Traditional · Śrī Vidyā

त्रिपुरसुन्दरीपुष्पाञ्जलिस्तवः

Tripurasundari Pushpanjali Stavah — A handful of flowers at the feet of the Goddess, in sixteen verses

Every verse ends with the same offering, "this handful of flowers is scattered at your feet, mother". Between those lines the devotee speaks of many births of effort, of the fear of worldly life, and of the syllables hrīṃ and śrīṃ, the seed syllables of Tripurasundari.

Verse 1

कल्याणदात्रि कमनीयतनूलते त्वां
कं चापि कालमनुचिन्त्य हृदाब्जमध्ये ।
कामं प्रहर्षभरितेन मया तवाद्य
पुष्पाञ्जलिश्चरणयोरयमम्ब कीर्णः ॥ १ ॥

kalyāṇadātri kamanīyatanūlate tvāṃ
kaṃ cāpi kālamanucintya hṛdābjamadhye
kāmaṃ praharṣabharitena mayā tavādya
puṣpāñjaliścaraṇayorayamamba kīrṇaḥ

कल्याणदात्रिकमनीयतनूलतेत्वांकंचापिकालमनुचिन्त्यहृदाब्जमध्येकामंप्रहर्षभरितेनमयातवाद्यपुष्पाञ्जलिश्चरणयोरयमम्बकीर्णः
हिन्दी अर्थ

कल्याण देने वाली, लता-सी सुन्दर देह वाली! कुछ समय तक हृदय-कमल में आपका ध्यान करके, बहुत हर्ष से भरा हुआ मैं आज आपके चरणों में यह पुष्पांजलि चढ़ाता हूँ, माँ।

English sense

Giver of good, lovely as a vine! Having kept you in mind for a while in the lotus of my heart, filled with great joy, today I scatter this handful of flowers at your feet, mother.

पदार्थ · word by word
कल्याणदात्रि
giver of goodकल्याण देने वाली
कमनीयतनूलते
lovely as a vineलता-सी सुन्दर देह वाली
त्वां
youआपको
कं
for someकुछ
चापि
andभी
कालमनुचिन्त्य
time, having kept in mindसमय तक ध्यान करके
हृदाब्जमध्ये
in the lotus of the heartहृदय-कमल में
कामं
fullyपूरे मन से
प्रहर्षभरितेन
filled with great joyबहुत हर्ष से भरे हुए
मया
by meमेरे द्वारा
तवाद्य
your, todayआपके, आज
पुष्पाञ्जलिश्चरणयोरयमम्ब
this handful of flowers at your feet, motherयह पुष्पांजलि आपके चरणों में, माँ
कीर्णः
is scatteredचढ़ाई गई है

Verse 2

एतन्मदीयसुकृत्तं परमं पुराणं
यत्त्वामहं प्रतिदिनं मनसा भजामि ।
साक्षात्कृतेन तव रूपमनेन चाद्य
पुष्पाञ्जलिश्चरणयोरयमम्ब कीर्णः ॥ २ ॥

etanmadīyasukṛttaṃ paramaṃ purāṇaṃ
yattvāmahaṃ pratidinaṃ manasā bhajāmi
sākṣātkṛtena tava rūpamanena cādya
puṣpāñjaliścaraṇayorayamamba kīrṇaḥ

एतन्मदीयसुकृत्तंपरमंपुराणंयत्त्वामहंप्रतिदिनंमनसाभजामिसाक्षात्कृतेनतवरूपमनेनचाद्यपुष्पाञ्जलिश्चरणयोरयमम्बकीर्णः
हिन्दी अर्थ

यही मेरा अपना सबसे श्रेष्ठ और पुराना पुण्य है कि मैं हर दिन मन से आपकी पूजा करता हूँ। अब आपका रूप अपनी आँखों से देखकर आज मैं आपके चरणों में यह पुष्पांजलि चढ़ाता हूँ, माँ।

English sense

This is my own best and oldest good deed: that every day I worship you in my mind. Having now seen your form with my own eyes, today I scatter this handful of flowers at your feet, mother.

पदार्थ · word by word
एतन्मदीयसुकृत्तं
this good deed of mineयह मेरा पुण्य
परमं
the bestसबसे श्रेष्ठ
पुराणं
oldपुराना
यत्त्वामहं
that you, Iकि मैं आपको
प्रतिदिनं
every dayहर दिन
मनसा
in the mindमन से
भजामि
worshipपूजता हूँ
साक्षात्कृतेन
by one who has seen face to faceप्रत्यक्ष देख लेने वाले
तव
yourआपके
रूपमनेन
form, by thisरूप को इस [दर्शन] से
चाद्य
and todayऔर आज
पुष्पाञ्जलिश्चरणयोरयमम्ब
this handful of flowers at your feet, motherयह पुष्पांजलि आपके चरणों में, माँ
कीर्णः
is scatteredचढ़ाई गई है

Verse 3

ईशादिदेवमहनीयमहानुभावे
दीनं त्विमं भवभयेन परिस्फुरन्तम् ।
दीनार्तिहर्त्रि दयया परिपालयाशु
पुष्पाञ्जलिश्चरणयोरयमम्ब कीर्णः ॥ ३ ॥

īśādidevamahanīyamahānubhāve
dīnaṃ tvimaṃ bhavabhayena parisphurantam
dīnārtihartri dayayā paripālayāśu
puṣpāñjaliścaraṇayorayamamba kīrṇaḥ

ईशादिदेवमहनीयमहानुभावेदीनंत्विमंभवभयेनपरिस्फुरन्तम्दीनार्तिहर्त्रिदययापरिपालयाशुपुष्पाञ्जलिश्चरणयोरयमम्बकीर्णः
हिन्दी अर्थ

ईश आदि देवताओं से पूजित महान प्रभाव वाली! संसार के भय से काँपते मुझ दीन को दया करके शीघ्र बचाइए, दीनों का दुख हरने वाली। मैं आपके चरणों में यह पुष्पांजलि चढ़ाता हूँ, माँ।

English sense

You of great and praised majesty, honoured by Īśa and the gods! Out of kindness protect me quickly, this poor one trembling with fear of worldly life, remover of the pain of the poor. I scatter this handful of flowers at your feet, mother.

पदार्थ · word by word
ईशादिदेवमहनीयमहानुभावे
you of great power, honoured by Īśa and the godsईश आदि देवताओं से पूजित महान प्रभाव वाली
दीनं
poorदीन
त्विमं
but thisकिन्तु इस
भवभयेन
by fear of worldly lifeसंसार के भय से
परिस्फुरन्तम्
tremblingकाँपते हुए को
दीनार्तिहर्त्रि
remover of the pain of the poorदीनों का दुख हरने वाली
दयया
out of kindnessदया से
परिपालयाशु
protect quicklyशीघ्र बचाइए
पुष्पाञ्जलिश्चरणयोरयमम्ब
this handful of flowers at your feet, motherयह पुष्पांजलि आपके चरणों में, माँ
कीर्णः
is scatteredचढ़ाई गई है

Verse 4

लज्जां विहाय बहुधा बहवोऽपि देवाः
सम्पूजिता जडधिया नतु कोऽपि दृष्टः ।
लब्धं तवैव रमणीयवपुर्दृशा मे
पुष्पाञ्जलिश्चरणयोरयमम्ब कीर्णः ॥ ४ ॥

lajjāṃ vihāya bahudhā bahavo'pi devāḥ
sampūjitā jaḍadhiyā natu ko'pi dṛṣṭaḥ
labdhaṃ tavaiva ramaṇīyavapurdṛśā me
puṣpāñjaliścaraṇayorayamamba kīrṇaḥ

लज्जांविहायबहुधाबहवोऽपिदेवाःसम्पूजिताजडधियानतुकोऽपिदृष्टःलब्धंतवैवरमणीयवपुर्दृशामेपुष्पाञ्जलिश्चरणयोरयमम्बकीर्णः
हिन्दी अर्थ

लज्जा छोड़कर मैंने मन्द बुद्धि से अनेक देवताओं की अनेक प्रकार से पूजा की, पर कोई भी दिखाई नहीं दिया। आपके सुन्दर रूप के दर्शन से ही मुझे यह मिला है। मैं आपके चरणों में यह पुष्पांजलि चढ़ाता हूँ, माँ।

English sense

Setting shame aside, I worshipped many gods in many ways with a dull mind, but not one was ever seen. Only through the sight of your lovely form has it been gained by me. I scatter this handful of flowers at your feet, mother.

पदार्थ · word by word
लज्जां
shameलज्जा
विहाय
having set asideछोड़कर
बहुधा
in many waysअनेक प्रकार से
बहवोऽपि
many, evenअनेक भी
देवाः
godsदेवता
सम्पूजिता
worshippedपूजे गए
जडधिया
with a dull mindमन्द बुद्धि से
नतु
but notपर नहीं
कोऽपि
anyoneकोई भी
दृष्टः
seenदिखा
लब्धं
gainedपाया
तवैव
only by youआपसे ही
रमणीयवपुर्दृशा
by the sight of a lovely formसुन्दर रूप के दर्शन से
मे
by meमेरे द्वारा
पुष्पाञ्जलिश्चरणयोरयमम्ब
this handful of flowers at your feet, motherयह पुष्पांजलि आपके चरणों में, माँ
कीर्णः
is scatteredचढ़ाई गई है

Verse 5

ह्रींकारमन्त्रनिलये बहुशो भवाब्धौ
मग्नः परं तु न कदापि गतोऽस्मि पारम् ।
तत्तारणे निपुणयोस्त्रिपुरे मयाद्य
पुष्पाञ्जलिश्चरणयोरयमम्ब कीर्णः ॥ ५ ॥

hrīṃkāramantranilaye bahuśo bhavābdhau
magnaḥ paraṃ tu na kadāpi gato'smi pāram
tattāraṇe nipuṇayostripure mayādya
puṣpāñjaliścaraṇayorayamamba kīrṇaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

हस्तेषु पाशमहनीयसितेक्षुचापे
पुष्पास्त्रमङ्कुशवरं ललितं दधाने ।
हेमाद्रितुङ्गतरशृङ्गनिवासशीले
पुष्पाञ्जलिश्चरणयोरयमम्ब कीर्णः ॥ ६ ॥

hasteṣu pāśamahanīyasitekṣucāpe
puṣpāstramaṅkuśavaraṃ lalitaṃ dadhāne
hemādrituṅgataraśṛṅganivāsaśīle
puṣpāñjaliścaraṇayorayamamba kīrṇaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 7

सर्वेषु देवि समयेषु गतिस्त्वमेव
नान्यं कदापि मनसा समनुस्मरामि ।
सर्वत्र रूपमतुलं तव पश्यताद्य
पुष्पाञ्जलिश्चरणयोरयमम्ब कीर्णः ॥ ७ ॥

sarveṣu devi samayeṣu gatistvameva
nānyaṃ kadāpi manasā samanusmarāmi
sarvatra rūpamatulaṃ tava paśyatādya
puṣpāñjaliścaraṇayorayamamba kīrṇaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 8

कस्ते पुरेशि विधिवत्तु समर्हणायां
शक्तः समस्तपरिवर्हयुतोऽपि धीमान् ।
हृत्पङ्कजेन भवतीं भजता मयाद्य
पुष्पाञ्जलिश्चरणयोरयमम्ब कीर्णः ॥ ८ ॥

kaste pureśi vidhivattu samarhaṇāyāṃ
śaktaḥ samastaparivarhayuto'pi dhīmān
hṛtpaṅkajena bhavatīṃ bhajatā mayādya
puṣpāñjaliścaraṇayorayamamba kīrṇaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 9

हन्तातिस्थभवपावकशोषितेन
कुत्राप्यलब्धशरणेन सरोजवक्त्रे ।
अन्ते मयात्रभवतीं शरणं गतेन
पुष्पाञ्जलिश्चरणयोरयमम्ब कीर्णः ॥ ९ ॥

hantātisthabhavapāvakaśoṣitena
kutrāpyalabdhaśaraṇena sarojavaktre
ante mayātrabhavatīṃ śaraṇaṃ gatena
puṣpāñjaliścaraṇayorayamamba kīrṇaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 10

लक्ष्यासि देवि बहुजन्मतपोबलेन
लक्ष्मीशधातृपरिपूज्यपदास्तुजाते ।
आलक्ष्य रूपमरुणं तव विस्मितेन
पुष्पाञ्जलिश्चरणयोरयमम्ब कीर्णः ॥ १० ॥

lakṣyāsi devi bahujanmatapobalena
lakṣmīśadhātṛparipūjyapadāstujāte
ālakṣya rūpamaruṇaṃ tava vismitena
puṣpāñjaliścaraṇayorayamamba kīrṇaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 11

ह्रीङ्कारमेव शरणं जगतां वदन्ति
ह्रीङ्कारमेव परमं भुवने रहस्यम् ।
ह्रीङ्कारमेव सततं स्मरता मयाद्य
पुष्पाञ्जलिश्चरणयोरयमम्ब कीर्णः ॥ ११ ॥

hrīṅkārameva śaraṇaṃ jagatāṃ vadanti
hrīṅkārameva paramaṃ bhuvane rahasyam
hrīṅkārameva satataṃ smaratā mayādya
puṣpāñjaliścaraṇayorayamamba kīrṇaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 12

सर्वस्य देवि भुवनस्य निदानभूता
त्वय्येव सर्वमनघे विलयं गतं स्यात् ।
सञ्चिन्त्य चैतदधुना त्रिपुरे मया ते
पुष्पाञ्जलिश्चरणयोरमम्ब कीर्णः ॥ १२ ॥

sarvasya devi bhuvanasya nidānabhūtā
tvayyeva sarvamanaghe vilayaṃ gataṃ syāt
sañcintya caitadadhunā tripure mayā te
puṣpāñjaliścaraṇayoramamba kīrṇaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 13

कश्चिद्यदा भवनिहन्त्रि विचिन्तयेत्त्वां
दीनं तदैव हि कटाक्षयसे दृशा त्वम् ।
एवं विचिन्त्य भवतीं स्मरता मयाद्य
युष्पाञ्जलिश्चरणयोरमम्ब कीर्णः ॥ १३ ॥

kaścidyadā bhavanihantri vicintayettvāṃ
dīnaṃ tadaiva hi kaṭākṣayase dṛśā tvam
evaṃ vicintya bhavatīṃ smaratā mayādya
yuṣpāñjaliścaraṇayoramamba kīrṇaḥ

कश्चिद्यदाभवनिहन्त्रिविचिन्तयेत्त्वांदीनंतदैवहिकटाक्षयसेदृशात्वम्एवंविचिन्त्यभवतींस्मरतामयाद्ययुष्पाञ्जलिश्चरणयोरमम्बकीर्णः
हिन्दी अर्थ

हे संसार का नाश करने वाली, जब कोई दीन आपका ध्यान करता है, उसी क्षण आप उस पर कृपा-दृष्टि डालती हैं। ऐसा सोचकर और आज आपका स्मरण करते हुए मैं आपके चरणों में यह पुष्पांजलि चढ़ाता हूँ, माँ।

English sense

When anyone in distress thinks of you, destroyer of worldly life, you look on him at that very moment with a glance. Thinking so, and remembering you today, I scatter this handful of flowers at your feet, mother.

पदार्थ · word by word
कश्चिद्यदा
whoever, whenजो कोई, जब
भवनिहन्त्रि
destroyer of worldly lifeहे संसार का नाश करने वाली
विचिन्तयेत्त्वां
should think of youआपका ध्यान करे
दीनं
in distressदीन
तदैव
at that very momentउसी क्षण
हि
indeedही
कटाक्षयसे
you glance atआप देखती हैं
दृशा
with a glanceदृष्टि से
त्वम्
youआप
एवं
soऐसा
विचिन्त्य
having thoughtसोचकर
भवतीं
youआपको
स्मरता
by one who remembersस्मरण करते हुए
मयाद्य
by me todayमेरे द्वारा आज
युष्पाञ्जलिश्चरणयोरमम्ब
this handful of flowers at your feet, motherयह पुष्पांजलि आपके चरणों में, माँ
कीर्णः
is scatteredचढ़ाई गई है

Verse 14

लब्ध्वा त्वदीयचरणान्धुजमम्ब
जन्तुर्नावर्तते पुनरपि प्रभवाय लोके ।
वेदोक्तिमेवमसकृत्स्मरता मयाद्य
पुष्पालिश्चरणयोरयमम्ब कीर्णः ॥ १४ ॥

labdhvā tvadīyacaraṇāndhujamamba
janturnāvartate punarapi prabhavāya loke
vedoktimevamasakṛtsmaratā mayādya
puṣpāliścaraṇayorayamamba kīrṇaḥ

लब्ध्वात्वदीयचरणान्धुजमम्बजन्तुर्नावर्ततेपुनरपिप्रभवायलोकेवेदोक्तिमेवमसकृत्स्मरतामयाद्यपुष्पालिश्चरणयोरयमम्बकीर्णः
हिन्दी अर्थ

हे माँ, आपके चरण-कमल पाकर कोई जीव फिर इस लोक में जन्म लेने नहीं लौटता। वेद के इस वचन को आज बार-बार याद करते हुए मैं आपके चरणों में यह पुष्पांजलि चढ़ाता हूँ, माँ।

English sense

Having gained your lotus feet, mother, a living being does not come back again to be born in the world. Remembering this word of the Veda again and again today, I scatter this handful of flowers at your feet, mother.

पदार्थ · word by word
लब्ध्वा
having gainedपाकर
त्वदीयचरणान्धुजमम्ब
your lotus feet, motherआपके चरण-कमल, हे माँ
जन्तुर्नावर्तते
a living being does not returnजीव नहीं लौटता
पुनरपि
againफिर
प्रभवाय
for birthजन्म के लिए
लोके
in the worldलोक में
वेदोक्तिमेवमसकृत्स्मरता
this word of the Veda, again and again, one who remembersवेद का यह वचन बार-बार स्मरण करते हुए
मयाद्य
by me todayमेरे द्वारा आज
पुष्पालिश्चरणयोरयमम्ब
this handful of flowers at your feet, motherयह पुष्पांजलि आपके चरणों में, माँ
कीर्णः
is scatteredचढ़ाई गई है

Verse 15

ह्रीङ्कारमेव जपतां प्रतिवासरं च
ह्रीङ्कारमेव भजतां सकलेष्टसिद्ध्यै ।
ह्रीङ्कारमेव परमं शरणं गतेन
पुष्पाञ्जलिश्चरणयोरयमप्य कीर्णः ॥ १५ ॥

hrīṅkārameva japatāṃ prativāsaraṃ ca
hrīṅkārameva bhajatāṃ sakaleṣṭasiddhyai
hrīṅkārameva paramaṃ śaraṇaṃ gatena
puṣpāñjaliścaraṇayorayamapya kīrṇaḥ

ह्रीङ्कारमेवजपतांप्रतिवासरंचह्रीङ्कारमेवभजतांसकलेष्टसिद्ध्यैह्रीङ्कारमेवपरमंशरणंगतेनपुष्पाञ्जलिश्चरणयोरयमप्यकीर्णः
हिन्दी अर्थ

जो हर दिन केवल ह्रीं का जप करते हैं, जो सब इच्छाओं की सिद्धि के लिए केवल ह्रीं की उपासना करते हैं, सर्वोच्च ह्रीं की ही शरण में जाकर मैं आपके चरणों में यह पुष्पांजलि चढ़ाता हूँ, माँ।

English sense

For those who repeat only hrīṃ every day, for those who worship only hrīṃ to gain every wish, having gone for refuge to hrīṃ alone, the highest, I scatter this handful of flowers at your feet, mother.

पदार्थ · word by word
ह्रीङ्कारमेव
the syllable hrīṃ aloneह्रीं अक्षर ही
जपतां
of those who repeatजप करने वालों के
प्रतिवासरं
every dayहर दिन
च
andऔर
ह्रीङ्कारमेव
the syllable hrīṃ aloneह्रीं अक्षर ही
भजतां
of those who worshipउपासना करने वालों के
सकलेष्टसिद्ध्यै
for the success of every wishसब इच्छाओं की सिद्धि के लिए
ह्रीङ्कारमेव
the syllable hrīṃ aloneह्रीं अक्षर ही
परमं
the highestसर्वोच्च
शरणं
refugeशरण में
गतेन
by one who has goneगए हुए
पुष्पाञ्जलिश्चरणयोरयमप्य
this handful of flowers at your feet, motherयह पुष्पांजलि आपके चरणों में, माँ
कीर्णः
is scatteredचढ़ाई गई है

Verse 16

श्रीङ्कारमन्त्रकनकाब्जनिवासशीले
श्रीरूपधारिणि शिवो श्रितकल्पवल्लि ।
श्रीमद्गुहस्तुतमहाविभवे पुरेशि
पुष्पाञ्जलिश्चरणयोरयमम्ब कीर्णः ॥ १६ ॥

śrīṅkāramantrakanakābjanivāsaśīle
śrīrūpadhāriṇi śivo śritakalpavalli
śrīmadguhastutamahāvibhave pureśi
puṣpāñjaliścaraṇayorayamamba kīrṇaḥ

श्रीङ्कारमन्त्रकनकाब्जनिवासशीलेश्रीरूपधारिणिशिवोश्रितकल्पवल्लिश्रीमद्गुहस्तुतमहाविभवेपुरेशिपुष्पाञ्जलिश्चरणयोरयमम्बकीर्णः
हिन्दी अर्थ

श्रीं बीज के सुनहरे कमल में निवास करने वाली, श्री का रूप धारण करने वाली, हे शिवा, शरण में आए हुओं की कल्पलता, श्रीमान् गुह से स्तुत महान वैभव वाली, हे नगर की स्वामिनी! मैं आपके चरणों में यह पुष्पांजलि चढ़ाता हूँ, माँ।

English sense

You who dwell in the golden lotus of the syllable śrīṃ, who bear the form of Śrī, Śivā, wish-fulfilling vine for those who take refuge, of great glory praised by the revered Guha, Mistress of the city! I scatter this handful of flowers at your feet, mother.

पदार्थ · word by word
श्रीङ्कारमन्त्रकनकाब्जनिवासशीले
you who dwell in the golden lotus of the syllable śrīṃश्रीं बीज के सुनहरे कमल में निवास करने वाली
श्रीरूपधारिणि
you who bear the form of Śrīश्री का रूप धारण करने वाली
शिवो
Śivāहे शिवा
श्रितकल्पवल्लि
wish-fulfilling vine for those who take refugeशरण में आए हुओं की कल्पलता
श्रीमद्गुहस्तुतमहाविभवे
you of great glory praised by the revered Guhaश्रीमान् गुह से स्तुत महान वैभव वाली
पुरेशि
Mistress of the cityहे नगर की स्वामिनी
पुष्पाञ्जलिश्चरणयोरयमम्ब
this handful of flowers at your feet, motherयह पुष्पांजलि आपके चरणों में, माँ
कीर्णः
is scatteredचढ़ाई गई है
॥ इति श्रीत्रिपुरसुन्दरीपुष्पाञ्जलिस्तवः सम्पूर्णः ॥

Terms on this page

Shri Vidya श्री विद्या A Tantric tradition centered on the worship of the Goddess as Tripura Sundari via the Shri Yantra — its rituals like Shri Yantra Chakra Pujan are reserved for its own initiates.
Tripurasundari त्रिपुरसुंदरी The Goddess of Sri Vidya, before whom Lord Shiva is said to dance the Tandava in joyous ecstasy — distinct from the Mahavidya Tripura Bhairavi.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras