Śrī Vidyā stotra · traditional

श्रीमहात्रिपुरसुन्दरीहृदयस्तोत्रम्

Tripurasundari Hridaya Stotram — The Heart of Mahātripurasundarī: her island, her house, her form

A "heart" hymn gives the whole of a deity in a short, steady meditation. This one for Tripurasundari of the Shri Vidya line begins far out, with a sea of sugarcane juice, and draws the eye inward through a grove, a walled city and a house of the wishing-gem to the Sri Chakra. At its centre sits Kāmeśvara with the Goddess on his lap, and the hymn describes her limb by limb before it names what reciting it gives.

Verse 1

वन्दे सिन्दूरवर्णाभं वामोरुन्यस्तवल्लभम् ।
इक्षुवारिधिमध्यस्थमिभराजमुखं महः ॥ १ ॥

vande sindūravarṇābhaṃ vāmorunyastavallabham
ikṣuvāridhimadhyasthamibharājamukhaṃ mahaḥ

वन्देसिन्दूरवर्णाभंवामोरुन्यस्तवल्लभम्इक्षुवारिधिमध्यस्थमिभराजमुखंमहः
हिन्दी अर्थ

मैं उस तेज को प्रणाम करता हूँ जो सिन्दूर के रंग का है, जिसकी प्रिया उसकी बायीं जाँघ पर बैठी है, जो गन्ने के रस के सागर के बीच खड़ा है और जिसका मुख हाथियों के राजा का है।

English sense

I bow to the radiance that glows vermilion-red, with his beloved seated on his left thigh, standing in the middle of the sea of sugarcane juice, with the face of the king of elephants.

पदार्थ · word by word
वन्दे
I bowमैं प्रणाम करता हूँ
सिन्दूरवर्णाभं
glowing vermilion-redसिन्दूर के रंग का
वामोरुन्यस्तवल्लभम्
with his beloved set on his left thighजिसकी प्रिया बायीं जाँघ पर बैठी है
इक्षुवारिधिमध्यस्थमिभराजमुखं
standing in the middle of the sugarcane sea, with the face of the king of elephantsगन्ने के रस के सागर के बीच खड़ा, हाथियों के राजा के मुख वाला
महः
radianceतेज को

Verse 2

गम्भीरलहरीजालगण्डूषितदिगन्तरः ।
अव्यान्माममृताम्भोधिरनर्घमणिसंयुतः ॥ २ ॥

gambhīralaharījālagaṇḍūṣitadigantaraḥ
avyānmāmamṛtāmbhodhiranarghamaṇisaṃyutaḥ

गम्भीरलहरीजालगण्डूषितदिगन्तरःअव्यान्माममृताम्भोधिरनर्घमणिसंयुतः
हिन्दी अर्थ

अमृत का वह सागर मेरी रक्षा करे, जिसकी गहरी लहरों का जाल दिशाओं के छोर तक फैला है और जो अनमोल रत्नों से भरा है।

English sense

May the ocean of nectar, whose net of deep waves fills the far ends of the directions and which is full of priceless gems, protect me.

पदार्थ · word by word
गम्भीरलहरीजालगण्डूषितदिगन्तरः
whose net of deep waves fills the far ends of the directionsजिसकी गहरी लहरों का जाल दिशाओं के छोर तक फैला है
अव्यान्माममृताम्भोधिरनर्घमणिसंयुतः
may the ocean of nectar, full of priceless gems, protect meअनमोल रत्नों से भरा अमृत का सागर मेरी रक्षा करे

Verse 3

मध्ये तस्य मनोहारि मधुपारवमेदुरम् ।
प्रसूनविगलन्माध्वीप्रवाहपरिपूरितम् ॥ ३ ॥

madhye tasya manohāri madhupāravameduram
prasūnavigalanmādhvīpravāhaparipūritam

मध्येतस्यमनोहारिमधुपारवमेदुरम्प्रसूनविगलन्माध्वीप्रवाहपरिपूरितम्
हिन्दी अर्थ

उसके बीच एक मनोहर स्थान है, जो भौंरों की गुंजार से घना है और फूलों से टपकते मधु की धाराओं से भरा है।

English sense

In the middle of it is a charming place, thick with the humming of bees and filled with streams of honey dripping from flowers.

पदार्थ · word by word
मध्ये
in the middleबीच में
तस्य
of itउसके
मनोहारि
charmingमनोहर
मधुपारवमेदुरम्
thick with the humming of beesभौंरों की गुंजार से घना
प्रसूनविगलन्माध्वीप्रवाहपरिपूरितम्
filled with streams of honey dripping from flowersफूलों से टपकते मधु की धाराओं से भरा

Verse 4

किन्नरीगानमेदस्वि क्रीडाकन्दरदन्तुरम् ।
काञ्चनद्रुमधूलीभिः कल्पितावालवद्द्रुमम् ॥ ४ ॥

kinnarīgānamedasvi krīḍākandaradanturam
kāñcanadrumadhūlībhiḥ kalpitāvālavaddrumam

किन्नरीगानमेदस्विक्रीडाकन्दरदन्तुरम्काञ्चनद्रुमधूलीभिःकल्पितावालवद्द्रुमम्
हिन्दी अर्थ

वह किन्नरियों के गान से भरा है, खेलने की गुफाओं से ऊँचा-नीचा है और उसके पेड़ों के थाले सोने के पेड़ों की धूल से बने हैं।

English sense

It is rich with the songs of kinnarī women and jagged with caves for play, and its trees have basins made of the dust of golden trees.

पदार्थ · word by word
किन्नरीगानमेदस्वि
rich with the songs of kinnarī womenकिन्नरियों के गान से भरा
क्रीडाकन्दरदन्तुरम्
jagged with caves for playखेल की गुफाओं से ऊँचा-नीचा
काञ्चनद्रुमधूलीभिः
with the dust of golden treesसोने के पेड़ों की धूल से
कल्पितावालवद्द्रुमम्
whose trees have basins madeजिसके पेड़ों के थाले बने हैं

Verse 5

मुग्धकोकिलनिक्काणमुखरीकृतदिङ्मुखम् ।
मन्दारतरुसन्तानमञ्जरीपुञ्जपिञ्जरम् ॥ ५ ॥

mugdhakokilanikkāṇamukharīkṛtadiṅmukham
mandāratarusantānamañjarīpuñjapiñjaram

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

नासानाडिन्धमस्मेरनमेरुसुमसौरभम् ।
आवृन्तहसिताम्भोजदीव्यद्विभ्रमदीर्घिकम् ॥ ६ ॥

nāsānāḍindhamasmeranamerusumasaurabham
āvṛntahasitāmbhojadīvyadvibhramadīrghikam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 7

मन्दरक्तशुकीदष्टमातुलुङ्गफलान्वितम् ।
सविधस्यन्दमानाभ्रसरित्कल्लोलवेल्लितम् ॥ ७ ॥

mandaraktaśukīdaṣṭamātuluṅgaphalānvitam
savidhasyandamānābhrasaritkallolavellitam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 8

प्रसूनपांसुसौरभ्यपश्यतोहरमारुतम् ।
वकुलप्रसवाकीर्णं वन्दे नन्दनकाननम् ॥ ८ ॥

prasūnapāṃsusaurabhyapaśyatoharamārutam
vakulaprasavākīrṇaṃ vande nandanakānanam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 9

तन्मध्ये नीपकान्तारं तरणिस्तम्भकारणम् ।
मधुपालिविमर्दालिकलक्वाणकरम्बितम् ॥ ९ ॥

tanmadhye nīpakāntāraṃ taraṇistambhakāraṇam
madhupālivimardālikalakvāṇakarambitam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 10

कोमलश्वशनाधूतकोरकोद्गतधूलिभिः ।
सिन्दूरितनभोमार्गं चिन्तितं सिद्धवन्दिभिः ॥ १० ॥

komalaśvaśanādhūtakorakodgatadhūlibhiḥ
sindūritanabhomārgaṃ cintitaṃ siddhavandibhiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 11

मध्ये तस्य मरुन्मार्गलम्बिमाणिक्यतोरणम् ।
शाणोल्लिखितवैदूर्यक्लृप्तसालसमाकुलम् ॥ ११ ॥

madhye tasya marunmārgalambimāṇikyatoraṇam
śāṇollikhitavaidūryaklṛptasālasamākulam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 12

माणिक्यस्तम्भपटलीमयूखव्याप्तदिक्तटम् ।
पञ्चविंशतिसालाढ्यां नमामि नगरोत्तमम् ॥ १२ ॥

māṇikyastambhapaṭalīmayūkhavyāptadiktaṭam
pañcaviṃśatisālāḍhyāṃ namāmi nagarottamam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 13

तत्र चिन्तामणिगृहं तडित्कोटिसमुज्ज्वलम् ।
नीलोत्पलसमाकीर्णनिर्यूहशतसङ्कुलम् ॥ १३ ॥

tatra cintāmaṇigṛhaṃ taḍitkoṭisamujjvalam
nīlotpalasamākīrṇaniryūhaśatasaṅkulam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 14

सोमकान्तमणिक्लृप्तसोपानोद्भासिवेदिकम् ।
चन्द्रशालाचरत्केतुसमालीढनभोन्तरम् ॥ १४ ॥

somakāntamaṇiklṛptasopānodbhāsivedikam
candraśālācaratketusamālīḍhanabhontaram

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 15

गारुत्मतमणीक्लृप्तमण्डपव्यूहमण्डितम् ।
नित्यसेवापरामर्त्यनिबिडद्वारशोभितम् ॥ १५ ॥

gārutmatamaṇīklṛptamaṇḍapavyūhamaṇḍitam
nityasevāparāmartyanibiḍadvāraśobhitam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 16

अधिष्ठितं द्वारपालैरसितोमरपाणिभिः ।
नमामि नाकनारीणां सान्द्रसङ्गीतमेदुरम् ॥ १६ ॥

adhiṣṭhitaṃ dvārapālairasitomarapāṇibhiḥ
namāmi nākanārīṇāṃ sāndrasaṅgītameduram

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 17

तन्मध्ये तरुणार्काभं तप्तकाञ्चननिर्मितम् ।
शक्रादिमद्द्वारपालैस्सन्ततं परिवेष्टितम् ॥ १७ ॥

tanmadhye taruṇārkābhaṃ taptakāñcananirmitam
śakrādimaddvārapālaissantataṃ pariveṣṭitam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 18

चतुष्षष्टिमहाविद्याकलाभिरभिसंवृतम् ।
रक्षितं योगिनीवृन्दै रत्नसिंहासनं भजे ॥ १८ ॥

catuṣṣaṣṭimahāvidyākalābhirabhisaṃvṛtam
rakṣitaṃ yoginīvṛndai ratnasiṃhāsanaṃ bhaje

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 19

मध्ये तस्य मरुत्सेव्यं चतुर्द्वारसमुज्ज्वलम् ।
चतुरस्रत्रिरेखाढ्यां चारुत्रिवलयान्वितम् ॥ १९ ॥

madhye tasya marutsevyaṃ caturdvārasamujjvalam
caturasratrirekhāḍhyāṃ cārutrivalayānvitam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 20

कलादलसमायुक्तं कनदष्टदलान्वितम् ।
चतुर्दशारसहितं दशारद्वितयान्वितम् ॥ २० ॥

kalādalasamāyuktaṃ kanadaṣṭadalānvitam
caturdaśārasahitaṃ daśāradvitayānvitam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 21

अष्टकोणयुतं दिव्यमग्निकोणविराजितम् ।
योगिभिः पूजितं योगियोगिनीगणसेवितम् ॥ २१ ॥

aṣṭakoṇayutaṃ divyamagnikoṇavirājitam
yogibhiḥ pūjitaṃ yogiyoginīgaṇasevitam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 22

सर्वदुःखप्रशमनं सर्वव्याधिविनाशनम् ।
विषज्वरहरं पुण्यं विविधापद्विदारणम् ॥ २२ ॥

sarvaduḥkhapraśamanaṃ sarvavyādhivināśanam
viṣajvaraharaṃ puṇyaṃ vividhāpadvidāraṇam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 23

सर्वदारिद्र्यशमनं सर्वभूपालमोहनम् ।
आशाभिपूरकं दिव्यमर्चकानामहर्निशम् ॥ २३ ॥

sarvadāridryaśamanaṃ sarvabhūpālamohanam
āśābhipūrakaṃ divyamarcakānāmaharniśam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 24

अष्टादशसुमर्माढ्यं चतुर्विंशतिसन्धिनम् ।
श्रीमद्विन्दुगृहोपेतं श्रीचक्रं प्रणमाम्यहम् ॥ २४ ॥

aṣṭādaśasumarmāḍhyaṃ caturviṃśatisandhinam
śrīmadvindugṛhopetaṃ śrīcakraṃ praṇamāmyaham

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 25

तत्रैव बैन्दवस्थाने तरुणादित्यसन्निभम् ।
पाशाङ्कुशधनुर्बाणपरिष्कृतकराम्बुजम् ॥ २५ ॥

tatraiva baindavasthāne taruṇādityasannibham
pāśāṅkuśadhanurbāṇapariṣkṛtakarāmbujam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 26

पूर्णेन्दुबिम्बवदनं फुल्लपङ्कजलोचनम् ।
कुसुमायुधशृङ्गारकोदण्डकुटिलभ्रुवम् ॥ २६ ॥

pūrṇendubimbavadanaṃ phullapaṅkajalocanam
kusumāyudhaśṛṅgārakodaṇḍakuṭilabhruvam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 27

चारुचन्द्रकलोपेतं चन्दनागुरुरूषितम् ।
मन्दस्मितमधूकालिकिञ्जल्कितमुखाम्बुजम् ॥ २७ ॥

cārucandrakalopetaṃ candanāgururūṣitam
mandasmitamadhūkālikiñjalkitamukhāmbujam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 28

पाटीरतिलकोद्भासिफालस्थलमनोहरम् ।
अनेककोटिकन्दर्पलावण्यमरुणाधरम् ॥ २८ ॥

pāṭīratilakodbhāsiphālasthalamanoharam
anekakoṭikandarpalāvaṇyamaruṇādharam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 29

तपनीयांशुकधरं तारुण्यश्रीनिषेवितम् ।
कामेश्वरमहं वन्दे कामितार्थप्रदं नृणाम् ॥ २९ ॥

tapanīyāṃśukadharaṃ tāruṇyaśrīniṣevitam
kāmeśvaramahaṃ vande kāmitārthapradaṃ nṛṇām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 30

तस्याङ्कमध्यमासीनां तप्तहाटकसन्निभाम् ।
माणिक्यमुकुटच्छायामण्डलारुणदिङ्मुखाम् ॥ ३० ॥

tasyāṅkamadhyamāsīnāṃ taptahāṭakasannibhām
māṇikyamukuṭacchāyāmaṇḍalāruṇadiṅmukhām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 31

कलवेणीकनत्फुल्लकह्लारकुसुमोज्ज्वलाम् ।
उडुराजकृतोत्तंसामुत्पलश्यामलालकाम् ॥ ३१ ॥

kalaveṇīkanatphullakahlārakusumojjvalām
uḍurājakṛtottaṃsāmutpalaśyāmalālakām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 32

चतुर्थीचन्द्रसच्छात्रफालरेखापरिष्कृताम् ।
कस्तूरीतिलकारूढकमनीयललन्तिकाम् ॥ ३२ ॥

caturthīcandrasacchātraphālarekhāpariṣkṛtām
kastūrītilakārūḍhakamanīyalalantikām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 33

भ्रुलताश्रीपराभूतपुष्पायुधशरासनाम् ।
नालीकदलदायादनयनत्रयशोभिताम् ॥ ३३ ॥

bhrulatāśrīparābhūtapuṣpāyudhaśarāsanām
nālīkadaladāyādanayanatrayaśobhitām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 34

करुणारसम्पूर्णकटाक्षहसितोज्ज्वलाम् ।
भव्यमुक्तामणिचारुनासामौक्तिकवेष्टिताम् ॥ ३४ ॥

karuṇārasampūrṇakaṭākṣahasitojjvalām
bhavyamuktāmaṇicārunāsāmauktikaveṣṭitām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 35

कपोलयुगलीनृत्यकर्णताटङ्कशोभिताम् ।
माणिक्यवालीयुगलीमयूखारुणदिङ्मुखाम् ॥ ३५ ॥

kapolayugalīnṛtyakarṇatāṭaṅkaśobhitām
māṇikyavālīyugalīmayūkhāruṇadiṅmukhām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 36

परिपक्वसुबिम्बाभापाटलाधरपल्लवाम् ।
मञ्जुलाधरपर्वस्थमन्दस्मितमनोहराम् ॥ ३६ ॥

paripakvasubimbābhāpāṭalādharapallavām
mañjulādharaparvasthamandasmitamanoharām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 37

द्विखण्डद्विजराजाभगण्डद्वितयमण्डिताम् ।
दरफुल्ललसद्गण्डधवलापूरिताननाम् ॥ ३७ ॥

dvikhaṇḍadvijarājābhagaṇḍadvitayamaṇḍitām
daraphullalasadgaṇḍadhavalāpūritānanām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 38

पचेलिमेन्दुसुषमापाटच्चरमुखप्रभाम् ।
कन्धराकान्तिहसितकम्बुबिम्बोकडम्बराम् ॥ ३८ ॥

pacelimendusuṣamāpāṭaccaramukhaprabhām
kandharākāntihasitakambubimbokaḍambarām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 39

कस्तूरीकर्दमाश्यामकन्धरामूलकन्दराम् ।
वामांसशिखरोपान्तव्यालम्बिघनवेणिकाम् ॥ ३९ ॥

kastūrīkardamāśyāmakandharāmūlakandarām
vāmāṃsaśikharopāntavyālambighanaveṇikām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 40

मृणालकाण्डदायादमृदुबाहुचतुष्टयाम् ।
मणिकेयूरयुगलीमयूखारुणविग्रहाम् ॥ ४० ॥

mṛṇālakāṇḍadāyādamṛdubāhucatuṣṭayām
maṇikeyūrayugalīmayūkhāruṇavigrahām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 41

करमूललसद्रत्नकङ्कणक्वाणपेशलाम् ।
करकान्तिसमाधूतकल्पानोकहपल्लवाम् ॥ ४१ ॥

karamūlalasadratnakaṅkaṇakvāṇapeśalām
karakāntisamādhūtakalpānokahapallavām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 42

पद्मरागोर्मिकाश्रेणिभासुराङ्गुलिपालिकाम् ।
पुण्ड्रकोदण्डपुष्पास्त्रपाशाङ्कुशलसत्कराम् ॥ ४२ ॥

padmarāgormikāśreṇibhāsurāṅgulipālikām
puṇḍrakodaṇḍapuṣpāstrapāśāṅkuśalasatkarām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 43

तप्तकाञ्चनकुम्भाभस्तनमण्डलमण्डिताम् ।
घनस्तनतटीक्लृप्तकाश्मीरक्षोदपाटलाम् ॥ ४३ ॥

taptakāñcanakumbhābhastanamaṇḍalamaṇḍitām
ghanastanataṭīklṛptakāśmīrakṣodapāṭalām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 44

कूलङ्कषकुचस्फारतारहारविराजिताम् ।
चारुकौसुम्भकूर्पासच्छन्नवक्षोजमण्डलाम् ॥ ४४ ॥

kūlaṅkaṣakucasphāratārahāravirājitām
cārukausumbhakūrpāsacchannavakṣojamaṇḍalām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 45

नवनीलघनश्यामरोमराजिविराजिताम् ।
लावण्यसागरावर्तनिभनाभिविभूषिताम् ॥ ४५ ॥

navanīlaghanaśyāmaromarājivirājitām
lāvaṇyasāgarāvartanibhanābhivibhūṣitām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 46

डिम्भमुष्टितलग्राह्यमध्ययष्टिमनोहराम् ।
नितम्बमण्डलाभोगनिक्वणन्मणिमेखलाम् ॥ ४६ ॥

ḍimbhamuṣṭitalagrāhyamadhyayaṣṭimanoharām
nitambamaṇḍalābhoganikvaṇanmaṇimekhalām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 47

सन्ध्यारुणक्षौमपटीसञ्छन्नजघनस्थलाम् ।
घनोरुकान्तिहसितकदलीकाण्डविभ्रमाम् ॥ ४७ ॥

sandhyāruṇakṣaumapaṭīsañchannajaghanasthalām
ghanorukāntihasitakadalīkāṇḍavibhramām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 48

जानुसम्पुटकद्वन्द्वजितमाणिक्यदर्पणाम् ।
जङ्घायुगलसौन्दर्यविजितानङ्गकाहलाम् ॥ ४८ ॥

jānusampuṭakadvandvajitamāṇikyadarpaṇām
jaṅghāyugalasaundaryavijitānaṅgakāhalām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 49

प्रपदच्छायसन्तानजितप्राचीनकच्छपाम् ।
नीरजासनकोटीरनिघृष्टचरणाम्बुजाम् ॥ ४९ ॥

prapadacchāyasantānajitaprācīnakacchapām
nīrajāsanakoṭīranighṛṣṭacaraṇāmbujām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 50

पादशोभापराभूतपाकारितरुपल्लवाम् ।
चरणाम्भोजशिञ्जनमणिमञ्जीरमञ्जुलाम् ॥ ५० ॥

pādaśobhāparābhūtapākāritarupallavām
caraṇāmbhojaśiñjanamaṇimañjīramañjulām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 51

विबुधेन्द्रवधूत्सङ्गविन्यस्तपदपल्लवाम् ।
पार्श्वस्थभारतीलक्ष्मीपाणिचामरवीजिताम् ॥ ५१ ॥

vibudhendravadhūtsaṅgavinyastapadapallavām
pārśvasthabhāratīlakṣmīpāṇicāmaravījitām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 52

पुरतो नाकनारीणां पश्यन्तीं नृत्तमद्भुतम् ।
भ्रूलताञ्चलसम्भूतपुष्पायुधपरम्पराम् ॥ ५२ ॥

purato nākanārīṇāṃ paśyantīṃ nṛttamadbhutam
bhrūlatāñcalasambhūtapuṣpāyudhaparamparām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 53

प्रत्यग्रयौवनोन्मत्तपरिफुल्लविलोचनाम् ।
ताम्रोष्ठीं तरलापाङ्गीं सुनासां सुन्दरस्मिताम् ॥ ५३ ॥

pratyagrayauvanonmattapariphullavilocanām
tāmroṣṭhīṃ taralāpāṅgīṃ sunāsāṃ sundarasmitām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 54

चतुरर्थध्रुवोदारां चाम्पेयोद्गन्धिकुन्तलाम् ।
मधुस्नपितमृद्वीकमधुरालापपेशलाम् ॥ ५४ ॥

caturarthadhruvodārāṃ cāmpeyodgandhikuntalām
madhusnapitamṛdvīkamadhurālāpapeśalām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 55

शिवां षोडशवार्षीकां शिवाङ्कतलवासिनीम् ।
चिन्मयीं हृदयम्भोजे चिन्तयेज्जापकोत्तमः ॥ ५५ ॥

śivāṃ ṣoḍaśavārṣīkāṃ śivāṅkatalavāsinīm
cinmayīṃ hṛdayambhoje cintayejjāpakottamaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

फलश्रुतिःThe fruit of the hymn

Verse 56

इति त्रिपुरसुन्दर्या हृदयं सर्वकामदम् ।
सर्वदारिद्र्यशमनं सर्वसम्पत्प्रदं नृणाम् ॥ ५६ ॥

iti tripurasundaryā hṛdayaṃ sarvakāmadam
sarvadāridryaśamanaṃ sarvasampatpradaṃ nṛṇām

इतित्रिपुरसुन्दर्याहृदयंसर्वकामदम्सर्वदारिद्र्यशमनंसर्वसम्पत्प्रदंनृणाम्
हिन्दी अर्थ

इस प्रकार त्रिपुरसुन्दरी का यह हृदय सब कामनाएँ पूरी करता है, सारी दरिद्रता मिटाता है और लोगों को सब सम्पत्ति देता है,

English sense

Thus this Heart of Tripurasundarī grants every wish, ends all poverty, and gives all wealth to people,

पदार्थ · word by word
इति
thusइस प्रकार
त्रिपुरसुन्दर्या
of Tripurasundarīत्रिपुरसुन्दरी का
हृदयं
the Heartहृदय
सर्वकामदम्
granting every wishसब कामनाएँ देने वाला
सर्वदारिद्र्यशमनं
ending all povertyसारी दरिद्रता मिटाने वाला
सर्वसम्पत्प्रदं
giving all wealthसब सम्पत्ति देने वाला
नृणाम्
to peopleलोगों को

Verse 57

तापज्वरार्तिशमनं तरुणीजनमोहनम् ।
महाविषहरं पुण्यं माङ्गल्यकरमद्भुतम् ॥ ५७ ॥

tāpajvarārtiśamanaṃ taruṇījanamohanam
mahāviṣaharaṃ puṇyaṃ māṅgalyakaramadbhutam

तापज्वरार्तिशमनंतरुणीजनमोहनम्महाविषहरंपुण्यंमाङ्गल्यकरमद्भुतम्
हिन्दी अर्थ

ताप और ज्वर की पीड़ा शान्त करता है, युवतियों को मोह लेता है, भारी विष हरता है, पवित्र है और अद्भुत मंगल करने वाला है।

English sense

calms the pain of heat and fever, charms young women, takes away great poison, is holy, and brings good fortune, wonderful.

पदार्थ · word by word
तापज्वरार्तिशमनं
calming the pain of heat and feverताप और ज्वर की पीड़ा शान्त करने वाला
तरुणीजनमोहनम्
charming young womenयुवतियों को मोहने वाला
महाविषहरं
taking away great poisonभारी विष हरने वाला
पुण्यं
holyपवित्र
माङ्गल्यकरमद्भुतम्
bringing good fortune, wonderfulअद्भुत मंगल करने वाला

Verse 58

अपमृत्युहरं दिव्यमायुष्यश्रीकरं परम् ।
अपवर्गैकनिलयमवनीपालवश्यदम् ॥ ५८ ॥

apamṛtyuharaṃ divyamāyuṣyaśrīkaraṃ param
apavargaikanilayamavanīpālavaśyadam

अपमृत्युहरंदिव्यमायुष्यश्रीकरंपरम्अपवर्गैकनिलयमवनीपालवश्यदम्
हिन्दी अर्थ

वह अकाल मृत्यु हरता है, दिव्य है और लम्बी आयु तथा शोभा देता है; वह परम है, मुक्ति का एकमात्र घर है और राजाओं को वश में करता है।

English sense

It removes untimely death, is divine, and brings long life and splendour; it is the supreme, the one home of liberation, and it makes kings obedient.

पदार्थ · word by word
अपमृत्युहरं
removing untimely deathअकाल मृत्यु हरने वाला
दिव्यमायुष्यश्रीकरं
divine, bringing long life and splendourदिव्य, आयु और शोभा देने वाला
परम्
supremeपरम
अपवर्गैकनिलयमवनीपालवश्यदम्
the one home of liberation, making kings obedientमुक्ति का एकमात्र घर, राजाओं को वश में करने वाला

Verse 59

पठति ध्यानरत्नं यः प्रातस्सायमतन्द्रितः ।
न विषादैस्स च पुमान् प्राप्नोति भुवनत्रयम् ॥ ५९ ॥

paṭhati dhyānaratnaṃ yaḥ prātassāyamatandritaḥ
na viṣādaissa ca pumān prāpnoti bhuvanatrayam

पठतिध्यानरत्नंयःप्रातस्सायमतन्द्रितःनविषादैस्सचपुमान्प्राप्नोतिभुवनत्रयम्
हिन्दी अर्थ

जो आलस छोड़कर सुबह और शाम इस ध्यान-रत्न को पढ़ता है, उसे दुःख नहीं छूते और वह मनुष्य तीनों लोक पाता है।

English sense

Whoever reads this jewel of meditation morning and evening without sloth is not touched by sorrows, and that man gains the three worlds.

पदार्थ · word by word
पठति
readsपढ़ता है
ध्यानरत्नं
the jewel of meditationध्यान-रत्न को
यः
whoजो
प्रातस्सायमतन्द्रितः
morning and evening, without slothसुबह और शाम, आलस छोड़कर
न
notनहीं
विषादैस्स
by sorrows, heदुःखों से, वह
च
andऔर
पुमान्
manमनुष्य
प्राप्नोति
gainsपाता है
भुवनत्रयम्
the three worldsतीनों लोक
इति श्रीमहात्रिपुरसुन्दरीहृदयं सम्पूर्णम् । श्रीपराम्बा सुप्रसन्ना वरदाऽस्तु ॥

Terms on this page

Shri Vidya श्री विद्या A Tantric tradition centered on the worship of the Goddess as Tripura Sundari via the Shri Yantra — its rituals like Shri Yantra Chakra Pujan are reserved for its own initiates.
Sri Chakra श्री चक्र Another name for the Sri Yantra — the geometric energy diagram of Goddess Lalita Tripura Sundari.
Tripurasundari त्रिपुरसुंदरी The Goddess of Sri Vidya, before whom Lord Shiva is said to dance the Tandava in joyous ecstasy — distinct from the Mahavidya Tripura Bhairavi.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras