Advaita Vedānta · ascribed to Toṭakācārya

तोटकाष्टकम्

Totakashtakam — Eight verses to the teacher Śaṅkara: "be my refuge"

Tradition tells of a quiet disciple of Śaṅkara, Giri, whom the others thought slow. One morning, while they waited for him to come back from washing his teacher's clothes, he returned singing these eight verses in the rare toṭaka metre, and was known from then on as Toṭakācārya. Each verse ends with the same plea: bhava śaṅkara deśika me śaraṇam, O teacher Śaṅkara, be my refuge. The last verse says it simply: I have no learning and no gold; give me the kindness that is your nature.

Verse 1

विदिताखिलशास्त्रसुधाजलधे
महितोपनिषत् कथितार्थनिधे ।
हृदये कलये विमलं चरणं
भव शङ्कर देशिक मे शरणम् ॥ १ ॥

viditākhilaśāstrasudhājaladhe
mahitopaniṣat kathitārthanidhe |
hṛdaye kalaye vimalaṃ caraṇaṃ
bhava śaṅkara deśika me śaraṇam ||

विदितअखिलशास्त्रसुधाजलधेमहितोपनिषत्कथितार्थनिधेहृदयेकलयेविमलम्चरणम्भवशङ्कर देशिकमे शरणम्
हिन्दी अर्थ

आप सारे शास्त्रों के अमृत-सागर को जानते हैं। आप महान उपनिषदों में कहे अर्थ का खज़ाना हैं। मैं आपके निर्मल चरणों को हृदय में धारण करता हूँ। हे गुरु शङ्कर, मेरी शरण बनो।

English sense

You know the whole nectar-ocean of the śāstras. You are a treasure-house of the meaning taught in the great Upaniṣads. I hold your pure feet in my heart. O teacher Śaṅkara, be my refuge.

पदार्थ · word by word
विदित
knowजानते हैं
अखिलशास्त्रसुधाजलधे
the whole nectar-ocean of the śāstrasसारे शास्त्रों का अमृत-सागर
महितोपनिषत्
the great Upaniṣadsमहान उपनिषद्
कथितार्थनिधे
treasure-house of the meaning taughtकहे अर्थ का खज़ाना
हृदये
in my heartहृदय में
कलये
I holdधारण करता हूँ
विमलम्
pureनिर्मल
चरणम्
feetचरण
भव
beबनो
शङ्कर देशिक
O teacher Śaṅkaraहे गुरु शङ्कर
मे शरणम्
my refugeमेरी शरण

Verse 2

करुणावरुणालय पालय मां
भवसागरदुःखविदूनहृदम् ।
रचयाखिलदर्शनतत्त्वविदं
भव शङ्कर देशिक मे शरणम् ॥ २ ॥

karuṇāvaruṇālaya pālaya māṃ
bhavasāgaraduḥkhavidūnahṛdam |
racayākhiladarśanatattvavidaṃ
bhava śaṅkara deśika me śaraṇam ||

करुणावरुणालयपालय माम्भवसागरदुःखविदूनहृदम्रचयअखिलदर्शनतत्त्वविदम्भवशङ्कर देशिकमे शरणम्
हिन्दी अर्थ

हे करुणा के सागर, मेरी रक्षा करो; संसार-सागर के दुःख से मेरा हृदय थक गया है। मुझे सभी दर्शनों का तत्त्व जानने वाला बना दो। हे गुरु शङ्कर, मेरी शरण बनो।

English sense

Ocean of compassion, protect me; my heart is worn out by the pain of the sea of worldly life. Make me one who knows the truth of all the schools of thought. O teacher Śaṅkara, be my refuge.

पदार्थ · word by word
करुणावरुणालय
ocean of compassionकरुणा के सागर
पालय माम्
protect meमेरी रक्षा करो
भवसागरदुःख
the pain of the sea of worldly lifeसंसार-सागर का दुःख
विदूनहृदम्
whose heart is worn outहृदय थक गया
रचय
makeबना दो
अखिलदर्शनतत्त्वविदम्
one who knows the truth of all the schools of thoughtसभी दर्शनों का तत्त्व जानने वाला
भव
beबनो
शङ्कर देशिक
O teacher Śaṅkaraहे गुरु शङ्कर
मे शरणम्
my refugeमेरी शरण

Verse 3

भवता जनता सुहिता भविता
निजबोधविचारण चारुमते ।
कलयेश्वरजीवविवेकविदं
भव शङ्कर देशिक मे शरणम् ॥ ३ ॥

bhavatā janatā suhitā bhavitā
nijabodhavicāraṇa cārumate |
kalayeśvarajīvavivekavidaṃ
bhava śaṅkara deśika me śaraṇam ||

भवताजनतासुहिता भवितानिजबोधविचारणचारुमतेकलयईश्वरजीवविवेकविदम्भवशङ्कर देशिकमे शरणम्
हिन्दी अर्थ

आपसे लोगों का सच्चा भला होगा, हे आत्मज्ञान का विचार करने वाली सुन्दर बुद्धि वाले। मुझे ईश्वर और जीव का भेद जानने वाला बना दो। हे गुरु शङ्कर, मेरी शरण बनो।

English sense

Through you the people will be truly blessed, O you whose fine mind looks into knowledge of the Self. Make me one who knows the difference between the Lord and the individual soul. O teacher Śaṅkara, be my refuge.

पदार्थ · word by word
भवता
through youआपसे
जनता
the peopleलोग
सुहिता भविता
will be truly blessedसच्चा भला होगा
निजबोधविचारण
looks into knowledge of the Selfआत्मज्ञान का विचार
चारुमते
whose fine mindसुन्दर बुद्धि वाले
कलय
makeबना दो
ईश्वरजीवविवेकविदम्
one who knows the difference between the Lord and the individual soulईश्वर और जीव का भेद जानने वाला
भव
beबनो
शङ्कर देशिक
O teacher Śaṅkaraहे गुरु शङ्कर
मे शरणम्
my refugeमेरी शरण

Verse 4

भव एव भवानिति मे नितरां
समजायत चेतसि कौतुकिता ।
मम वारय मोहमहाजलधिं
भव शङ्कर देशिक मे शरणम् ॥ ४ ॥

bhava eva bhavān iti me nitarāṃ
samajāyata cetasi kautukitā |
mama vāraya mohamahājaladhiṃ
bhava śaṅkara deśika me śaraṇam ||

भवः एव भवान्नितराम्समजायतचेतसिकौतुकितावारयमोहमहाजलधिम्भवशङ्कर देशिकमे शरणम्
हिन्दी अर्थ

"आप स्वयं भव, यानी शिव ही हैं", इस विचार से मेरे मन में बहुत आनन्द भर गया है। मोह के महासागर को मुझसे दूर रखो। हे गुरु शङ्कर, मेरी शरण बनो।

English sense

The thought "You are Bhava, Śiva himself" has filled my mind with great joy. Hold back from me the great ocean of delusion. O teacher Śaṅkara, be my refuge.

पदार्थ · word by word
भवः एव भवान्
you are Bhava, Śiva himselfआप स्वयं भव, यानी शिव ही
नितराम्
greatबहुत
समजायत
has filledभर गया है
चेतसि
my mindमन में
कौतुकिता
joyआनन्द
वारय
hold backदूर रखो
मोहमहाजलधिम्
the great ocean of delusionमोह का महासागर
भव
beबनो
शङ्कर देशिक
O teacher Śaṅkaraहे गुरु शङ्कर
मे शरणम्
my refugeमेरी शरण

Verse 5

सुकृतेऽधिकृते बहुधा भवतो
भविता समदर्शनलालसता ।
अतिदीनमिमं परिपालय मां
भव शङ्कर देशिक मे शरणम् ॥ ५ ॥

sukṛte 'dhikṛte bahudhā bhavato
bhavitā samadarśanalālasatā |
atidīnam imaṃ paripālaya māṃ
bhava śaṅkara deśika me śaraṇam ||

सुकृते अधिकृतेबहुधाभवतःसमदर्शनलालसताअतिदीनम्परिपालयभवशङ्कर देशिकमे शरणम्
हिन्दी अर्थ

बहुत तरह से बहुत अच्छे कर्म करने के बाद ही आपके, जो सबको एक-सा देखते हैं, दर्शन की ललक जागती है। मेरी देखभाल करो, मैं बहुत दीन हूँ। हे गुरु शङ्कर, मेरी शरण बनो।

English sense

Only when good deeds have been done many times over will the longing to see you, who see all as one, arise. Look after me — I am very poor. O teacher Śaṅkara, be my refuge.

पदार्थ · word by word
सुकृते अधिकृते
when good deeds have been doneअच्छे कर्म करने के बाद
बहुधा
many times overबहुत तरह से
भवतः
youआपके
समदर्शन
who see all as oneजो सबको एक-सा देखते हैं
लालसता
the longingललक
अतिदीनम्
very poorबहुत दीन
परिपालय
look afterदेखभाल करो
भव
beबनो
शङ्कर देशिक
O teacher Śaṅkaraहे गुरु शङ्कर
मे शरणम्
my refugeमेरी शरण

Verse 6

जगतीमवितुं कलिताकृतयो
विचरन्ति महामहसश्छलतः ।
अहिमांशुरिवात्र विभासि गुरो
भव शङ्कर देशिक मे शरणम् ॥ ६ ॥

jagatīm avituṃ kalitākṛtayo
vicaranti mahāmahasaś chalataḥ |
ahimāṃśur ivātra vibhāsi guro
bhava śaṅkara deśika me śaraṇam ||

जगतीम् अवितुम्कलिताकृतयःविचरन्तिमहामहसःछलतःअहिमांशुः इवविभासिभवशङ्कर देशिकमे शरणम्
हिन्दी अर्थ

जगत् की रक्षा के लिए महान तेजस्वी जन रूप धारण करके छिपे वेश में घूमते हैं। उनके बीच, हे गुरु, आप यहाँ सूर्य की तरह चमकते हैं। हे गुरु शङ्कर, मेरी शरण बनो।

English sense

To protect the world, great shining beings take on forms and move about in disguise. Among them, O guru, you shine here like the sun. O teacher Śaṅkara, be my refuge.

पदार्थ · word by word
जगतीम् अवितुम्
to protect the worldजगत् की रक्षा के लिए
कलिताकृतयः
take on formsरूप धारण करके
विचरन्ति
move aboutघूमते हैं
महामहसः
great shining beingsमहान तेजस्वी जन
छलतः
in disguiseछिपे वेश में
अहिमांशुः इव
like the sunसूर्य की तरह
विभासि
you shineचमकते हैं
भव
beबनो
शङ्कर देशिक
O teacher Śaṅkaraहे गुरु शङ्कर
मे शरणम्
my refugeमेरी शरण

Verse 7

गुरुपुङ्गव पुङ्गवकेतन ते
समतामयतां नहि कोऽपि सुधीः ।
शरणागतवत्सल तत्त्वनिधे
भव शङ्कर देशिक मे शरणम् ॥ ७ ॥

gurupuṅgava puṅgavaketana te
samatām ayatāṃ nahi ko 'pi sudhīḥ |
śaraṇāgatavatsala tattvanidhe
bhava śaṅkara deśika me śaraṇam ||

गुरुपुङ्गवपुङ्गवकेतनसमताम् अयताम्नहि कः अपि सुधीःशरणागतवत्सलतत्त्वनिधेभवशङ्कर देशिकमे शरणम्
हिन्दी अर्थ

हे गुरुओं में श्रेष्ठ, जिनके ध्वज पर बैल है, कोई भी बुद्धिमान आपकी बराबरी तक नहीं पहुँचता। हे शरण में आए लोगों से प्रेम करने वाले, हे तत्त्व के खज़ाने। हे गुरु शङ्कर, मेरी शरण बनो।

English sense

Best of gurus, you whose banner bears the bull: no wise man comes near to being your equal. You who love those who come to you for shelter, treasure of truth. O teacher Śaṅkara, be my refuge.

पदार्थ · word by word
गुरुपुङ्गव
best of gurusगुरुओं में श्रेष्ठ
पुङ्गवकेतन
whose banner bears the bullजिनके ध्वज पर बैल है
समताम् अयताम्
comes near to being your equalबराबरी तक पहुँचता
नहि कः अपि सुधीः
no wise manकोई भी बुद्धिमान नहीं
शरणागतवत्सल
who love those who come to you for shelterशरण में आए लोगों से प्रेम करने वाले
तत्त्वनिधे
treasure of truthतत्त्व के खज़ाने
भव
beबनो
शङ्कर देशिक
O teacher Śaṅkaraहे गुरु शङ्कर
मे शरणम्
my refugeमेरी शरण

Verse 8

विदिता न मया विशदैककला
न च किञ्चन काञ्चनमस्ति गुरो ।
द्रुतमेव विधेहि कृपां सहजां
भव शङ्कर देशिक मे शरणम् ॥ ८ ॥

viditā na mayā viśadaikakalā
na ca kiñcana kāñcanam asti guro |
drutam eva vidhehi kṛpāṃ sahajāṃ
bhava śaṅkara deśika me śaraṇam ||

विदिता न मयाविशदैककलाकिञ्चन काञ्चनम्द्रुतम् एवविधेहिकृपाम्सहजाम्भवशङ्कर देशिकमे शरणम्
हिन्दी अर्थ

मैंने एक भी विद्या को ठीक से नहीं समझा, और हे गुरु, मेरे पास ज़रा भी सोना नहीं है। जल्दी ही मुझ पर वह कृपा करो जो आपका स्वभाव है। हे गुरु शङ्कर, मेरी शरण बनो।

English sense

I have not clearly understood even one branch of learning, and I have no gold at all, O guru. Quickly show me the kindness that comes to you by nature. O teacher Śaṅkara, be my refuge.

पदार्थ · word by word
विदिता न मया
I have not understoodमैंने नहीं समझा
विशदैककला
clearly even one branch of learningएक भी विद्या ठीक से
किञ्चन काञ्चनम्
any gold at allज़रा भी सोना
द्रुतम् एव
quicklyजल्दी ही
विधेहि
showकरो
कृपाम्
kindnessकृपा
सहजाम्
that comes by natureजो स्वभाव है
भव
beबनो
शङ्कर देशिक
O teacher Śaṅkaraहे गुरु शङ्कर
मे शरणम्
my refugeमेरी शरण
॥ इति श्रीमत्तोटकाचार्यविरचितं श्रीशङ्करदेशिकाष्टकं सम्पूर्णम् ॥

Terms on this page

Guru गुरु A spiritual teacher who guides a disciple's practice and initiation.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras