Śrī Vidyā · by Sāmarāja Dīkṣita (Satyānandanātha)

त्रिपुरसुन्दरीमानसपूजनस्तोत्रम्

Tripurasundari Manasa Pujana Stotram (Samaraja Dikshita) — Worship of the Goddess in the mind, in seventy verses

In a mental worship the whole pūjā is performed inside the mind: the house, the throne, the water, the ornaments and the lamps are all imagined and offered to Tripurasundari. Sāmarāja Dīkṣita, who is also called Satyānandanātha, follows the usual order of the sixteen offerings, then turns to praise: she is every Mahāvidyā, every element, every centre of the body, and the awareness behind all words.

Verse 1

अमृतजलधिमध्योल्लासिरत्नान्तरीप
प्रसृमरकिरणालीकल्पितोद्यानशोभे ।
सुरतरुनिकुरम्बस्पृष्टवातायनान्त
श्चलदलिपटलीभिः कॢप्तधूपादिकृत्ये ॥ १ ॥

amṛtajaladhimadhyollāsiratnāntarīpa
prasṛmarakiraṇālīkalpitodyānaśobhe
suratarunikurambaspṛṣṭavātāyanānta
ścaladalipaṭalībhiḥ kaॢptadhūpādikṛtye

अमृतजलधिमध्योल्लासिरत्नान्तरीपप्रसृमरकिरणालीकल्पितोद्यानशोभेसुरतरुनिकुरम्बस्पृष्टवातायनान्तश्चलदलिपटलीभिःकॢप्तधूपादिकृत्ये
हिन्दी अर्थ

उस भवन में जिसके उद्यान की शोभा अमृत के सागर के बीच चमकते रत्न-द्वीप से फैलती किरणों की पंक्तियों से बनी है, जहाँ चलते भौंरों के झुण्ड कल्पवृक्षों के गुच्छों के बीच से झरोखों को छूते हैं, और जहाँ धूप आदि की सेवाएँ सजी हैं,

English sense

In the house whose garden shines with lines of rays spreading from the jewel island in the middle of the ocean of nectar, where moving swarms of bees touch the windows through clusters of wish-fulfilling trees, and where incense and the other services are set out,

पदार्थ · word by word
अमृतजलधिमध्योल्लासिरत्नान्तरीपप्रसृमरकिरणालीकल्पितोद्यानशोभे
in the one whose garden's beauty is made of lines of rays spreading from the jewel island shining in the middle of the ocean of nectarजिसके उद्यान की शोभा अमृत-सागर के बीच चमकते रत्न-द्वीप से फैलती किरणों की पंक्तियों से बनी है
सुरतरुनिकुरम्बस्पृष्टवातायनान्तश्चलदलिपटलीभिः
where moving swarms of bees touch the windows through clusters of wish-fulfilling treesजहाँ चलते भौंरों के झुण्ड कल्पवृक्षों के गुच्छों के बीच से झरोखों को छूते हैं
कॢप्तधूपादिकृत्ये
where incense and the other services are set outजहाँ धूप आदि की सेवाएँ सजी हैं ;

Verse 2

मणिमयभवनेऽन्तःप्रौढमाणिक्यशाला
मधिवसति विशाला कापि ते रत्नवेदी ।
तदुपरिकृतवासं दत्तबालार्कहासं
दिशतु शुभमनन्ते देवि सिंहासनं ते ॥ २ ॥

maṇimayabhavane'ntaḥprauḍhamāṇikyaśālā
madhivasati viśālā kāpi te ratnavedī
taduparikṛtavāsaṃ dattabālārkahāsaṃ
diśatu śubhamanante devi siṃhāsanaṃ te

मणिमयभवनेऽन्तःप्रौढमाणिक्यशालामधिवसतिविशालाकापितेरत्नवेदीतदुपरिकृतवासंदत्तबालार्कहासंदिशतुशुभमनन्तेदेविसिंहासनंते
हिन्दी अर्थ

रत्नों के बने भवन के भीतर, विशाल माणिक्य-शाला में आपकी एक चौड़ी रत्न-वेदी है। उस पर रखा सिंहासन, जो नए सूर्य की हँसी देता है, हे अनन्त देवी, शुभ करे।

English sense

inside the house of jewels, in the great ruby hall, there is a wide jewelled platform of yours. May the lion-throne set on it, which gives the light smile of the young sun, bring good, endless Goddess.

पदार्थ · word by word
मणिमयभवनेऽन्तःप्रौढमाणिक्यशालामधिवसति
in the jewel-made house, within, in the great ruby hall there isरत्नों के बने भवन में, भीतर, महान माणिक्य-शाला में है
विशाला
wideचौड़ी
कापि
someकोई
ते
yourआपकी
रत्नवेदी
jewel platformरत्न-वेदी
तदुपरिकृतवासं
set on itउस पर रखा
दत्तबालार्कहासं
giving the smile of the young sunनए सूर्य की हँसी देने वाला
दिशतु
may it bringदे
शुभमनन्ते
good, endlessशुभ, हे अनन्त
देवि
Goddessदेवी
सिंहासनं
lion-throneसिंहासन
ते
yourआपका ;

Verse 3

तदुपरि धृतनानाहेतिभूषाश्मरश्मि
व्यतिकरपुनरुक्तीभूतरम्योत्तरीयाम् ।
गलदमलदयाम्भःसिक्तभक्तप्ररोहां
प्रणवनलिनभृङ्गीं भावये ज्ञानभङ्गीम् ॥ ३ ॥

tadupari dhṛtanānāhetibhūṣāśmaraśmi
vyatikarapunaruktībhūtaramyottarīyām
galadamaladayāmbhaḥsiktabhaktaprarohāṃ
praṇavanalinabhṛṅgīṃ bhāvaye jñānabhaṅgīm

तदुपरिधृतनानाहेतिभूषाश्मरश्मिव्यतिकरपुनरुक्तीभूतरम्योत्तरीयाम्गलदमलदयाम्भःसिक्तभक्तप्ररोहांप्रणवनलिनभृङ्गींभावयेज्ञानभङ्गीम्
हिन्दी अर्थ

उसके ऊपर मैं उनका ध्यान करता हूँ जो अनेक शस्त्र और आभूषण धारण करती हैं, जिनके रत्नों की किरणें मिलकर उनके सुन्दर उत्तरीय को दुगुना चमकाती हैं, जो बहती निर्मल करुणा-जल से भक्तों के अंकुरों को सींचती हैं, ओंकार-कमल की भ्रमरी, ज्ञान की लहर।

English sense

Above it I contemplate her who wears many weapons and ornaments, whose gem-rays mingling make her lovely upper cloth shine doubly, who waters the sprouts of her devotees with the flowing pure water of kindness, the bee on the lotus of the sacred syllable Om, a wave of knowledge.

पदार्थ · word by word
तदुपरि
above itउसके ऊपर
धृतनानाहेतिभूषाश्मरश्मिव्यतिकरपुनरुक्तीभूतरम्योत्तरीयाम्
her whose lovely upper cloth shines doubly with the mingled rays of the gems of the many weapons and ornaments she wearsजिनका सुन्दर उत्तरीय अनेक शस्त्र-आभूषणों के रत्नों की मिली किरणों से दुगुना चमकता है
गलदमलदयाम्भःसिक्तभक्तप्ररोहां
who waters the sprouts of her devotees with the flowing pure water of kindnessजो बहते निर्मल करुणा-जल से भक्तों के अंकुरों को सींचती हैं
प्रणवनलिनभृङ्गीं
the bee on the lotus of Omओंकार-कमल की भ्रमरी को
भावये
I contemplateमैं ध्यान करता हूँ
ज्ञानभङ्गीम्
a wave of knowledgeज्ञान की लहर को ;

Verse 4

द्रुहिणहरिहराणां मौलिसञ्चारशीलं
मणिघटितविभूषारश्मिनिर्णेजितं च ।
निजमतिदृषदाहं भक्तिगङ्गापयोभिः
पदयुगममलं ते देवि निर्णेजयामि ॥ ४ ॥

druhiṇahariharāṇāṃ maulisañcāraśīlaṃ
maṇighaṭitavibhūṣāraśminirṇejitaṃ ca
nijamatidṛṣadāhaṃ bhaktigaṅgāpayobhiḥ
padayugamamalaṃ te devi nirṇejayāmi

द्रुहिणहरिहराणांमौलिसञ्चारशीलंमणिघटितविभूषारश्मिनिर्णेजितंचनिजमतिदृषदाहंभक्तिगङ्गापयोभिःपदयुगममलंतेदेविनिर्णेजयामि
हिन्दी अर्थ

आपके निर्मल चरण-युगल, जो ब्रह्मा, विष्णु और शिव के मुकुटों पर विचरते हैं और उनके रत्न-आभूषणों की किरणों से धुले हैं, उन्हें हे देवी, मैं अपनी बुद्धि की शिला पर घिसकर भक्ति-गङ्गा के जल से धोता हूँ।

English sense

Your spotless pair of feet, which move over the crowns of Brahmā, Viṣṇu and Śiva and are washed by the rays of their jewelled ornaments, I wash, Goddess, with the waters of the Gaṅgā of devotion, having ground them on the stone of my own mind.

पदार्थ · word by word
द्रुहिणहरिहराणां
of Brahmā, Viṣṇu and Śivaब्रह्मा, विष्णु और शिव के
मौलिसञ्चारशीलं
which move over the crownsजो मुकुटों पर विचरते हैं
मणिघटितविभूषारश्मिनिर्णेजितं
washed by the rays of jewelled ornamentsरत्न-आभूषणों की किरणों से धुले
च
andऔर
निजमतिदृषदाहं
ground on the stone of my own mindअपनी बुद्धि की शिला पर घिसा हुआ
भक्तिगङ्गापयोभिः
with the waters of the Gaṅgā of devotionभक्ति-गङ्गा के जल से
पदयुगममलं
the spotless pair of feetनिर्मल चरण-युगल
ते
yourआपके
देवि
Goddessहे देवी
निर्णेजयामि
I washमैं धोता हूँ ;

Verse 5

गरुडमणिमयूखस्पर्धिदूर्वासनाथैः
कुशशिशुपरिजुष्टैः स्फीतसिद्धार्थसार्थैः ।
उपहितसितगन्धैः साक्षतैर्वारिभिस्ते
जननि चरणपद्मे पाद्यमाद्यं ददामि ॥ ५ ॥

garuḍamaṇimayūkhaspardhidūrvāsanāthaiḥ
kuśaśiśuparijuṣṭaiḥ sphītasiddhārthasārthaiḥ
upahitasitagandhaiḥ sākṣatairvāribhiste
janani caraṇapadme pādyamādyaṃ dadāmi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

फलकुसुमसनाथं नूत्नरत्नप्ररोहं
मलयजरसदिग्धं स्निग्धमुग्धाक्षतं च ।
दरनियमितभक्तानीकवाञ्छाप्रदाने
करसरसिरुहेऽस्मिन्नर्ध्यमर्घ्ये ददामि ॥ ६ ॥

phalakusumasanāthaṃ nūtnaratnaprarohaṃ
malayajarasadigdhaṃ snigdhamugdhākṣataṃ ca
daraniyamitabhaktānīkavāñchāpradāne
karasarasiruhe'sminnardhyamarghye dadāmi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 7

शिशिरकिरणजातीपत्रदेवप्रसून
स्फुटितदलनवैलाक्रान्तकक्कोलगन्धम् ।
शिशिरममलमेतद्बद्धपीयूवसख्यं
सलिलमखिलमातस्त्वं प्रसन्नाऽऽचमेथाः ॥ ७ ॥

śiśirakiraṇajātīpatradevaprasūna
sphuṭitadalanavailākrāntakakkolagandham
śiśiramamalametadbaddhapīyūvasakhyaṃ
salilamakhilamātastvaṃ prasannā''camethāḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 8

नवमणिहयपीठे प्रेतपद्मस्थितापि
प्रपदतरलशोभास्पृष्टसद्विष्टरश्रि ।
दधिमधुघृतमिश्रं त्रिर्विराजोपनीतं
शशिमुखि मधुपर्कं त्वं मुखान्तर्नयेथाः ॥ ८ ॥

navamaṇihayapīṭhe pretapadmasthitāpi
prapadataralaśobhāspṛṣṭasadviṣṭaraśri
dadhimadhughṛtamiśraṃ trirvirājopanītaṃ
śaśimukhi madhuparkaṃ tvaṃ mukhāntarnayethāḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 9

पुनराचमनं कार्यं जगज्जननि सुव्रते ।
त्वच्छिक्षितेन मार्गेण यतो लोकः प्रवर्तते ॥ ९ ॥

punarācamanaṃ kāryaṃ jagajjanani suvrate
tvacchikṣitena mārgeṇa yato lokaḥ pravartate

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 10

त्वरितसहचरीभिर्दत्तहस्तावलम्बं
चरणनलिनमेतत्पादुकास्थं विधाय ।
प्रविश विविधशालं स्नानगेहान्तरालं
पशुपतिसहितैवाभ्यङ्गमङ्गीकुरुष्व ॥ १० ॥

tvaritasahacarībhirdattahastāvalambaṃ
caraṇanalinametatpādukāsthaṃ vidhāya
praviśa vividhaśālaṃ snānagehāntarālaṃ
paśupatisahitaivābhyaṅgamaṅgīkuruṣva

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 11

अपि रसिकविगीतं भक्तचित्तानुमत्यै
सदयहृदयभावे स्नाहि पञ्चामृतेन ।
शशिमृगमदमुस्तागारसिद्धार्थचूर्णैः
कुसुमजलविमिश्चैः स्वैरमुद्वर्तयाङ्गम् ॥ ११ ॥

api rasikavigītaṃ bhaktacittānumatyai
sadayahṛdayabhāve snāhi pañcāmṛtena
śaśimṛgamadamustāgārasiddhārthacūrṇaiḥ
kusumajalavimiścaiḥ svairamudvartayāṅgam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 12

परिजनपरिमृष्टे त्वच्छरीरे न याव
च्छिशिरसलिलधारां कापि चिक्षप तावत् ।
उदयिनि जनमातः सीत्कृते बद्धभावै
स्त्रिपुरमथनहासैर्व्रीडितं क्रीडितं ते ॥ १२ ॥

parijanaparimṛṣṭe tvaccharīre na yāva
cchiśirasaliladhārāṃ kāpi cikṣapa tāvat
udayini janamātaḥ sītkṛte baddhabhāvai
stripuramathanahāsairvrīḍitaṃ krīḍitaṃ te

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 13

अथ विमलितरत्नस्वर्णदुर्वर्णकुम्भै
स्त्रिभुवनगततीर्थानीतपानीयपूर्णैः ।
स्नपयति सुरनारीवृन्दमेतत्तथापि
प्रणयजलमिदं नः स्नानकृत्यं करोतु ॥ १३ ॥

atha vimalitaratnasvarṇadurvarṇakumbhai
stribhuvanagatatīrthānītapānīyapūrṇaiḥ
snapayati suranārīvṛndametattathāpi
praṇayajalamidaṃ naḥ snānakṛtyaṃ karotu

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 14

विमलधवलचीनप्रच्छदप्रावृताङ्ग्या
स्तव शिरसिरुहेभ्यो निर्हरेऽम्बाम्बुबिन्दुन् ।
अगरुशकलधूपैर्धूप्यतां चाङ्गमङ्गं
सह पशुपतिना त्वं याहि वासोगृहान्तः ॥ १४ ॥

vimaladhavalacīnapracchadaprāvṛtāṅgyā
stava śirasiruhebhyo nirhare'mbāmbubindun
agaruśakaladhūpairdhūpyatāṃ cāṅgamaṅgaṃ
saha paśupatinā tvaṃ yāhi vāsogṛhāntaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 15

नवविमलविचित्रे वाससी नूत्नरत्न
द्युतिकृतपुनरुक्तायामसंशोभिनी ते ।
अथ कुचपरिणाहाच्छादिनीं शुम्भनेत्र
त्रितयभवदसूयां कञ्चुकीमर्पयामि ॥ १५ ॥

navavimalavicitre vāsasī nūtnaratna
dyutikṛtapunaruktāyāmasaṃśobhinī te
atha kucapariṇāhācchādinīṃ śumbhanetra
tritayabhavadasūyāṃ kañcukīmarpayāmi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 16

नहनमपि कचनां कङ्कतीभिर्विधाय
ग्रथितमणिविभूषां देवि वेणीं करोमि ।
निहितनवकिरीटालम्बिमुत्तबालताभि
स्ततबहलमयूखां चन्द्रलेखा विदध्याम् ॥ १६ ॥

nahanamapi kacanāṃ kaṅkatībhirvidhāya
grathitamaṇivibhūṣāṃ devi veṇīṃ karomi
nihitanavakirīṭālambimuttabālatābhi
statabahalamayūkhāṃ candralekhā vidadhyām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 17

अलिकतलविलम्बिस्फीतसीमन्तमुक्ता
सरणिधटितहीरास्पष्टचन्द्रात्ततन्द्रे ।
विविधमणिगणाङ्कोत्तंससंश्लिष्यदश्मा
श्रवणयुगविभूषा देवि तोषाय भूयात् ॥ १७ ॥

alikatalavilambisphītasīmantamuktā
saraṇidhaṭitahīrāspaṣṭacandrāttatandre
vividhamaṇigaṇāṅkottaṃsasaṃśliṣyadaśmā
śravaṇayugavibhūṣā devi toṣāya bhūyāt

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 18

विविधविरचनाभिर्भिन्नभिन्ना विभूषा
जनयतु तव कण्ठे देवि कामप्यभिख्याम् ।
गुणिनमपि गिरीशश्लेपदत्तान्तरायं
कठिनकुचयुगाग्रे हारमारोपयामि ॥ १८ ॥

vividhaviracanābhirbhinnabhinnā vibhūṣā
janayatu tava kaṇṭhe devi kāmapyabhikhyām
guṇinamapi girīśaślepadattāntarāyaṃ
kaṭhinakucayugāgre hāramāropayāmi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 19

दरतरलविलम्बिस्वर्णसूत्रान्तगुच्छे
जननि तव दिशेतामङ्गदे शर्मकर्म ।
अथ वलयमणीनां रश्मिसम्भिन्नमुद्रां
जनयतु पुनरुक्तां शृङ्खलामन्तरीणाम् ॥ १९ ॥

darataralavilambisvarṇasūtrāntagucche
janani tava diśetāmaṅgade śarmakarma
atha valayamaṇīnāṃ raśmisambhinnamudrāṃ
janayatu punaruktāṃ śṛṅkhalāmantarīṇām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 20

मणिमयरशनाधःक्षुद्रघण्टानिनादा
मणितगुणनिकानां स्मारकाः स्युः शिवस्य ।
मरकतमणिजातं मञ्जुमञ्जीरयुग्मं
रचयतु शशिमौले रञ्जनं सिञ्जितेन ॥ २० ॥

maṇimayaraśanādhaḥkṣudraghaṇṭāninādā
maṇitaguṇanikānāṃ smārakāḥ syuḥ śivasya
marakatamaṇijātaṃ mañjumañjīrayugmaṃ
racayatu śaśimaule rañjanaṃ siñjitena

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 21

अरुणमणिकृतानामङ्गुलीभूषणानां
प्रभवतु पदमुस्रैर्लाक्षया रञ्जितं ते ।
मृगमदरचितायां पत्रभङ्गीलताया
मनुभवतु दृगन्तो बन्धनं भूतभर्तुः ॥ २१ ॥

aruṇamaṇikṛtānāmaṅgulībhūṣaṇānāṃ
prabhavatu padamusrairlākṣayā rañjitaṃ te
mṛgamadaracitāyāṃ patrabhaṅgīlatāyā
manubhavatu dṛganto bandhanaṃ bhūtabhartuḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 22

भज जननि हरिद्रां दत्तहारिद्रमुद्रां
कुसुमसलिलतैलाक्रान्तकाश्मीरकोशाम् ।
अथ नसि कुरु मुक्तां दन्तवासोऽनुषक्तां
स्मितरुचिपुनरुक्तां नन्दितानेकभक्ताम् ॥ २२ ॥

bhaja janani haridrāṃ dattahāridramudrāṃ
kusumasalilatailākrāntakāśmīrakośām
atha nasi kuru muktāṃ dantavāso'nuṣaktāṃ
smitarucipunaruktāṃ nanditānekabhaktām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 23

सहजनलिननीले खञ्जने खञ्जनानां
भवनिगडगतानां मोचने लोचने ते ।
जननि गिरिशचेतोरञ्जने मन्दमन्दं
मसृणिमसृणितैस्तैरञ्जनैरञ्जनेयम् ॥ २३ ॥

sahajanalinanīle khañjane khañjanānāṃ
bhavanigaḍagatānāṃ mocane locane te
janani giriśacetorañjane mandamandaṃ
masṛṇimasṛṇitaistairañjanairañjaneyam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 24

प्रणतिभिरुपनीतं दीप्तलालाटनेत्र
प्रतिभटमिव शम्भोर्मृत्युबाधाविरोधि ।
शशिन इव मुखेन्दोर्भेदकः कोऽपि धर्मो
जनयतु मुदमुच्चैः कुङ्कुमं रङ्कुनेत्रे ॥ २४ ॥

praṇatibhirupanītaṃ dīptalālāṭanetra
pratibhaṭamiva śambhormṛtyubādhāvirodhi
śaśina iva mukhendorbhedakaḥ ko'pi dharmo
janayatu mudamuccaiḥ kuṅkumaṃ raṅkunetre

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 25

युगपदुपगतेन्द्रोपेन्द्ररुद्रादिमौलि
स्थलमुकुटविघट्टच्चण्डदण्डाभिघातैः ।
कृतसरणिरजस्रक्रुद्धदौवारिकैस्ते
जननि भव विभूषा प्रेतपद्मासनस्य ॥ २५ ॥

yugapadupagatendropendrarudrādimauli
sthalamukuṭavighaṭṭaccaṇḍadaṇḍābhighātaiḥ
kṛtasaraṇirajasrakruddhadauvārikaiste
janani bhava vibhūṣā pretapadmāsanasya

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 26

अहमहमिकयाधः पातुकानां सुराणां
प्रपदमपि शरीरे देवि संयोज्य शीघ्रम् ।
करुणरसमयीनां लोचनान्तश्छटानां
कतिपयवलनाभिर्देहि पूजावकाशम् ॥ २६ ॥

ahamahamikayādhaḥ pātukānāṃ surāṇāṃ
prapadamapi śarīre devi saṃyojya śīghram
karuṇarasamayīnāṃ locanāntaśchaṭānāṃ
katipayavalanābhirdehi pūjāvakāśam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 27

अगरुघुसृणचोरीशीरगोरोचनाभिः
मलयजमृगनाभिस्फीतकर्पूरपूरैः ।
कुसुमसलिलघृष्टैः कल्पयित्वाङ्गरागं
पटुतरपटवासैर्वासये तेऽङ्गकानि ॥ २७ ॥

agarughusṛṇacorīśīragorocanābhiḥ
malayajamṛganābhisphītakarpūrapūraiḥ
kusumasalilaghṛṣṭaiḥ kalpayitvāṅgarāgaṃ
paṭutarapaṭavāsairvāsaye te'ṅgakāni

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 28

कमलकुमुदमल्लीमालतीकुन्दजाती
बकुलकनकनीपाशोकचाम्पेयकाद्यैः ।
मरुबकतुलसीभिः केतकीबिल्वपत्रैः
दमनकशतपत्रैरर्चये त्वत्पदाब्जम् ॥ २८ ॥

kamalakumudamallīmālatīkundajātī
bakulakanakanīpāśokacāmpeyakādyaiḥ
marubakatulasībhiḥ ketakībilvapatraiḥ
damanakaśatapatrairarcaye tvatpadābjam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 29

हारशेखरवतंसशाटिकाप्रच्छकातुलितकञ्चुकीमुखैः ।
मण्डपैर्जवनिकाभिरुच्चकैः कौसुमैस्तव मुदं कदम्बये ॥ २९ ॥

hāraśekharavataṃsaśāṭikāpracchakātulitakañcukīmukhaiḥ
maṇḍapairjavanikābhiruccakaiḥ kausumaistava mudaṃ kadambaye

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 30

कनकमयहसन्तीकोटिमध्यस्थितानां
मृदुपवनधुतानां दीप्तवैश्वानराणाम् ।
अगरुमुपरि हुत्वा गुग्गुलुं सर्जखण्डान्
घृतजतुपरिमिश्रं त्वां शिवे धूपयामि ॥ ३० ॥

kanakamayahasantīkoṭimadhyasthitānāṃ
mṛdupavanadhutānāṃ dīptavaiśvānarāṇām
agarumupari hutvā gugguluṃ sarjakhaṇḍān
ghṛtajatuparimiśraṃ tvāṃ śive dhūpayāmi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 31

धूपवर्तितरमन्तरान्तरा गन्धतैलपरिपूर्णदीपिकाः ।
आवहन्तु तव पार्श्वयोस्तरामम्बिके जवनिकापटश्रियम् ॥ ३१ ॥

dhūpavartitaramantarāntarā gandhatailaparipūrṇadīpikāḥ
āvahantu tava pārśvayostarāmambike javanikāpaṭaśriyam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 32

सुरसुरभिजसर्पिःपूरिते रत्नपात्रे
हिमकिरणरजोभिर्लोडितां तूलवर्तीम् ।
तरुणदहनयुक्तामम्ब कृत्वा ददेयं
निरयनिरसनाय प्रस्फुरन्तं प्रदीपम् ॥ ३२ ॥

surasurabhijasarpiḥpūrite ratnapātre
himakiraṇarajobhirloḍitāṃ tūlavartīm
taruṇadahanayuktāmamba kṛtvā dadeyaṃ
nirayanirasanāya prasphurantaṃ pradīpam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 33

रजतकनकहीराद्यश्मपात्रेषु मातः
विविधरससनाथैश्चोष्यलेह्यप्रपेयैः ।
उपाहितबहुभक्ष्यैर्व्यञ्जनैश्चारुखाद्यैः
जठरदहनतृप्तिं नित्यतृप्ते चरेथाः ॥ ३३ ॥

rajatakanakahīrādyaśmapātreṣu mātaḥ
vividharasasanāthaiścoṣyalehyaprapeyaiḥ
upāhitabahubhakṣyairvyañjanaiścārukhādyaiḥ
jaṭharadahanatṛptiṃ nityatṛpte carethāḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 34

परस्परकुतूहलैः कवलदानरूपैः शिवे
पुराणतरुणौ युवां चरतमत्र लीलाशितम् ।
सुगन्धि सलिलं तथा पिबतमेणनाभीरसैः
सकेसरनिशाकरै रचयतं करोद्वर्तनम् ॥ ३४ ॥

parasparakutūhalaiḥ kavaladānarūpaiḥ śive
purāṇataruṇau yuvāṃ caratamatra līlāśitam
sugandhi salilaṃ tathā pibatameṇanābhīrasaiḥ
sakesaraniśākarai racayataṃ karodvartanam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 35

पनसकदलजम्बूकर्कटीहारहूरामलक
बदरनिम्बूदुम्बरैर्बीजपूरैः ।
अमृतलकुचबिल्वैर्दाडिमीनालिकेरै
रुचिरुचितफलैस्ते वर्धतां बद्धरागा ॥ ३५ ॥

panasakadalajambūkarkaṭīhārahūrāmalaka
badaranimbūdumbarairbījapūraiḥ
amṛtalakucabilvairdāḍimīnālikerai
rucirucitaphalaiste vardhatāṃ baddharāgā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 36

शशिकरधवलानां नागवल्लीदलानां
क्रमुककदरजातीचन्द्रसंयोगभाजाम् ।
मृगमदसुरसूनुस्फीतचूर्णावृतानां
भजतु जननि रागं त्वन्मुखाम्भोजमेतत् ॥ ३६ ॥

śaśikaradhavalānāṃ nāgavallīdalānāṃ
kramukakadarajātīcandrasaṃyogabhājām
mṛgamadasurasūnusphītacūrṇāvṛtānāṃ
bhajatu janani rāgaṃ tvanmukhāmbhojametat

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 37

कनकभरितपृथ्वीं मानुषानन्दमाहु
स्तदुपरि शतकोटिक्रामुकानन्दमाहुः ।
जननि तव ददेयं दक्षिणां कां तथापि
प्रथय मयि दृगन्तं दक्षिणावीक्षणेन ॥ ३७ ॥

kanakabharitapṛthvīṃ mānuṣānandamāhu
stadupari śatakoṭikrāmukānandamāhuḥ
janani tava dadeyaṃ dakṣiṇāṃ kāṃ tathāpi
prathaya mayi dṛgantaṃ dakṣiṇāvīkṣaṇena

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 38

त्रिभुवनकुहरेऽस्मिन्पूरिते वेणुवीणा
पटुपटहकझिल्लीतालघण्टानिनादैः ।
उरगसुरवधूभिर्गीयमानं समन्तात्
जनयतु पदमुच्चैर्देवि नीराजनं ते ॥ ३८ ॥

tribhuvanakuhare'sminpūrite veṇuvīṇā
paṭupaṭahakajhillītālaghaṇṭāninādaiḥ
uragasuravadhūbhirgīyamānaṃ samantāt
janayatu padamuccairdevi nīrājanaṃ te

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 39

प्राणेषु पञ्चसु निधाय षडात्मवृत्ति
वर्तीश्चिदग्निपरिचुम्बितजातशोभाः ।
नीराजयामि भवतीं भवतीव्रताप
निर्वापहेतुमधुना मधुनाऽलसाक्षि ॥ ३९ ॥

prāṇeṣu pañcasu nidhāya ṣaḍātmavṛtti
vartīścidagniparicumbitajātaśobhāḥ
nīrājayāmi bhavatīṃ bhavatīvratāpa
nirvāpahetumadhunā madhunā'lasākṣi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 40

उरगतुरगहंसकेकिशालूरभृङ्गी
मदकलकलविङ्कीश्येनपारावतानाम् ।
गतिभिरुपचितोऽयं मौलितः पादमूलं
हरतु दुरितजातं देवि कर्पूरदीपः ॥ ४० ॥

uragaturagahaṃsakekiśālūrabhṛṅgī
madakalakalaviṅkīśyenapārāvatānām
gatibhirupacito'yaṃ maulitaḥ pādamūlaṃ
haratu duritajātaṃ devi karpūradīpaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 41

जय देवि जय देवि जय विश्वाधारे
दीनानाथोद्धरणप्रवणे जनसारे ।
त्वत्पदपद्मे पद्मे विधृतव्यापारे
मयि दीने कुरु करुणां करुणामृतपारे ॥ ४१ ॥

jaya devi jaya devi jaya viśvādhāre
dīnānāthoddharaṇapravaṇe janasāre
tvatpadapadme padme vidhṛtavyāpāre
mayi dīne kuru karuṇāṃ karuṇāmṛtapāre

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 42

अमृतोदधिमध्यस्थितनवरत्नद्वीपे
विष्वग्विकसितसुरतरुनवचम्पकनीपे ।
नानाकुसुमामोदिनि विधुतागरुधूपे
चिन्तामणिभवनेऽङ्गनतिष्ठत्सुरभूपे ॥ ४२ ॥

amṛtodadhimadhyasthitanavaratnadvīpe
viṣvagvikasitasuratarunavacampakanīpe
nānākusumāmodini vidhutāgarudhūpe
cintāmaṇibhavane'ṅganatiṣṭhatsurabhūpe

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 43

माणिक्योज्ज्वलचत्वरसिंहासनशोभे
शवपञ्चकमञ्चेऽञ्चितजनलोचनलोभे ।
सुश्वेतातपवारणचलचामरदम्भे
ध्याये भवतीमनिशं कृतजगदारम्भे ॥ ४३ ॥

māṇikyojjvalacatvarasiṃhāsanaśobhe
śavapañcakamañce'ñcitajanalocanalobhe
suśvetātapavāraṇacalacāmaradambhe
dhyāye bhavatīmaniśaṃ kṛtajagadārambhe

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 44

दलितजपाकुसुमोपमवसनच्छन्नाङ्गीं
तरुणारुणकरुणप्रदकिरणावलिभङ्गीम् ।
दधतीं रचनां नयने यमुनातारङ्गीं
कलयन्तीं कुचकोशे सुषमां नारङ्गीम् ॥ ४४ ॥

dalitajapākusumopamavasanacchannāṅgīṃ
taruṇāruṇakaruṇapradakiraṇāvalibhaṅgīm
dadhatīṃ racanāṃ nayane yamunātāraṅgīṃ
kalayantīṃ kucakośe suṣamāṃ nāraṅgīm

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 45

शरपञ्चकबाणासनसृणिपाशोल्लसितां
मलयानिलपरिवाददमुखपद्मश्वसिताम् ।
बालामृतकरमण्डितचूडातटमीहतां
ज्योतिस्त्रितयालङ्कृतनयनत्रयसहिताम् ॥ ४५ ॥

śarapañcakabāṇāsanasṛṇipāśollasitāṃ
malayānilaparivādadamukhapadmaśvasitām
bālāmṛtakaramaṇḍitacūḍātaṭamīhatāṃ
jyotistritayālaṅkṛtanayanatrayasahitām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 46

पशुपतियन्त्रणपटुतररोमावलियूपां
मन्मथतस्करगुप्तिक्षमनाभीकूपाम् ।
प्रपदालम्बिशिखामणिवृन्दारकभूपां
कमलासनहरिहरमुखचिन्त्यामितरूपाम् ॥ ४६ ॥

paśupatiyantraṇapaṭutararomāvaliyūpāṃ
manmathataskaraguptikṣamanābhīkūpām
prapadālambiśikhāmaṇivṛndārakabhūpāṃ
kamalāsanahariharamukhacintyāmitarūpām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 47

काली बगला बाला तारा भुवनेशी
वाराही मातङ्गी कमला वचनेशी ।
छिन्ना दुर्गा गङ्गा काशी कामेशी
त्वत्तो नान्यत्किञ्चित्त्वं चिद्रसपेशी ॥ ४७ ॥

kālī bagalā bālā tārā bhuvaneśī
vārāhī mātaṅgī kamalā vacaneśī
chinnā durgā gaṅgā kāśī kāmeśī
tvatto nānyatkiñcittvaṃ cidrasapeśī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 48

त्वं भूमिस्त्वं सलिलं त्वं तेजः प्रबलं
त्वं वायुस्त्वं व्योम त्वं चित्तं विमलम् ।
त्वं जीवस्त्वं चेशस्त्वं ब्रह्मास्यमलं
सत्यानृतयोरन्यत्त्वत्तः किं सकलम् ॥ ४८ ॥

tvaṃ bhūmistvaṃ salilaṃ tvaṃ tejaḥ prabalaṃ
tvaṃ vāyustvaṃ vyoma tvaṃ cittaṃ vimalam
tvaṃ jīvastvaṃ ceśastvaṃ brahmāsyamalaṃ
satyānṛtayoranyattvattaḥ kiṃ sakalam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 49

कुलकुण्डे त्वं कुरुषे शयने प्रस्वापं
स्वाधिष्ठाने मिहिरायुतदीधितितापम् ।
नीला नाभौ कण्ठे शशिभा हृतपापं
वर्षस्यमृतं बिन्दावानन्दावापम् ॥ ४९ ॥

kulakuṇḍe tvaṃ kuruṣe śayane prasvāpaṃ
svādhiṣṭhāne mihirāyutadīdhititāpam
nīlā nābhau kaṇṭhe śaśibhā hṛtapāpaṃ
varṣasyamṛtaṃ bindāvānandāvāpam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 50

त्वत्पदपद्मे चित्तं त्रिपुरे मे रमतां
तत्रैव प्रतिवेलं मौलिर्मे नमताम् ।
यातायातक्लेशः सद्यः संशमतां
याचे भूयो भूयो भवता मे भवताम् ॥ ५० ॥

tvatpadapadme cittaṃ tripure me ramatāṃ
tatraiva prativelaṃ maulirme namatām
yātāyātakleśaḥ sadyaḥ saṃśamatāṃ
yāce bhūyo bhūyo bhavatā me bhavatām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 51

नृत्यति गायति सुरसं सुरनारीवृन्दे
करतालीदानोत्सुकसुरविततानन्दे ।
नीराजनकाले तव मुनिजननुतवेदे
चरणानतसम्राजः परिहृतभवखेदे ॥ ५१ ॥

nṛtyati gāyati surasaṃ suranārīvṛnde
karatālīdānotsukasuravitatānande
nīrājanakāle tava munijananutavede
caraṇānatasamrājaḥ parihṛtabhavakhede

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 52

मिलदलिपटलीभिः केवलं घ्रातपूर्वः
स्फुटितकुसुमगर्भः स्वैरसञ्चारिणीभिः ।
उपहितपटवासः पुष्पधूलीकदम्बैः
प्रभवतु पदपाती देवि पुष्पाञ्जलिस्ते ॥ ५२ ॥

miladalipaṭalībhiḥ kevalaṃ ghrātapūrvaḥ
sphuṭitakusumagarbhaḥ svairasañcāriṇībhiḥ
upahitapaṭavāsaḥ puṣpadhūlīkadambaiḥ
prabhavatu padapātī devi puṣpāñjaliste

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 53

सकृदपि विनताङ्घ्रिस्त्वां परिक्रम्य मातः
भवति मखफलेषु क्षीणलोभं मनो नः ।
सरसिजमकरन्दास्वादतृप्तो मिलिन्दः
क्वचिदपि पिचुमन्दे चित्तवृत्तिं तनोति ॥ ५३ ॥

sakṛdapi vinatāṅghristvāṃ parikramya mātaḥ
bhavati makhaphaleṣu kṣīṇalobhaṃ mano naḥ
sarasijamakarandāsvādatṛpto milindaḥ
kvacidapi picumande cittavṛttiṃ tanoti

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 54

जननि खलकपोतन्यायतः पातुकाना
मधिपदकमलं ते मन्दवृन्दारकाणाम् ।
भवतु नयनयोस्ते गोचरः क्वानतिर्मे
न लसति पुनरुच्चेः स्वैरमुद्ग्रीविका चेत् ॥ ५४ ॥

janani khalakapotanyāyataḥ pātukānā
madhipadakamalaṃ te mandavṛndārakāṇām
bhavatu nayanayoste gocaraḥ kvānatirme
na lasati punarucceḥ svairamudgrīvikā cet

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 55

विमलमुकुरबिम्बं पुण्डरीकातपत्रं
शिशिरकरसमाने चामरे चामरेशि ।
करितुरगकदम्बं शक्तिभिर्दिश्यमानं
जनय सफलमञ्चल्लोचनालोचनाभिः ॥ ५५ ॥

vimalamukurabimbaṃ puṇḍarīkātapatraṃ
śiśirakarasamāne cāmare cāmareśi
karituragakadambaṃ śaktibhirdiśyamānaṃ
janaya saphalamañcallocanālocanābhiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 56

अथ कृतपरिवाराभ्यर्चनं ते समर्प्य
स्तुतिभिरनुपमाभिः पावये स्वां रसज्ञाम् ।
यदपि न रविरश्मिः स्वोपकारं विधत्ते
तदपि कमलमालाम्लानहानिं तनोति ॥ ५६ ॥

atha kṛtaparivārābhyarcanaṃ te samarpya
stutibhiranupamābhiḥ pāvaye svāṃ rasajñām
yadapi na raviraśmiḥ svopakāraṃ vidhatte
tadapi kamalamālāmlānahāniṃ tanoti

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 57

श्रवसि विशति यस्य त्वन्मनोरेकवर्णः
सकृदपि विधियोगादम्बिके मानवस्य ।
लघुतरफलमेतद्यत्त्रिवर्गाश्रयत्वं
परिचरति पुरस्तात्पूरुषार्थश्चतुर्थः ॥ ५७ ॥

śravasi viśati yasya tvanmanorekavarṇaḥ
sakṛdapi vidhiyogādambike mānavasya
laghutaraphalametadyattrivargāśrayatvaṃ
paricarati purastātpūruṣārthaścaturthaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 58

हृदयकमलमध्ये त्वां समानीय मातः
पवनभरितनाडीरन्ध्रमुद्राविधिज्ञाः ।
दधति परमधन्याः कुण्डलीस्पर्शहृष्य
च्छशिगलदमृतौघप्लावजन्यप्रमोदम् ॥ ५८ ॥

hṛdayakamalamadhye tvāṃ samānīya mātaḥ
pavanabharitanāḍīrandhramudrāvidhijñāḥ
dadhati paramadhanyāḥ kuṇḍalīsparśahṛṣya
cchaśigaladamṛtaughaplāvajanyapramodam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 59

वदति विधिकलत्रं त्वां शिवे कोऽपि कश्चित्
त्रिपुरमथनपुण्यं श्रीपतेः कोऽपि भाग्यम् ।
प्रकृतिमिति परेऽपि प्रौढविज्ञानमेके
निखिलनिगममूलं मन्महे बोधमेव ॥ ५९ ॥

vadati vidhikalatraṃ tvāṃ śive ko'pi kaścit
tripuramathanapuṇyaṃ śrīpateḥ ko'pi bhāgyam
prakṛtimiti pare'pi prauḍhavijñānameke
nikhilanigamamūlaṃ manmahe bodhameva

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 60

कदा तव पदाम्बुजस्मरणजातरोमोद्गमः
सदाशिवमदालसे जननि मातरित्युद्गिरन् ।
निलीनकरणक्रियस्त्रिदशगर्वसर्वङ्कषा
मखर्वपदवीं भजे हरिहरादिभिर्भाविताम् ॥ ६० ॥

kadā tava padāmbujasmaraṇajātaromodgamaḥ
sadāśivamadālase janani mātarityudgiran
nilīnakaraṇakriyastridaśagarvasarvaṅkaṣā
makharvapadavīṃ bhaje hariharādibhirbhāvitām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 61

त्वदीयमुखचन्दिरे चलितलोचनेन्दिन्दिरे
प्रसादकुलमन्दिरे स्थगितपद्मचन्देन्दिरे ।
प्रभापटलतन्तुरे ललितहावकेलीपुरे
हृतस्मरहरान्तरे धृतमतिर्भवं सन्तरे ॥ ६१ ॥

tvadīyamukhacandire calitalocanendindire
prasādakulamandire sthagitapadmacandendire
prabhāpaṭalatanture lalitahāvakelīpure
hṛtasmaraharāntare dhṛtamatirbhavaṃ santare

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 62

त्वदीयं यद्रूपं जनजननि बिन्दुत्रययुतं
स्मरन्नन्तर्योगात्त्रिदिवपतितामाप सुरपः ।
इदं को जानीते क्षणमपि हरार्धं प्रजपतां
हसार्धं व्यालम्ब्य प्रतिफलति हंसः परिणतिः ॥ ६२ ॥

tvadīyaṃ yadrūpaṃ janajanani bindutrayayutaṃ
smarannantaryogāttridivapatitāmāpa surapaḥ
idaṃ ko jānīte kṣaṇamapi harārdhaṃ prajapatāṃ
hasārdhaṃ vyālambya pratiphalati haṃsaḥ pariṇatiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 63

जननि निभृतं यत्ते रूपं वदत्यतिशाश्वतं
लसतु हृदि नो दीपप्रायः स कोऽपि हसात्मकः ।
स्मरणविषये येन स्वैरं स्वरेण विजृम्भता
त्रिपुरमथनः प्रापेशत्वं तदात्मकतां गतः ॥ ६३ ॥

janani nibhṛtaṃ yatte rūpaṃ vadatyatiśāśvataṃ
lasatu hṛdi no dīpaprāyaḥ sa ko'pi hasātmakaḥ
smaraṇaviṣaye yena svairaṃ svareṇa vijṛmbhatā
tripuramathanaḥ prāpeśatvaṃ tadātmakatāṃ gataḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 64

ऋचामाचार्यासि स्तुतिशतजुषां चापि यजुषां
महाधाम्नां साम्नां प्रथितयशसोऽथर्वशिरसः ।
हरिब्रह्मेशाद्याः प्रपदकिरणोत्तंसमुकुटा
स्तवातस्त्वां स्तोतुं जनजननि को वा प्रभवतु ॥ ६४ ॥

ṛcāmācāryāsi stutiśatajuṣāṃ cāpi yajuṣāṃ
mahādhāmnāṃ sāmnāṃ prathitayaśaso'tharvaśirasaḥ
haribrahmeśādyāḥ prapadakiraṇottaṃsamukuṭā
stavātastvāṃ stotuṃ janajanani ko vā prabhavatu

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 65

त्रस्यत्खञ्जनगञ्जनव्यसनिनीमुन्माथिनीं माद्यतो
जीवञ्जीवकुलस्य भृङ्गपटलीन्यक्कारबद्धव्रताम् ।
रङ्कूच्छङ्कुविधायिनीं च नलिनश्रीगर्वसर्वङ्कषां
कारुण्यामृतवर्षिणीं मयि शिवे दृष्टिं मनाङ्मोटय ॥ ६५ ॥

trasyatkhañjanagañjanavyasaninīmunmāthinīṃ mādyato
jīvañjīvakulasya bhṛṅgapaṭalīnyakkārabaddhavratām
raṅkūcchaṅkuvidhāyinīṃ ca nalinaśrīgarvasarvaṅkaṣāṃ
kāruṇyāmṛtavarṣiṇīṃ mayi śive dṛṣṭiṃ manāṅmoṭaya

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 66

रिङ्गद्भृङ्गकदम्बडम्बरपरिष्वङ्गप्रसङ्गाकुल
प्रत्यूषस्फुरमाणपङ्कजवनीसौभाग्यसर्वङ्कषः ।
दृक्कोणः करुणाङ्कुराङ्क्षिततनुः कोऽप्यद्रिजे मद्वपुः
पान्थत्वे तरसा भवेत्परिकरी धन्यस्तदा स्यां न किम् ॥ ६६ ॥

riṅgadbhṛṅgakadambaḍambarapariṣvaṅgaprasaṅgākula
pratyūṣasphuramāṇapaṅkajavanīsaubhāgyasarvaṅkaṣaḥ
dṛkkoṇaḥ karuṇāṅkurāṅkṣitatanuḥ ko'pyadrije madvapuḥ
pānthatve tarasā bhavetparikarī dhanyastadā syāṃ na kim

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 67

समुद्यन्मार्तण्डप्रसृमरकरालीमसृणया
पदद्वन्द्वानन्दप्रणयिजनरिङ्गत्करुणया ।
ललल्लीलाभाजा परशिवपरिष्वङ्गपरया
धिया चेतः कालं नय गतनय त्वं क्षणमपि ॥ ६७ ॥

samudyanmārtaṇḍaprasṛmarakarālīmasṛṇayā
padadvandvānandapraṇayijanariṅgatkaruṇayā
lalallīlābhājā paraśivapariṣvaṅgaparayā
dhiyā cetaḥ kālaṃ naya gatanaya tvaṃ kṣaṇamapi

समुद्यन्मार्तण्डप्रसृमरकरालीमसृणयापदद्वन्द्वानन्दप्रणयिजनरिङ्गत्करुणयाललल्लीलाभाजापरशिवपरिष्वङ्गपरयाधियाचेतःकालंनयगतनयत्वंक्षणमपि
हिन्दी अर्थ

मेरे चित्त, एक क्षण भी उस बुद्धि के साथ समय बिता, जो उगते सूर्य की अनेक किरणों-सी कोमल है, जो उसके चरणों के आनन्द के प्रेमियों पर कृपालु है, लीला करती है, परम शिव के आलिंगन में लगी है, और कुमार्ग पर मत जा।

English sense

My heart, spend even a moment with a mind that is soft with the many rays of the rising sun, kind to those who love the joy of her feet, playing about, intent on the embrace of Parama-Śiva, and do not go the wrong way.

पदार्थ · word by word
समुद्यन्मार्तण्डप्रसृमरकरालीमसृणया
soft with the many rays of the rising sunउगते सूर्य की अनेक किरणों-सी कोमल
पदद्वन्द्वानन्दप्रणयिजनरिङ्गत्करुणया
by one kind to the people who love the joy of the pair of her feetउसके चरण-युगल के आनन्द के प्रेमियों पर कृपालु
ललल्लीलाभाजा
by one who plays aboutलीला करने वाली
परशिवपरिष्वङ्गपरया
intent on the embrace of Parama-Śivaपरम शिव के आलिंगन में लगी
धिया
with the mindबुद्धि से
चेतः
my heartहे चित्त
कालं
timeसमय
नय
spendबिता
गतनय
without going the wrong wayकुमार्ग पर न जाते हुए
त्वं
youतू
क्षणमपि
even for a momentएक क्षण भी ;

Verse 68

वेदैरङ्घ्रिभिरुज्ज्वलोपनिषदां वृन्दैरधःकल्पितैः
शास्त्राद्यैरपि तिर्यगूर्ध्वकलितैरोङ्कारमार्गेण च ।
विष्वङ्मात्रनिबन्धनैः परिचितेऽस्मिन्वाङ्मये पञ्जरे
कीरी काचन चेतनैकविभवा चित्ते चकास्ताच्चिरम् ॥ ६८ ॥

vedairaṅghribhirujjvalopaniṣadāṃ vṛndairadhaḥkalpitaiḥ
śāstrādyairapi tiryagūrdhvakalitairoṅkāramārgeṇa ca
viṣvaṅmātranibandhanaiḥ paricite'sminvāṅmaye pañjare
kīrī kācana cetanaikavibhavā citte cakāstācciram

वेदैरङ्घ्रिभिरुज्ज्वलोपनिषदांवृन्दैरधःकल्पितैःशास्त्राद्यैरपितिर्यगूर्ध्वकलितैरोङ्कारमार्गेणचविष्वङ्मात्रनिबन्धनैःपरिचितेऽस्मिन्वाङ्मयेपञ्जरेकीरीकाचनचेतनैकविभवाचित्तेचकास्ताच्चिरम्
हिन्दी अर्थ

वाणी के इस पिंजरे में, जिसे वेद उसके पैरों के रूप में, उज्ज्वल उपनिषदों के समूह नीचे लगाए हुए, शास्त्र आदि तिरछे और ऊपर लगाए हुए, ओंकार के मार्ग से, केवल शब्दों से चारों ओर बाँधकर पहचानते हैं, कोई चेतना ही जिसका एकमात्र वैभव है, वह तोती मेरे चित्त में चिरकाल तक चमके।

English sense

In this cage of speech, known by the Vedas as its feet, by the many great Upaniṣads set below, by the Śāstras set across and above, by the path of Om, bound all around by mere words, may some parrot, whose one wealth is awareness, shine long in my heart.

पदार्थ · word by word
वेदैरङ्घ्रिभिरुज्ज्वलोपनिषदां
by the Vedas, as feet, of the bright Upaniṣadsवेदों से, पैरों के रूप में, उज्ज्वल उपनिषदों के
वृन्दैरधःकल्पितैः
by the crowds set belowनीचे लगाए समूहों से
शास्त्राद्यैरपि
by the Śāstras and the rest, evenशास्त्र आदि से भी
तिर्यगूर्ध्वकलितैरोङ्कारमार्गेण
set across and above, by the path of Omतिरछे और ऊपर लगाए, ओंकार के मार्ग से
च
andऔर
विष्वङ्मात्रनिबन्धनैः
bound all around by mere wordsकेवल शब्दों से चारों ओर बँधे
परिचितेऽस्मिन्वाङ्मये
known in this speech-madeइस वाणीमय में पहचाने गए
पञ्जरे
cageपिंजरे में
कीरी
parrot-henतोती
काचन
someकोई
चेतनैकविभवा
whose one wealth is awarenessचेतना ही जिसका एकमात्र वैभव है
चित्ते
in my heartमेरे चित्त में
चकास्ताच्चिरम्
may she shine longचिरकाल तक चमके ;

Verse 69

तरुणारुणप्रतिमरम्यरुचिं कुसुमेषुचापसृणिपाशकराम् ।
त्रिगुणात्परां त्रिगुणरूपमयीं भवतीमहर्निशमहं कलये ॥ ६९ ॥

taruṇāruṇapratimaramyaruciṃ kusumeṣucāpasṛṇipāśakarām
triguṇātparāṃ triguṇarūpamayīṃ bhavatīmaharniśamahaṃ kalaye

तरुणारुणप्रतिमरम्यरुचिंकुसुमेषुचापसृणिपाशकराम्त्रिगुणात्परांत्रिगुणरूपमयींभवतीमहर्निशमहंकलये
हिन्दी अर्थ

मैं रात-दिन आपका ध्यान करता हूँ: नए अरुण सूर्य जैसी सुन्दर आभा वाली, हाथों में पुष्प-धनुष, अंकुश और पाश धारण करने वाली, तीन गुणों से परे और फिर भी तीन गुणों के रूप वाली।

English sense

I contemplate you day and night: lovely like the young red sun, holding the flower bow, goad and noose in your hands, beyond the three qualities and yet of the form of the three qualities.

पदार्थ · word by word
तरुणारुणप्रतिमरम्यरुचिं
lovely like the young red sun, whose glow is like itनए अरुण सूर्य जैसी सुन्दर आभा वाली
कुसुमेषुचापसृणिपाशकराम्
with hands holding the flower bow, goad and nooseहाथों में पुष्प-धनुष, अंकुश और पाश धारण करने वाली
त्रिगुणात्परां
beyond the three qualitiesतीन गुणों से परे
त्रिगुणरूपमयीं
whose nature is the form of the three qualitiesतीन गुणों के रूप वाली
भवतीमहर्निशमहं
you, day and night, Iआपको रात-दिन, मैं
कलये
I contemplateध्यान करता हूँ ;

Verse 70

इति निजमतिवैभवानुरूपामकृत कविर्भुवि सामराजनामा ।
समयिजनमुदेऽम्बिकासपर्याममृतसुखात्मकताविकासपर्याम् ॥ ७० ॥

iti nijamativaibhavānurūpāmakṛta kavirbhuvi sāmarājanāmā
samayijanamude'mbikāsaparyāmamṛtasukhātmakatāvikāsaparyām

इतिनिजमतिवैभवानुरूपामकृतकविर्भुविसामराजनामासमयिजनमुदेऽम्बिकासपर्याममृतसुखात्मकताविकासपर्याम्
हिन्दी अर्थ

इस प्रकार सामराज नाम के कवि ने पृथ्वी पर अपनी बुद्धि के वैभव के अनुरूप माँ की यह पूजा रची, जो विधि का पालन करने वालों के आनन्द के लिए है और अमृत-सुख के विकास-रूप है।

English sense

Thus did the poet named Sāmarāja make on earth, to match the wealth of his own mind, this worship of the Mother, for the joy of those who practise the rule, a worship that is the unfolding of nectar-happiness.

पदार्थ · word by word
इति
thusइस प्रकार
निजमतिवैभवानुरूपामकृत
to match the wealth of his own mind, madeअपनी बुद्धि के वैभव के अनुरूप रची
कविर्भुवि
the poet, on earthकवि ने, पृथ्वी पर
सामराजनामा
named Sāmarājaसामराज नाम वाले ने
समयिजनमुदेऽम्बिकासपर्याममृतसुखात्मकताविकासपर्याम्
this worship of the Mother, for the joy of those who practise the rule, the unfolding of nectar-happinessविधि का पालन करने वालों के आनन्द के लिए, अमृत-सुख के विकास-रूप माँ की यह पूजा ;
॥ इति श्रीसत्यानन्दनाथापरनामधेयसामराजदीक्षितविरचिते पूजारत्नवर्ति त्रिपुरसुन्दरीमानसपूजनस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥

Terms on this page

Shri Vidya श्री विद्या A Tantric tradition centered on the worship of the Goddess as Tripura Sundari via the Shri Yantra — its rituals like Shri Yantra Chakra Pujan are reserved for its own initiates.
Tripurasundari त्रिपुरसुंदरी The Goddess of Sri Vidya, before whom Lord Shiva is said to dance the Tandava in joyous ecstasy — distinct from the Mahavidya Tripura Bhairavi.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras