Sarasvatī stotra · twelve names

सरस्वतीद्वादशनामस्तोत्रम्

Sarasvati Dvadashanama Stotram — The twelve names of Sarasvatī

The twelve names of Sarasvatī, counted out one by one: Bhāratī, Sarasvatī, Śāradā, Haṃsavāhinī and eight more. The first verse is a bow to her with her vīṇā and book. The last promises that whoever says the names at dawn, noon and dusk is helped by her, and asks her to stay on the tip of the tongue.

Verse 1

सरस्वतीमहं वन्दे वीणापुस्तकधारिणीम् ।
हंसवाहसमायुक्तां विद्यादानकरीं मम ॥ १ ॥

sarasvatīmahaṃ vande vīṇāpustakadhāriṇīm
haṃsavāhasamāyuktāṃ vidyādānakarīṃ mama

सरस्वतीम्अहम्वन्देवीणापुस्तकधारिणीम्हंसवाहसमायुक्ताम्विद्यादानकरीम्मम
हिन्दी अर्थ

मैं सरस्वती को प्रणाम करता हूँ, जो वीणा और पुस्तक धारण करती हैं, हंस पर विराजमान हैं और मुझे विद्या देती हैं।

English sense

I bow to Sarasvatī, who holds the vīṇā and a book, who is seated on her swan, and who gives me learning.

पदार्थ · word by word
सरस्वतीम्
Sarasvatīसरस्वती को
अहम्
Iमैं
वन्दे
bowप्रणाम करता हूँ
वीणापुस्तकधारिणीम्
who holds the vīṇā and a bookजो वीणा और पुस्तक धारण करती हैं
हंसवाहसमायुक्ताम्
who is seated on her swanहंस पर विराजमान
विद्यादानकरीम्
who gives learningजो विद्या देती हैं
मम
meमुझे

Verse 2

प्रथमं भारती नाम द्वितीयं च सरस्वती ।
तृतीयं शारदा देवी चतुर्थं हंसवाहिनी ॥ २ ॥

prathamaṃ bhāratī nāma dvitīyaṃ ca sarasvatī
tṛtīyaṃ śāradā devī caturthaṃ haṃsavāhinī

प्रथमम्भारतीनामद्वितीयम्सरस्वतीतृतीयम्शारदा देवीचतुर्थम्हंसवाहिनी
हिन्दी अर्थ

पहला नाम भारती है, दूसरा सरस्वती, तीसरा शारदा देवी और चौथा हंसवाहिनी, यानी हंस पर चलने वाली।

English sense

The first name is Bhāratī, the second is Sarasvatī, the third is Śāradā Devī, the fourth is Haṃsavāhinī, she who rides the swan.

Variant reading नामा for नाम and हंसवाहना (“she who has the swan as her vehicle”) or हंसवाहनी for हंसवाहिनी in some texts.
पदार्थ · word by word
प्रथमम्
firstपहला
भारती
Bhāratīभारती
नाम
nameनाम
द्वितीयम्
secondदूसरा
सरस्वती
Sarasvatīसरस्वती
तृतीयम्
thirdतीसरा
शारदा देवी
Śāradā Devīशारदा देवी
चतुर्थम्
fourthचौथा
हंसवाहिनी
she who rides the swanहंस पर चलने वाली

Verse 3

पञ्चमं जगति ख्याता षष्ठं वाणीश्वरी तथा ।
कौमारी सप्तमं प्रोक्ता अष्टमं ब्रह्मचारिणी ॥ ३ ॥

pañcamaṃ jagati khyātā ṣaṣṭhaṃ vāṇīśvarī tathā
kaumārī saptamaṃ proktā aṣṭamaṃ brahmacāriṇī

पञ्चमम्जगति ख्याताषष्ठम्वाणीश्वरीतथाकौमारीसप्तमम्प्रोक्ताअष्टमम्ब्रह्मचारिणी
हिन्दी अर्थ

पाँचवाँ नाम जगति-ख्याता है, यानी जगत में प्रसिद्ध, और छठा वाणीश्वरी, यानी वाणी की स्वामिनी। सातवाँ कौमारी कहा गया है और आठवाँ ब्रह्मचारिणी।

English sense

The fifth is Jagati-khyātā, she who is famous in the world, and the sixth is Vāṇīśvarī, queen of speech. The seventh is called Kaumārī, and the eighth is Brahmacāriṇī.

Variant reading जगतीख्याता, वागीश्वरी for वाणीश्वरी, and कौमारी सप्तमं प्रोक्तमष्टमं in some texts.
पदार्थ · word by word
पञ्चमम्
fifthपाँचवाँ
जगति ख्याता
famous in the worldजगत में प्रसिद्ध
षष्ठम्
sixthछठा
वाणीश्वरी
queen of speechवाणी की स्वामिनी
तथा
andऔर
कौमारी
Kaumārīकौमारी
सप्तमम्
seventhसातवाँ
प्रोक्ता
is calledकहा गया है
अष्टमम्
eighthआठवाँ
ब्रह्मचारिणी
Brahmacāriṇīब्रह्मचारिणी

Verse 4

नवमं बुद्धिदात्री च दशमं वरदायिनी ।
एकादशं क्षुद्रघण्टा द्वादशं भुवनेश्वरी ॥ ४ ॥

navamaṃ buddhidātrī ca daśamaṃ varadāyinī
ekādaśaṃ kṣudraghaṇṭā dvādaśaṃ bhuvaneśvarī

नवमम्बुद्धिदात्रीचदशमम्वरदायिनीएकादशम्क्षुद्रघण्टाद्वादशम्भुवनेश्वरी
हिन्दी अर्थ

नौवाँ बुद्धिदात्री है, यानी बुद्धि देने वाली, और दसवाँ वरदायिनी, यानी वर देने वाली। ग्यारहवाँ क्षुद्रघण्टा है, यानी छोटी घण्टियों वाली, और बारहवाँ भुवनेश्वरी, यानी लोकों की स्वामिनी।

English sense

The ninth is Buddhidātrī, giver of understanding, and the tenth is Varadāyinī, giver of boons. The eleventh is Kṣudraghaṇṭā, she of the small bells, and the twelfth is Bhuvaneśvarī, queen of the worlds.

Variant reading बुद्धिधात्री for बुद्धिदात्री in some texts.
पदार्थ · word by word
नवमम्
ninthनौवाँ
बुद्धिदात्री
giver of understandingबुद्धि देने वाली
च
andऔर
दशमम्
tenthदसवाँ
वरदायिनी
giver of boonsवर देने वाली
एकादशम्
eleventhग्यारहवाँ
क्षुद्रघण्टा
she of the small bellsछोटी घण्टियों वाली
द्वादशम्
twelfthबारहवाँ
भुवनेश्वरी
queen of the worldsलोकों की स्वामिनी

Verse 5

ब्राह्मी द्वादशनामानि त्रिसन्ध्यं यः पठेन्नरः ।
सर्वसिद्धिकरी तस्य प्रसन्ना परमेश्वरी ।
सा मे वसतु जिह्वाग्रे ब्रह्मरूपा सरस्वती ॥ ५ ॥

brāhmī dvādaśanāmāni trisandhyaṃ yaḥ paṭhennaraḥ
sarvasiddhikarī tasya prasannā parameśvarī
sā me vasatu jihvāgre brahmarūpā sarasvatī

ब्राह्मीद्वादशनामानित्रिसन्ध्यम्यःपठेत्नरःसर्वसिद्धिकरीतस्यप्रसन्नापरमेश्वरीसामेवसतुजिह्वाग्रेब्रह्मरूपासरस्वती
हिन्दी अर्थ

जो मनुष्य ब्राह्मी के इन बारह नामों का तीनों सन्ध्याओं में पाठ करता है, परमेश्वरी उससे प्रसन्न होकर उसे हर सिद्धि देती हैं। ब्रह्मरूपा सरस्वती मेरी जीभ के अग्रभाग पर निवास करें।

English sense

Whoever recites these twelve names of Brāhmī at the three twilights, the supreme goddess is pleased with him and grants him every success. May Sarasvatī, who is Brahman in form, dwell on the tip of my tongue.

Variant reading द्वादश नामानि written as two words in some texts.
पदार्थ · word by word
ब्राह्मी
Brāhmīब्राह्मी के
द्वादशनामानि
twelve namesबारह नामों का
त्रिसन्ध्यम्
at the three twilightsतीनों सन्ध्याओं में
यः
whoeverजो
पठेत्
recitesपाठ करता है
नरः
personमनुष्य
सर्वसिद्धिकरी
who grants every successहर सिद्धि देने वाली
तस्य
to himउसे
प्रसन्ना
pleasedप्रसन्न
परमेश्वरी
the supreme goddessपरमेश्वरी
सा
sheवे
मे
myमेरी
वसतु
may dwellनिवास करें
जिह्वाग्रे
on the tip of the tongueजीभ के अग्रभाग पर
ब्रह्मरूपा
Brahman in formब्रह्मरूपा
सरस्वती
Sarasvatīसरस्वती
॥ इति सरस्वतीद्वादशनामस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras