Śaiva stotra · Brahma Purāṇa

श्रीरामकृता शम्भुस्तुतिः

Shambhu Stuti — Rāma's twelve-verse bow to Śiva

Almost every line begins with the same word, namāmi, "I bow". Rāma has just set up a Shivling and worshipped it; this is what he says to Shiva. The hymn goes from the ancient Person and Rudra, to Umā's husband, to the one behind the making, keeping and ending of the world, and closes with the offerings laid at his feet.

Verse 1

श्रीराम उवाच — श्रीराम ने कहा Rāma said

नमामि शम्भुं पुरुषं पुराणं नमामि सर्वज्ञमपारभावम् ।
नमामि रुद्रं प्रभुमक्षयं तं नमामि शर्वं शिरसा नमामि ॥ १॥

namāmi śambhuṃ puruṣaṃ purāṇaṃ namāmi sarvajñamapārabhāvam |
namāmi rudraṃ prabhumakṣayaṃ taṃ namāmi śarvaṃ śirasā namāmi ||

नमामिशम्भुम्पुरुषम्पुराणम्सर्वज्ञम्अपारभावम्रुद्रम्प्रभुम्अक्षयम्तम्शर्वम्शिरसा
हिन्दी अर्थ

मैं शम्भु को प्रणाम करता हूँ, जो पुराने पुरुष हैं। मैं उन सब कुछ जानने वाले को प्रणाम करता हूँ, जिनके स्वरूप का कोई पार नहीं। मैं उन रुद्र को प्रणाम करता हूँ, जो प्रभु हैं और कभी क्षीण नहीं होते। मैं सिर झुकाकर शर्व को प्रणाम करता हूँ।

English sense

I bow to Shambhu, the ancient Person. I bow to the all-knowing one, whose being has no far shore. I bow to Rudra, the lord who never wears away. I bow my head to Sharva.

पदार्थ · word by word
नमामि
I bowमैं प्रणाम करता हूँ
शम्भुम्
to Shambhuशम्भु को
पुरुषम्
the Personपुरुष को
पुराणम्
ancientपुराने
सर्वज्ञम्
the all-knowing oneसब कुछ जानने वाले को
अपारभावम्
whose being has no far shoreजिनके स्वरूप का कोई पार नहीं
रुद्रम्
to Rudraरुद्र को
प्रभुम्
the lordप्रभु
अक्षयम्
who never wears awayजो कभी क्षीण नहीं होते
तम्
himउन्हें
शर्वम्
to Sharvaशर्व को
शिरसा
with my headसिर झुकाकर

Verse 2

नमामि देवं परमव्ययं तमुमापतिं लोकगुरुं नमामि ।
नमामि दारिद्र्यविदारणं तं नमामि रोगापहरं नमामि ॥ २॥

namāmi devaṃ paramavyayaṃ tamumāpatiṃ lokaguruṃ namāmi |
namāmi dāridryavidāraṇaṃ taṃ namāmi rogāpaharaṃ namāmi ||

नमामिदेवम्परमव्ययम्तम्उमापतिम्लोकगुरुम्नमामिदारिद्र्यविदारणम्तम्रोगापहरम्
हिन्दी अर्थ

मैं उन परम अविनाशी देव को प्रणाम करता हूँ। मैं उमा के पति, लोकों के गुरु को प्रणाम करता हूँ। मैं उन्हें प्रणाम करता हूँ जो गरीबी को चीर देते हैं। मैं उन्हें प्रणाम करता हूँ जो रोग हर लेते हैं।

English sense

I bow to the god who is beyond all change. I bow to Umā's husband, the teacher of the worlds. I bow to him who tears poverty apart. I bow to him who takes sickness away.

पदार्थ · word by word
नमामि
I bowमैं प्रणाम करता हूँ
देवम्
to the godदेव को
परमव्ययम्
who is beyond all changeजो परम अविनाशी हैं
तम्
himउन्हें
उमापतिम्
to Umā's husbandउमा के पति को
लोकगुरुम्
the teacher of the worldsलोकों के गुरु को
नमामि
I bowमैं प्रणाम करता हूँ
दारिद्र्यविदारणम्
who tears poverty apartजो गरीबी को चीर देते हैं
तम्
himउन्हें
रोगापहरम्
who takes sickness awayजो रोग हर लेते हैं

Verse 3

नमामि कल्याणमचिन्त्यरूपं नमामि विश्वोद्भवबीजरूपम् ।
नमामि विश्वस्थितिकारणं तं नमामि संहारकरं नमामि ॥ ३॥

namāmi kalyāṇamacintyarūpaṃ namāmi viśvodbhavabījarūpam |
namāmi viśvasthitikāraṇaṃ taṃ namāmi saṃhārakaraṃ namāmi ||

नमामिकल्याणम्अचिन्त्यरूपम्विश्वोद्भवबीजरूपम्विश्वस्थितिकारणम्तम्संहारकरम्
हिन्दी अर्थ

मैं उन मंगलमय को प्रणाम करता हूँ जिनके रूप तक सोच नहीं पहुँचती। मैं उन्हें प्रणाम करता हूँ जो संसार के उगने का बीज हैं। मैं उन्हें प्रणाम करता हूँ जो संसार के टिके रहने का कारण हैं। मैं उन्हें प्रणाम करता हूँ जो उसका अन्त करते हैं।

English sense

I bow to the kindly one whose form no thought can reach. I bow to him who is the seed from which the world rises. I bow to the cause of the world's staying. I bow to him who brings it to its end.

पदार्थ · word by word
नमामि
I bowमैं प्रणाम करता हूँ
कल्याणम्
to the kindly oneमंगलमय को
अचिन्त्यरूपम्
whose form no thought can reachजिनके रूप तक सोच नहीं पहुँचती
विश्वोद्भवबीजरूपम्
who is the seed from which the world risesजो संसार के उगने का बीज हैं
विश्वस्थितिकारणम्
the cause of the world's stayingसंसार के टिके रहने का कारण
तम्
himउन्हें
संहारकरम्
who brings it to its endजो उसका अन्त करते हैं

Verse 4

नमामि गौरीप्रियमव्ययं तं नमामि नित्यं क्षरमक्षरं तम् ।
नमामि चिद्रूपममेयभावं त्रिलोचनं तं शिरसा नमामि ॥ ४॥

namāmi gaurīpriyamavyayaṃ taṃ namāmi nityaṃ kṣaramakṣaraṃ tam |
namāmi cidrūpamameyabhāvaṃ trilocanaṃ taṃ śirasā namāmi ||

नमामिगौरीप्रियम्अव्ययम्तम्नित्यम्क्षरम्अक्षरम्चिद्रूपम्अमेयभावम्त्रिलोचनम्शिरसा
हिन्दी अर्थ

मैं गौरी के प्रिय को प्रणाम करता हूँ, जो कभी नष्ट नहीं होते। मैं उन्हें प्रणाम करता हूँ जो सदा हैं, जो नाशवान भी हैं और अविनाशी भी। मैं उन्हें प्रणाम करता हूँ जिनका रूप शुद्ध चेतना है और जिनका स्वभाव नापा नहीं जा सकता। मैं सिर झुकाकर तीन आँखों वाले को प्रणाम करता हूँ।

English sense

I bow to the one Gaurī loves, who never fades. I bow to him who is always there, the passing and the unpassing both. I bow to him whose form is pure awareness and whose nature cannot be measured. I bow my head to the three-eyed one.

पदार्थ · word by word
नमामि
I bowमैं प्रणाम करता हूँ
गौरीप्रियम्
to the one Gaurī lovesगौरी के प्रिय को
अव्ययम्
who never fadesजो कभी नष्ट नहीं होते
तम्
himउन्हें
नित्यम्
who is always thereजो सदा हैं
क्षरम्
the passingनाशवान
अक्षरम्
the unpassingअविनाशी
चिद्रूपम्
whose form is pure awarenessजिनका रूप शुद्ध चेतना है
अमेयभावम्
whose nature cannot be measuredजिनका स्वभाव नापा नहीं जा सकता
त्रिलोचनम्
the three-eyed oneतीन आँखों वाले को
शिरसा
with my headसिर झुकाकर

Verse 5

नमामि कारुण्यकरं भवस्य भयंकरं वाऽपि सदा नमामि ।
नमामि दातारमभीप्सितानां नमामि सोमेशमुमेशमादौ ॥ ५॥

namāmi kāruṇyakaraṃ bhavasya bhayaṃkaraṃ vā'pi sadā namāmi |
namāmi dātāramabhīpsitānāṃ namāmi someśamumeśamādau ||

नमामिकारुण्यकरम्भवस्यभयंकरम्वा अपिसदादातारम्अभीप्सितानाम्सोमेशम्उमेशम्आदौ
हिन्दी अर्थ

मैं उन्हें प्रणाम करता हूँ जो दया करते हैं, और उन्हें भी सदा प्रणाम करता हूँ जो संसार को डराते हैं। मैं मनचाही चीज़ें देने वाले को प्रणाम करता हूँ। मैं सबसे पहले सोमेश्वर, उमा के स्वामी को प्रणाम करता हूँ।

English sense

I bow to him who shows mercy, and always to him who also frightens the world. I bow to the giver of what is wished for. I bow first of all to Someshvara, the lord of Umā.

पदार्थ · word by word
नमामि
I bowमैं प्रणाम करता हूँ
कारुण्यकरम्
to him who shows mercyजो दया करते हैं
भवस्य
of the worldसंसार को
भयंकरम्
who frightensजो डराते हैं
वा अपि
and alsoऔर भी
सदा
alwaysसदा
दातारम्
the giverदेने वाले को
अभीप्सितानाम्
of what is wished forमनचाही चीज़ों के
सोमेशम्
Someshvaraसोमेश्वर को
उमेशम्
the lord of Umāउमा के स्वामी को
आदौ
first of allसबसे पहले

Verse 6

नमामि वेदत्रयलोचनं तं नमामि मूर्तित्रयवर्जितं तम् ।
नमामि पुण्यं सदसद्व्यतीतं नमामि तं पापहरं नमामि ॥ ६॥

namāmi vedatrayalocanaṃ taṃ namāmi mūrtitrayavarjitaṃ tam |
namāmi puṇyaṃ sadasadvyatītaṃ namāmi taṃ pāpaharaṃ namāmi ||

नमामिवेदत्रयलोचनम्तम्मूर्तित्रयवर्जितम्पुण्यम्सदसद्व्यतीतम्पापहरम्
हिन्दी अर्थ

मैं उन्हें प्रणाम करता हूँ जिनकी आँखें तीनों वेद हैं। मैं उन्हें प्रणाम करता हूँ जो तीनों रूपों से परे हैं। मैं उन पवित्र को प्रणाम करता हूँ जो सत् और असत् से परे हैं। मैं उन्हें प्रणाम करता हूँ जो पाप हर लेते हैं।

English sense

I bow to him whose eyes are the three Vedas. I bow to him who is free of the three forms. I bow to the pure one who is beyond what is and what is not. I bow to him who takes away wrong.

पदार्थ · word by word
नमामि
I bowमैं प्रणाम करता हूँ
वेदत्रयलोचनम्
whose eyes are the three Vedasजिनकी आँखें तीनों वेद हैं
तम्
himउन्हें
मूर्तित्रयवर्जितम्
who is free of the three formsजो तीनों रूपों से परे हैं
पुण्यम्
the pure oneपवित्र को
सदसद्व्यतीतम्
who is beyond what is and what is notजो सत् और असत् से परे हैं
पापहरम्
who takes away wrongजो पाप हर लेते हैं

Verse 7

नमामि विश्वस्य हिते रतं तं नमामि रूपाणि बहूनि धत्ते ।
यो विश्वगोप्ता सदसत्प्रणेता नमामि तं विश्वपतिं नमामि ॥ ७॥

namāmi viśvasya hite rataṃ taṃ namāmi rūpāṇi bahūni dhatte |
yo viśvagoptā sadasatpraṇetā namāmi taṃ viśvapatiṃ namāmi ||

नमामिविश्वस्यहितेरतम्तम्रूपाणिबहूनिधत्तेयःविश्वगोप्तासदसत्प्रणेतातम्विश्वपतिम्
हिन्दी अर्थ

मैं उन्हें प्रणाम करता हूँ जो संसार की भलाई में लगे रहते हैं। मैं उन्हें प्रणाम करता हूँ जो बहुत से रूप धारण करते हैं। वे संसार की रक्षा करते हैं और सत् तथा असत् को रचते हैं। मैं उन विश्व के स्वामी को प्रणाम करता हूँ।

English sense

I bow to him who is busy with the good of the world. I bow to him who takes on many forms. He guards the world and shapes what is and what is not. I bow to him, the lord of the world.

पदार्थ · word by word
नमामि
I bowमैं प्रणाम करता हूँ
विश्वस्य
of the worldसंसार की
हिते
in the goodभलाई में
रतम्
who is busyजो लगे रहते हैं
तम्
himउन्हें
रूपाणि
formsरूप
बहूनि
manyबहुत से
धत्ते
who takes onजो धारण करते हैं
यः
he whoजो
विश्वगोप्ता
guards the worldसंसार की रक्षा करते हैं
सदसत्प्रणेता
shapes what is and what is notसत् और असत् को रचते हैं
तम्
himउन्हें
विश्वपतिम्
the lord of the worldविश्व के स्वामी को

Verse 8

यज्ञेश्वरं सम्प्रति हव्यकव्यं तथागतिं लोकसदाशिवो यः ।
आराधितो यश्च ददाति सर्वं नमामि दानप्रियमिष्टदेवम् ॥ ८॥

yajñeśvaraṃ samprati havyakavyaṃ tathāgatiṃ lokasadāśivo yaḥ |
ārādhito yaśca dadāti sarvaṃ namāmi dānapriyamiṣṭadevam ||

यज्ञेश्वरम्सम्प्रतिहव्यकव्यम्तथागतिम्लोकसदाशिवःयःआराधितःयः चददातिसर्वम्नमामिदानप्रियम्इष्टदेवम्
हिन्दी अर्थ

वे यज्ञ के स्वामी हैं, देवताओं और पितरों को दी जाने वाली आहुति हैं, और वही अन्तिम गति हैं। वे लोकों के सदाशिव हैं, और पूजा करने पर सब कुछ दे देते हैं। मैं उन अपने इष्टदेव को प्रणाम करता हूँ, जिन्हें देना प्रिय है।

English sense

He is the lord of sacrifice, the offering for the gods and for the ancestors, and the goal people reach. He is Sadashiva of the worlds, and when he is worshipped he gives everything. I bow to my chosen god, who loves to give.

पदार्थ · word by word
यज्ञेश्वरम्
the lord of sacrificeयज्ञ के स्वामी
सम्प्रति
nowअभी
हव्यकव्यम्
the offering for the gods and for the ancestorsदेवताओं और पितरों को दी जाने वाली आहुति
तथा
andऔर
गतिम्
the goal people reachअन्तिम गति
लोकसदाशिवः
Sadashiva of the worldsलोकों के सदाशिव
यः
he whoजो
आराधितः
when he is worshippedपूजा करने पर
यः च
and whoऔर जो
ददाति
givesदेते हैं
सर्वम्
everythingसब कुछ
नमामि
I bowमैं प्रणाम करता हूँ
दानप्रियम्
who loves to giveजिन्हें देना प्रिय है
इष्टदेवम्
to my chosen godअपने इष्टदेव को

Verse 9

नमामि सोमेश्वरमस्वतन्त्रमुमापतिं तं विजयं नमामि ।
नमामि विघ्नेश्वरनन्दिनाथं पुत्रप्रियं तं शिरसा नमामि ॥ ९॥

namāmi someśvaramasvatantramumāpatiṃ taṃ vijayaṃ namāmi |
namāmi vighneśvaranandināthaṃ putrapriyaṃ taṃ śirasā namāmi ||

नमामिसोमेश्वरम्अस्वतन्त्रम्उमापतिम्तम्विजयम्विघ्नेश्वरनन्दिनाथम्पुत्रप्रियम्शिरसा
हिन्दी अर्थ

मैं सोमेश्वर को प्रणाम करता हूँ, जो अपने मालिक आप नहीं, भक्तों के वश में रहते हैं। मैं उमा के विजयी स्वामी को प्रणाम करता हूँ। मैं सिर झुकाकर विघ्नेश्वर और नन्दी के स्वामी को प्रणाम करता हूँ, जिन्हें अपने पुत्र प्रिय हैं।

English sense

I bow to Someshvara, who is not his own master but is held by his devotees. I bow to the victorious lord of Umā. I bow my head to the lord of Vighneshvara and Nandi, who loves his sons.

पदार्थ · word by word
नमामि
I bowमैं प्रणाम करता हूँ
सोमेश्वरम्
to Someshvaraसोमेश्वर को
अस्वतन्त्रम्
who is not his own masterजो अपने मालिक आप नहीं हैं
उमापतिम्
the lord of Umāउमा के स्वामी को
तम्
himउन्हें
विजयम्
the victoriousविजयी
विघ्नेश्वरनन्दिनाथम्
the lord of Vighneshvara and Nandiविघ्नेश्वर और नन्दी के स्वामी को
पुत्रप्रियम्
who loves his sonsजिन्हें अपने पुत्र प्रिय हैं
शिरसा
with my headसिर झुकाकर

Verse 10

नमामि देवं भवदुःखशोकविनाशनं चन्द्रधरं नमामि ।
नमामि गङ्गाधरमीशमीड्यमुमाधवं देववरं नमामि ॥ १०॥

namāmi devaṃ bhavaduḥkhaśokavināśanaṃ candradharaṃ namāmi |
namāmi gaṅgādharamīśamīḍyamumādhavaṃ devavaraṃ namāmi ||

नमामिदेवम्भवदुःखशोकविनाशनम्चन्द्रधरम्गङ्गाधरम्ईशम्ईड्यम्उमाधवम्देववरम्
हिन्दी अर्थ

मैं उन देव को प्रणाम करता हूँ जो जीवन के दुःख और शोक का नाश करते हैं, और चन्द्रमा धारण करने वाले को प्रणाम करता हूँ। मैं गंगा को धारण करने वाले, स्तुति के योग्य ईश, उमा के पति, देवताओं में श्रेष्ठ को प्रणाम करता हूँ।

English sense

I bow to the god who destroys the sorrow and grief of life, and to the one who wears the moon. I bow to the bearer of the Gaṅgā, the lord worthy of praise, Umā's husband, the best of gods.

पदार्थ · word by word
नमामि
I bowमैं प्रणाम करता हूँ
देवम्
to the godदेव को
भवदुःखशोकविनाशनम्
who destroys the sorrow and grief of lifeजो जीवन के दुःख और शोक का नाश करते हैं
चन्द्रधरम्
the one who wears the moonचन्द्रमा धारण करने वाले को
गङ्गाधरम्
the bearer of the Gaṅgāगंगा को धारण करने वाले को
ईशम्
the lordईश को
ईड्यम्
worthy of praiseस्तुति के योग्य
उमाधवम्
Umā's husbandउमा के पति को
देववरम्
the best of godsदेवताओं में श्रेष्ठ को

Verse 11

नमाम्यजादीशपुरन्दरादिसुरासुरैरर्चितपादपद्मम् ।
नमामि देवीमुखवादनानामीक्षार्थमक्षित्रितयं य ऐच्छत् ॥ ११॥

namāmyajādīśapurandarādisurāsurairarcitapādapadmam |
namāmi devīmukhavādanānāmīkṣārthamakṣitritayaṃ ya aicchat ||

नमामिअजादीशपुरन्दरादिसुरासुरैःअर्चितपादपद्मम्देवीमुखवादनानाम्ईक्षार्थम्अक्षित्रितयम्यःऐच्छत्
हिन्दी अर्थ

मैं उन्हें प्रणाम करता हूँ जिनके चरण-कमलों की पूजा अज और दूसरे ईश, इन्द्र आदि, देवता और असुर सब करते हैं। मैं उन्हें प्रणाम करता हूँ जिन्होंने तीन आँखें चाहीं, ताकि देवी का मुख देख सकें और उनकी बातें सुन सकें।

English sense

I bow to him whose lotus feet are worshipped by Aja and the other lords, by Indra and the rest, gods and demons alike. I bow to him who wished for three eyes so that he could look at the Goddess's face and hear her speak.

पदार्थ · word by word
नमामि
I bowमैं प्रणाम करता हूँ
अजादीशपुरन्दरादिसुरासुरैः
by Aja and the other lords, by Indra and the rest, gods and demonsअज और दूसरे ईश, इन्द्र आदि, देवता और असुर
अर्चितपादपद्मम्
whose lotus feet are worshippedजिनके चरण-कमलों की पूजा होती है
देवीमुखवादनानाम्
of the Goddess's face and her speechदेवी के मुख और उनकी बातों के
ईक्षार्थम्
so as to lookदेखने के लिए
अक्षित्रितयम्
three eyesतीन आँखें
यः
whoजिन्होंने
ऐच्छत्
wished forचाहीं

Verse 12

पञ्चामृतैर्गन्धसुधूपदीपैर्विचित्रपुष्पैर्विविधैश्च मन्त्रैः ।
अन्नप्रकारैः सकलोपचारैः सम्पूजितं सोममहं नमामि ॥ १२॥

pañcāmṛtairgandhasudhūpadīpairvicitrapuṣpairvividhaiśca mantraiḥ |
annaprakāraiḥ sakalopacāraiḥ sampūjitaṃ somamahaṃ namāmi ||

पञ्चामृतैःगन्धसुधूपदीपैःविचित्रपुष्पैःविविधैः च मन्त्रैःअन्नप्रकारैःसकलोपचारैःसम्पूजितम्सोमम्अहम्नमामि
हिन्दी अर्थ

उनकी पूजा पंचामृत, सुगन्ध, अच्छी धूप और दीपों से, रंग-बिरंगे फूलों से, अनेक मन्त्रों से, तरह-तरह के भोजन से और सब उपचारों से की जाती है। मैं उमा सहित सोम को प्रणाम करता हूँ।

English sense

He is worshipped with the five nectars, perfumes, fine incense and lamps, bright flowers, and many mantras, with all kinds of food and every offering. I bow to Soma, the lord with Umā.

पदार्थ · word by word
पञ्चामृतैः
with the five nectarsपंचामृत से
गन्धसुधूपदीपैः
with perfumes, fine incense and lampsसुगन्ध, अच्छी धूप और दीपों से
विचित्रपुष्पैः
with bright flowersरंग-बिरंगे फूलों से
विविधैः च मन्त्रैः
and with many mantrasअनेक मन्त्रों से
अन्नप्रकारैः
with all kinds of foodतरह-तरह के भोजन से
सकलोपचारैः
with every offeringसब उपचारों से
सम्पूजितम्
who is worshippedजिनकी पूजा की जाती है
सोमम्
Soma, the lord with Umāउमा सहित सोम को
अहम्
Iमैं
नमामि
bowप्रणाम करता हूँ
॥ इति श्रीब्रह्ममहापुराणे शम्भुस्तुतिः सम्पूर्णा ॥

Terms on this page

Mahadeva महादेव An epithet of Shiva, "the great god";
Shivling शिवलिंग The aniconic form of Lord Shiva worshipped at home and in temples.
Shiva शिव One of the principal deities of Hinduism.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras