse 38

३८38 विधिं मे ब्रूहि विप्रर्षे व्रतस्यास्य समासतः । करोम्यद्यैव श्रद्धावाञ्छ्रीदेव्याः पूजनं तथा ॥ ३८ ॥

vidhiṃ me brūhi viprarṣe vratasyāsya samāsataḥ | karomyadyaiva śraddhāvāñchrīdevyāḥ pūjanaṃ tathā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.38. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v38. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे विप्रर्षे, मुझे इस व्रत की विधि संक्षेप में बताइए। मैं आज ही श्रद्धा से वैसे ही श्रीदेवी का पूजन करूँगा।

Brahmin sage, tell me the rite of this vow in brief. This very day I will worship the Goddess with faith as you say.

Word by wordपदार्थ

विधिम् (vidhim) — the riteविधिमे (me) — to meमुझेब्रूहि (brūhi) — tellबताइएविप्र-ऋषे (vipra-ṛṣe) — Brahmin sageहे विप्रर्षेव्रतस्य (vratasya) — of the vowव्रत कीअस्य (asya) — thisइससमासतः (samāsataḥ) — in briefसंक्षेप मेंकरोमि (karomi) — I will doकरूँगाअद्य (adya) — todayआजएव (eva) — this veryहीश्रद्धावान् (śraddhāvān) — with faithश्रद्धा सेश्री-देव्याः (śrī-devyāḥ) — of the Goddessश्रीदेवी कापूजनम् (pūjanam) — worshipपूजनतथा (tathā) — as toldवैसे ही

नारद उवाच — Nārada said: नारद ने कहा:

Verse 39

३९39 पीठं कृत्वा समे स्थाने संस्थाप्य जगदम्बिकाम् । उपवासान्नवैव त्वं कुरु राम विधानतः ॥ ३९ ॥

pīṭhaṃ kṛtvā same sthāne saṃsthāpya jagadambikām | upavāsānnavaiva tvaṃ kuru rāma vidhānataḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.39. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v39. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

समतल स्थान पर पीठ बनाकर जगदम्बिका की स्थापना कीजिए, और हे राम, विधिपूर्वक नौ दिन उपवास कीजिए।

Make a seat on level ground, install the Mother of the world, and keep nine days' fast by the rules, Rāma.

Word by wordपदार्थ

पीठम् (pīṭham) — a seatपीठकृत्वा (kṛtvā) — makingबनाकरसमे (same) — levelसमतलस्थाने (sthāne) — on groundस्थान परसंस्थाप्य (saṃsthāpya) — installingस्थापित करकेजगत्-अम्बिकाम् (jagat-ambikām) — the Mother of the worldजगदम्बिका कोउपवासान् (upavāsān) — fastsउपवासनव (nava) — nineनौएव (eva) — justहीत्वम् (tvam) — youआपकुरु (kuru) — keepकीजिएराम (rāma) — Rāmaहे रामविधानतः (vidhānataḥ) — by the rulesविधिपूर्वक

Verse 40

४०40 आचार्योऽहं भविष्यामि कर्मण्यस्मिन्महीपते । देवकार्यविधानार्थमुत्साहं प्रकरोम्यहम् ॥ ४० ॥

ācāryo'haṃ bhaviṣyāmi karmaṇyasminmahīpate | devakāryavidhānārthamutsāhaṃ prakaromyaham ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.40. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v40. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे राजन्, इस कार्य में मैं आचार्य बनूँगा; देवकार्य सिद्ध करने में मैं उत्साह रखता हूँ।

King, I will be the officiant in this rite; I am eager to accomplish the gods' work.

Word by wordपदार्थ

आचार्यः (ācāryaḥ) — the officiantआचार्यअहम् (aham) — Iमैंभविष्यामि (bhaviṣyāmi) — will beबनूँगाकर्मणि (karmaṇi) — in riteकार्य मेंअस्मिन् (asmin) — thisइसमही-पते (mahī-pate) — kingहे राजन्देव-कार्य-विधान-अर्थम् (deva-kārya-vidhāna-artham) — to accomplish the gods' workदेवकार्य सिद्ध करने के लिएउत्साहम् (utsāham) — zealउत्साहप्रकरोमि (prakaromi) — I haveरखता हूँअहम् (aham) — Iमैं

व्यास उवाच — Vyāsa said: व्यास ने कहा:

Verse 41

४१41 तच्छ्रुत्वा वचनं सत्यं मत्वा रामः प्रतापवान् । कारयित्वा शुभं पीठं स्थापयित्वाम्बिकां शिवाम् ॥ ४१ ॥

tacchrutvā vacanaṃ satyaṃ matvā rāmaḥ pratāpavān | kārayitvā śubhaṃ pīṭhaṃ sthāpayitvāmbikāṃ śivām ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.41. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v41. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वह वचन सुनकर और उसे सत्य मानकर प्रतापी राम ने सुन्दर पीठ बनवाया और कल्याणमयी अम्बिका की स्थापना की,

Hearing that and deeming it true, mighty Rāma had a fine seat made and installed the kind Ambikā,

Word by wordपदार्थ

तत् (tat) — thatवहश्रुत्वा (śrutvā) — hearingसुनकरवचनम् (vacanam) — wordवचनसत्यम् (satyam) — trueसत्यमत्वा (matvā) — deemingमानकररामः (rāmaḥ) — Rāmaराम नेप्रतापवान् (pratāpavān) — mightyप्रतापीकारयित्वा (kārayitvā) — having had madeबनवाकरशुभम् (śubham) — fineसुन्दरपीठम् (pīṭham) — seatपीठस्थापयित्वा (sthāpayitvā) — installingस्थापित करकेअम्बिकाम् (ambikām) — Ambikāअम्बिकाशिवाम् (śivām) — the kindकल्याणमयी

Verse 42

४२42 विधिवत्पूजनं तस्याश्चकार व्रतवान् हरिः । सम्प्राप्ते चाश्विने मासि तस्मिन्गिरिवरे तदा ॥ ४२ ॥

vidhivatpūjanaṃ tasyāścakāra vratavān hariḥ | samprāpte cāśvine māsi tasmingirivare tadā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.42. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v42. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
1
· हिन्दी

और आश्विन मास आने पर व्रतधारी हरि ने उस श्रेष्ठ पर्वत पर विधिपूर्वक उनका पूजन किया।

and when the month of Āśvina came, Hari, keeping the vow, worshipped her by the rules there on that fine mountain.

Word by wordपदार्थ

विधिवत् (vidhivat) — by the rulesविधिपूर्वकपूजनम् (pūjanam) — worshipपूजनतस्याः (tasyāḥ) — herउनकाचकार (cakāra) — performedकियाव्रतवान् (vratavān) — keeping the vowव्रतधारीहरिः (hariḥ) — Hariहरि नेसम्प्राप्ते (samprāpte) — when it cameआने परच (ca) — andऔरआश्विने (āśvine) — Āśvinaआश्विनमासि (māsi) — monthमास केतस्मिन् (tasmin) — on thatउसगिरि-वरे (giri-vare) — fine mountainश्रेष्ठ पर्वत परतदा (tadā) — thenतब

Verse 43

४३43 उपवासपरो रामः कृतवान्व्रतमुत्तमम् । होमञ्च विधिवत्तत्र बलिदानञ्च पूजनम् ॥ ४३ ॥

upavāsaparo rāmaḥ kṛtavānvratamuttamam | homañca vidhivattatra balidānañca pūjanam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.43. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v43. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
1
· हिन्दी

उपवास में लगे राम ने वहाँ विधिपूर्वक होम, बलिदान और पूजन के साथ उत्तम व्रत किया।

Intent on fasting, Rāma kept the supreme vow, with fire-offering, the offering and worship by the rules there.

Word by wordपदार्थ

उपवास-परः (upavāsa-paraḥ) — intent on fastingउपवास में लगेरामः (rāmaḥ) — Rāmaराम नेकृतवान् (kṛtavān) — keptकियाव्रतम् (vratam) — vowव्रतउत्तमम् (uttamam) — supremeउत्तमहोमम् (homam) — fire-offeringहोमच (ca) — andऔरविधिवत् (vidhivat) — by the rulesविधिपूर्वकतत्र (tatra) — thereवहाँबलि-दानम् (bali-dānam) — the offeringबलिदानच (ca) — andऔरपूजनम् (pūjanam) — worshipपूजन

Verse 44

४४44 भ्रातरौ चक्रतुः प्रेम्णा व्रतं नारदसम्मतम् । अष्टम्यां मध्यरात्रे तु देवी भगवती हि सा ॥ ४४ ॥

bhrātarau cakratuḥ premṇā vrataṃ nāradasammatam | aṣṭamyāṃ madhyarātre tu devī bhagavatī hi sā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.44. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v44. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

दोनों भाइयों ने प्रेम से नारद के बताए व्रत को किया। तब अष्टमी की आधी रात को भगवती देवी,

The two brothers kept the vow with love as Nārada taught. Then at midnight on the eighth, the holy Goddess,

Word by wordपदार्थ

भ्रातरौ (bhrātarau) — the two brothersदोनों भाइयों नेचक्रतुः (cakratuḥ) — keptकियाप्रेम्णा (premṇā) — with loveप्रेम सेव्रतम् (vratam) — the vowव्रतनारद-सम्मतम् (nārada-sammatam) — as Nārada taughtनारद के बताएअष्टम्याम् (aṣṭamyām) — on the eighthअष्टमी कोमध्य-रात्रे (madhya-rātre) — at midnightआधी रात मेंतु (tu) — thenतबदेवी (devī) — the Goddessदेवीभगवती (bhagavatī) — holyभगवतीहि (hi) — indeedहीसा (sā) — sheवे

Verse 45

४५45 सिंहारूढा ददौ तत्र दर्शनं प्रतिपूजिता । गिरिशृङ्गे स्थितोवाच राघवं सानुजं गिरा ॥ ४५ ॥

siṃhārūḍhā dadau tatra darśanaṃ pratipūjitā | giriśṛṅge sthitovāca rāghavaṃ sānujaṃ girā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.45. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v45. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उनसे पूजित होकर, सिंह पर सवार वहाँ प्रकट हुईं। पर्वत के शिखर पर स्थित होकर वे अनुज सहित राघव से ऐसी वाणी में बोलीं,

worshipped by them, appeared there riding a lion. Standing on the mountain peak she spoke to Rāghava and his brother, in a voice

Word by wordपदार्थ

सिंह-आरूढा (siṃha-ārūḍhā) — riding a lionसिंह पर सवारददौ (dadau) — gaveदियातत्र (tatra) — thereवहाँदर्शनम् (darśanam) — sight of herselfदर्शनप्रतिपूजिता (pratipūjitā) — worshippedपूजित होकरगिरि-शृङ्गे (giri-śṛṅge) — on the mountain peakपर्वत के शिखर परस्थिता (sthitā) — standingस्थितउवाच (uvāca) — spokeबोलींराघवम् (rāghavam) — to Rāghavaराघव सेस-अनुजम् (sa-anujam) — with his brotherअनुज सहितगिरा (girā) — in a voiceवाणी से

Verse 46

४६46 मेघगम्भीरया चेदं भक्तिभावेन तोषिता । राम राम महाबाहो तुष्टास्म्यद्य व्रतेन ते ॥ ४६ ॥

meghagambhīrayā cedaṃ bhaktibhāvena toṣitā | rāma rāma mahābāho tuṣṭāsmyadya vratena te ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.46. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v46. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जो मेघ जैसी गम्भीर थी, उनके भक्तिभाव से प्रसन्न होकर। देवी ने कहा: 'हे राम, हे राम, हे महाबाहो, आज मैं तुम्हारे व्रत से प्रसन्न हूँ।

deep as thunder, pleased by their devotion. The Goddess said: 'Rāma, Rāma, mighty-armed one, I am pleased today with your vow.

Word by wordपदार्थ

मेघ-गम्भीरया (megha-gambhīrayā) — deep as thunderमेघ जैसी गम्भीरच (ca) — andऔरइदम् (idam) — thisयहभक्ति-भावेन (bhakti-bhāvena) — by their devotionभक्तिभाव सेतोषिता (toṣitā) — pleasedप्रसन्नराम (rāma) — Rāmaहे रामराम (rāma) — Rāmaहे राममहा-बाहो (mahā-bāho) — mighty-armed oneहे महाबाहोतुष्टा (tuṣṭā) — pleasedप्रसन्नअस्मि (asmi) — I amहूँअद्य (adya) — todayआजव्रतेन (vratena) — by the vowव्रत सेते (te) — yourतुम्हारे

Verse 47

४७47 प्रार्थयस्व वरं कामं यत्ते मनसि वर्तते । नारायणांशसम्भूतस्त्वं वंशे मानवेऽनघे ॥ ४७ ॥

prārthayasva varaṃ kāmaṃ yatte manasi vartate | nārāyaṇāṃśasambhūtastvaṃ vaṃśe mānave'naghe ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.47. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v47. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तुम्हारे मन में जो हो, वह वर इच्छानुसार माँगो। तुम मनु के निष्कलंक वंश में नारायण के अंश से उत्पन्न हुए हो।

Ask as you wish for whatever boon is in your mind. You are born of a portion of Nārāyaṇa in the sinless line of Manu.

Word by wordपदार्थ

प्रार्थयस्व (prārthayasva) — askमाँगोवरम् (varam) — a boonवरकामम् (kāmam) — as you wishइच्छानुसारयत् (yat) — whateverजोते (te) — yourतुम्हारेमनसि (manasi) — in mindमन मेंवर्तते (vartate) — isहैनारायण-अंश-सम्भूतः (nārāyaṇa-aṃśa-sambhūtaḥ) — born of a portion of Nārāyaṇaनारायण के अंश से उत्पन्नत्वम् (tvam) — youतुमवंशे (vaṃśe) — in the lineवंश मेंमानवे (mānave) — of Manuमनु केअनघे (anaghe) — sinlessनिष्कलंक

Verse 48

४८48 रावणस्य वधायैव प्रार्थितस्त्वमरैरसि । पुरा मत्स्यतनुं कृत्वा हत्वा घोरञ्च राक्षसम् ॥ ४८ ॥

rāvaṇasya vadhāyaiva prārthitastvamarairasi | purā matsyatanuṃ kṛtvā hatvā ghorañca rākṣasam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.48. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v48. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

देवताओं ने रावण के वध के लिए ही तुमसे प्रार्थना की है। पहले तुमने मत्स्य रूप धारण करके भयानक राक्षस को मारा,

The gods entreated you for the very purpose of killing Rāvaṇa. Of old you took the body of a fish and killed a terrible demon,

Word by wordपदार्थ

रावणस्य (rāvaṇasya) — of Rāvaṇaरावण केवधाय (vadhāya) — for the killingवध के लिएएव (eva) — onlyहीप्रार्थितः (prārthitaḥ) — entreatedप्रार्थना किए गएत्वम् (tvam) — youतुमअमरैः (amaraiḥ) — by the godsदेवताओं द्वाराअसि (asi) — areहोपुरा (purā) — of oldपहलेमत्स्य-तनुम् (matsya-tanum) — the body of a fishमत्स्य रूपकृत्वा (kṛtvā) — takingधारण करकेहत्वा (hatvā) — killingमारकरघोरम् (ghoram) — terribleभयानकच (ca) — andऔरराक्षसम् (rākṣasam) — demonराक्षस को

Verse 49

४९49 त्वया वै रक्षिता वेदाः सुराणां हितमिच्छता । भूत्वा कच्छपरूपस्तु धृतवान्मन्दरं गिरिम् ॥ ४९ ॥

tvayā vai rakṣitā vedāḥ surāṇāṃ hitamicchatā | bhūtvā kacchaparūpastu dhṛtavānmandaraṃ girim ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.49. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v49. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

और देवताओं का हित चाहते हुए तुमने वेदों की रक्षा की। कच्छप बनकर तुमने मन्दर पर्वत को धारण किया,

and wishing the gods' good, you saved the Vedas. Becoming a tortoise, you held up Mount Mandara,

Word by wordपदार्थ

त्वया (tvayā) — by youतुम्हारे द्वारावै (vai) — indeedहीरक्षिताः (rakṣitāḥ) — were savedरक्षित हुएवेदाः (vedāḥ) — the Vedasवेदसुराणाम् (surāṇām) — of the godsदेवताओं काहितम् (hitam) — goodहितइच्छता (icchatā) — wishingचाहते हुएभूत्वा (bhūtvā) — becomingबनकरकच्छप-रूपः (kacchapa-rūpaḥ) — in the form of a tortoiseकच्छप रूपतु (tu) — andऔरधृतवान् (dhṛtavān) — held upधारण कियामन्दरम् (mandaram) — Mandaraमन्दरगिरिम् (girim) — mountainपर्वत को

Verse 50

५०50 अकूपारं प्रमन्थानं कृत्वा देवानपोषयः । कोलरूपं परं कृत्वा दशनाग्रेण मेदिनीम् ॥ ५० ॥

akūpāraṃ pramanthānaṃ kṛtvā devānapoṣayaḥ | kolarūpaṃ paraṃ kṛtvā daśanāgreṇa medinīm ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.50. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v50. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

और समुद्र को मथवाकर देवताओं का पोषण किया। श्रेष्ठ वराह रूप धारण करके अपने दाँत की नोक पर पृथ्वी को

and having the ocean churned, you nourished the gods. Taking the supreme form of a boar, on the tip of your tusk the earth

Word by wordपदार्थ

अकूपारम् (akūpāram) — the oceanसमुद्र कोप्रमन्थानम् (pramanthānam) — churnedमथा हुआकृत्वा (kṛtvā) — makingकरकेदेवान् (devān) — the godsदेवताओं काअपोषयः (apoṣayaḥ) — you nourishedपोषण कियाकोल-रूपम् (kola-rūpam) — the form of a boarवराह रूपपरम् (param) — supremeश्रेष्ठकृत्वा (kṛtvā) — takingधारण करकेदशन-अग्रेण (daśana-agreṇa) — on the tip of your tuskदाँत की नोक परमेदिनीम् (medinīm) — the earthपृथ्वी को

Verse 51

५१51 धृतवानसि यद्राम हिरण्याक्षं जघान च । नारसिंहीं तनुं कृत्वा हिरण्यकशिपुं पुरा ॥ ५१ ॥

dhṛtavānasi yadrāma hiraṇyākṣaṃ jaghāna ca | nārasiṃhīṃ tanuṃ kṛtvā hiraṇyakaśipuṃ purā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.51. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v51. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तुमने धारण किया, हे राम, और हिरण्याक्ष को मारा। पहले नरसिंह रूप धारण करके हिरण्यकशिपु को

you held up, Rāma, and killed Hiraṇyākṣa. Of old you took the body of the man-lion, and Hiraṇyakaśipu

Word by wordपदार्थ

धृतवान् (dhṛtavān) — held upधारण कियाअसि (asi) — you haveहैयत् (yat) — sinceजोराम (rāma) — Rāmaहे रामहिरण्याक्षम् (hiraṇyākṣam) — Hiraṇyākṣaहिरण्याक्ष कोजघान (jaghāna) — killedमाराच (ca) — andऔरनारसिंहीम् (nārasiṃhīm) — of the man-lionनरसिंह कातनुम् (tanum) — bodyरूपकृत्वा (kṛtvā) — takingधारण करकेहिरण्यकशिपुम् (hiraṇyakaśipum) — Hiraṇyakaśipuहिरण्यकशिपु कोपुरा (purā) — of oldपहले

Verse 52

५२52 प्रह्लादं राम रक्षित्वा हतवानसि राघव । वामनं वपुरास्थाय पुरा छलितवान्बलिम् ॥ ५२ ॥

prahlādaṃ rāma rakṣitvā hatavānasi rāghava | vāmanaṃ vapurāsthāya purā chalitavānbalim ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.52. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v52. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तुमने प्रह्लाद की रक्षा करके मारा, हे राघव। पहले वामन रूप धारण करके तुमने बलि को छला,

you killed, Rāma, protecting Prahlāda, Rāghava. Of old, taking a dwarf's body, you tricked Bali,

Word by wordपदार्थ

प्रह्लादम् (prahlādam) — Prahlādaप्रह्लाद कीराम (rāma) — Rāmaहे रामरक्षित्वा (rakṣitvā) — protectingरक्षा करकेहतवान् (hatavān) — killedमाराअसि (asi) — you haveहैराघव (rāghava) — Rāghavaहे राघववामनम् (vāmanam) — of a dwarfवामनवपुः (vapuḥ) — bodyरूपआस्थाय (āsthāya) — takingधारण करकेपुरा (purā) — of oldपहलेछलितवान् (chalitavān) — trickedछलाबलिम् (balim) — Baliबलि को

Verse 53

५३53 भूत्वेन्द्रस्यानुजः कामं देवकार्यप्रसाधकः । जमदग्निसुतस्त्वं मे विष्णोरंशेन सङ्गतः ॥ ५३ ॥

bhūtvendrasyānujaḥ kāmaṃ devakāryaprasādhakaḥ | jamadagnisutastvaṃ me viṣṇoraṃśena saṅgataḥ ||

Doubtful readingमे uncertain

✗
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.53. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v53. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इन्द्र के छोटे भाई बनकर देवताओं का कार्य पूरी तरह सिद्ध किया। तुम ही विष्णु के अंश से युक्त जमदग्नि के पुत्र थे,

becoming Indra's younger brother and fully accomplishing the gods' work. You were Jamadagni's son, joined by me with a portion of Viṣṇu,

Word by wordपदार्थ

भूत्वा (bhūtvā) — becomingबनकरइन्द्रस्य (indrasya) — of Indraइन्द्र केअनुजः (anujaḥ) — younger brotherछोटे भाईकामम् (kāmam) — fullyपूरी तरहदेव-कार्य-प्रसाधकः (deva-kārya-prasādhakaḥ) — accomplishing the gods' workदेवकार्य सिद्ध करने वालेजमदग्नि-सुतः (jamadagni-sutaḥ) — Jamadagni's sonजमदग्नि के पुत्रत्वम् (tvam) — youतुममे (me) — by meमेरे द्वाराविष्णोः (viṣṇoḥ) — of Viṣṇuविष्णु केअंशेन (aṃśena) — with a portionअंश सेसङ्गतः (saṅgataḥ) — joinedयुक्त

Verse 54

५४54 कृत्वान्तं क्षत्रियाणां तु दानं भूमेरदाद् द्विजे । तथेदानीं तु काकुत्स्थ जातो दशरथात्मज ॥ ५४ ॥

kṛtvāntaṃ kṣatriyāṇāṃ tu dānaṃ bhūmeradād dvije | tathedānīṃ tu kākutstha jāto daśarathātmaja ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.54. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v54. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जिसने क्षत्रियों का अन्त करके पृथ्वी ब्राह्मण को दान दी। वैसे ही अब, हे काकुत्स्थ, तुम दशरथ के पुत्र होकर जन्मे हो,

who made an end of the warrior class and gave the earth as a gift to a Brahmin. So now, scion of Kakutstha, you are born as Daśaratha's son,

Word by wordपदार्थ

कृत्वा (kṛtvā) — makingकरकेअन्तम् (antam) — an endअन्तक्षत्रियाणाम् (kṣatriyāṇām) — of the warrior classक्षत्रियों कातु (tu) — andतोदानम् (dānam) — giftदानभूमेः (bhūmeḥ) — of the earthपृथ्वी काअदात् (adāt) — gaveदियाद्विजे (dvije) — to a Brahminब्राह्मण कोतथा (tathā) — soवैसे हीइदानीम् (idānīm) — nowअबतु (tu) — indeedतोकाकुत्स्थ (kākutstha) — scion of Kakutsthaहे काकुत्स्थजातः (jātaḥ) — bornजन्मेदशरथ-आत्मज (daśaratha-ātmaja) — son of Daśarathaहे दशरथनन्दन

Verse 55

५५55 प्रार्थितस्तु सुरैः सर्वै रावणेनातिपीडितैः । कपयस्ते सहाया वै देवांशा बलवत्तराः ॥ ५५ ॥

prārthitastu suraiḥ sarvai rāvaṇenātipīḍitaiḥ | kapayaste sahāyā vai devāṃśā balavattarāḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.55. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v55. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

रावण से अत्यन्त पीड़ित सब देवताओं की प्रार्थना पर। देवताओं के अंश, अत्यन्त बलवान् वानर

entreated by all the gods, sorely oppressed by Rāvaṇa. The monkeys, portions of the gods and very strong,

Word by wordपदार्थ

प्रार्थितः (prārthitaḥ) — entreatedप्रार्थना किए गएतु (tu) — indeedतोसुरैः (suraiḥ) — by the godsदेवताओं द्वारासर्वैः (sarvaiḥ) — allसबरावणेन (rāvaṇena) — by Rāvaṇaरावण द्वाराअति-पीडितैः (ati-pīḍitaiḥ) — sorely oppressedअत्यन्त पीड़ितकपयः (kapayaḥ) — the monkeysवानरते (te) — yourतुम्हारेसहायाः (sahāyāḥ) — helpersसहायकवै (vai) — indeedहीदेव-अंशाः (deva-aṃśāḥ) — portions of the godsदेवताओं के अंशबल-वत्-तराः (bala-vat-tarāḥ) — very strongअत्यन्त बलवान्

Verse 56

५६56 भविष्यन्ति नरव्याघ्र मच्छक्तिसंयुता ह्यमी । शेषांशोऽप्यनुजस्तेऽयं रावणात्मजनाशकः ॥ ५६ ॥

bhaviṣyanti naravyāghra macchaktisaṃyutā hyamī | śeṣāṃśo'pyanujaste'yaṃ rāvaṇātmajanāśakaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.56. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v56. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तुम्हारे सहायक होंगे, हे नरश्रेष्ठ, मेरी शक्ति से युक्त। शेष का अंश यह तुम्हारा अनुज रावण के पुत्र का नाश करेगा;

will be your helpers, tiger among men, filled with my power. This younger brother of yours, a portion of Śeṣa, will slay Rāvaṇa's son;

Word by wordपदार्थ

भविष्यन्ति (bhaviṣyanti) — will beहोंगेनर-व्याघ्र (nara-vyāghra) — tiger among menहे नरश्रेष्ठमत्-शक्ति-संयुताः (mat-śakti-saṃyutāḥ) — filled with my powerमेरी शक्ति से युक्तहि (hi) — indeedहीअमी (amī) — theyयेशेष-अंशः (śeṣa-aṃśaḥ) — a portion of Śeṣaशेष का अंशअपि (api) — tooभीअनुजः (anujaḥ) — younger brotherअनुजते (te) — yourतुम्हाराअयम् (ayam) — thisयहरावण-आत्मज-नाशकः (rāvaṇa-ātmaja-nāśakaḥ) — slayer of Rāvaṇa's sonरावण के पुत्र का नाश करने वाला

Verse 57

५७57 भविष्यति न सन्देहः कर्तव्योऽत्र त्वयानघ । वसन्ते सेवनं कार्यं त्वया तत्रातिश्रद्धया ॥ ५७ ॥

bhaviṣyati na sandehaḥ kartavyo'tra tvayānagha | vasante sevanaṃ kāryaṃ tvayā tatrātiśraddhayā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.57. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v57. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इसमें सन्देह न करो, हे निष्पाप। वसन्त में तुम अत्यन्त श्रद्धा से मेरी आराधना करना।

have no doubt of this, sinless one. In spring you should worship me again with great faith.

Word by wordपदार्थ

भविष्यति (bhaviṣyati) — will beहोगान (na) — noनहींसन्देहः (sandehaḥ) — doubtसन्देहकर्तव्यः (kartavyaḥ) — should be hadकरना चाहिएअत्र (atra) — in thisइसमेंत्वया (tvayā) — by youतुम्हेंअनघ (anagha) — sinless oneहे निष्पापवसन्ते (vasante) — in springवसन्त मेंसेवनम् (sevanam) — worshipआराधनाकार्यम् (kāryam) — should be doneकरनी चाहिएत्वया (tvayā) — by youतुम्हेंतत्र (tatra) — thenतबअति-श्रद्धया (ati-śraddhayā) — with great faithअत्यन्त श्रद्धा से

Verse 58

५८58 हत्वाथ रावणं पापं कुरु राज्यं यथासुखम् । एकादशसहस्राणि वर्षाणि पृथिवीतले ॥ ५८ ॥

hatvātha rāvaṇaṃ pāpaṃ kuru rājyaṃ yathāsukham | ekādaśasahasrāṇi varṣāṇi pṛthivītale ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.58. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v58. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

फिर पापी रावण को मारकर पृथ्वी पर ग्यारह हजार वर्ष सुखपूर्वक राज्य करो।

Then kill the sinful Rāvaṇa and rule happily for eleven thousand years on earth.

Word by wordपदार्थ

हत्वा (hatvā) — killingमारकरअथ (atha) — thenफिररावणम् (rāvaṇam) — Rāvaṇaरावण कोपापम् (pāpam) — the sinfulपापीकुरु (kuru) — doकरोराज्यम् (rājyam) — ruleराज्ययथा-सुखम् (yathā-sukham) — happilyसुखपूर्वकएकादश-सहस्राणि (ekādaśa-sahasrāṇi) — eleven thousandग्यारह हजारवर्षाणि (varṣāṇi) — yearsवर्षपृथिवी-तले (pṛthivī-tale) — on earthपृथ्वी पर

Verse 59

५९59 कृत्वा राज्यं रघुश्रेष्ठ गन्तासि त्रिदिवं पुनः । इत्युक्त्वान्तर्दधे देवी रामस्तु प्रीतमानसः ॥ ५९ ॥

kṛtvā rājyaṃ raghuśreṣṭha gantāsi tridivaṃ punaḥ | ityuktvāntardadhe devī rāmastu prītamānasaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.59. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v59. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे रघुश्रेष्ठ, राज्य करके तुम फिर स्वर्ग जाओगे।' ऐसा कहकर देवी अन्तर्धान हो गईं, और राम ने प्रसन्न मन से

Having ruled, best of the Raghus, you will go back to heaven.' Saying this, the Goddess vanished, and Rāma, glad at heart,

Word by wordपदार्थ

कृत्वा (kṛtvā) — having doneकरकेराज्यम् (rājyam) — ruleराज्यरघु-श्रेष्ठ (raghu-śreṣṭha) — best of the Raghusहे रघुश्रेष्ठगन्ता (gantā) — will goजाओगेअसि (asi) — youतुमत्रिदिवम् (tridivam) — to heavenस्वर्गपुनः (punaḥ) — againफिरइति (iti) — thusऐसाउक्त्वा (uktvā) — sayingकहकरअन्तर्दधे (antardadhe) — vanishedअन्तर्धान हो गईंदेवी (devī) — the Goddessदेवीरामः (rāmaḥ) — Rāmaरामतु (tu) — andतोप्रीत-मानसः (prīta-mānasaḥ) — glad at heartप्रसन्न मन

Verse 60

६०60 समाप्य तद् व्रतं चक्रे प्रयाणं दशमीदिने । विजयापूजनं कृत्वा दत्त्वा दानान्यनेकशः ॥ ६० ॥

samāpya tad vrataṃ cakre prayāṇaṃ daśamīdine | vijayāpūjanaṃ kṛtvā dattvā dānānyanekaśaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.60. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v60. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
1
· हिन्दी

वह व्रत पूरा किया, विजया-पूजन किया, अनेक दान दिए, और दशमी के दिन प्रस्थान किया।

completed the vow, worshipped Vijayā, gave many gifts, and set out on the tenth day.

Explanationव्याख्या

विजया, अर्थात् 'विजय देने वाली', को प्रायः देवी का नाम माना जाता है, जिनकी यहाँ दशमी को पूजा होती है।

Vijayā, 'the victorious', is usually taken as a name of the Goddess, worshipped here on the tenth day.

Word by wordपदार्थ

समाप्य (samāpya) — completingपूरा करकेतत् (tat) — thatवहव्रतम् (vratam) — vowव्रतचक्रे (cakre) — madeकियाप्रयाणम् (prayāṇam) — departureप्रस्थानदशमी-दिने (daśamī-dine) — on the tenth dayदशमी के दिनविजया-पूजनम् (vijayā-pūjanam) — worship of Vijayāविजया-पूजनकृत्वा (kṛtvā) — doingकरकेदत्त्वा (dattvā) — givingदेकरदानानि (dānāni) — giftsदानअनेकशः (anekaśaḥ) — manyअनेक

Verse 61

६१61 कपिपतिबलयुक्तः सानुजः श्रीपतिश्च प्रकटपरमशक्त्या प्रेरितः पूर्णकामः । उदधितटगतोऽसौ सेतुबन्धं विधायाप्यहनदमरशत्रुं रावणं गीतकीर्तिः ॥ ६१ ॥

kapipatibalayuktaḥ sānujaḥ śrīpatiśca prakaṭaparamaśaktyā preritaḥ pūrṇakāmaḥ | udadhitaṭagato'sau setubandhaṃ vidhāyāpyahanadamaraśatruṃ rāvaṇaṃ gītakīrtiḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.61. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v61. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वानरराज की सेना और अनुज के साथ, प्रत्यक्ष परम शक्ति से प्रेरित, पूर्णकाम लक्ष्मीपति राम ने समुद्र-तट पर पहुँचकर सेतु बाँधा और देवशत्रु रावण को मारा; उनकी कीर्ति गाई जाती है।

With the monkey king's army and his brother, the lord of Śrī, urged on by the supreme Śakti made manifest, his wishes fulfilled, reached the ocean shore, built a bridge, and killed Rāvaṇa, enemy of the gods; his fame is sung.

Word by wordपदार्थ

कपि-पति-बल-युक्तः (kapi-pati-bala-yuktaḥ) — with the monkey king's armyवानरराज की सेना सहितस-अनुजः (sa-anujaḥ) — with his brotherअनुज सहितश्री-पतिः (śrī-patiḥ) — the lord of Śrīलक्ष्मीपतिच (ca) — andऔरप्रकट-परम-शक्त्या (prakaṭa-parama-śaktyā) — by the supreme Śakti made manifestप्रत्यक्ष परम शक्ति द्वाराप्रेरितः (preritaḥ) — urged onप्रेरितपूर्ण-कामः (pūrṇa-kāmaḥ) — his wishes fulfilledपूर्णकामउदधि-तट-गतः (udadhi-taṭa-gataḥ) — reaching the ocean shoreसमुद्र-तट पर पहुँचकरअसौ (asau) — heवेसेतु-बन्धम् (setu-bandham) — a bridgeसेतुविधाय (vidhāya) — buildingबाँधकरअपि (api) — andभीअहनत् (ahanat) — killedमाराअमर-शत्रुम् (amara-śatrum) — the gods' enemyदेवशत्रुरावणम् (rāvaṇam) — Rāvaṇaरावण कोगीत-कीर्तिः (gīta-kīrtiḥ) — whose fame is sungजिनकी कीर्ति गाई जाती है

Verse 62

६२62 यः शृणोति नरो भक्त्या देव्याश्चरितमुत्तमम् । स भुक्त्वा विपुलान्भोगान्प्राप्नोति परमं पदम् ॥ ६२ ॥

yaḥ śṛṇoti naro bhaktyā devyāścaritamuttamam | sa bhuktvā vipulānbhogānprāpnoti paramaṃ padam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.62. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v62. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जो मनुष्य भक्ति से देवी का यह उत्तम चरित्र सुनता है, वह अनेक भोग भोगकर परम पद पाता है।

Whoever hears this supreme story of the Goddess with devotion enjoys abundant pleasures and reaches the highest state.

Word by wordपदार्थ

यः (yaḥ) — whoजोशृणोति (śṛṇoti) — hearsसुनता हैनरः (naraḥ) — personमनुष्यभक्त्या (bhaktyā) — with devotionभक्ति सेदेव्याः (devyāḥ) — of the Goddessदेवी काचरितम् (caritam) — storyचरित्रउत्तमम् (uttamam) — supremeउत्तमसः (saḥ) — heवहभुक्त्वा (bhuktvā) — enjoyingभोगकरविपुलान् (vipulān) — abundantअनेकभोगान् (bhogān) — pleasuresभोगप्राप्नोति (prāpnoti) — reachesपाता हैपरमम् (paramam) — the highestपरमपदम् (padam) — stateपद

Verse 63

६३63 सन्त्यन्यानि पुराणानि विस्तराणि बहूनि च । श्रीमद्भागवतस्यास्य न तुल्यानीति मे मतिः ॥ ६३ ॥

santyanyāni purāṇāni vistarāṇi bahūni ca | śrīmadbhāgavatasyāsya na tulyānīti me matiḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Devī-bhāgavata Purāṇa, Third Skandha 30.63. https://occultguide.com/scripture/devi-bhagavata-purana/skandha-three-adhyaya-thirty-the-goddesss-boon-to-rama#v63. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

अन्य बहुत से विस्तृत पुराण हैं, पर मेरी धारणा है कि वे इस श्रीमद्भागवत के बराबर नहीं।

There are many other long Purāṇas, but in my view none equals this glorious Bhāgavata.

Word by wordपदार्थ

सन्ति (santi) — there areहैंअन्यानि (anyāni) — otherअन्यपुराणानि (purāṇāni) — Purāṇasपुराणविस्तराणि (vistarāṇi) — longविस्तृतबहूनि (bahūni) — manyबहुतच (ca) — andऔरश्रीमत्-भागवतस्य (śrīmat-bhāgavatasya) — to the glorious Bhāgavataश्रीमद्भागवत केअस्य (asya) — thisइसन (na) — notनहींतुल्यानि (tulyāni) — equalबराबरइति (iti) — thusऐसीमे (me) — myमेरीमतिः (matiḥ) — viewधारणा

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license. अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें। संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.

This chapter is cited by 1 other page on this site.