Tulasī stotra · traditional

तुलसीस्तोत्रम्

Tulasi Stotram — Praise of Tulasī, the beloved of Viṣṇu

Tulasī is a plant in the courtyard and a goddess in the hymn. The verses say that all the gods live in her, that a single leaf offered to Viṣṇu brings every good, and that to name her is to be made clean. The last verses are a list of her names, which the hymn says to repeat for devotion.

Verse 1

जगद्धात्रि नमस्तुभ्यं विष्णोश्च प्रियवल्लभे ।
यतो ब्रह्मादयो देवाः सृष्टिस्थित्यन्तकारिणः ॥ १॥

jagaddhātri namastubhyaṃ viṣṇośca priyavallabhe |
yato brahmādayo devāḥ sṛṣṭisthityantakāriṇaḥ ||

जगद्धात्रिनमः तुभ्यम्विष्णोः च प्रियवल्लभेयतःब्रह्मादयः देवाःसृष्टिस्थित्यन्तकारिणः
हिन्दी अर्थ

जगत की माता, आपको प्रणाम, विष्णु की प्यारी। आपके कारण ब्रह्मा आदि देवता सृष्टि, पालन और अन्त करने वाले हैं।

English sense

Mother of the world, I bow to you, the dear beloved of Viṣṇu. Through you Brahmā and the other gods are the makers of creation, upkeep and end.

पदार्थ · word by word
जगद्धात्रि
mother of the worldजगत की माता
नमः तुभ्यम्
I bow to youआपको प्रणाम
विष्णोः च प्रियवल्लभे
the dear beloved of Viṣṇuविष्णु की प्यारी
यतः
through whomजिनके कारण
ब्रह्मादयः देवाः
Brahmā and the other godsब्रह्मा आदि देवता
सृष्टिस्थित्यन्तकारिणः
makers of creation, upkeep and endसृष्टि, पालन और अन्त करने वाले

Verse 2

नमस्तुलसि कल्याणि नमो विष्णुप्रिये शुभे ।
नमो मोक्षप्रदे देवि नमः सम्पत्प्रदायिके ॥ २॥

namastulasi kalyāṇi namo viṣṇupriye śubhe |
namo mokṣaprade devi namaḥ sampatpradāyike ||

नमः तुलसिकल्याणिविष्णुप्रिये शुभेमोक्षप्रदे देविसम्पत्प्रदायिके
हिन्दी अर्थ

तुलसी, कल्याण करने वाली, आपको प्रणाम। विष्णु की प्रिया, शुभ, आपको प्रणाम। देवी, मोक्ष देने वाली, आपको प्रणाम। सम्पत्ति देने वाली, आपको प्रणाम।

English sense

I bow to you, Tulasī, giver of good. I bow to you, beloved of Viṣṇu, the auspicious one. I bow to you, goddess, giver of freedom. I bow to you, giver of wealth.

पदार्थ · word by word
नमः तुलसि
I bow to you, Tulasīतुलसी, आपको प्रणाम
कल्याणि
giver of goodकल्याण करने वाली
विष्णुप्रिये शुभे
beloved of Viṣṇu, the auspicious oneविष्णु की प्रिया, शुभ
मोक्षप्रदे देवि
goddess, giver of freedomदेवी, मोक्ष देने वाली
सम्पत्प्रदायिके
giver of wealthसम्पत्ति देने वाली

Verse 3

तुलसी पातु मां नित्यं सर्वापद्भ्योऽपि सर्वदा ।
कीर्तितापि स्मृता वापि पवित्रयति मानवम् ॥ ३॥

tulasī pātu māṃ nityaṃ sarvāpadbhyo'pi sarvadā |
kīrtitāpi smṛtā vāpi pavitrayati mānavam ||

तुलसीपातु माम्नित्यम् सर्वदासर्वापद्भ्यः अपिकीर्तिता अपिस्मृता वा अपिपवित्रयति मानवम्
हिन्दी अर्थ

तुलसी हर समय, हर विपत्ति से मेरी सदा रक्षा करें। जब उनका गुणगान भर किया जाए या उन्हें याद भर किया जाए, तब भी वे मनुष्य को पवित्र कर देती हैं।

English sense

May Tulasī always guard me, at all times, from every danger. Even when she is only praised or only remembered, she makes a person pure.

पदार्थ · word by word
तुलसी
Tulasīतुलसी
पातु माम्
may she guard meमेरी रक्षा करें
नित्यम् सर्वदा
always, at all timesसदा, हर समय
सर्वापद्भ्यः अपि
from every dangerहर विपत्ति से
कीर्तिता अपि
even when praisedगुणगान भर किया जाए तब भी
स्मृता वा अपि
or even rememberedया याद भर किया जाए
पवित्रयति मानवम्
she makes a person pureमनुष्य को पवित्र कर देती हैं

Verse 4

नमामि शिरसा देवीं तुलसीं विलसत्तनुम् ।
यां दृष्ट्वा पापिनो मर्त्या मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषात् ॥ ४॥

namāmi śirasā devīṃ tulasīṃ vilasattanum |
yāṃ dṛṣṭvā pāpino martyā mucyante sarvakilbiṣāt ||

नमामि शिरसादेवीं तुलसीम्विलसत्तनुम्याम् दृष्ट्वापापिनः मर्त्याःमुच्यन्ते सर्वकिल्बिषात्
हिन्दी अर्थ

मैं चमकती देह वाली देवी तुलसी को सिर झुकाकर प्रणाम करता हूँ। जिन्हें देखकर पापी मनुष्य हर पाप से छूट जाते हैं।

English sense

I bow my head to the goddess Tulasī, whose body shines. Mortal sinners who see her are freed from every wrong.

पदार्थ · word by word
नमामि शिरसा
I bow my headमैं सिर झुकाकर प्रणाम करता हूँ
देवीं तुलसीम्
the goddess Tulasīदेवी तुलसी को
विलसत्तनुम्
whose body shinesचमकती देह वाली
याम् दृष्ट्वा
having seen whomजिन्हें देखकर
पापिनः मर्त्याः
mortal sinnersपापी मनुष्य
मुच्यन्ते सर्वकिल्बिषात्
are freed from every wrongहर पाप से छूट जाते हैं

Verse 5

तुलस्या रक्षितं सर्वं जगदेतच्चराचरम् ।
या विनिहन्ति पापानि दृष्ट्वा वा पापिभिर्नरैः ॥ ५॥

tulasyā rakṣitaṃ sarvaṃ jagadetaccarācaram |
yā vinihanti pāpāni dṛṣṭvā vā pāpibhirnaraiḥ ||

तुलस्या रक्षितम्सर्वम् जगत् एतत् चराचरम्या विनिहन्ति पापानिदृष्ट्वा वा पापिभिः नरैः
हिन्दी अर्थ

यह सारा चर-अचर जगत तुलसी से रक्षित है। वे पापों को नष्ट करती हैं, पापी लोगों के द्वारा देखे जाने भर से भी।

English sense

This whole world, moving and still, is guarded by Tulasī. She destroys sins, even when she is only seen by sinful people.

पदार्थ · word by word
तुलस्या रक्षितम्
guarded by Tulasīतुलसी से रक्षित
सर्वम् जगत् एतत् चराचरम्
this whole world, moving and stillयह सारा चर-अचर जगत
या विनिहन्ति पापानि
she who destroys sinsजो पापों को नष्ट करती हैं
दृष्ट्वा वा पापिभिः नरैः
even when only seen by sinful peopleपापी लोगों के देखे जाने भर से भी

Verse 6

नमस्तुलस्यतितरां यस्यै बद्ध्वाञ्जलिं कलौ ।
कलयन्ति सुखं सर्वं स्त्रियो वैश्यास्तथाऽपरे ॥ ६॥

namastulasyatitarāṃ yasyai baddhvāñjaliṃ kalau |
kalayanti sukhaṃ sarvaṃ striyo vaiśyāstathā'pare ||

नमः तुलसि अतितराम्यस्यैबद्ध्वा अञ्जलिम्कलौकलयन्ति सुखम् सर्वम्स्त्रियः वैश्याः तथा अपरे
हिन्दी अर्थ

मैं तुलसी को बहुत प्रणाम करता हूँ। कलियुग में स्त्रियाँ, वैश्य और दूसरे लोग उनके आगे हाथ जोड़कर हर तरह का सुख पाते हैं।

English sense

I bow greatly to Tulasī. In the Kali age women, merchants and others fold their hands to her and gain every kind of happiness.

Variant reading One text reads बद्धाञ्जलिं (with folded hands) for बद्ध्वाञ्जलिं (having folded hands).
पदार्थ · word by word
नमः तुलसि अतितराम्
I bow greatly to Tulasīमैं तुलसी को बहुत प्रणाम करता हूँ
यस्यै
to whomजिनके आगे
बद्ध्वा अञ्जलिम्
having folded their handsहाथ जोड़कर
कलौ
in the Kali ageकलियुग में
कलयन्ति सुखम् सर्वम्
gain every kind of happinessहर तरह का सुख पाते हैं
स्त्रियः वैश्याः तथा अपरे
women, merchants and othersस्त्रियाँ, वैश्य और दूसरे लोग

Verse 7

तुलस्या नापरं किञ्चिद्दैवतं जगतीतले ।
यथा पवित्रितो लोको विष्णुसङ्गेन वैष्णवः ॥ ७॥

tulasyā nāparaṃ kiñciddaivataṃ jagatītale |
yathā pavitrito loko viṣṇusaṅgena vaiṣṇavaḥ ||

तुलस्याः न अपरम् किञ्चित् दैवतम्जगतीतलेयथापवित्रितः लोकःविष्णुसङ्गेनवैष्णवः
हिन्दी अर्थ

धरती पर तुलसी के समान कोई दूसरा देवता नहीं। जैसे विष्णु के साथ से संसार पवित्र हो जाता है और उनका भक्त बन जाता है।

English sense

There is no other deity on the face of the earth like Tulasī. As the world is made pure by being with Viṣṇu, and becomes his devotee.

पदार्थ · word by word
तुलस्याः न अपरम् किञ्चित् दैवतम्
no other deity like Tulasīतुलसी के समान कोई दूसरा देवता नहीं
जगतीतले
on the face of the earthधरती पर
यथा
asजैसे
पवित्रितः लोकः
the world is made pureसंसार पवित्र हो जाता है
विष्णुसङ्गेन
by being with Viṣṇuविष्णु के साथ से
वैष्णवः
and becomes his devoteeऔर उनका भक्त बन जाता है

Verse 8

तुलस्याः पल्लवं विष्णोः शिरस्यारोपितं कलौ ।
आरोपयति सर्वाणि श्रेयांसि वरमस्तके ॥ ८॥

tulasyāḥ pallavaṃ viṣṇoḥ śirasyāropitaṃ kalau |
āropayati sarvāṇi śreyāṃsi varamastake ||

तुलस्याः पल्लवम्विष्णोः शिरसि आरोपितम्कलौआरोपयति सर्वाणि श्रेयांसिवरमस्तके
हिन्दी अर्थ

कलियुग में विष्णु के सिर पर चढ़ाया हुआ तुलसी का पत्ता, चढ़ाने वाले के उत्तम मस्तक पर सब कल्याण रख देता है।

English sense

A Tulasī leaf placed on the head of Viṣṇu in the Kali age places every good on the fine head of the one who offers it.

पदार्थ · word by word
तुलस्याः पल्लवम्
a Tulasī leafतुलसी का पत्ता
विष्णोः शिरसि आरोपितम्
placed on the head of Viṣṇuविष्णु के सिर पर चढ़ाया हुआ
कलौ
in the Kali ageकलियुग में
आरोपयति सर्वाणि श्रेयांसि
places every goodसब कल्याण रख देता है
वरमस्तके
on the fine headउत्तम मस्तक पर

Verse 9

तुलस्यां सकला देवा वसन्ति सततं यतः ।
अतस्तामर्चयेल्लोके सर्वान् देवान् समर्चयन् ॥ ९॥

tulasyāṃ sakalā devā vasanti satataṃ yataḥ |
atastāmarcayelloke sarvān devān samarcayan ||

तुलस्याम्सकलाः देवाःवसन्ति सततम्यतःअतःताम् अर्चयेत् लोकेसर्वान् देवान् समर्चयन्
हिन्दी अर्थ

सब देवता तुलसी में सदा रहते हैं। इसलिए इस लोक में जो उनकी पूजा करता है, वह सब देवताओं की पूजा करता है।

English sense

All the gods live in Tulasī always. So whoever worships her in this world worships all the gods.

पदार्थ · word by word
तुलस्याम्
in Tulasīतुलसी में
सकलाः देवाः
all the godsसब देवता
वसन्ति सततम्
live alwaysसदा रहते हैं
यतः
becauseक्योंकि
अतः
soइसलिए
ताम् अर्चयेत् लोके
whoever worships her in this worldइस लोक में जो उनकी पूजा करता है
सर्वान् देवान् समर्चयन्
worships all the godsवह सब देवताओं की पूजा करता है

Verse 10

नमस्तुलसि सर्वज्ञे पुरुषोत्तमवल्लभे ।
पाहि मां सर्वपापेभ्यः सर्वसम्पत्प्रदायिके ॥ १०॥

namastulasi sarvajñe puruṣottamavallabhe |
pāhi māṃ sarvapāpebhyaḥ sarvasampatpradāyike ||

नमः तुलसिसर्वज्ञेपुरुषोत्तमवल्लभेपाहि माम्सर्वपापेभ्यःसर्वसम्पत्प्रदायिके
हिन्दी अर्थ

तुलसी, सर्वज्ञ, पुरुषोत्तम की प्रिया, आपको प्रणाम। सब सम्पत्ति देने वाली, मुझे सब पापों से बचाइए।

English sense

I bow to you, Tulasī, all-knowing, beloved of the best of persons. Protect me from all sins, giver of all wealth.

पदार्थ · word by word
नमः तुलसि
I bow to you, Tulasīतुलसी, आपको प्रणाम
सर्वज्ञे
all-knowingसर्वज्ञ
पुरुषोत्तमवल्लभे
beloved of the best of personsपुरुषोत्तम की प्रिया
पाहि माम्
protect meमुझे बचाइए
सर्वपापेभ्यः
from all sinsसब पापों से
सर्वसम्पत्प्रदायिके
giver of all wealthसब सम्पत्ति देने वाली

Verse 11

इति स्तोत्रं पुरा गीतं पुण्डरीकेण धीमता ।
विष्णुमर्चयता नित्यं शोभनैस्तुलसीदलैः ॥ ११॥

iti stotraṃ purā gītaṃ puṇḍarīkeṇa dhīmatā |
viṣṇumarcayatā nityaṃ śobhanaistulasīdalaiḥ ||

इति स्तोत्रम्पुरा गीतम्पुण्डरीकेण धीमताविष्णुम् अर्चयता नित्यम्शोभनैः तुलसीदलैः
हिन्दी अर्थ

यह स्तोत्र बहुत पहले बुद्धिमान पुण्डरीक ने गाया था, जब वे रोज़ सुन्दर तुलसी-दलों से विष्णु की पूजा करते थे।

English sense

This hymn was sung long ago by wise Puṇḍarīka, as he worshipped Viṣṇu every day with lovely Tulasī leaves.

पदार्थ · word by word
इति स्तोत्रम्
this hymnयह स्तोत्र
पुरा गीतम्
sung long agoबहुत पहले गाया था
पुण्डरीकेण धीमता
by wise Puṇḍarīkaबुद्धिमान पुण्डरीक ने
विष्णुम् अर्चयता नित्यम्
as he worshipped Viṣṇu every dayजब वे रोज़ विष्णु की पूजा करते थे
शोभनैः तुलसीदलैः
with lovely Tulasī leavesसुन्दर तुलसी-दलों से

नामानिThe sixteen names

Verse 12

तुलसी श्रीर्महालक्ष्मीर्विद्याविद्या यशस्विनी ।
धर्म्या धर्मानना देवी देवीदेवमनःप्रिया ॥ १२॥

tulasī śrīrmahālakṣmīrvidyāvidyā yaśasvinī |
dharmyā dharmānanā devī devīdevamanaḥpriyā ||

तुलसीश्रीःमहालक्ष्मीःविद्याविद्यायशस्विनीधर्म्याधर्माननादेवीदेवीदेवमनःप्रिया
हिन्दी अर्थ

तुलसी, श्री, महालक्ष्मी, विद्या, अविद्या, यशस्विनी; धर्म्या, धर्मानना, देवी, देवों और देवियों के मन की प्रिया।

English sense

Tulasī, Śrī, Mahālakṣmī, Vidyā, Avidyā, the famous one; the lawful one, the one with a face of dharma, the goddess dear to the minds of gods and goddesses.

पदार्थ · word by word
तुलसी
Tulasīतुलसी
श्रीः
Śrīश्री
महालक्ष्मीः
Mahālakṣmīमहालक्ष्मी
विद्याविद्या
Vidyā and Avidyāविद्या और अविद्या
यशस्विनी
the famous oneयशस्विनी
धर्म्या
the lawful oneधर्म्या
धर्मानना
the one with a face of dharmaधर्मानना
देवी
the goddessदेवी
देवीदेवमनःप्रिया
dear to the minds of gods and goddessesदेवों और देवियों के मन की प्रिया

Verse 13

लक्ष्मीप्रियसखी देवी द्यौर्भूमिरचला चला ।
षोडशैतानि नामानि तुलस्याः कीर्तयन्नरः ॥ १३॥

lakṣmīpriyasakhī devī dyaurbhūmiracalā calā |
ṣoḍaśaitāni nāmāni tulasyāḥ kīrtayannaraḥ ||

लक्ष्मीप्रियसखीदेवीद्यौः भूमिःअचला चलाषोडश एतानि नामानितुलस्याःकीर्तयन् नरः
हिन्दी अर्थ

लक्ष्मी की प्रिय सखी, देवी, द्यौ, भूमि, अचला और चला। जो मनुष्य तुलसी के इन सोलह नामों का कीर्तन करता है,

English sense

The dear friend of Lakṣmī, the goddess, Heaven, Earth, the unmoving and the moving. A man who says these sixteen names of Tulasī

पदार्थ · word by word
लक्ष्मीप्रियसखी
the dear friend of Lakṣmīलक्ष्मी की प्रिय सखी
देवी
the goddessदेवी
द्यौः भूमिः
Heaven, Earthद्यौ, भूमि
अचला चला
the unmoving and the movingअचला और चला
षोडश एतानि नामानि
these sixteen namesये सोलह नाम
तुलस्याः
of Tulasīतुलसी के
कीर्तयन् नरः
a man who saysजो मनुष्य कीर्तन करता है

Verse 14

लभते सुतरां भक्तिमन्ते विष्णुपदं लभेत् ।
तुलसी भूर्महालक्ष्मीः पद्मिनी श्रीर्हरिप्रिया ॥ १४॥

labhate sutarāṃ bhaktimante viṣṇupadaṃ labhet |
tulasī bhūrmahālakṣmīḥ padminī śrīrharipriyā ||

लभते सुतराम् भक्तिम्अन्तेविष्णुपदम् लभेत्तुलसीभूःमहालक्ष्मीःपद्मिनीश्रीःहरिप्रिया
हिन्दी अर्थ

बहुत भक्ति पाता है और अन्त में विष्णु का पद पाता है। तुलसी, भू, महालक्ष्मी, पद्मिनी, श्री, हरि की प्रिया।

English sense

gains great devotion, and at the end gains the place of Viṣṇu. Tulasī, Earth, Mahālakṣmī, Padminī, Śrī, dear to Hari.

पदार्थ · word by word
लभते सुतराम् भक्तिम्
gains great devotionबहुत भक्ति पाता है
अन्ते
at the endअन्त में
विष्णुपदम् लभेत्
gains the place of Viṣṇuविष्णु का पद पाता है
तुलसी
Tulasīतुलसी
भूः
Earthभू
महालक्ष्मीः
Mahālakṣmīमहालक्ष्मी
पद्मिनी
Padminīपद्मिनी
श्रीः
Śrīश्री
हरिप्रिया
dear to Hariहरि की प्रिया

Verse 15

तुलसि श्रीसखि शुभे पापहारिणि पुण्यदे ।
नमस्ते नारदनुते नारायणमनःप्रिये ॥ १५॥

tulasi śrīsakhi śubhe pāpahāriṇi puṇyade |
namaste nāradanute nārāyaṇamanaḥpriye ||

तुलसिश्रीसखिशुभेपापहारिणिपुण्यदेनमः तेनारदनुतेनारायणमनःप्रिये
हिन्दी अर्थ

तुलसी, श्री की सखी, शुभ, पाप हरने वाली, पुण्य देने वाली, आपको प्रणाम। नारद ने आपकी स्तुति की है, आप नारायण के मन की प्रिया हैं।

English sense

Tulasī, friend of Śrī, auspicious one, taker of sin, giver of merit, I bow to you, praised by Nārada, dear to the heart of Nārāyaṇa.

पदार्थ · word by word
तुलसि
Tulasīतुलसी
श्रीसखि
friend of Śrīश्री की सखी
शुभे
auspicious oneशुभ
पापहारिणि
taker of sinपाप हरने वाली
पुण्यदे
giver of meritपुण्य देने वाली
नमः ते
I bow to youआपको प्रणाम
नारदनुते
praised by Nāradaनारद ने आपकी स्तुति की है
नारायणमनःप्रिये
dear to the heart of Nārāyaṇaनारायण के मन की प्रिया
॥ इति श्रीपुण्डरीककृतं तुलसीस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras