Śaiva stotra · ascribed to Śaṅkara

शिवमानसपूजा

Shiva Manasa Puja — A whole worship offered in the mind

Nothing here is touched with the hands. The jewelled seat, the golden bowl of sweet rice and the parasol are all pictured in the heart, and Shiva is asked to accept them as they are. The fourth verse turns the whole day into worship: my body is your house, my sleep is your stillness, my steps are my walk around you.

Verse 1

रत्नैः कल्पितमासनं हिमजलैः स्नानं च दिव्याम्बरं
नानारत्नविभूषितं मृगमदामोदाङ्कितं चन्दनम् ।
जातीचम्पकबिल्वपत्ररचितं पुष्पं च धूपं तथा
दीपं देव दयानिधे पशुपते हृत्कल्पितं गृह्यताम् ॥ १॥

ratnaiḥ kalpitamāsanaṃ himajalaiḥ snānaṃ ca divyāmbaraṃ
nānāratnavibhūṣitaṃ mṛgamadāmodāṅkitaṃ candanam |
jātīcampakabilvapatraracitaṃ puṣpaṃ ca dhūpaṃ tathā
dīpaṃ deva dayānidhe paśupate hṛtkalpitaṃ gṛhyatām ||

रत्नैःकल्पितम्आसनम्हिमजलैःस्नानम्चदिव्याम्बरम्नानारत्नविभूषितम्मृगमदामोदाङ्कितम्चन्दनम्जातीचम्पकबिल्वपत्ररचितम्पुष्पम्धूपम्दीपम्देवदयानिधेपशुपतेहृत्कल्पितम्गृह्यताम्
हिन्दी अर्थ

रत्नों का बना आसन, ठंडे जल का स्नान, दिव्य वस्त्र, अनेक रत्नों से सजा और कस्तूरी की गन्ध वाला चन्दन, जूही, चम्पा के फूल और बेलपत्र, धूप और दीपक। हे देव, दया के सागर, पशुपति, जो कुछ मैंने मन में रचा है, उसे स्वीकार करो।

English sense

A seat made of jewels, a bath of cold water, divine clothes, sandal paste set with many gems and scented with musk, flowers of jasmine and campaka and bilva leaves, incense, and a lamp. O God, ocean of mercy, Lord of beings, accept what I have made in my heart.

पदार्थ · word by word
रत्नैः
with jewelsरत्नों से
कल्पितम्
madeबना
आसनम्
seatआसन
हिमजलैः
with cold waterठंडे जल से
स्नानम्
bathस्नान
च
andऔर
दिव्याम्बरम्
divine clothesदिव्य वस्त्र
नानारत्नविभूषितम्
set with many gemsअनेक रत्नों से सजा
मृगमदामोदाङ्कितम्
scented with muskकस्तूरी की गन्ध वाला
चन्दनम्
sandal pasteचन्दन
जातीचम्पकबिल्वपत्ररचितम्
made of jasmine, campaka and bilva leavesजूही, चम्पा और बेलपत्र से बना
पुष्पम्
flowersफूल
धूपम्
incenseधूप
दीपम्
lampदीपक
देव
O Godहे देव
दयानिधे
ocean of mercyदया के सागर
पशुपते
Lord of beingsपशुपति
हृत्कल्पितम्
what I have made in my heartजो मन में रचा है
गृह्यताम्
acceptस्वीकार करो

Verse 2

सौवर्णे नवरत्नखण्डरचिते पात्रे घृतं पायसं
भक्ष्यं पञ्चविधं पयोदधियुतं रम्भाफलं पानकम् ।
शाकानामयुतं जलं रुचिकरं कर्पूरखण्डोज्ज्वलं
ताम्बूलं मनसा मया विरचितं भक्त्या प्रभो स्वीकुरु ॥ २॥

sauvarṇe navaratnakhaṇḍaracite pātre ghṛtaṃ pāyasaṃ
bhakṣyaṃ pañcavidhaṃ payodadhiyutaṃ rambhāphalaṃ pānakam |
śākānāmayutaṃ jalaṃ rucikaraṃ karpūrakhaṇḍojjvalaṃ
tāmbūlaṃ manasā mayā viracitaṃ bhaktyā prabho svīkuru ||

सौवर्णेनवरत्नखण्डरचितेपात्रेघृतम्पायसम्भक्ष्यम् पञ्चविधम्पयोदधियुतम्रम्भाफलम्पानकम्शाकानाम् अयुतम्जलम्रुचिकरम्कर्पूरखण्डोज्ज्वलम्ताम्बूलम्मनसामयाविरचितम्भक्त्याप्रभोस्वीकुरु
हिन्दी अर्थ

नौ रत्नों के टुकड़ों से जड़े सोने के पात्र में घी, खीर, दूध-दही के साथ पाँच तरह के भोजन, केले और एक पेय। असंख्य सब्ज़ियाँ, कपूर के टुकड़ों से चमकता स्वादिष्ट जल और पान। यह सब मैंने मन में भक्ति से रचा है। प्रभु, इसे स्वीकार करो।

English sense

In a golden bowl set with pieces of nine gems: ghee, sweet rice, five kinds of food with milk and curd, bananas, and a drink. A myriad of vegetables, pleasant water bright with pieces of camphor, and betel leaf. All this I have made in my mind, with devotion. Lord, take it.

पदार्थ · word by word
सौवर्णे
in a goldenसोने के
नवरत्नखण्डरचिते
set with pieces of nine gemsनौ रत्नों के टुकड़ों से जड़े
पात्रे
bowlपात्र में
घृतम्
gheeघी
पायसम्
sweet riceखीर
भक्ष्यम् पञ्चविधम्
five kinds of foodपाँच तरह का भोजन
पयोदधियुतम्
with milk and curdदूध-दही के साथ
रम्भाफलम्
bananasकेले
पानकम्
a drinkएक पेय
शाकानाम् अयुतम्
a myriad of vegetablesअसंख्य सब्ज़ियाँ
जलम्
waterजल
रुचिकरम्
pleasantस्वादिष्ट
कर्पूरखण्डोज्ज्वलम्
bright with pieces of camphorकपूर के टुकड़ों से चमकता
ताम्बूलम्
betel leafपान
मनसा
in my mindमन में
मया
by meमैंने
विरचितम्
madeरचा है
भक्त्या
with devotionभक्ति से
प्रभो
Lordप्रभु
स्वीकुरु
takeस्वीकार करो

Verse 3

छत्रं चामरयोर्युगं व्यजनकं चादर्शकं निर्मलं
वीणाभेरिमृदङ्गकाहलकला गीतं च नृत्यं तथा ।
साष्टाङ्गं प्रणतिः स्तुतिर्बहुविधा ह्येतत्समस्तं मया
सङ्कल्पेन समर्पितं तव विभो पूजां गृहाण प्रभो ॥ ३॥

chatraṃ cāmarayoryugaṃ vyajanakaṃ cādarśakaṃ nirmalaṃ
vīṇābherimṛdaṅgakāhalakalā gītaṃ ca nṛtyaṃ tathā |
sāṣṭāṅgaṃ praṇatiḥ stutirbahuvidhā hyetatsamastaṃ mayā
saṅkalpena samarpitaṃ tava vibho pūjāṃ gṛhāṇa prabho ||

छत्रम्चामरयोः युगम्व्यजनकम्चआदर्शकम् निर्मलम्वीणाभेरिमृदङ्गकाहलकलागीतम्नृत्यम्तथासाष्टाङ्गम् प्रणतिःस्तुतिः बहुविधाएतत् समस्तम्मयासङ्कल्पेनसमर्पितम्तवविभोपूजाम्गृहाणप्रभो
हिन्दी अर्थ

छत्र, चँवर की जोड़ी, पंखा और निर्मल दर्पण; वीणा, भेरी, मृदंग और काहल का वादन; गीत और नृत्य; आठों अंगों से साष्टांग प्रणाम और अनेक प्रकार की स्तुतियाँ। यह सब मैं संकल्प से तुम्हें अर्पित करता हूँ, सर्वव्यापी प्रभु। मेरी पूजा स्वीकार करो।

English sense

A parasol, a pair of whisks, a fan and a spotless mirror; the vīṇā, drums and horns; song and dance; a full prostration with all eight limbs, and praises of many kinds. All this I offer you by my resolve, all-pervading Lord. Accept my worship, Lord.

पदार्थ · word by word
छत्रम्
a parasolछत्र
चामरयोः युगम्
a pair of whisksचँवर की जोड़ी
व्यजनकम्
a fanपंखा
च
andऔर
आदर्शकम् निर्मलम्
a spotless mirrorनिर्मल दर्पण
वीणाभेरिमृदङ्गकाहलकला
the vīṇā, drums and hornsवीणा, भेरी, मृदंग और काहल का वादन
गीतम्
songगीत
नृत्यम्
danceनृत्य
तथा
andऔर
साष्टाङ्गम् प्रणतिः
a full prostration with all eight limbsआठों अंगों से साष्टांग प्रणाम
स्तुतिः बहुविधा
praises of many kindsअनेक प्रकार की स्तुतियाँ
एतत् समस्तम्
all thisयह सब
मया
Iमैं
सङ्कल्पेन
by my resolveसंकल्प से
समर्पितम्
offerअर्पित करता हूँ
तव
youतुम्हें
विभो
all-pervading Lordसर्वव्यापी प्रभु
पूजाम्
worshipपूजा
गृहाण
acceptस्वीकार करो
प्रभो
Lordप्रभु

Verse 4

आत्मा त्वं गिरिजा मतिः सहचराः प्राणाः शरीरं गृहं
पूजा ते विषयोपभोगरचना निद्रा समाधिस्थितिः ।
सञ्चारः पदयोः प्रदक्षिणविधिः स्तोत्राणि सर्वा गिरो
यद्यत्कर्म करोमि तत्तदखिलं शम्भो तवाराधनम् ॥ ४॥

ātmā tvaṃ girijā matiḥ sahacarāḥ prāṇāḥ śarīraṃ gṛhaṃ
pūjā te viṣayopabhogaracanā nidrā samādhisthitiḥ |
sañcāraḥ padayoḥ pradakṣiṇavidhiḥ stotrāṇi sarvā giro
yadyatkarma karomi tattadakhilaṃ śambho tavārādhanam ||

आत्मात्वम्गिरिजामतिःसहचराःप्राणाःशरीरम्गृहम्पूजातेविषयोपभोगरचनानिद्रासमाधिस्थितिःसञ्चारः पदयोःप्रदक्षिणविधिःस्तोत्राणिसर्वाः गिरःयत् यत् कर्म करोमितत् तत् अखिलम्शम्भोतव आराधनम्
हिन्दी अर्थ

तुम मेरी आत्मा हो, गिरिजा मेरी बुद्धि हैं, मेरे प्राण तुम्हारे साथी हैं और मेरा शरीर तुम्हारा घर है। इन्द्रियों के भोग तुम्हारी पूजा हैं, मेरी नींद तुम्हारी समाधि की स्थिति है। मेरे पैरों का चलना तुम्हारी परिक्रमा है और मेरी सारी वाणी स्तोत्र है। शम्भो, मैं जो-जो कर्म करता हूँ, वह सब तुम्हारी आराधना है।

English sense

You are my self, Girijā is my mind, my breaths are your companions, and my body is your house. The enjoyments of the senses are your worship, my sleep is your stillness in samādhi. My steps are my walk around you, and all my words are hymns. Whatever I do, Śambhu, all of it is your worship.

पदार्थ · word by word
आत्मा
selfआत्मा
त्वम्
youतुम
गिरिजा
Girijāगिरिजा
मतिः
mindबुद्धि
सहचराः
companionsसाथी
प्राणाः
breathsप्राण
शरीरम्
bodyशरीर
गृहम्
houseघर
पूजा
worshipपूजा
ते
yourतुम्हारी
विषयोपभोगरचना
the enjoyments of the sensesइन्द्रियों के भोग
निद्रा
sleepनींद
समाधिस्थितिः
your stillness in samādhiसमाधि की स्थिति
सञ्चारः पदयोः
my stepsपैरों का चलना
प्रदक्षिणविधिः
walk around youपरिक्रमा
स्तोत्राणि
hymnsस्तोत्र
सर्वाः गिरः
all my wordsमेरी सारी वाणी
यत् यत् कर्म करोमि
whatever I doमैं जो-जो कर्म करता हूँ
तत् तत् अखिलम्
all of itवह सब
शम्भो
Śambhuशम्भो
तव आराधनम्
your worshipतुम्हारी आराधना

Verse 5

करचरणकृतं वाक्कायजं कर्मजं वा ।
श्रवणनयनजं वा मानसं वापराधम् ।
विहितमविहितं वा सर्वमेतत्क्षमस्व
जय जय करुणाब्धे श्रीमहादेव शम्भो ॥ ५॥

karacaraṇakṛtaṃ vākkāyajaṃ karmajaṃ vā |
śravaṇanayanajaṃ vā mānasaṃ vāparādham |
vihitamavihitaṃ vā sarvametatkṣamasva
jaya jaya karuṇābdhe śrīmahādeva śambho ||

करचरणकृतम्वाक्कायजम्कर्मजम् वाश्रवणनयनजम्वामानसम्अपराधम्विहितम् अविहितम् वासर्वम् एतत्क्षमस्वजय जयकरुणाब्धेश्रीमहादेवशम्भो
हिन्दी अर्थ

हाथ-पैर से, वाणी या शरीर से, कर्म से, कानों या आँखों से, या मन से जो भी अपराध मुझसे हुआ हो, चाहे विहित हो या निषिद्ध, वह सब क्षमा करो। जय हो, जय हो, करुणा के सागर, महादेव शम्भो!

English sense

Whatever wrong I have done with hands or feet, by speech or body, by action, through ears or eyes, or in my mind, whether allowed or not allowed, forgive all of it. Victory, victory, ocean of compassion, great God Śambhu!

Variant reading One edition reads विदितमविदितं वा ("known or unknown") for विहितमविहितं वा.
पदार्थ · word by word
करचरणकृतम्
done by hands or feetहाथ-पैर से किया
वाक्कायजम्
by speech or bodyवाणी या शरीर से
कर्मजम् वा
or by actionया कर्म से
श्रवणनयनजम्
through ears or eyesकानों या आँखों से
वा
orया
मानसम्
in my mindमन से
अपराधम्
wrongअपराध
विहितम् अविहितम् वा
whether allowed or not allowedचाहे विहित हो या निषिद्ध
सर्वम् एतत्
all of itवह सब
क्षमस्व
forgiveक्षमा करो
जय जय
victory, victoryजय हो, जय हो
करुणाब्धे
ocean of compassionकरुणा के सागर
श्रीमहादेव
great Godमहादेव
शम्भो
Śambhuशम्भो

Terms on this page

Shiva शिव One of the principal deities of Hinduism.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras