श्रीशिवसहस्रनामस्तोत्रम् (शिवपुराणे)

सूत उवाच — सूत ने कहा Sūta said

श्रूयतामृषयः श्रेष्ठाः कथयामि यथाश्रुतम् ॥
विष्णुना प्रार्थितो येन संतुष्टः परमेश्वरः ॥ १ ॥

śrūyatāmṛṣayaḥ śreṣṭhāḥ kathayāmi yathāśrutam
viṣṇunā prārthito yena saṃtuṣṭaḥ parameśvaraḥ

श्रीविष्णुरुवाच — श्रीविष्णु ने कहा Śrī Viṣṇu said

तदहं कथयाम्यद्य पुण्यं नामसहस्रकम् ॥
शिवो हरो मृडो रुद्रः पुष्करः पुष्पलोचनः ॥ २ ॥

tadahaṃ kathayāmyadya puṇyaṃ nāmasahasrakam
śivo haro mṛḍo rudraḥ puṣkaraḥ puṣpalocanaḥ

अर्थिगम्यः सदाचारः शर्वः शंभुर्महेश्वरः ॥
चन्द्रापीडश्चन्द्रमौलिर्विश्वादिश्वामरेश्वरः ॥ ३ ॥

arthigamyaḥ sadācāraḥ śarvaḥ śaṃbhurmaheśvaraḥ
candrāpīḍaścandramaulirviśvādiśvāmareśvaraḥ

वेदांतसारसंदोहः कपाली नीललोहितः ॥
ध्यानधारापरिच्छेद्यो गौरीभर्ता गणेश्वरः ॥ ४ ॥

vedāṃtasārasaṃdohaḥ kapālī nīlalohitaḥ
dhyānadhārāparicchedyo gaurībhartā gaṇeśvaraḥ

अष्टमूर्तिर्विश्वमूर्तिस्त्रिवर्गः स्वर्गसाधनः ॥
ज्ञानगम्यो दृढप्रज्ञो देवदेवस्त्रिलोचनः ॥ ५ ॥

aṣṭamūrtirviśvamūrtistrivargaḥ svargasādhanaḥ
jñānagamyo dṛḍhaprajño devadevastrilocanaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

वामदेवो महादेवः पटुः परिवृढो दृढः ॥
विश्वरूपो विरूपाक्षो वागीशः शुचिमत्तरः ॥ ६ ॥

vāmadevo mahādevaḥ paṭuḥ parivṛḍho dṛḍhaḥ
viśvarūpo virūpākṣo vāgīśaḥ śucimattaraḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

शर्वः प्रमाणसंवादी वृषांको वृषवाहनः ॥
ईशः पिनाकी खट्वांगी चित्रवेषश्चिरंतनः ॥ ७ ॥

śarvaḥ pramāṇasaṃvādī vṛṣāṃko vṛṣavāhanaḥ
īśaḥ pinākī khaṭvāṃgī citraveṣaściraṃtanaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

तमोहरो महायोगी गोप्ता ब्रह्माण्डहृज्जटी ॥
कालकालः कृत्तिवासाः सुभगः प्रणतात्मकः ॥ ८ ॥

tamoharo mahāyogī goptā brahmāṇḍahṛjjaṭī
kālakālaḥ kṛttivāsāḥ subhagaḥ praṇatātmakaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

त्रिपुंड्रधारी चक्षुष्यो दुर्वासाः पुरशासनः ॥
दिव्यायुधः स्कंदगुरुः परमेष्ठी परात्परः ॥ ९ ॥

tripuṃḍradhārī cakṣuṣyo durvāsāḥ puraśāsanaḥ
divyāyudhaḥ skaṃdaguruḥ parameṣṭhī parātparaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

अनादिमध्यनिधनो गिरीशो गिरिबांधवः ॥
कुबेरबंधुः श्रीकण्ठो लोकवर्णोत्तमो मृदुः ॥ १० ॥

anādimadhyanidhano girīśo giribāṃdhavaḥ
kuberabaṃdhuḥ śrīkaṇṭho lokavarṇottamo mṛduḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

समाधिवेद्यः कोदण्डी नीलकण्ठः परश्वधी ॥
विशालाक्षो मृगव्याधः सुरेशः सूर्य्यतापनः ॥ ११ ॥

samādhivedyaḥ kodaṇḍī nīlakaṇṭhaḥ paraśvadhī
viśālākṣo mṛgavyādhaḥ sureśaḥ sūryyatāpanaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

धर्मधामा क्षमाक्षेत्रं भगवान् भगनेत्रभित् ॥
उग्रः पशुपतिस्तार्क्ष्यः प्रियभक्तः प्रियंवदः ॥ १२ ॥

dharmadhāmā kṣamākṣetraṃ bhagavān bhaganetrabhit
ugraḥ paśupatistārkṣyaḥ priyabhaktaḥ priyaṃvadaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

दाता दयाकरो दक्षः कपर्दी कामशासनः ॥
श्मशाननिलयः सूक्ष्मः श्मशानस्थो महेश्वरः ॥ १३ ॥

dātā dayākaro dakṣaḥ kapardī kāmaśāsanaḥ
śmaśānanilayaḥ sūkṣmaḥ śmaśānastho maheśvaraḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

लोककर्ता मृगपतिर्महाकर्ता महौषधिः ॥
उत्तरो गोपतिर्गोप्ता ज्ञानगम्यः पुरातनः ॥ १४ ॥

lokakartā mṛgapatirmahākartā mahauṣadhiḥ
uttaro gopatirgoptā jñānagamyaḥ purātanaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

नीतिः सुनीतिः शुद्धात्मा सोमः सोमतरः सुखी ॥
सोमपोऽमृतपः सौम्यो महाज्योतिर्महाद्युतिः ॥ १५ ॥

nītiḥ sunītiḥ śuddhātmā somaḥ somataraḥ sukhī
somapo'mṛtapaḥ saumyo mahājyotirmahādyutiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

तेजोमयोऽमृतमयोऽन्नमयश्च सुधापतिः ॥
अजातशत्रुरालोकसंभाव्यो हव्यवाहनः ॥ १६ ॥

tejomayo'mṛtamayo'nnamayaśca sudhāpatiḥ
ajātaśatrurālokasaṃbhāvyo havyavāhanaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

लोककरो वेदकरः सूत्रकारः सनातनः ॥
महर्षिः कपिलाचार्य्यो विश्वदीप्तिर्विलोचनः ॥ १७ ॥

lokakaro vedakaraḥ sūtrakāraḥ sanātanaḥ
maharṣiḥ kapilācāryyo viśvadīptirvilocanaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

पिनाकपाणिर्भूदेववशगः स्वस्तिकृत्सुधीः ॥
धातृधामा धामकरः सर्वदः सर्वगोचरः ॥ १८ ॥

pinākapāṇirbhūdevavaśagaḥ svastikṛtsudhīḥ
dhātṛdhāmā dhāmakaraḥ sarvadaḥ sarvagocaraḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

ब्रह्मसृग्विश्वसृक्सर्गः कर्णिकारप्रियः कविः ॥
शाखो विशाखो गोशाखः शिवो भिषगनुत्तमः ॥ १९ ॥

brahmasṛgviśvasṛksargaḥ karṇikārapriyaḥ kaviḥ
śākho viśākho gośākhaḥ śivo bhiṣaganuttamaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

गंगाप्लवोदको भव्यः पुष्कलः स्थपतिः स्थिरः ।
विजितात्मा विधेयात्मा भूतवाहनसारथिः ॥ २० ॥

gaṃgāplavodako bhavyaḥ puṣkalaḥ sthapatiḥ sthiraḥ
vijitātmā vidheyātmā bhūtavāhanasārathiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

सगणो गणवर्यश्च सुकीर्तिश्छिन्नसंशयः ॥
कामदेवः कामपालो भस्मोद्धूलितविग्रहः ॥ २१ ॥

sagaṇo gaṇavaryaśca sukīrtiśchinnasaṃśayaḥ
kāmadevaḥ kāmapālo bhasmoddhūlitavigrahaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

भस्मप्रियो भस्मशायी कामी कांतः कृतागमः ॥
समावर्तो निवृत्तात्मा धर्मपुंजः सदाशिवः ॥ २२ ॥

bhasmapriyo bhasmaśāyī kāmī kāṃtaḥ kṛtāgamaḥ
samāvarto nivṛttātmā dharmapuṃjaḥ sadāśivaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

अकल्मषश्चतुर्वाहुर्दुरावासो दुरासदः ॥
दुर्लभो दुर्गमो दुर्गः सर्वायुधविशारदः ॥ २३ ॥

akalmaṣaścaturvāhurdurāvāso durāsadaḥ
durlabho durgamo durgaḥ sarvāyudhaviśāradaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

अध्यात्मयोगनिलयः सुतंतुस्तंतुवर्द्धनः ॥
शुभांगो लोकसारंगो जगदीशो जनार्दनः ॥ २४ ॥

adhyātmayoganilayaḥ sutaṃtustaṃtuvarddhanaḥ
śubhāṃgo lokasāraṃgo jagadīśo janārdanaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

भस्मशुद्धिकरो मेरुरोजस्वी शुद्धविग्रहः ॥
असाध्यः साधुसाध्यश्च भृत्यमर्कटरूपधृक् ॥ २५ ॥

bhasmaśuddhikaro merurojasvī śuddhavigrahaḥ
asādhyaḥ sādhusādhyaśca bhṛtyamarkaṭarūpadhṛk

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

हिरण्यरेताः पौराणो रिपुजीवहरोऽचलः ॥
महाह्रदो महागर्तः सिद्धवृन्दारकेडितः ॥ २६ ॥

hiraṇyaretāḥ paurāṇo ripujīvaharo'calaḥ
mahāhrado mahāgartaḥ siddhavṛndārakeḍitaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

व्याघ्रचर्मांबरो व्याली महाभूतो महानिधिः ॥
अमृतानुभवः श्रीमान् पांचजन्यः प्रभंजनः ॥ २७ ॥

vyāghracarmāṃbaro vyālī mahābhūto mahānidhiḥ
amṛtānubhavaḥ śrīmān pāṃcajanyaḥ prabhaṃjanaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

पंचविंशतितत्त्वस्थः पारिजातः परात्परः ॥
सुलभः सुव्रतः शूरो वाङ्मयैकनिधिर्निधिः ॥ २८ ॥

paṃcaviṃśatitattvasthaḥ pārijātaḥ parātparaḥ
sulabhaḥ suvrataḥ śūro vāṅmayaikanidhirnidhiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

वर्णाश्रमगुरुर्वर्णी शत्रुजिच्छत्रुतापनः ॥
आश्रमः क्षपणः क्षामो ज्ञानवानचलेश्वरः ॥ २९ ॥

varṇāśramagururvarṇī śatrujicchatrutāpanaḥ
āśramaḥ kṣapaṇaḥ kṣāmo jñānavānacaleśvaraḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

प्रमाणभूतो दुर्ज्ञेयः सुपर्णो वायुवाहनः ॥
धनुर्धरो धनुर्वेदो गुणः शशिगुणाकरः ॥ ३० ॥

pramāṇabhūto durjñeyaḥ suparṇo vāyuvāhanaḥ
dhanurdharo dhanurvedo guṇaḥ śaśiguṇākaraḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

सत्यः सत्यपरो दीनो धर्मांगो धर्मसाधनः ॥
अनंतदृष्टिरानन्दो दंडो दमयिता दमः ॥ ३१ ॥

satyaḥ satyaparo dīno dharmāṃgo dharmasādhanaḥ
anaṃtadṛṣṭirānando daṃḍo damayitā damaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

अभिचार्यो महामायो विश्वकर्मा विशारदः ॥
वीतरागो विनीतात्मा तपस्वी भूतवाहनः ॥ ३२ ॥

abhicāryo mahāmāyo viśvakarmā viśāradaḥ
vītarāgo vinītātmā tapasvī bhūtavāhanaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

उन्मत्तवेषः प्रच्छन्नो जितकामोऽर्चितप्रियः ॥
कल्पांतः प्रकृतिः कल्पः सर्वलोकप्रजापतिः ॥ ३३ ॥

unmattaveṣaḥ pracchanno jitakāmo'rcitapriyaḥ
kalpāṃtaḥ prakṛtiḥ kalpaḥ sarvalokaprajāpatiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

तरस्वी तारको धीमान् प्रधानः प्रभुरव्ययः ॥
लोकपालोऽंतर्हितात्मा कल्पादिः कमलेक्षणः ॥ ३४ ॥

tarasvī tārako dhīmān pradhānaḥ prabhuravyayaḥ
lokapālo'ṃtarhitātmā kalpādiḥ kamalekṣaṇaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

वेदशास्त्रार्थतत्त्वज्ञो नियमो नियमाश्रयः ॥
चन्द्रः सूर्यः शनिः केतुर्विरागो विद्रुमच्छविः ॥ ३५ ॥

vedaśāstrārthatattvajño niyamo niyamāśrayaḥ
candraḥ sūryaḥ śaniḥ keturvirāgo vidrumacchaviḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

भक्तिवश्यः परब्रह्म मृगबाणार्पणो नयः ॥
अद्रिरद्र्यालयः कांतः परमात्मा जगद्गुरुः ॥ ३६ ॥

bhaktivaśyaḥ parabrahma mṛgabāṇārpaṇo nayaḥ
adriradryālayaḥ kāṃtaḥ paramātmā jagadguruḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

सर्वकामालयस्तुष्टो मांगल्यो मंगलावृतः ॥
महातपा दीर्घतपाः स्थविष्ठः स्थविरो ध्रुवः ॥ ३७ ॥

sarvakāmālayastuṣṭo māṃgalyo maṃgalāvṛtaḥ
mahātapā dīrghatapāḥ sthaviṣṭhaḥ sthaviro dhruvaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

अहः संवत्सरो व्याप्तिः प्रमाणं परमं तपः ॥
संवत्सरकरो मंत्रः प्रत्ययः सर्वदर्शनः ॥ ३८ ॥

ahaḥ saṃvatsaro vyāptiḥ pramāṇaṃ paramaṃ tapaḥ
saṃvatsarakaro maṃtraḥ pratyayaḥ sarvadarśanaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

अजः सर्वेश्वरः सिद्धो महारेता महावलः ॥
योगो योग्यो महातेजाः सिद्धः सर्वादिविग्रहः ॥ ३९ ॥

ajaḥ sarveśvaraḥ siddho mahāretā mahāvalaḥ
yogo yogyo mahātejāḥ siddhaḥ sarvādivigrahaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

वसुर्वसुमनाः सत्यः सर्वपापहरो हरः ॥
सुकीर्तिः शोभितः श्रावी ह्यवाङ्मनसगोचरः ॥ ४० ॥

vasurvasumanāḥ satyaḥ sarvapāpaharo haraḥ
sukīrtiḥ śobhitaḥ śrāvī hyavāṅmanasagocaraḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

अमृतः शाश्वतः शांतो द्रोणहस्तः प्रतापवान् ॥
कमंडलुधरो धन्वी वेदांगो वेदविन्मुनिः ॥ ४१ ॥

amṛtaḥ śāśvataḥ śāṃto droṇahastaḥ pratāpavān
kamaṃḍaludharo dhanvī vedāṃgo vedavinmuniḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

भ्राजिष्णुर्भोजनं भोक्ता लोकनाथो दुराधरः ॥
अतींद्रियो महामायः सर्वावासश्चतुष्पथः ॥ ४२ ॥

bhrājiṣṇurbhojanaṃ bhoktā lokanātho durādharaḥ
atīṃdriyo mahāmāyaḥ sarvāvāsaścatuṣpathaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

कालयोगी महानादो महोत्साहो महावलः ॥
महाबुद्धिर्महावीर्यो भूतचारी पुरन्दरः ॥ ४३ ॥

kālayogī mahānādo mahotsāho mahāvalaḥ
mahābuddhirmahāvīryo bhūtacārī purandaraḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

निशाचरः प्रेतचारी महाशक्तिर्महाद्युतिः ॥
अनिर्देश्यवपुः श्रीमान् सर्वाचार्यमनोगतिः ॥ ४४ ॥

niśācaraḥ pretacārī mahāśaktirmahādyutiḥ
anirdeśyavapuḥ śrīmān sarvācāryamanogatiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

बहुश्रुतो महामायो नियतात्मा ध्रुवोऽध्रुवः ॥
तेजस्तेजोद्युतिधरो नरकः सर्वशासकः ॥ ४५ ॥

bahuśruto mahāmāyo niyatātmā dhruvo'dhruvaḥ
tejastejodyutidharo narakaḥ sarvaśāsakaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

नृत्यप्रियो नित्यनृत्यः प्रकाशात्मा प्रकाशकः ॥
स्पष्टः क्रूरो बुधो मंत्रः समानः सारसंप्लवः ॥ ४६ ॥

nṛtyapriyo nityanṛtyaḥ prakāśātmā prakāśakaḥ
spaṣṭaḥ krūro budho maṃtraḥ samānaḥ sārasaṃplavaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

युगादिकृद्युगावर्तो गंभीरो वृषवाहनः ॥
इष्टो विशिष्टः शिष्टेष्टः शरभः शरभो धनुः ॥ ४७ ॥

yugādikṛdyugāvarto gaṃbhīro vṛṣavāhanaḥ
iṣṭo viśiṣṭaḥ śiṣṭeṣṭaḥ śarabhaḥ śarabho dhanuḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

तीर्थरूपस्तीर्थनामा तीर्थादृश्यः सुतीर्थदः ॥
अपाम्निधिरधिष्ठानं विजयो जयकालवित् ॥ ४८ ॥

tīrtharūpastīrthanāmā tīrthādṛśyaḥ sutīrthadaḥ
apāmnidhiradhiṣṭhānaṃ vijayo jayakālavit

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

प्रतिष्ठितः प्रमाणज्ञो हिरण्यकवचो हरिः ॥
विमोचनः सुरगणो विद्येशो बिंदुसंश्रयः ॥ ४९ ॥

pratiṣṭhitaḥ pramāṇajño hiraṇyakavaco hariḥ
vimocanaḥ suragaṇo vidyeśo biṃdusaṃśrayaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

वालरूपो वलोन्मत्तो विकर्ता गहनो गुहः ॥
करणं कारणं कर्ता सर्वबंधविमोचनः ॥ ५० ॥

vālarūpo valonmatto vikartā gahano guhaḥ
karaṇaṃ kāraṇaṃ kartā sarvabaṃdhavimocanaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

व्यवसायो व्यवस्थानः स्थानदो जगदादिजः ॥
गुरुदो ललितो भेदो निवासात्मनि संस्थितः ॥ ५१ ॥

vyavasāyo vyavasthānaḥ sthānado jagadādijaḥ
gurudo lalito bhedo nivāsātmani saṃsthitaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

वीरेश्वरो वीरभद्रो विश्वरूपो विधिर्विराट् ॥
वीरचन्द्रो मणिर्धर्ता तीव्रानन्दो नदीश्वरः ॥ ५२ ॥

vīreśvaro vīrabhadro viśvarūpo vidhirvirāṭ
vīracandro maṇirdhartā tīvrānando nadīśvaraḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

अग्न्याधारस्त्रिशूली च शिपिविष्टः शिवालयः ॥
वालखिल्यो महावीर्यस्तिग्मांशुर्वधिरः खगः ॥ ५३ ॥

agnyādhārastriśūlī ca śipiviṣṭaḥ śivālayaḥ
vālakhilyo mahāvīryastigmāṃśurvadhiraḥ khagaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

अभिरामः सुशरणः सुब्रह्मण्यः सुधानिधिः ॥
मघवा कौशिको गोमान् विरामः सर्वसाधनः ॥ ५४ ॥

abhirāmaḥ suśaraṇaḥ subrahmaṇyaḥ sudhānidhiḥ
maghavā kauśiko gomān virāmaḥ sarvasādhanaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

ललाटजो विश्वदेहः सारसंसारचक्रभृत् ॥
अमोघो दण्डिमध्यस्थो हरिणो ब्रह्मवर्चसः ॥ ५५ ॥

lalāṭajo viśvadehaḥ sārasaṃsāracakrabhṛt
amogho daṇḍimadhyastho hariṇo brahmavarcasaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

परमार्थः परमयः शंबरो व्याघ्रकोऽनलः ॥
रुचिर्वररुचिर्वंद्यो वाचस्पतिरहर्पतिः ॥ ५६ ॥

paramārthaḥ paramayaḥ śaṃbaro vyāghrako'nalaḥ
rucirvararucirvaṃdyo vācaspatiraharpatiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

रविर्विरोचनः स्कंदः शास्ता वैवस्वतोऽमरः ॥
युक्तिकृन्मत्तकीर्तिश्च सानुगश्च परंजयः ॥ ५७ ॥

ravirvirocanaḥ skaṃdaḥ śāstā vaivasvato'maraḥ
yuktikṛnmattakīrtiśca sānugaśca paraṃjayaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

कैलासाधिपतिः कांतः सविता रविलोचनः ॥
विश्वोत्तमो वीतभयो विश्वभर्ता निवारितः ॥ ५८ ॥

kailāsādhipatiḥ kāṃtaḥ savitā ravilocanaḥ
viśvottamo vītabhayo viśvabhartā nivāritaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

नित्यो नियतकल्याणः पुण्यश्रवणकीर्तनः ॥
दूरश्रवा विश्वसहो ध्येयो दुःखप्रणाशनः ॥ ५९ ॥

nityo niyatakalyāṇaḥ puṇyaśravaṇakīrtanaḥ
dūraśravā viśvasaho dhyeyo duḥkhapraṇāśanaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

उत्तारणो दुष्कृतिहा विज्ञेयो दुःसहो भवः ॥
अनादिर्भूर्भुवो लक्ष्मीः किरीटी त्रिदशाधिपः ॥ ६० ॥

uttāraṇo duṣkṛtihā vijñeyo duḥsaho bhavaḥ
anādirbhūrbhuvo lakṣmīḥ kirīṭī tridaśādhipaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

विश्वगोप्ता विश्वकर्ता सुवीरो रुचिरांगदः ॥
जननो जनजन्मादिः प्रीतिमान्नीतिमान्धवः ॥ ६१ ॥

viśvagoptā viśvakartā suvīro rucirāṃgadaḥ
janano janajanmādiḥ prītimānnītimāndhavaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

वसिष्ठः कश्यपो भानुर्भीमो भीमपराक्रमः ॥
प्रणवः सत्पथाचारो महाकाशो महाधनः ॥ ६२ ॥

vasiṣṭhaḥ kaśyapo bhānurbhīmo bhīmaparākramaḥ
praṇavaḥ satpathācāro mahākāśo mahādhanaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

जन्माधिपो महादेवः सकलागमपारगः ॥
तत्त्वं तत्त्वविदेकात्मा विभुर्विष्णुविभूषणः ॥ ६३ ॥

janmādhipo mahādevaḥ sakalāgamapāragaḥ
tattvaṃ tattvavidekātmā vibhurviṣṇuvibhūṣaṇaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

ऋषिर्ब्राह्मण ऐश्वर्यो जन्ममृत्युजरातिगः ॥
पंचयज्ञसमुत्पत्तिर्विश्वेशो विमलोदयः ॥ ६४ ॥

ṛṣirbrāhmaṇa aiśvaryo janmamṛtyujarātigaḥ
paṃcayajñasamutpattirviśveśo vimalodayaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

अनाद्यंतश्चात्मयोनिर्वत्सलो भक्तलोकधृक् ॥
गायत्रीवल्लभः प्रांशुर्विश्ववासः प्रभाकरः ॥ ६५ ॥

anādyaṃtaścātmayonirvatsalo bhaktalokadhṛk
gāyatrīvallabhaḥ prāṃśurviśvavāsaḥ prabhākaraḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

शिशुर्गिरिरतः सम्राट् सुषेणः सुरशत्रुहा ॥
अनेमिरिष्टनेमिश्च मुक्तिदो विगतज्वरः ॥ ६६ ॥

śiśurgirirataḥ samrāṭ suṣeṇaḥ suraśatruhā
anemiriṣṭanemiśca muktido vigatajvaraḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

स्वयंज्योतिस्तपज्योतिरतिज्योतिरचंचलः ॥
पिंगलः कपिलः श्मश्रुर्भालनेत्रत्रयीतनुः ॥ ६७ ॥

svayaṃjyotistapajyotiratijyotiracaṃcalaḥ
piṃgalaḥ kapilaḥ śmaśrurbhālanetratrayītanuḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

ज्ञानस्कंदो महानीतिर्विश्वोत्पत्तिरुपप्लवः ॥
भोगी विवस्वतस्तत्त्वो योगपारो दिवस्पतिः ॥ ६८ ॥

jñānaskaṃdo mahānītirviśvotpattirupaplavaḥ
bhogī vivasvatastattvo yogapāro divaspatiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

कल्याणगुणनामा च पापहा पुण्यदर्शनः ॥
उदारकीर्तिरुद्योगी महन्मान्यश्च सत्तपः ॥ ६९ ॥

kalyāṇaguṇanāmā ca pāpahā puṇyadarśanaḥ
udārakīrtirudyogī mahanmānyaśca sattapaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

रूक्षो मलिनकेशश्च स्वाधिष्ठानपदाश्रयः ॥
पवित्रः पापनाशश्च मणिपूरो नभोगतिः ॥ ७० ॥

rūkṣo malinakeśaśca svādhiṣṭhānapadāśrayaḥ
pavitraḥ pāpanāśaśca maṇipūro nabhogatiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

हृत्पुंडरीकमासीनः शक्रः शांतो वृषाकपिः ॥
कृष्णो ग्रहपतिः कृष्णः समर्थोऽनर्थनाशनः ॥ ७१ ॥

hṛtpuṃḍarīkamāsīnaḥ śakraḥ śāṃto vṛṣākapiḥ
kṛṣṇo grahapatiḥ kṛṣṇaḥ samartho'narthanāśanaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

अधर्मशत्रुरज्ञेयः पुरुहूतः पुरुश्रुतः ॥
ब्रह्मगर्भो बृहद्गर्भो धर्मधेनुर्धनागमः ॥ ७२ ॥

adharmaśatrurajñeyaḥ puruhūtaḥ puruśrutaḥ
brahmagarbho bṛhadgarbho dharmadhenurdhanāgamaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

जगद्धितैषी सुगतः कुमारः कुशलागमः ॥
हिरण्यवर्णो ज्योतिष्मान्नानाभूतरतो ध्वनिः ॥ ७३ ॥

jagaddhitaiṣī sugataḥ kumāraḥ kuśalāgamaḥ
hiraṇyavarṇo jyotiṣmānnānābhūtarato dhvaniḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

आरोग्यो नयनाध्यक्षो विश्वामित्रो धनेश्वरः ॥
ब्रह्मज्योतिर्वसुर्धामा महाज्योतिरनुत्तमः ॥ ७४ ॥

ārogyo nayanādhyakṣo viśvāmitro dhaneśvaraḥ
brahmajyotirvasurdhāmā mahājyotiranuttamaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

मातामहो मातरिश्वा नभस्वान्नागहारधृक् ॥
पुलस्त्यः पुलहोऽगस्त्यो जातुकर्ण्यः पराशरः ॥ ७५ ॥

mātāmaho mātariśvā nabhasvānnāgahāradhṛk
pulastyaḥ pulaho'gastyo jātukarṇyaḥ parāśaraḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

निरावरणनिर्वारो वैरंच्यो विष्टरश्रवाः ॥
आत्मभूरनिरुद्धोऽत्रिर्ज्ञानमूर्तिर्महायशाः ॥ ७६ ॥

nirāvaraṇanirvāro vairaṃcyo viṣṭaraśravāḥ
ātmabhūraniruddho'trirjñānamūrtirmahāyaśāḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

लोकवीराग्रणीर्वीरश्चन्द्रः सत्यपराक्रमः ॥
व्यालकल्पो महाकल्पः कल्पवृक्षः कलाधरः ॥ ७७ ॥

lokavīrāgraṇīrvīraścandraḥ satyaparākramaḥ
vyālakalpo mahākalpaḥ kalpavṛkṣaḥ kalādharaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

अलंकरिष्णुरचलो रोचिष्णुर्विक्रमोऽम्बरः ॥
आशुः शब्दपतिर्वग्ङी पवनः शिखिसारथिः ॥ ७८ ॥

alaṃkariṣṇuracalo rociṣṇurvikramo'mbaraḥ
āśuḥ śabdapatirvagṅī pavanaḥ śikhisārathiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

असंसृतिपतिः शक्रप्रमादः पादपासनः ॥
वसुश्रवाः कव्यवाहः प्रतप्तो विश्वभोजनः ॥ ७९ ॥

asaṃsṛtipatiḥ śakrapramādaḥ pādapāsanaḥ
vasuśravāḥ kavyavāhaḥ pratapto viśvabhojanaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

जप्यो जरारिः शमनो लोहिताश्वस्तनूनपात् ॥
बृहदश्वो नभोयोनिः सुप्रतीकस्तमिस्रहा ॥
निदाघस्तपनो मेघः स्वक्षः परपुरंजयः ॥
सुखानिलः सुनिष्पन्नः सुरभिः शिशिरात्मकः ॥ ८० ॥

japyo jarāriḥ śamano lohitāśvastanūnapāt
bṛhadaśvo nabhoyoniḥ supratīkastamisrahā
nidāghastapano meghaḥ svakṣaḥ parapuraṃjayaḥ
sukhānilaḥ suniṣpannaḥ surabhiḥ śiśirātmakaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

line doubtful

वसंतो माधवो ग्रीष्मो नभःस्थो वीजवाहनः ॥
अंगिरा गुरुरात्रेयो विमलो विश्ववाहनः ॥ ८१ ॥

vasaṃto mādhavo grīṣmo nabhaḥstho vījavāhanaḥ
aṃgirā gururātreyo vimalo viśvavāhanaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

पावनः पुरुजिच्छक्रस्त्रैविद्यो नरवारणः ॥
मनो बुद्धिरहंकारः क्षेत्रज्ञः क्षेत्रपालकः ॥ ८२ ॥

pāvanaḥ purujicchakrastraividyo naravāraṇaḥ
mano buddhirahaṃkāraḥ kṣetrajñaḥ kṣetrapālakaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

जमदग्निर्जलनिधिर्विगोलो विश्वगोलकः ॥
अघोरानुत्तरो यज्ञः श्रेष्ठो निःश्रेयसालयः ॥ ८३ ॥

jamadagnirjalanidhirvigolo viśvagolakaḥ
aghorānuttaro yajñaḥ śreṣṭho niḥśreyasālayaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

शैलो गगनकुंदाभो दानवारिररिंदमः ॥
चामुण्डाजीवकश्चारुर्निःशल्यो लोककल्पधृक् ॥ ८४ ॥

śailo gaganakuṃdābho dānavārirariṃdamaḥ
cāmuṇḍājīvakaścārurniḥśalyo lokakalpadhṛk

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

चतुर्वेदश्चतुर्भावश्चतुरश्चतुरप्रियः ॥
आम्नायोऽथ समाम्नायस्तीर्थवेदशिवालयः ॥ ८५ ॥

caturvedaścaturbhāvaścaturaścaturapriyaḥ
āmnāyo'tha samāmnāyastīrthavedaśivālayaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

वहुरूपो महारूपः सर्वरूपश्चराचरः ॥
नयनिर्मापको न्यायो न्यायगम्यो निरंजनः ॥ ८६ ॥

vahurūpo mahārūpaḥ sarvarūpaścarācaraḥ
nayanirmāpako nyāyo nyāyagamyo niraṃjanaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

सहस्रमूर्द्धा देवेन्द्रः सर्वशास्त्रप्रभंजनः ॥
मुण्डो विरूपो विकांतो दण्डी ताण्डगुणोत्तमः ॥ ८७ ॥

sahasramūrddhā devendraḥ sarvaśāstraprabhaṃjanaḥ
muṇḍo virūpo vikāṃto daṇḍī tāṇḍaguṇottamaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

पिंगलाक्षो हयग्रीवो नीलग्रीवो निरामयः ॥
सहस्रवाहुः सर्वेशः शरण्यः सर्वलोकधृक् ॥ ८८ ॥

piṃgalākṣo hayagrīvo nīlagrīvo nirāmayaḥ
sahasravāhuḥ sarveśaḥ śaraṇyaḥ sarvalokadhṛk

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

पद्मासनः परंज्योतिः परंपारं परं फलम् ॥
पद्मगर्भो महागर्भो विश्वगर्भो विचक्षणः ॥ ८९ ॥

padmāsanaḥ paraṃjyotiḥ paraṃpāraṃ paraṃ phalam
padmagarbho mahāgarbho viśvagarbho vicakṣaṇaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

चराचरज्ञो वरदो वरेशस्तु महास्वनः ॥
देवासुरगुरुर्देवो देवासुरनमस्कृतः ॥ ९० ॥

carācarajño varado vareśastu mahāsvanaḥ
devāsuragururdevo devāsuranamaskṛtaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

देवासुरमहामित्रो देवासुरमहाश्रमः ॥
देवादिदेवो देवाग्निर्देवासुरवरप्रदः ॥ ९१ ॥

devāsuramahāmitro devāsuramahāśramaḥ
devādidevo devāgnirdevāsuravarapradaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

देवासुरेश्वरो दिव्यो देवासुरमहेश्वरः ॥
देवदेवो महाचिंत्यो देवतात्मात्मसंभवः ॥ ९२ ॥

devāsureśvaro divyo devāsuramaheśvaraḥ
devadevo mahāciṃtyo devatātmātmasaṃbhavaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

सद्योनष्टासुरव्याघ्रो देवसिंहो दिवाकरः ॥
विबुधाग्रचरः श्रेष्ठः सर्वदेवोत्तमोत्तमः ॥ ९३ ॥

sadyonaṣṭāsuravyāghro devasiṃho divākaraḥ
vibudhāgracaraḥ śreṣṭhaḥ sarvadevottamottamaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

शिवज्ञानप्रदः श्रीमान् शिखी श्रीपर्वतप्रियः ॥
वज्रहस्तः सिद्धखड्गो नरसिंहनिपातनः ॥ ९४ ॥

śivajñānapradaḥ śrīmān śikhī śrīparvatapriyaḥ
vajrahastaḥ siddhakhaḍgo narasiṃhanipātanaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

ब्रह्मचारी लोकचारी धर्मचारी धनाधिपः ॥
नंदी नंदीश्वरो नंदो लभवृत्तिधरः शुचिः ॥ ९५ ॥

brahmacārī lokacārī dharmacārī dhanādhipaḥ
naṃdī naṃdīśvaro naṃdo labhavṛttidharaḥ śuciḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

लिङ्गाध्यक्षः सुराध्यक्षो योगाध्यक्षो युगावहः ॥
स्वर्द्धामा स्वर्गतः स्वामी स्वरः स्वरतमः स्वनः ॥ ९६ ॥

liṅgādhyakṣaḥ surādhyakṣo yogādhyakṣo yugāvahaḥ
svarddhāmā svargataḥ svāmī svaraḥ svaratamaḥ svanaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

वोधाध्यक्षो बीजकर्ता धर्मकृद्धर्मसम्भवः ॥
दंभो लोभोऽथ वै शंभुः सर्वभूतमहेश्वरः ॥ ९७ ॥

vodhādhyakṣo bījakartā dharmakṛddharmasambhavaḥ
daṃbho lobho'tha vai śaṃbhuḥ sarvabhūtamaheśvaraḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

श्मशाननिलयस्त्र्यक्षः सेतुरप्रतिमाकृतिः ॥
लोकोत्तरः स्फुटालोकस्त्र्यंबको नागभूषणः ॥ ९८ ॥

śmaśānanilayastryakṣaḥ seturapratimākṛtiḥ
lokottaraḥ sphuṭālokastryaṃbako nāgabhūṣaṇaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

अंधकारिर्मखद्वेषी विष्णोः स्कंधरतात्मकः ॥
हितदश्च क्षयगुणो दक्षारिः पूषदंतभित् ॥ ९९ ॥

aṃdhakārirmakhadveṣī viṣṇoḥ skaṃdharatātmakaḥ
hitadaśca kṣayaguṇo dakṣāriḥ pūṣadaṃtabhit

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

धूर्जटिः खंडपरशुः सकलो निष्कलो मुनिः ॥
अकालः सकलाधारः पांडुरोगो मृगो नगः ॥ १०० ॥

dhūrjaṭiḥ khaṃḍaparaśuḥ sakalo niṣkalo muniḥ
akālaḥ sakalādhāraḥ pāṃḍurogo mṛgo nagaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

पूर्णः पूरयिता पुण्यः सुकुमारः सुलोचनः ॥
संगो गोपप्रियाक्रूरः पुण्यकीर्तिरनामयः ॥ १०१ ॥

pūrṇaḥ pūrayitā puṇyaḥ sukumāraḥ sulocanaḥ
saṃgo gopapriyākrūraḥ puṇyakīrtiranāmayaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

मनोजवस्तीर्थकरो जटिलो जीवितेश्वरः ॥
जीवितांतकरो नित्यो वसुरेता वसुप्रदः ॥ १०२ ॥

manojavastīrthakaro jaṭilo jīviteśvaraḥ
jīvitāṃtakaro nityo vasuretā vasupradaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

सुजातिः सत्कृतिः सिद्धिः सजातिः कालकंटकः ॥
कलाधरो महाकालभूतः सत्यपरायणः ॥ १०३ ॥

sujātiḥ satkṛtiḥ siddhiḥ sajātiḥ kālakaṃṭakaḥ
kalādharo mahākālabhūtaḥ satyaparāyaṇaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

लोकलावण्यकर्ता च लोकोत्तरसुखालयः ॥
चंद्रसंजीवनः शास्ता लोकगूढो महाधिपः ॥
लोकबंधुर्लोकनाथः कृतज्ञः कीर्तिभूषणः ॥
अनपायोऽक्षरः कांतः सर्वशस्त्रभृतां वरः ॥
तेजोमयो द्युतिधरो लोकमानाग्रणीरणुः ॥ १०४ ॥

lokalāvaṇyakartā ca lokottarasukhālayaḥ
caṃdrasaṃjīvanaḥ śāstā lokagūḍho mahādhipaḥ
lokabaṃdhurlokanāthaḥ kṛtajñaḥ kīrtibhūṣaṇaḥ
anapāyo'kṣaraḥ kāṃtaḥ sarvaśastrabhṛtāṃ varaḥ
tejomayo dyutidharo lokamānāgraṇīraṇuḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

line doubtful

शुचिस्मितः प्रसन्नात्मा अजेयो दुरतिक्रमः ॥
ज्योतिर्मयो नीरुजांगो गङ्गाप्रेष्ठो जलेश्वरः ॥ १०५ ॥

śucismitaḥ prasannātmā ajeyo duratikramaḥ
jyotirmayo nīrujāṃgo gaṅgāpreṣṭho jaleśvaraḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

तुंववीणो महाकायो विशोकः शोकनाशनः ॥
त्रिलोकपात्रिलोकेशः सर्वशुद्धिरधोक्षजः ॥ १०६ ॥

tuṃvavīṇo mahākāyo viśokaḥ śokanāśanaḥ
trilokapātrilokeśaḥ sarvaśuddhiradhokṣajaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

अव्यक्तलक्षणो देवो व्यक्तोऽव्यक्तो विशांपतिः ॥
परः शिवो वसुर्नासासारो मानंदनो मयः ॥ १०७ ॥

avyaktalakṣaṇo devo vyakto'vyakto viśāṃpatiḥ
paraḥ śivo vasurnāsāsāro mānaṃdano mayaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

ब्रह्मा विष्णुः प्रजापालो हंसो हंसगतिर्वयः ॥
वेधा विधाता स्रष्टा च संहर्ता च चतुर्मुखः ॥ १०८ ॥

brahmā viṣṇuḥ prajāpālo haṃso haṃsagatirvayaḥ
vedhā vidhātā sraṣṭā ca saṃhartā ca caturmukhaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

कैलासशिखरावासी सर्वावासी सदागतिः ॥
हिरण्यगर्भो द्रुहिणो भूतनाथोऽथ भूपतिः ॥ १०९ ॥

kailāsaśikharāvāsī sarvāvāsī sadāgatiḥ
hiraṇyagarbho druhiṇo bhūtanātho'tha bhūpatiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

सद्योगी योगवियोगी वरदो ब्राह्मणप्रियः ॥
देवप्रियो देवनाथो देवको देवचिंतकः ॥ ११० ॥

sadyogī yogaviyogī varado brāhmaṇapriyaḥ
devapriyo devanātho devako devaciṃtakaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

विषमाक्षो विरूपाक्षो वृषभो वृषवर्धनः ॥
निर्म्ममो निरहंकारो निर्मोहो निरुपद्रवः ॥ १११ ॥

viṣamākṣo virūpākṣo vṛṣabho vṛṣavardhanaḥ
nirmmamo nirahaṃkāro nirmoho nirupadravaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

दर्पहा दर्पदो दृप्तः सर्वार्थपरिवर्तकः ॥
सहस्रजित्सहस्रार्चिः स्निग्धप्रकृतिदक्षिणः ॥ ११२ ॥

darpahā darpado dṛptaḥ sarvārthaparivartakaḥ
sahasrajitsahasrārciḥ snigdhaprakṛtidakṣiṇaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

भूतभव्यभवन्नाथः प्रभवोऽभूतिनाशनः ॥
अर्थोऽनर्थो महाकोशः परकार्यैकपण्डितः ॥ ११३ ॥

bhūtabhavyabhavannāthaḥ prabhavo'bhūtināśanaḥ
artho'nartho mahākośaḥ parakāryaikapaṇḍitaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

निष्कंटकः कृतानंदो निर्व्याजो व्याजमर्दनः ॥
सत्त्ववान् सात्त्विकः सत्यः कीर्तिस्नेहः कृतागतः ॥ ११४ ॥

niṣkaṃṭakaḥ kṛtānaṃdo nirvyājo vyājamardanaḥ
sattvavān sāttvikaḥ satyaḥ kīrtisnehaḥ kṛtāgataḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

अकंपितो गुणग्राही नैकात्मा नैककर्मकृत् ॥
सुप्रीतः सुमुखः सूक्ष्मः सुकरो दक्षिणानिलः ॥ ११५ ॥

akaṃpito guṇagrāhī naikātmā naikakarmakṛt
suprītaḥ sumukhaḥ sūkṣmaḥ sukaro dakṣiṇānilaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

नंदिस्कंधधरो धुर्यः प्रकटः प्रीतिवर्धनः ॥
अपराजितः सर्वसत्त्वो गोविंदः सत्त्ववाहनः ॥ ११६ ॥

naṃdiskaṃdhadharo dhuryaḥ prakaṭaḥ prītivardhanaḥ
aparājitaḥ sarvasattvo goviṃdaḥ sattvavāhanaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

अधृतः स्वधृतः सिद्धः पूतमूर्तिर्यशोधनः ॥
वाराहशृङ्गधृक् शूरो वलवानेकनायकः ॥ ११७ ॥

adhṛtaḥ svadhṛtaḥ siddhaḥ pūtamūrtiryaśodhanaḥ
vārāhaśṛṅgadhṛk śūro valavānekanāyakaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

श्रुतिप्रकाशः श्रुतिमानेकबंधुरनेककृत् ॥
श्रीवत्सलः शिवारंभः शांताभद्रः समो यशः ॥ ११८ ॥

śrutiprakāśaḥ śrutimānekabaṃdhuranekakṛt
śrīvatsalaḥ śivāraṃbhaḥ śāṃtābhadraḥ samo yaśaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

भूशयो भूषणो भूतिर्भूतकृद्भूतिभावनः ॥
अकम्पो भक्तिकायस्तु कालहा निष्कलेश्वरः ॥ ११९ ॥

bhūśayo bhūṣaṇo bhūtirbhūtakṛdbhūtibhāvanaḥ
akampo bhaktikāyastu kālahā niṣkaleśvaraḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

सत्यव्रतो महात्यागी नित्यशांतिः परायणः ॥
परार्थवृत्तिर्वरदो भिक्षुस्तत्त्वविशारदः ॥ १२० ॥

satyavrato mahātyāgī nityaśāṃtiḥ parāyaṇaḥ
parārthavṛttirvarado bhikṣustattvaviśāradaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

शुभदः शुभकर्ता च शुभनामा शुभः स्वयम् ॥
अनर्थितो गुणग्राही ह्यकर्ता कनकप्रभः ॥ १२१ ॥

śubhadaḥ śubhakartā ca śubhanāmā śubhaḥ svayam
anarthito guṇagrāhī hyakartā kanakaprabhaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

स्वभावभद्रो मध्यस्थः शत्रुघ्नो विघ्ननाशनः ॥
शिखण्डी कवची शूली जटी मुंडी च कुंडली ॥ १२२ ॥

svabhāvabhadro madhyasthaḥ śatrughno vighnanāśanaḥ
śikhaṇḍī kavacī śūlī jaṭī muṃḍī ca kuṃḍalī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

अमृत्युः सर्वदृक् सिंहस्तेजोराशिर्महामणिः ॥
असंख्येयोऽप्रमेयात्मा वीर्यवान् वीर्यकोविदः ॥ १२३ ॥

amṛtyuḥ sarvadṛk siṃhastejorāśirmahāmaṇiḥ
asaṃkhyeyo'prameyātmā vīryavān vīryakovidaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

वैद्यश्चैव वियोगी च सत्त्ववीरो मुनीश्वरः ॥
अनुक्रमो दुराधर्षो मधुरः प्रियदर्शनः ॥ १२४ ॥

vaidyaścaiva viyogī ca sattvavīro munīśvaraḥ
anukramo durādharṣo madhuraḥ priyadarśanaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

सुरेशस्तारणः शर्वः शब्दप्रतपतांगतिः ॥
कालक्षयः कालकारी सुकृतिः कृतवासुकिः ॥ १२५ ॥

sureśastāraṇaḥ śarvaḥ śabdapratapatāṃgatiḥ
kālakṣayaḥ kālakārī sukṛtiḥ kṛtavāsukiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

महेष्वासो महीभर्ता निष्कलंको विशृंखलः ॥
द्युमणिस्तरणिर्द्धन्यः सिद्धिदः सिद्धिसाधनः ॥ १२६ ॥

maheṣvāso mahībhartā niṣkalaṃko viśṛṃkhalaḥ
dyumaṇistaraṇirddhanyaḥ siddhidaḥ siddhisādhanaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

विवृतः संवृतस्तुल्यो व्यूढोरस्को महाभुजः ॥
सर्वयोनिर्निरातंको नरनारायणप्रियः ॥ १२७ ॥

vivṛtaḥ saṃvṛtastulyo vyūḍhorasko mahābhujaḥ
sarvayonirnirātaṃko naranārāyaṇapriyaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

निर्लेपो निःप्रसन्नात्मा निर्व्यंगो व्यंगनाशनः ॥
स्तव्यः स्तवप्रियः स्तोता व्यासमूर्तिर्निराकुलः ॥ १२८ ॥

nirlepo niḥprasannātmā nirvyaṃgo vyaṃganāśanaḥ
stavyaḥ stavapriyaḥ stotā vyāsamūrtirnirākulaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

निरवद्यपदोपायो विद्याराशिरसत्कृतः ॥
प्रशांतवुद्धिरक्षुण्णः संग्रही नित्यसुंदरः ॥ १२९ ॥

niravadyapadopāyo vidyārāśirasatkṛtaḥ
praśāṃtavuddhirakṣuṇṇaḥ saṃgrahī nityasuṃdaraḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

पापहा धर्मधात्रीशः साकल्यः शर्वरीपतिः ॥
परमार्थगुरुर्दृष्टिः सुरैराश्रितवत्सलः ॥ १३० ॥

pāpahā dharmadhātrīśaḥ sākalyaḥ śarvarīpatiḥ
paramārthagururdṛṣṭiḥ surairāśritavatsalaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

सोमो रसज्ञो रसदः सर्वसत्त्वावलंवनः ॥
एवं नाम्नां सहस्रेण तुष्टाव वृषभध्वजम् ॥ १३१ ॥

somo rasajño rasadaḥ sarvasattvāvalaṃvanaḥ
evaṃ nāmnāṃ sahasreṇa tuṣṭāva vṛṣabhadhvajam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

प्रार्थयामास शंभुं वै पूजयामास शंकरम् ॥
परीक्षार्थं हरेरीशः कमलेषु महेश्वरः ॥ १३२ ॥

prārthayāmāsa śaṃbhuṃ vai pūjayāmāsa śaṃkaram
parīkṣārthaṃ harerīśaḥ kamaleṣu maheśvaraḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

गोपयामास कमलं तदेकं भुवनेश्वरः ॥
चित्ते विचारितं तेन कुतो वै कमलं गतम् ॥ १३३ ॥

gopayāmāsa kamalaṃ tadekaṃ bhuvaneśvaraḥ
citte vicāritaṃ tena kuto vai kamalaṃ gatam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

यातु यातु सुखेनैव नेत्रं किं कमलं नहि ॥
तदेव कमलं कृत्वा यजामि चन्द्रशेखरम् ॥ १३४ ॥

yātu yātu sukhenaiva netraṃ kiṃ kamalaṃ nahi
tadeva kamalaṃ kṛtvā yajāmi candraśekharam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

इत्येवं हृदयं ज्ञात्वा विष्णोरमिततेजसः ॥
मामेति व्याहरन्नेव प्रादुरासीज्जगद्गुरुः ॥ १३५ ॥

ityevaṃ hṛdayaṃ jñātvā viṣṇoramitatejasaḥ
māmeti vyāharanneva prādurāsījjagadguruḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

यत्रैव च कृता पूजा कृष्णेन परमात्मना ॥
तस्मादवतताराशु मंडलात्पार्थिवस्य सः ॥ १३६ ॥

yatraiva ca kṛtā pūjā kṛṣṇena paramātmanā
tasmādavatatārāśu maṃḍalātpārthivasya saḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

यथोक्तरूपिणं शंभुं तेजोराशिसुस्थितम् ॥
नमस्कृत्य पुरः स्थित्वा स्तुतिं कृत्वा विशेषतः ॥ १३७ ॥

yathoktarūpiṇaṃ śaṃbhuṃ tejorāśisusthitam
namaskṛtya puraḥ sthitvā stutiṃ kṛtvā viśeṣataḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

प्रसन्नवदनो भूत्वा शंभोश्च सम्मुखे स्थितः ॥
इत्थंभूतं हरिर्दृष्ट्वा कोटिभास्करभूषितम् ॥ १३८ ॥

prasannavadano bhūtvā śaṃbhośca sammukhe sthitaḥ
itthaṃbhūtaṃ harirdṛṣṭvā koṭibhāskarabhūṣitam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

प्रणमामीश्वरं शंभुं देवदेवं जनार्दनः ॥
तदा प्राह महादेवः प्रहसन्निव शंकरः ॥ १३९ ॥

praṇamāmīśvaraṃ śaṃbhuṃ devadevaṃ janārdanaḥ
tadā prāha mahādevaḥ prahasanniva śaṃkaraḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

संप्रेक्षमाणो विष्णुं तु कृतांजलिपुटं स्थितम् ॥ १४० ॥

saṃprekṣamāṇo viṣṇuṃ tu kṛtāṃjalipuṭaṃ sthitam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

शंकर उवाच — शङ्कर ने कहा Śaṅkara said

ज्ञातं मयेदं सकलं देवकार्यं जनार्दन ॥
सुदर्शनाख्यं चक्रं च ददामि तव शोभनम् ॥ १४१ ॥

jñātaṃ mayedaṃ sakalaṃ devakāryaṃ janārdana
sudarśanākhyaṃ cakraṃ ca dadāmi tava śobhanam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

यद्रूपं भवता दृष्टं सर्वलोकसुखावहम् ॥
हिताय सर्वदेवेश कृतं भावय सुव्रत ॥ १४२ ॥

yadrūpaṃ bhavatā dṛṣṭaṃ sarvalokasukhāvaham
hitāya sarvadeveśa kṛtaṃ bhāvaya suvrata

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

रणादावपि संस्मृत्य देवानां दुःखनाशनम् ॥
इदं रूपमिदं चक्रमिदं नामसहस्रकम् ॥ १४३ ॥

raṇādāvapi saṃsmṛtya devānāṃ duḥkhanāśanam
idaṃ rūpamidaṃ cakramidaṃ nāmasahasrakam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

ये शृण्वंति सदा भक्त्या सिद्धिः स्यादनपायिनी ॥
एवमुक्त्वा ददौ चक्रं सूर्यायुतसमप्रभम् ॥ १४४ ॥

ye śṛṇvaṃti sadā bhaktyā siddhiḥ syādanapāyinī
evamuktvā dadau cakraṃ sūryāyutasamaprabham

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

विष्णुरपि च संस्नाय जग्राहोदङ्मुखस्तदा ॥
नमस्कृत्य तदा देवं पुनर्वचनमब्रवीत् ॥ १४५ ॥

viṣṇurapi ca saṃsnāya jagrāhodaṅmukhastadā
namaskṛtya tadā devaṃ punarvacanamabravīt

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

शृणु देव मया ध्येयं पठनीयं च किं प्रभो ॥
लोकानां दुःखनाशार्थं वद त्वं लोकशंकर ॥ १४६ ॥

śṛṇu deva mayā dhyeyaṃ paṭhanīyaṃ ca kiṃ prabho
lokānāṃ duḥkhanāśārthaṃ vada tvaṃ lokaśaṃkara

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

इति पृष्टस्तदा तेन संतुष्टस्तु शिवोऽब्रवीत् ॥
रूपं ध्येयं मदीयं वै सर्वानर्थविनाशनम् ॥ १४७ ॥

iti pṛṣṭastadā tena saṃtuṣṭastu śivo'bravīt
rūpaṃ dhyeyaṃ madīyaṃ vai sarvānarthavināśanam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

अनेकदुःखनाशार्थं पाठ्यं नामसहस्रकम् ॥
धार्यं चक्रं सदा मेऽद्य सर्वानर्थप्रशांतये ॥ १४८ ॥

anekaduḥkhanāśārthaṃ pāṭhyaṃ nāmasahasrakam
dhāryaṃ cakraṃ sadā me'dya sarvānarthapraśāṃtaye

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

अन्ये च ये पठिष्यंति पाठयिष्यंति नित्यशः ॥
तेषां दुःखं न स्वप्नेऽपि जायते नात्र संशयः ॥ १४९ ॥

anye ca ye paṭhiṣyaṃti pāṭhayiṣyaṃti nityaśaḥ
teṣāṃ duḥkhaṃ na svapne'pi jāyate nātra saṃśayaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

राज्ञां च संकटे प्राप्ते शतवारं पठेद्यदि ॥
सांङ्गं च विधियुक्तं च कल्याणं लभते नरः ॥ १५० ॥

rājñāṃ ca saṃkaṭe prāpte śatavāraṃ paṭhedyadi
sāṃṅgaṃ ca vidhiyuktaṃ ca kalyāṇaṃ labhate naraḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

रोगनाशकरं चैतद्विद्यानायकमुत्तमम् ॥
यमुद्दिश्य फलं श्रेष्ठं पठिष्यंति नरास्त्विह ॥ १५१ ॥

roganāśakaraṃ caitadvidyānāyakamuttamam
yamuddiśya phalaṃ śreṣṭhaṃ paṭhiṣyaṃti narāstviha

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

लप्स्यंते नात्र संदेहः फलं सत्यमनुत्तमम् ॥
मम प्रातः समुत्थाय पूजां कृत्वा मदीयकम् ॥ १५२ ॥

lapsyaṃte nātra saṃdehaḥ phalaṃ satyamanuttamam
mama prātaḥ samutthāya pūjāṃ kṛtvā madīyakam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

पठते मत्समक्षं वै नित्यं सिद्धिर्न दूरतः ॥
ऐहिकां सिद्धिमासाद्य परलोकसमुद्भवाम् ॥ १५३ ॥

paṭhate matsamakṣaṃ vai nityaṃ siddhirna dūrataḥ
aihikāṃ siddhimāsādya paralokasamudbhavām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

प्राप्नोति पाठको नित्यं मत्प्रसादात्सुरेश्वर ॥
सायुज्यमुक्तिमायाति नात्र कार्या विचारणा ॥ १५४ ॥

prāpnoti pāṭhako nityaṃ matprasādātsureśvara
sāyujyamuktimāyāti nātra kāryā vicāraṇā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

एवमुक्त्वा तदा विष्णुं शंकरः प्रीतमानसः ॥
उपस्पृश्य कराभ्यां हि उवाच शंकरः पुनः ॥ १५५ ॥

evamuktvā tadā viṣṇuṃ śaṃkaraḥ prītamānasaḥ
upaspṛśya karābhyāṃ hi uvāca śaṃkaraḥ punaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

वरदोऽस्मि सुरश्रेष्ठ वरान् वृणु यथेप्सितान् ॥
भक्त्या वशीकृतो नूनं स्तवेनानेन ते तदा ॥ १५६ ॥

varado'smi suraśreṣṭha varān vṛṇu yathepsitān
bhaktyā vaśīkṛto nūnaṃ stavenānena te tadā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

इत्युक्तो देवदेवेन देवदेवं प्रणम्य तम् ॥
यथेदानीं कृपा देव क्रियते चाप्यतः परम् ॥ १५७ ॥

ityukto devadevena devadevaṃ praṇamya tam
yathedānīṃ kṛpā deva kriyate cāpyataḥ param

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

कार्या चैव विशेषेण कृपालुत्वात्त्वया प्रभो ॥
त्वयि भक्तिर्महादेव प्रसीद वरमुत्तमम् ॥ १५८ ॥

kāryā caiva viśeṣeṇa kṛpālutvāttvayā prabho
tvayi bhaktirmahādeva prasīda varamuttamam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

नान्यदिच्छामि भक्तानामार्तिर्नैव भवेत्प्रभो ॥
तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य दयावान् सुतरां भवः ॥ १५९ ॥

nānyadicchāmi bhaktānāmārtirnaiva bhavetprabho
tacchrutvā vacanaṃ tasya dayāvān sutarāṃ bhavaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

पस्पर्श च तदा तस्मै श्रद्धां शीतांशुलक्षणः ॥
प्राह त्वैनं महादेवः परमानन्दमच्युतम् ॥ १६० ॥

pasparśa ca tadā tasmai śraddhāṃ śītāṃśulakṣaṇaḥ
prāha tvainaṃ mahādevaḥ paramānandamacyutam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

मयि भक्तिश्च वंद्यश्च पूज्यश्चैव सुरैरपि ॥
विश्वंभरस्त्वदीयं वै नाम पापहरं परम् ॥ १६१ ॥

mayi bhaktiśca vaṃdyaśca pūjyaścaiva surairapi
viśvaṃbharastvadīyaṃ vai nāma pāpaharaṃ param

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

भविष्यति न संदेहो मत्प्रसादात्सुरोत्तम ॥
इत्युक्त्वांतर्दधे रुद्रो भगवान्नीललोहितः ॥ १६२ ॥

bhaviṣyati na saṃdeho matprasādātsurottama
ityuktvāṃtardadhe rudro bhagavānnīlalohitaḥ

जनार्दनोऽपि भगवान् वचनाच्छंकरस्य च ॥
प्राप्य चक्रं शुभं ध्यानं स्तोत्रमेतन्निरंतरम् ॥ १६३ ॥

janārdano'pi bhagavān vacanācchaṃkarasya ca
prāpya cakraṃ śubhaṃ dhyānaṃ stotrametanniraṃtaram

पपाठाध्यापयामास भक्तैस्तदुपपादितम् ॥
अन्येऽपि ये पठिष्यंति ते विंदंतु तथा फलम् ॥ १६४ ॥

papāṭhādhyāpayāmāsa bhaktaistadupapāditam
anye'pi ye paṭhiṣyaṃti te viṃdaṃtu tathā phalam

इति पृष्टं समाख्यातं शृण्वतां पापहारकम् ॥
अतः परं च किं श्रेष्ठाः कथयामि वचः पुनः ॥ १६५ ॥

iti pṛṣṭaṃ samākhyātaṃ śṛṇvatāṃ pāpahārakam
ataḥ paraṃ ca kiṃ śreṣṭhāḥ kathayāmi vacaḥ punaḥ