Rudrayāmala · as given in the Mantra Mahārṇava

उच्छिष्टगणेशस्तवराजः

Ucchishta Ganesha Stotram (Rudrayamala) — The king of hymns to Ucchiṣṭa Gaṇeśa, recited at the end of worship
Verses 21, upajāti metre Pāṭha Rudrayāmala, as given in the Mantra Mahārṇava

This hymn is meant for the close of the worship of Ucchiṣṭa Gaṇeśa. It paints him as golden, serpent-threaded and four-armed, tells of his boyish games and of the water of the Gaṅgā he takes in his trunk to honour his father, and ends by promising that the one who recites it with a collected mind is served by Lakṣmī. See also Ganesha and Rudrayamala Tantra.

अथोच्छिष्टगणेशस्तवराजप्रारम्भःThe beginning of the king of hymns to Ucchiṣṭa Gaṇeśa

Verse o1

१I

देव्युवाच — देवी ने कहा The Goddess said

पूजांते ह्यनया स्तुत्या स्तुवीत गणनायकम् ॥

pūjāṃte hyanayā stutyā stuvīta gaṇanāyakam

पूजा-अंतेहि अनया स्तुत्यास्तुवीतगण-नायकम्
हिन्दी अर्थ

पूजा के अन्त में इस स्तुति से गणनायक की स्तुति करनी चाहिए।

English sense

At the end of the worship, one should praise the leader of the gaṇas with this hymn.

पदार्थ · word by word
पूजा-अंते
at the end of the worshipपूजा के अन्त में
हि अनया स्तुत्या
with this hymnइस स्तुति से
स्तुवीत
one should praiseस्तुति करनी चाहिए
गण-नायकम्
the leader of the gaṇasगणनायक की

Verse 1

१I

नमामि देवं सकलार्थदं तं सुवर्णवर्णं भुजगोपवीतम् ॥
गजाननं भास्करमेकदंतं लंबोदरं वारिभवासनं च ॥ १ ॥

namāmi devaṃ sakalārthadaṃ taṃ suvarṇavarṇaṃ bhujagopavītam
gajānanaṃ bhāskaramekadaṃtaṃ laṃbodaraṃ vāribhavāsanaṃ ca

नमामि देवम् सकल-अर्थ-दम् तम्सुवर्ण-वर्णम् भुजग-उपवीतम्गज-आननम् भास्करम् एक-दंतम्लंब-उदरम् वारिभव-आसनम् च
हिन्दी अर्थ

सब अर्थ देने वाले, सोने के रंग वाले, सर्प का यज्ञोपवीत पहने, गजानन, भास्कर, एकदन्त, लम्बोदर, कमल पर आसीन उन देव को मैं नमस्कार करता हूँ।

English sense

I bow to that god who gives every good, golden in colour, with a serpent for sacred thread, elephant-faced, the sun, single-tusked, pot-bellied, seated on a lotus.

पदार्थ · word by word
नमामि देवम् सकल-अर्थ-दम् तम्
I bow to that god who gives every goodसब अर्थ देने वाले उन देव को नमस्कार करता हूँ
सुवर्ण-वर्णम् भुजग-उपवीतम्
golden in colour, with a serpent for sacred threadसोने के रंग वाले, सर्प के यज्ञोपवीत वाले
गज-आननम् भास्करम् एक-दंतम्
elephant-faced, the sun, single-tuskedगजानन, भास्कर, एकदन्त
लंब-उदरम् वारिभव-आसनम् च
pot-bellied, seated on a lotusलम्बोदर, कमल पर आसीन

Verse 2

२II

केयूरिणं हारकिरीटजुष्टं चतुर्भुजं पाशवराभयानि ॥
सृणिं च हस्तं गणपं त्रिनेत्रं सचामरस्त्रीयुगलेन युक्तम् ॥ २ ॥

keyūriṇaṃ hārakirīṭajuṣṭaṃ caturbhujaṃ pāśavarābhayāni
sṛṇiṃ ca hastaṃ gaṇapaṃ trinetraṃ sacāmarastrīyugalena yuktam

केयूरिणम् हार-किरीट-जुष्टम्चतुर्-भुजम् पाश-वर-अभयानि सृणिम् च हस्तम्गणपम् त्रि-नेत्रम्स-चामर-स्त्री-युगलेन युक्तम्
हिन्दी अर्थ

केयूर पहने, हार और मुकुट से सुशोभित, चतुर्भुज, हाथों में पाश, वर, अभय और अङ्कुश लिए — त्रिनेत्र गणपति, चामर लिए दो स्त्रियों से युक्त।

English sense

Wearing armlets, adorned with necklace and crown, four-armed, holding in his hands the noose, the boon, fearlessness and the goad — the lord of the gaṇas, three-eyed, attended by a pair of women with fly-whisks.

पदार्थ · word by word
केयूरिणम् हार-किरीट-जुष्टम्
wearing armlets, adorned with necklace and crownकेयूर पहने, हार-मुकुट से सुशोभित
चतुर्-भुजम् पाश-वर-अभयानि सृणिम् च हस्तम्
four-armed, with noose, boon, fearlessness and goad in handचतुर्भुज, हाथ में पाश, वर, अभय और अङ्कुश
गणपम् त्रि-नेत्रम्
the lord of the gaṇas, three-eyedत्रिनेत्र गणपति
स-चामर-स्त्री-युगलेन युक्तम्
attended by a pair of women with fly-whisksचामर लिए दो स्त्रियों से युक्त

Verse 3

३III

षडक्षरात्मानमनल्पभूषं सुनीश्वरैर्भार्गवपूर्वकैश्च ॥
संसेवितं देवमनाथकल्पं रूपं मनोज्ञं शरणं प्रपद्ये ॥ ३ ॥

ṣaḍakṣarātmānamanalpabhūṣaṃ sunīśvarairbhārgavapūrvakaiśca
saṃsevitaṃ devamanāthakalpaṃ rūpaṃ manojñaṃ śaraṇaṃ prapadye

षट्-अक्षर-आत्मानम् अनल्प-भूषम्सुनि-ईश्वरैः भार्गव-पूर्वकैः च संसेवितम्देवम् अनाथ-कल्पम्रूपम् मनोज्ञम् शरणम् प्रपद्ये
हिन्दी अर्थ

षडक्षर-स्वरूप, अनल्प भूषणों वाले, भार्गव आदि मुनीश्वरों से सेवित, अनाथों के लिए कल्पवृक्ष जैसे, मनोहर रूप वाले देव की मैं शरण लेता हूँ।

English sense

I take refuge in the god of six syllables, richly adorned, served by the lords of sages, Bhārgava and the rest, who is like a father to the forsaken, of charming form.

पदार्थ · word by word
षट्-अक्षर-आत्मानम् अनल्प-भूषम्
of six syllables, richly adornedषडक्षर-स्वरूप, अनल्प भूषणों वाले
सुनि-ईश्वरैः भार्गव-पूर्वकैः च संसेवितम्
served by the lords of sages, Bhārgava and the restभार्गव आदि मुनीश्वरों से सेवित
देवम् अनाथ-कल्पम्
the god who is like a father to the forsakenअनाथों के लिए कल्पवृक्ष जैसे देव
रूपम् मनोज्ञम् शरणम् प्रपद्ये
of charming form — I take refugeमनोहर रूप वाले की शरण लेता हूँ

Verse 4

४IV

वेदांतवेद्यं जगतामधीशं देवादिवंद्यं सुकृतैकगम्यम् ॥
स्तंवेरमास्यं ननु चन्द्रचूडं विनायकं तं शरणं प्रपद्ये ॥ ४ ॥

vedāṃtavedyaṃ jagatāmadhīśaṃ devādivaṃdyaṃ sukṛtaikagamyam
staṃveramāsyaṃ nanu candracūḍaṃ vināyakaṃ taṃ śaraṇaṃ prapadye

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 5

५V

भवाख्यदावानलदह्यमानं भक्तं स्वकीयं परिषिंचते यः ॥
गंडस्रुतांभोभिरनन्यतुल्यं वंदे गणेशं च तमोऽरिनेत्रम् ॥ ५ ॥

bhavākhyadāvānaladahyamānaṃ bhaktaṃ svakīyaṃ pariṣiṃcate yaḥ
gaṃḍasrutāṃbhobhirananyatulyaṃ vaṃde gaṇeśaṃ ca tamo'rinetram

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

६VI

शिवस्य मौलाववलोक्य चन्द्रं सुशुंडया मुग्धतया स्वकीयम् ॥
भग्नं विषाणं परिभाव्य चित्ते आकृष्टचन्द्रो गणपोऽवतान्नः ॥ ६ ॥

śivasya maulāvavalokya candraṃ suśuṃḍayā mugdhatayā svakīyam
bhagnaṃ viṣāṇaṃ paribhāvya citte ākṛṣṭacandro gaṇapo'vatānnaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 7

७VII

पितुर्जटाजूटतटे सदैव भागीरथी तत्र कुतूहलेन ॥
विहर्तुकामः स महीध्रपुत्र्या निवारितः पातु सदा गजास्यः ॥ ७ ॥

piturjaṭājūṭataṭe sadaiva bhāgīrathī tatra kutūhalena
vihartukāmaḥ sa mahīdhraputryā nivāritaḥ pātu sadā gajāsyaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 8

८VIII

लम्बोदरो देवकुमारसंघैः क्रीडन्कुमारं जितवान्निजेन ॥
करेण चोत्तोल्य ननर्त रम्यं दन्तावलास्यो भयतः स पायात् ॥ ८ ॥

lambodaro devakumārasaṃghaiḥ krīḍankumāraṃ jitavānnijena
kareṇa cottolya nanarta ramyaṃ dantāvalāsyo bhayataḥ sa pāyāt

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 9

९IX

आगत्य योच्चैर्हरिनाभिपद्मं ददर्श तत्राशु करेण तच्च ॥
उद्धर्तुमिच्छन्विधिवादवाक्यं मुमोच भूत्वा चतुरो गणेशः ॥ ९ ॥

āgatya yoccairharinābhipadmaṃ dadarśa tatrāśu kareṇa tacca
uddhartumicchanvidhivādavākyaṃ mumoca bhūtvā caturo gaṇeśaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 10

१०X

निरंतरं संस्कृतदानपट्टे लग्नां तु गुंजद्भ्रमरावलीं वै ॥
तं श्रोत्रतालैरपसारयंतं स्मरेद्गजास्यं निजहृत्सरोजे ॥ १० ॥

niraṃtaraṃ saṃskṛtadānapaṭṭe lagnāṃ tu guṃjadbhramarāvalīṃ vai
taṃ śrotratālairapasārayaṃtaṃ smaredgajāsyaṃ nijahṛtsaroje

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 11

११XI

विश्वेशमौलिस्थितजह्नुकन्याजलं गृहीत्वा निजपुष्करेण ॥
हरं सलीलं पितरं स्वकीयं प्रपूजयन्हस्तिमुखः स पायात् ॥ ११ ॥

viśveśamaulisthitajahnukanyājalaṃ gṛhītvā nijapuṣkareṇa
haraṃ salīlaṃ pitaraṃ svakīyaṃ prapūjayanhastimukhaḥ sa pāyāt

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 12

१२XII

स्तंबेरमास्यं घुसृणांगरागं सिंदूरपूरारुणकांतकुंभम् ॥
कुचन्दनाश्लिष्टकरं गणेशं ध्यायेत्स्वचित्ते सकलेष्टदं तम् ॥ १२ ॥

staṃberamāsyaṃ ghusṛṇāṃgarāgaṃ siṃdūrapūrāruṇakāṃtakuṃbham
kucandanāśliṣṭakaraṃ gaṇeśaṃ dhyāyetsvacitte sakaleṣṭadaṃ tam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 13

१३XIII

स भीष्ममातुर्निजपुष्करेण जलं समादाय कुचौ स्वमातुः ॥
प्रक्षालयामास षडास्यपीतौ स्वार्थं मुदेऽसौ कलभाननोऽस्तु ॥ १३ ॥

sa bhīṣmamāturnijapuṣkareṇa jalaṃ samādāya kucau svamātuḥ
prakṣālayāmāsa ṣaḍāsyapītau svārthaṃ mude'sau kalabhānano'stu

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 14

१४XIV

सिंचाम नागं शिशुभावमाप्तं केनापि सत्कारणतो धारिण्याम् ॥
वक्तारमाद्यं नियमादिकानां लोकैकवंद्यं प्रणमामि विघ्नम् ॥ १४ ॥

siṃcāma nāgaṃ śiśubhāvamāptaṃ kenāpi satkāraṇato dhāriṇyām
vaktāramādyaṃ niyamādikānāṃ lokaikavaṃdyaṃ praṇamāmi vighnam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 15

१५XV

आलिंगितं चारुरुचा मृगाक्ष्या संभोगलोलं मदविह्वलांगम् ॥
विघ्नौघविध्वंसनसक्तमेकं नमामि कांतं द्विरदाननं तम् ॥ १५ ॥

āliṃgitaṃ cārurucā mṛgākṣyā saṃbhogalolaṃ madavihvalāṃgam
vighnaughavidhvaṃsanasaktamekaṃ namāmi kāṃtaṃ dviradānanaṃ tam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 16

१६XVI

हेरंब उद्यद्रविकोटिकांतः पञ्चाननेनापि विचुंबितास्यः ॥
सुनीन्सुरान्भक्तजनांश्च सर्वान्स पातु रथ्यासु सदा गजास्यः ॥ १६ ॥

heraṃba udyadravikoṭikāṃtaḥ pañcānanenāpi vicuṃbitāsyaḥ
sunīnsurānbhaktajanāṃśca sarvānsa pātu rathyāsu sadā gajāsyaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 17

१७XVII

द्वैपायनोक्तानि स निश्चयेन स्वदंतकोट्या निखिलं लिखित्वा ॥
दंतं पुराणं शुभमिंदुमौलिस्तपोभिरुग्रं मनसा स्मरामि ॥ १७ ॥

dvaipāyanoktāni sa niścayena svadaṃtakoṭyā nikhilaṃ likhitvā
daṃtaṃ purāṇaṃ śubhamiṃdumaulistapobhirugraṃ manasā smarāmi

द्वैपायन-उक्तानि सः निश्चयेनस्व-दंत-कोट्या निखिलम् लिखित्वादंतम् पुराणम् शुभम् इंदु-मौलिःतपोभिः उग्रम् मनसा स्मरामि
हिन्दी अर्थ

जिन्होंने द्वैपायन के कहे सब कुछ को निश्चय से अपने दन्त के अग्र भाग से लिखा — वे पुराण दन्तधारी, शुभ, इन्दुमौलि, तप से उग्र — उनका मैं मन से स्मरण करता हूँ।

English sense

Having with certainty written out everything spoken by Dvaipāyana with the tip of his own tusk, he is the ancient tusked one, auspicious, moon-crested; I remember in my mind him who is fierce in austerities.

पदार्थ · word by word
द्वैपायन-उक्तानि सः निश्चयेन
he, with certainty, what was spoken by Dvaipāyanaवे निश्चय से द्वैपायन के कहे को
स्व-दंत-कोट्या निखिलम् लिखित्वा
having written everything with the tip of his own tuskअपने दन्त के अग्र भाग से सब लिखकर
दंतम् पुराणम् शुभम् इंदु-मौलिः
the ancient tusked one, auspicious, moon-crestedपुराण दन्तधारी, शुभ, इन्दुमौलि
तपोभिः उग्रम् मनसा स्मरामि
I remember in my mind him who is fierce in austeritiesतप से उग्र उनका मन से स्मरण करता हूँ

Verse 18

१८XVIII

क्रीडातटान्ते जलधाविभास्ये वेलाजले लंबपतिः प्रभीतः ॥
विचिंत्य कस्येति सुरास्तदा तं विश्वेश्वरं वाग्भिरभिष्टुवंति ॥ १८ ॥

krīḍātaṭānte jaladhāvibhāsye velājale laṃbapatiḥ prabhītaḥ
viciṃtya kasyeti surāstadā taṃ viśveśvaraṃ vāgbhirabhiṣṭuvaṃti

क्रीडा-तट-अन्ते जलधौ विभास्येवेला-जले लंब-पतिः प्रभीतःविचिंत्य कस्य इति सुराः तदातम् विश्वेश्वरम् वाग्भिः अभिष्टुवंति
हिन्दी अर्थ

जब क्रीड़ा के तट के अन्त में वे समुद्र में प्रकट होते हैं और वेला के जल से लङ्कापति भयभीत हो जाता है, तब देवता "यह किसका है?" सोचकर उन विश्वेश्वर की वाणियों से स्तुति करते हैं।

English sense

When, at the end of his play on the shore, he rises resplendent in the ocean and the lord of Laṅkā is terrified by the tidal water, the gods, wondering "whose is this?", then praise him, the lord of the universe, with their words.

पदार्थ · word by word
क्रीडा-तट-अन्ते जलधौ विभास्ये
at the end of his play on the shore, resplendent in the oceanक्रीड़ा के तट के अन्त में, समुद्र में प्रकट
वेला-जले लंब-पतिः प्रभीतः
the lord of Laṅkā terrified by the tidal waterवेला के जल से लङ्कापति भयभीत
विचिंत्य कस्य इति सुराः तदा
the gods, wondering "whose is this?", thenदेवता "किसका है?" सोचकर तब
तम् विश्वेश्वरम् वाग्भिः अभिष्टुवंति
praise him, the lord of the universe, with wordsउन विश्वेश्वर की वाणियों से स्तुति करते हैं

Verse 19

१९XIX

वाचां निमित्तं स निमित्तमाद्यं पदं त्रिलोक्यामददत्स्तुतीनाम् ॥
सर्वैश्च वंद्यं न च तस्य वंद्यः स्थाणोः परं रूपमसौ स पायात् ॥ १९ ॥

vācāṃ nimittaṃ sa nimittamādyaṃ padaṃ trilokyāmadadatstutīnām
sarvaiśca vaṃdyaṃ na ca tasya vaṃdyaḥ sthāṇoḥ paraṃ rūpamasau sa pāyāt

वाचाम् निमित्तम् सः निमित्तम् आद्यम्पदम् त्रि-लोक्याम् अददत् स्तुतीनाम्सर्वैः च वंद्यम् न च तस्य वंद्यःस्थाणोः परम् रूपम् असौ सः पायात्
हिन्दी अर्थ

वे वाणी के निमित्त, आद्य निमित्त हैं, जो त्रिलोकी में स्तुतियों को पद देते हैं; सबसे वन्दित, पर उनके लिए कोई वन्दनीय नहीं — स्थाणु के परम रूप वे रक्षा करें।

English sense

He is the cause of speech, the first cause, who gives praises their place in the three worlds; adored by all, yet none is to be adored by him — may he, the supreme form of Sthāṇu, protect.

पदार्थ · word by word
वाचाम् निमित्तम् सः निमित्तम् आद्यम्
he is the cause of speech, the first causeवे वाणी के निमित्त, आद्य निमित्त
पदम् त्रि-लोक्याम् अददत् स्तुतीनाम्
giving praises their place in the three worldsत्रिलोकी में स्तुतियों को पद देते हुए
सर्वैः च वंद्यम् न च तस्य वंद्यः
adored by all, yet none is to be adored by himसबसे वन्दित, पर उनके लिए कोई वन्दनीय नहीं
स्थाणोः परम् रूपम् असौ सः पायात्
may he, the supreme form of Sthāṇu, protectस्थाणु के परम रूप वे रक्षा करें

Verse 20

२०XX

इमां स्तुतिं यः पठतीह भक्त्या समाहितप्रीतिरतीव शुद्धः ॥
संसेव्यते चेंदिरया नितांतं दारिद्र्यसंघं स विदारयेन्नः ॥ २० ॥

imāṃ stutiṃ yaḥ paṭhatīha bhaktyā samāhitaprītiratīva śuddhaḥ
saṃsevyate ceṃdirayā nitāṃtaṃ dāridryasaṃghaṃ sa vidārayennaḥ

इमाम् स्तुतिम् यः पठति इह भक्त्यासमाहित-प्रीतिः अतीव शुद्धःसंसेव्यते च इंदिरया नितांतम्दारिद्र्य-संघम् सः विदारयेत् नः
हिन्दी अर्थ

जो यहाँ भक्ति से, एकाग्र प्रीति से, अति शुद्ध होकर इस स्तुति को पढ़ता है, उसकी लक्ष्मी निरन्तर सेवा करती है — वे हमारी दरिद्रता के समूह को विदीर्ण करें।

English sense

Whoever recites this praise here with devotion, with collected love, most pure, is served by Lakṣmī without end — may he rend our host of poverty.

पदार्थ · word by word
इमाम् स्तुतिम् यः पठति इह भक्त्या
whoever recites this praise here with devotionजो यहाँ भक्ति से इस स्तुति को पढ़ता है
समाहित-प्रीतिः अतीव शुद्धः
with collected love, most pureएकाग्र प्रीति वाला, अति शुद्ध
संसेव्यते च इंदिरया नितांतम्
is served by Lakṣmī without endलक्ष्मी से निरन्तर सेवित होता है
दारिद्र्य-संघम् सः विदारयेत् नः
may he rend our host of povertyवे हमारी दरिद्रता के समूह को विदीर्ण करें
इति श्रीरुद्रयामलतंत्रे हरगौरीसंवादे उच्छिष्टगणेशस्तोत्रं समाप्तम् ॥

Terms on this page

Ganesha गणेश The elephant-headed deity of auspicious beginnings, son of Shiva and Parvati.
Rudrayamala Tantra रुद्रयामल तंत्र A major Tantric scripture cited as the source of several Bhairava and Kali rites, including the Batuk Bhairav Ashtottara Shatanama and the Shree Kalika Kavach.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras