Traditional hymn · the colophon names the sage Mataṅga

मातङ्गीस्तुतिः १

Matangi Stuti 1 — Fifty-eight verses on Mātaṅgī, the vīṇā-playing Goddess

A long hymn to Matangi, the Goddess of speech and music, made mostly of word-pictures. Verse after verse draws her again: dark as a blue lily, red-clad, a parrot on her hand, a lute against her breast, honey-wine in her eyes, a kadamba flower in her braid. Among them are verses of praise for her feet, a few that show her as a hill-woman of the Śabara people, and a last one that names the syllables of her mantra. Some lines are obscure in the text and are translated as closely as the words allow.

Verse 1

मातङ्गीं नवयावकार्द्र चरणामुल्लासि कृष्णांशुकां ।
वीणापुस्तक धारिणीं नतकुचां मुक्ताप्रवालावलिम् ।
श्यामाङ्गीं शशिशङ्खकुण्डलधरां दन्तप्रभासुस्मितां ।
आकर्णालकवेणिकञ्जनयनां ध्यायेच्छुक श्यामलाम् ॥ १ ॥

mātaṅgīṃ navayāvakārdra caraṇāmullāsi kṛṣṇāṃśukāṃ
vīṇāpustaka dhāriṇīṃ natakucāṃ muktāpravālāvalim
śyāmāṅgīṃ śaśiśaṅkhakuṇḍaladharāṃ dantaprabhāsusmitāṃ
ākarṇālakaveṇikañjanayanāṃ dhyāyecchuka śyāmalām

मातङ्गींनवयावकार्द्रचरणामुल्लासिकृष्णांशुकांवीणापुस्तकधारिणींनतकुचांमुक्ताप्रवालावलिम्श्यामाङ्गींशशिशङ्खकुण्डलधरांदन्तप्रभासुस्मितांआकर्णालकवेणिकञ्जनयनांध्यायेच्छुकश्यामलाम्
हिन्दी अर्थ

तोते जैसी हरी-श्यामा मातंगी का ध्यान करना चाहिए: ताज़ा महावर से चमकते चरणों वाली, काले वस्त्र पहने, वीणा और पुस्तक धारण किए, झुके हुए वक्ष वाली, मोती और मूंगे की माला पहने, श्याम अंगों वाली, चन्द्र और शंख के कुण्डल पहने, चमकते दाँतों से मन्द मुस्कुराती, कानों तक पहुँचती अलकों, वेणी और कमल जैसी आँखों वाली।

English sense

One should meditate on Mātaṅgī, the parrot-green dark one: her feet bright with fresh lac, dressed in dark cloth, holding a vīṇā and a book, her breasts bowed, a garland of pearls and coral on her, dark-limbed, wearing moon and conch earrings, her teeth shining in a gentle smile, her curls and braid falling to her ears, her eyes like lotuses.

पदार्थ · word by word
मातङ्गीं
Mātaṅgīमातंगी
नवयावकार्द्र
fresh lac-wetताज़े महावर से गीले
चरणामुल्लासि
feet brightचमकते चरण
कृष्णांशुकां
dressed in dark clothकाले वस्त्र पहने
वीणापुस्तक
vina and bookवीणा और पुस्तक
धारिणीं
holdingधारण किए
नतकुचां
with bowed breastsझुके वक्ष वाली
मुक्ताप्रवालावलिम्
garland of pearls and coralमोती और मूंगे की माला
श्यामाङ्गीं
dark-limbedश्याम अंगों वाली
शशिशङ्खकुण्डलधरां
wearing moon and conch earringsचन्द्र और शंख के कुण्डल पहने
दन्तप्रभासुस्मितां
smiling gently with shining teethचमकते दाँतों से मन्द मुस्कुराती
आकर्णालकवेणिकञ्जनयनां
with curls, braid and lotus eyes reaching the earsकानों तक पहुँचती अलकों, वेणी और कमल-नेत्रों वाली
ध्यायेच्छुक
one should meditate on the parrot-likeतोते जैसी का ध्यान करना चाहिए
श्यामलाम्
dark-green oneहरी-श्यामा

Verse 2

कर्पूर शोभि कर्णाभरणाभिरामां माणिक्यभूषां सुमुखारविन्दाम् ।
हालामदाघूर्णित लोचनाभां बालां भजे बालतमाल नीलाम् ॥ २ ॥

karpūra śobhi karṇābharaṇābhirāmāṃ māṇikyabhūṣāṃ sumukhāravindām
hālāmadāghūrṇita locanābhāṃ bālāṃ bhaje bālatamāla nīlām

कर्पूरशोभिकर्णाभरणाभिरामांमाणिक्यभूषांसुमुखारविन्दाम्हालामदाघूर्णितलोचनाभांबालांभजेबालतमालनीलाम्
हिन्दी अर्थ

मैं उस नील-श्याम तरुणी की उपासना करता हूँ, जो कपूर जैसे उजले कर्णाभरणों से सुन्दर है, माणिक्य के आभूषण पहने है, कमल जैसे मुख वाली है, मद से घूमती चमकती आँखों वाली है, और तरुण तमाल के समान नीली है।

English sense

I worship the young dark-blue one, lovely with camphor-bright earrings, adorned with rubies, her face a lotus, her eyes drunk and shining with wine, dark-blue like a young tamāla tree.

पदार्थ · word by word
कर्पूर
camphor-brightकपूर जैसे उजले
शोभि
shiningचमकते
कर्णाभरणाभिरामां
lovely with earringsकर्णाभरणों से सुन्दर
माणिक्यभूषां
adorned with rubiesमाणिक्य के आभूषण वाली
सुमुखारविन्दाम्
lotus-facedकमल-मुख वाली
हालामदाघूर्णित
reeling with wineमद से घूमती
लोचनाभां
with shining eyesचमकती आँखों वाली
बालां
the young oneतरुणी
भजे
I worshipमैं उपासना करता हूँ
बालतमाल
young tamālaतरुण तमाल
नीलाम्
dark-blueनीली

Verse 3

कस्तूरी तिलकाभिराम रचिता कर्पूर ताटङ्किनी ।
बाला नीलविशालचारुवदना प्रालम्बिधम्मिल्लका ।
हारोदञ्चित पीवरस्तनतटी हालामदोल्लासिनी ।
श्यामा काचन मोहिनी विजयते चञ्चत्प्रपञ्चीकृता ॥ ३ ॥

kastūrī tilakābhirāma racitā karpūra tāṭaṅkinī
bālā nīlaviśālacāruvadanā prālambidhammillakā
hārodañcita pīvarastanataṭī hālāmadollāsinī
śyāmā kācana mohinī vijayate cañcatprapañcīkṛtā

कस्तूरीतिलकाभिरामरचिताकर्पूरताटङ्किनीबालानीलविशालचारुवदनाप्रालम्बिधम्मिल्लकाहारोदञ्चितपीवरस्तनतटीहालामदोल्लासिनीश्यामाकाचनमोहिनीविजयतेचञ्चत्प्रपञ्चीकृता
हिन्दी अर्थ

कस्तूरी का तिलक सुन्दर है, कान में कपूर का कर्णफूल सजा है; वह बालिका नीली, चौड़े मनोहर मुख वाली, लटकते जूड़े वाली है; उसके भरे वक्ष हार से दमकते हैं, वह मद के आनन्द में चमकती है; श्यामा, कोई मोहिनी, वह विजयी है, उसकी लीला से जगत का विस्तार होता है।

English sense

Her forehead-mark of musk is lovely, a camphor earring set on her ear; the young girl, wide-faced and dark-blue, her hair-knot hanging down; her full breasts bright with a necklace, shining in the joy of wine; dark, some enchanting one, she is victorious, her play spreading out the world.

पदार्थ · word by word
कस्तूरी
of muskकस्तूरी का
तिलकाभिराम
lovely with a forehead-markतिलक से सुन्दर
रचिता
madeरचा
कर्पूर
camphorकपूर
ताटङ्किनी
earring-wearerकर्णफूल वाली
बाला
young girlबालिका
नीलविशालचारुवदना
dark-blue, wide, lovely-facedनीली, चौड़े सुन्दर मुख वाली
प्रालम्बिधम्मिल्लका
with hanging hair-knotलटकते जूड़े वाली
हारोदञ्चित
rising with a necklaceहार से सजे
पीवरस्तनतटी
full-breastedभरे वक्ष वाली
हालामदोल्लासिनी
shining in the joy of wineमद के आनन्द में चमकती
श्यामा
the dark oneश्यामा
काचन
someकोई
मोहिनी
enchantressमोहिनी
विजयते
is victoriousविजयी है
चञ्चत्प्रपञ्चीकृता
whose play spreads out the worldजिसकी लीला से जगत फैलता है

Verse 4

अंशे वेणीं चिकुरकुसुमां चूलिकां नीलचेलां ।
मुक्ताभूषाङ्करयुगलतां वल्लकीं वादयन्तीम् ।
माध्वीमत्तां मधुकर निनदां श्यामलां कोमलाङ्गीं ।
मातङ्गीं तां सकलफलदां सन्ततं भावयामि ॥ ४ ॥

aṃśe veṇīṃ cikurakusumāṃ cūlikāṃ nīlacelāṃ
muktābhūṣāṅkarayugalatāṃ vallakīṃ vādayantīm
mādhvīmattāṃ madhukara ninadāṃ śyāmalāṃ komalāṅgīṃ
mātaṅgīṃ tāṃ sakalaphaladāṃ santataṃ bhāvayāmi

अंशेवेणींचिकुरकुसुमांचूलिकांनीलचेलांमुक्ताभूषाङ्करयुगलतांवल्लकींवादयन्तीम्माध्वीमत्तांमधुकरनिनदांश्यामलांकोमलाङ्गींमातङ्गींतांसकलफलदांसन्ततंभावयामि
हिन्दी अर्थ

मैं उस मातंगी का सदा स्मरण करता हूँ जो सब फल देती है: कन्धे पर वेणी, केशों में फूल, काले वस्त्र, मोतियों के आभूषणों से दमकती लता जैसी भुजाएँ, वीणा बजाती हुई; मद में मस्त, भौंरों जैसे स्वर वाली, श्याम और कोमल अंगों वाली।

English sense

I always call to mind Mātaṅgī, giver of every fruit: a braid on her shoulder, flowers in her curls, dark cloth, her creeper-like arms bright with pearl ornaments, playing the lute; drunk with wine, her voice like the hum of bees, dark and tender-limbed.

पदार्थ · word by word
अंशे
on the shoulderकन्धे पर
वेणीं
braidवेणी
चिकुरकुसुमां
with flowers in her curlsकेशों में फूल वाली
चूलिकां
hair-knotजूड़ा
नीलचेलां
dark clothकाले वस्त्र
मुक्ताभूषाङ्करयुगलतां
creeper-arms bright with pearl ornamentsमोतियों के आभूषणों से दमकती लता जैसी भुजाएँ
वल्लकीं
luteवीणा
वादयन्तीम्
playingबजाती
माध्वीमत्तां
drunk with wineमद में मस्त
मधुकर
like beesभौंरों जैसे
निनदां
voiceस्वर वाली
श्यामलां
the dark oneश्यामा
कोमलाङ्गीं
tender-limbedकोमल अंगों वाली
मातङ्गीं
Mātaṅgīमातंगी
तां
herउसका
सकलफलदां
giver of every fruitसब फल देने वाली
सन्ततं
alwaysसदा
भावयामि
I call to mindमैं स्मरण करता हूँ

Verse 5

वीणा पुस्तक धारिणीं स्मितमुखीं तालीदलाकल्पित ।
स्फायत्कुण्डलभूषणां कुवलयश्यामां कुरङ्गीदृशीम् ।
उत्तुङ्गस्तनकुम्भयुग्म विलसत्काश्मीरपत्रावलीं ।
मातङ्गीं पदकैरवं नवचरच्चन्द्रातपत्राम्भजे ॥ ५ ॥

vīṇā pustaka dhāriṇīṃ smitamukhīṃ tālīdalākalpita
sphāyatkuṇḍalabhūṣaṇāṃ kuvalayaśyāmāṃ kuraṅgīdṛśīm
uttuṅgastanakumbhayugma vilasatkāśmīrapatrāvalīṃ
mātaṅgīṃ padakairavaṃ navacaraccandrātapatrāmbhaje

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

ध्यायेहं रत्नपीठेशुककुलरणितं शृण्वतीं श्यामलाङ्गीं ।
न्यस्तैकाघ्रिं सरोजे शशिशकलधरां वल्लकींवादयन्तीम् ।
कल्ह्नाराबद्धमालां नियमितविलसच्चूलिकां रक्तवस्त्रां ।
मातङ्गीं शङ्खपात्रां मधुमदविवशां चित्रकोद्भासिभालाम् ॥ ६ ॥

dhyāyehaṃ ratnapīṭheśukakularaṇitaṃ śṛṇvatīṃ śyāmalāṅgīṃ
nyastaikāghriṃ saroje śaśiśakaladharāṃ vallakīṃvādayantīm
kalhnārābaddhamālāṃ niyamitavilasaccūlikāṃ raktavastrāṃ
mātaṅgīṃ śaṅkhapātrāṃ madhumadavivaśāṃ citrakodbhāsibhālām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 7

आराध्यमानाश्चरणां पिबन्तोब्रह्मादयो विश्रुत कीर्तिमापुः ।
अन्येपरं वाग्विभवं मुनीन्द्रा परांश्रियं भक्तिभरेण चान्ये ॥ ७ ॥

ārādhyamānāścaraṇāṃ pibantobrahmādayo viśruta kīrtimāpuḥ
anyeparaṃ vāgvibhavaṃ munīndrā parāṃśriyaṃ bhaktibhareṇa cānye

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 8

नमामि देवीं नवचन्द्रमौलिं मातङ्गिनीं चन्द्रकलावतंसाम् ।
आम्नाय वाक्यैः प्रतिपादनार्थे प्रबोधयन्तीं शुकमादरेण ॥ ८ ॥

namāmi devīṃ navacandramauliṃ mātaṅginīṃ candrakalāvataṃsām
āmnāya vākyaiḥ pratipādanārthe prabodhayantīṃ śukamādareṇa

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 9

मातङ्गलीला गमनेऽपि भक्त्या शिञ्जानमञ्जीरमिषाद्भजन्ति ।
मातस्त्वदीयं चरणारविन्दमकृत्रिमाणां वचसां निरिच्छाः ॥ ९ ॥

mātaṅgalīlā gamane'pi bhaktyā śiñjānamañjīramiṣādbhajanti
mātastvadīyaṃ caraṇāravindamakṛtrimāṇāṃ vacasāṃ niricchāḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 10

पराधिकाशिञ्जितनूपुराभ्यां कृतागमां पदवीं तां पदाभ्याम् ।
आस्फोटयन्तीं करवल्लकीं तां मातङ्गिनीं मद्धृदये भजामि ॥ १० ॥

parādhikāśiñjitanūpurābhyāṃ kṛtāgamāṃ padavīṃ tāṃ padābhyām
āsphoṭayantīṃ karavallakīṃ tāṃ mātaṅginīṃ maddhṛdaye bhajāmi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 11

नीलांशुकाबद्धनितम्बबिम्बां नालीदलेनानतकर्णभूषाम् ।
मध्ये मदाघूर्णित नेत्रपद्मां मातङ्गिनीं शम्भुवधूं नमामि ॥ ११ ॥

nīlāṃśukābaddhanitambabimbāṃ nālīdalenānatakarṇabhūṣām
madhye madāghūrṇita netrapadmāṃ mātaṅginīṃ śambhuvadhūṃ namāmi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 12

नीलोत्पलानां श्रियमावहन्तीं काञ्च्या कटाक्षैकशुभां कराणाम् ।
कदम्ब मालाङ्कितकेशपाशां मातङ्गकन्यां हृदिभावयामि ॥ १२ ॥

nīlotpalānāṃ śriyamāvahantīṃ kāñcyā kaṭākṣaikaśubhāṃ karāṇām
kadamba mālāṅkitakeśapāśāṃ mātaṅgakanyāṃ hṛdibhāvayāmi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 13

स्तुत्यानया शङ्करधर्मपत्नीं मातङ्गिनीं वागधिदेवतां ताम् ।
स्वर्गङ्गतिं भक्तजना मनुष्याः परां श्रियं भक्ति भरेण चान्ये ॥ १३ ॥

stutyānayā śaṅkaradharmapatnīṃ mātaṅginīṃ vāgadhidevatāṃ tām
svargaṅgatiṃ bhaktajanā manuṣyāḥ parāṃ śriyaṃ bhakti bhareṇa cānye

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 14

कुचकुम्भ तटन्यस्त मणिवीणामदालसाम् ।
श्यामां वामाङ्क विन्यस्त मालिकां बालिकाम्भजे ॥ १४ ॥

kucakumbha taṭanyasta maṇivīṇāmadālasām
śyāmāṃ vāmāṅka vinyasta mālikāṃ bālikāmbhaje

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 15

अब्धौयाति सरोजचामरमरुद्दोधूयमानालका ।
चूलीचुम्बित चारुचम्पक दलागौरी मदोल्लासिनी ।
नाली बाल पलाश कर्णविलसत्कल्लोल कालिच्छटा ।
काली साचलकन्यका विजयते मच्चित्त पद्मासना ॥ १५ ॥

abdhauyāti sarojacāmaramaruddodhūyamānālakā
cūlīcumbita cārucampaka dalāgaurī madollāsinī
nālī bāla palāśa karṇavilasatkallola kālicchaṭā
kālī sācalakanyakā vijayate maccitta padmāsanā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 16

वीणानर्तित पाणि पङ्कजयुगामाशोणबिम्बाधरां ।
वेणी बद्ध कदम्ब पुष्प कलिकामेणी विलोलेक्षणाम् ।
श्रोणी लम्ब विराजमान सुजपा शोणाम्बरालङ्कृतां ।
एणाङ्कार्क विभूषणां कलयतां भिल्लीं पुरन्ध्रीम्भजे ॥ १६ ॥

vīṇānartita pāṇi paṅkajayugāmāśoṇabimbādharāṃ
veṇī baddha kadamba puṣpa kalikāmeṇī vilolekṣaṇām
śroṇī lamba virājamāna sujapā śoṇāmbarālaṅkṛtāṃ
eṇāṅkārka vibhūṣaṇāṃ kalayatāṃ bhillīṃ purandhrīmbhaje

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 17

तमाल श्यामाङ्गीमतिमधुर सङ्गीत निरतां ।
कृपापूर्णापाङ्गीं कुचभर नताङ्गीं स्मितमुखीम् ।
भ्रमद्भ्रूभङ्गे ते विविध कुसुमैस्तैरिवयुतां ।
भजेऽहं मातङ्गीं मदपरवशाङ्गीमनुदिनम् ॥ १७ ॥

tamāla śyāmāṅgīmatimadhura saṅgīta niratāṃ
kṛpāpūrṇāpāṅgīṃ kucabhara natāṅgīṃ smitamukhīm
bhramadbhrūbhaṅge te vividha kusumaistairivayutāṃ
bhaje'haṃ mātaṅgīṃ madaparavaśāṅgīmanudinam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 18

सुकश्यामां श्यामां शुकरणित कल्लोल निरतां ।
विपञ्ची सञ्चारारुण करसरोजां भगवतीम् ।
मदासक्तामुक्ता फलगुणितहारस्तनतटां ।
कृपावासामीशामतिरुचिरहासां भजशिवाम् ॥ १८ ॥

sukaśyāmāṃ śyāmāṃ śukaraṇita kallola niratāṃ
vipañcī sañcārāruṇa karasarojāṃ bhagavatīm
madāsaktāmuktā phalaguṇitahārastanataṭāṃ
kṛpāvāsāmīśāmatirucirahāsāṃ bhajaśivām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 19

रक्तारविन्द मकरन्द रसानुलेपां ।
पानप्रमत्त चलितालि कुलालकान्ताम् ।
वीणामनोहरनिनादविनोदशीलां ।
वाणीं भजे शुकनिभां मधुपान लोलाम् ॥ १९ ॥

raktāravinda makaranda rasānulepāṃ
pānapramatta calitāli kulālakāntām
vīṇāmanoharaninādavinodaśīlāṃ
vāṇīṃ bhaje śukanibhāṃ madhupāna lolām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 20

सङ्गीत नाद रसपानघनार्द्रदेहां ।
नेत्रारविन्द करुणामृतवाहिनीं ताम् ।
रक्तारविन्द विनिवेशितवामपादां ।
श्यामां मतङ्गतनयां मनसा स्मरामि ॥ २० ॥

saṅgīta nāda rasapānaghanārdradehāṃ
netrāravinda karuṇāmṛtavāhinīṃ tām
raktāravinda viniveśitavāmapādāṃ
śyāmāṃ mataṅgatanayāṃ manasā smarāmi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 21

कस्तूरिका श्यामल कोमलाङ्गीं ।
कादम्बरीपानमदालसाङ्गीम् ।
वामस्तनालिङ्गितरत्नवीणां ।
मातङ्गकन्यां मनसास्मरामि ॥ २१ ॥

kastūrikā śyāmala komalāṅgīṃ
kādambarīpānamadālasāṅgīm
vāmastanāliṅgitaratnavīṇāṃ
mātaṅgakanyāṃ manasāsmarāmi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 22

स्मरेत्प्रथम पुष्पिणीं रुधिरबिन्दु नीलाम्बरां ।
गृहीतमधुपात्रिकां मदविघूर्ण नेत्रोज्वलाम् ।
घनस्तनभरानतां गलित चूलिकां श्यामलां ।
करस्फुरित वल्लकीं विमलशङ्ख ताटङ्किनीम् ॥ २२ ॥

smaretprathama puṣpiṇīṃ rudhirabindu nīlāmbarāṃ
gṛhītamadhupātrikāṃ madavighūrṇa netrojvalām
ghanastanabharānatāṃ galita cūlikāṃ śyāmalāṃ
karasphurita vallakīṃ vimalaśaṅkha tāṭaṅkinīm

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 23

माणिक्यवीणामुपलालयन्तीं मदालसां मञ्जुल वाग्विलासाम् ।
माहेन्द्र नीलोत्पल कोमलाङ्गीं मातङ्ग कन्यां मनसास्मरामि ॥ २३ ॥

māṇikyavīṇāmupalālayantīṃ madālasāṃ mañjula vāgvilāsām
māhendra nīlotpala komalāṅgīṃ mātaṅga kanyāṃ manasāsmarāmi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 24

कुवलय दलनीलाङ्गीं कुवलय चारुचञ्चलापाङ्गीम् ।
कुवलय समोत्तमाङ्गीं कुवलय चूलीं नमामि मातङ्गीम् ॥ २४ ॥

kuvalaya dalanīlāṅgīṃ kuvalaya cārucañcalāpāṅgīm
kuvalaya samottamāṅgīṃ kuvalaya cūlīṃ namāmi mātaṅgīm

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 25

श्यामा कुवलयश्यामा नामकलाधाम भागस्था ।
मधुपानरतारतापायाद्वाणी वीणाविनोदविश्रान्ता ॥ २५ ॥

śyāmā kuvalayaśyāmā nāmakalādhāma bhāgasthā
madhupānaratāratāpāyādvāṇī vīṇāvinodaviśrāntā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 26

तमालपत्राञ्चितनीलगात्रीं तालीदलेनार्पित कर्णपत्राम् ।
सप्तस्वरालापविशेषतन्त्रीं बालाम्भजे भव्यमतङ्गपुत्रीम् ॥ २६ ॥

tamālapatrāñcitanīlagātrīṃ tālīdalenārpita karṇapatrām
saptasvarālāpaviśeṣatantrīṃ bālāmbhaje bhavyamataṅgaputrīm

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 27

नित्यानुपात्रार्पितसत्कलाभां नीलाम्बरोद्भासिनितम्बबिम्बाम् ।
भक्तोपरिन्यस्तकृपावलम्बां बालां भजे भव्यगुणां मदम्बाम् ॥ २७ ॥

nityānupātrārpitasatkalābhāṃ nīlāmbarodbhāsinitambabimbām
bhaktoparinyastakṛpāvalambāṃ bālāṃ bhaje bhavyaguṇāṃ madambām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 28

शिवतनुभवसङ्गं शिवचूली लोल चञ्चलोत्सङ्गम् ।
कलिमल तनुमङ्गं कलये मातङ्गकन्यकापाङ्गम् ॥ २८ ॥

śivatanubhavasaṅgaṃ śivacūlī lola cañcalotsaṅgam
kalimala tanumaṅgaṃ kalaye mātaṅgakanyakāpāṅgam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 29

कलाधीशोत्तंसां करकलित वीणाहितरसां ।
कलिन्दापत्याभां करकलित हृदयां रक्तवसनाम् ।
पुराणीं कल्याणीं पुरमथनपुण्योदयकला ।
मधीराक्षीं वन्दे बहुकुसुमसन्नद्धकबरीम् ॥ २९ ॥

kalādhīśottaṃsāṃ karakalita vīṇāhitarasāṃ
kalindāpatyābhāṃ karakalita hṛdayāṃ raktavasanām
purāṇīṃ kalyāṇīṃ puramathanapuṇyodayakalā
madhīrākṣīṃ vande bahukusumasannaddhakabarīm

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 30

कलोदञ्चद्वेणीं कनकदलताटङ्कमहितां ।
स्तनाभ्यामानम्रां तरुणमिहिरां रक्तवसनाम् ।
महाकल्याणीं तन्मधुमदभरां ताम्रनयनां ।
तमालश्यामां नस्तवकयतु सौख्यानिसततम् ॥ ३० ॥

kalodañcadveṇīṃ kanakadalatāṭaṅkamahitāṃ
stanābhyāmānamrāṃ taruṇamihirāṃ raktavasanām
mahākalyāṇīṃ tanmadhumadabharāṃ tāmranayanāṃ
tamālaśyāmāṃ nastavakayatu saukhyānisatatam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 31

कराञ्चितविपञ्चिकां कलितचन्द्रचूडामणिं ।
कपोलविलसन्महाकनकपत्र ताटङ्किनीम् ।
तपः फलमिहाश्रितां तरुणभासरक्ताम्बरां ।
तमालदलमेचकां तरुणलोचनामाश्रये ॥ ३१ ॥

karāñcitavipañcikāṃ kalitacandracūḍāmaṇiṃ
kapolavilasanmahākanakapatra tāṭaṅkinīm
tapaḥ phalamihāśritāṃ taruṇabhāsaraktāmbarāṃ
tamāladalamecakāṃ taruṇalocanāmāśraye

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 32

माता मरकतश्यामा मातङ्गी मधुशालिनी ।
कटाक्षयतु कल्याणी कदम्बवनवासिनी ॥ ३२ ॥

mātā marakataśyāmā mātaṅgī madhuśālinī
kaṭākṣayatu kalyāṇī kadambavanavāsinī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 33

जगदानन्दकलङ्ककण्ठमाला कबरी वेष्टन काङ्क्षणीय गुञ्जा ।
कुरुतां दुरिताद्विमोक्षणं मे तुहिना भिल्लिकुटुम्बिनी भवानी ॥ ३३ ॥

jagadānandakalaṅkakaṇṭhamālā kabarī veṣṭana kāṅkṣaṇīya guñjā
kurutāṃ duritādvimokṣaṇaṃ me tuhinā bhillikuṭumbinī bhavānī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 34

वामे विस्मृतशालिनी स्तनतटे विन्यस्त वीणामुखं ।
तन्त्रीताल विराविणीमसकलैरास्फालयन्ती नखैः ।
अर्धोन्मीलित लोचनं सविलसद्ग्रीवं मुखंविभ्रती ।
श्यामा काचन मोहिनी विजयते मातङ्गकन्यामयि ॥ ३४ ॥

vāme vismṛtaśālinī stanataṭe vinyasta vīṇāmukhaṃ
tantrītāla virāviṇīmasakalairāsphālayantī nakhaiḥ
ardhonmīlita locanaṃ savilasadgrīvaṃ mukhaṃvibhratī
śyāmā kācana mohinī vijayate mātaṅgakanyāmayi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 35

प्रतिष्ठा पयोधर प्रसार करपङ्कजं बलभिदः ।
कदम्ब वनमालिकं शशिकला समुद्भासितम् ॥ ३५ ॥

pratiṣṭhā payodhara prasāra karapaṅkajaṃ balabhidaḥ
kadamba vanamālikaṃ śaśikalā samudbhāsitam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 36

मतङ्ग कुलनन्दिनी मनसि मे मुहुजृम्भताम् ।
समस्त सुखदायिनी तरुणपत्र ताटङ्किनी ॥ ३६ ॥

mataṅga kulanandinī manasi me muhujṛmbhatām
samasta sukhadāyinī taruṇapatra tāṭaṅkinī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 37

लाक्षाराग कपोलपल्लवरतामापीन तुङ्गस्तनीं ।
कर्पूरोज्वलचारुशङ्खवलयां काश्मीररक्तांशुकाम् ।
तन्त्रीतालसपाटलां गुलिदलां वन्दामहे मातरं ।
मातङ्गीं मदमन्थरां मरकतश्यामां मनोहारिणीम् ॥ ३७ ॥

lākṣārāga kapolapallavaratāmāpīna tuṅgastanīṃ
karpūrojvalacāruśaṅkhavalayāṃ kāśmīraraktāṃśukām
tantrītālasapāṭalāṃ gulidalāṃ vandāmahe mātaraṃ
mātaṅgīṃ madamantharāṃ marakataśyāmāṃ manohāriṇīm

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 38

स्रस्तं केतकिदामभिर्वलयितं धम्मिल्लमाबिभ्रती ।
तालीपत्र पुटान्तरैः समनतैस्ताटङ्किनी मौक्तिकैः ।
भाले कल्पतरोः प्रसूनविलसदृष्ट्वैव सम्मोहिनी ।
काञ्ची दामवती विजयते वीणासवादानना ॥ ३८ ॥

srastaṃ ketakidāmabhirvalayitaṃ dhammillamābibhratī
tālīpatra puṭāntaraiḥ samanataistāṭaṅkinī mauktikaiḥ
bhāle kalpataroḥ prasūnavilasadṛṣṭvaiva sammohinī
kāñcī dāmavatī vijayate vīṇāsavādānanā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 39

मातङ्गीं भूषिताङ्गीं मधुमदमुदितां घूर्णमानाक्षियुग्मां ।
स्विद्यद्वक्त्रां कदम्ब प्रविलसद्वेणिकामत्त वीणाम् ।
बिम्बोष्ठीं रक्तवस्त्रां मृगमद तिलकामिन्दुरेखावतंसां ।
कर्णोद्यच्छङ्खपत्रां करकलितशुकां नौमि तुङ्गस्तनीं ताम् ॥ ३९ ॥

mātaṅgīṃ bhūṣitāṅgīṃ madhumadamuditāṃ ghūrṇamānākṣiyugmāṃ
svidyadvaktrāṃ kadamba pravilasadveṇikāmatta vīṇām
bimboṣṭhīṃ raktavastrāṃ mṛgamada tilakāmindurekhāvataṃsāṃ
karṇodyacchaṅkhapatrāṃ karakalitaśukāṃ naumi tuṅgastanīṃ tām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 40

उन्मीलिद्यावकाद्यान्निविडमदभरोद्विग्नभालालकाशां ।
रत्नगैवेयहाराङ्गद कटिलसत्सूत्र मञ्जीरघोषाम् ।
आनीयार्थानभीष्टान् स्मितमधुरदृशा साधिकं तर्पयन्तीं ।
ध्यायेद्देवीं शुकाभांशुकमखिलकलारूपमस्याश्चपार्श्वे ॥ ४० ॥

unmīlidyāvakādyānniviḍamadabharodvignabhālālakāśāṃ
ratnagaiveyahārāṅgada kaṭilasatsūtra mañjīraghoṣām
ānīyārthānabhīṣṭān smitamadhuradṛśā sādhikaṃ tarpayantīṃ
dhyāyeddevīṃ śukābhāṃśukamakhilakalārūpamasyāścapārśve

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 41

वेणीमूल विलासितेन्दु शकलां वीणानिनादप्रियां ।
क्षोणीपाल सुरेन्द्र पन्नगगणै राराधिताङ्घ्रिद्वयाम् ।
एणीचञ्चललोचनां सुवदनां वाणीं पुराणोज्वलां ।
श्रोणीभारभरालसामनिमिषां पश्यामि विश्वेश्वरीम् ॥ ४१ ॥

veṇīmūla vilāsitendu śakalāṃ vīṇāninādapriyāṃ
kṣoṇīpāla surendra pannagagaṇai rārādhitāṅghridvayām
eṇīcañcalalocanāṃ suvadanāṃ vāṇīṃ purāṇojvalāṃ
śroṇībhārabharālasāmanimiṣāṃ paśyāmi viśveśvarīm

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 42

कुचकलशनिषण्णवीणां कलमधुरध्वनि कम्पितोत्तमाङ्गीम् ।
मरकतमणिभागमेचकाभांमदमविरोधमनस्विनीमुपासे ॥ ४२ ॥

kucakalaśaniṣaṇṇavīṇāṃ kalamadhuradhvani kampitottamāṅgīm
marakatamaṇibhāgamecakābhāṃmadamavirodhamanasvinīmupāse

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 43

तालीदलोल्लसितकोमलकर्णपालीं फालान्तराचिकुरामतिनीलवेणीम् ।
वक्षोजपीठनिहितोज्वलचारुवीणां श्यामां नमामि मदिरारुणनेत्रयुग्माम् ॥ ४३ ॥

tālīdalollasitakomalakarṇapālīṃ phālāntarācikurāmatinīlaveṇīm
vakṣojapīṭhanihitojvalacāruvīṇāṃ śyāmāṃ namāmi madirāruṇanetrayugmām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 44

मध्येबद्धमयूखपिच्छनिकरां श्यामाम्प्रबालाधरां ।
भृङ्गीवादनतत्परां सुनयनां मूर्धालकैर्बर्बराम् ।
गुञ्जाहारधरां समुन्नतकुचां चन्द्राननां शाम्भवीं ।
भिल्ली वेषधरां नमामि शबरी तामेकवीरां पराम् ॥ ४४ ॥

madhyebaddhamayūkhapicchanikarāṃ śyāmāmprabālādharāṃ
bhṛṅgīvādanatatparāṃ sunayanāṃ mūrdhālakairbarbarām
guñjāhāradharāṃ samunnatakucāṃ candrānanāṃ śāmbhavīṃ
bhillī veṣadharāṃ namāmi śabarī tāmekavīrāṃ parām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 45

लसत्गुञ्जाहार स्तनभर समुन्मध्यलतिका ।
मुदञ्चत्स्वेदाम्भः क्षणगणित फेनोद्गम रुचिम् ।
शिवं शान्तं पात्रप्रवणमृगयाकारकरणं ।
शिवामम्बज्ञातिं चरणमहमन्वेमिशरणम् ॥ ४५ ॥

lasatguñjāhāra stanabhara samunmadhyalatikā
mudañcatsvedāmbhaḥ kṣaṇagaṇita phenodgama rucim
śivaṃ śāntaṃ pātrapravaṇamṛgayākārakaraṇaṃ
śivāmambajñātiṃ caraṇamahamanvemiśaraṇam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 46

नटदगुञ्जा पञ्जाभरणकिरणां रक्तवसनां ।
जपाकर्णाभूषां शिखिवरक्षकलापाम्बरवतीम् ।
नदज्झल्ली वल्लीनवकिसलयैस्तां परिवृतां ।
नवामोहारूढां कुटिलकबरीं मोहशबरीम् ॥ ४६ ॥

naṭadaguñjā pañjābharaṇakiraṇāṃ raktavasanāṃ
japākarṇābhūṣāṃ śikhivarakṣakalāpāmbaravatīm
nadajjhallī vallīnavakisalayaistāṃ parivṛtāṃ
navāmohārūḍhāṃ kuṭilakabarīṃ mohaśabarīm

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 47

गले गुञ्जा पुञ्जावलि मपि च कर्णे शिखिशिखां ।
शिरो रङ्गे नृत्यत्कनकदल दूब मञ्जुलदलम् ।
धनुर्वामे चापे शरमपरपाणौ निदधतीं ।
नितम्बे बर्हालिं कुटिलकबरीं नौमि शबरीम् ॥ ४७ ॥

gale guñjā puñjāvali mapi ca karṇe śikhiśikhāṃ
śiro raṅge nṛtyatkanakadala dūba mañjuladalam
dhanurvāme cāpe śaramaparapāṇau nidadhatīṃ
nitambe barhāliṃ kuṭilakabarīṃ naumi śabarīm

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 48

वीणावादन निरतं तल्लीला बद्धगीत वामकुचम् ।
श्यामल कोमल गात्रं पाटलनयनं परं भजेधाम ॥ ४८ ॥

vīṇāvādana nirataṃ tallīlā baddhagīta vāmakucam
śyāmala komala gātraṃ pāṭalanayanaṃ paraṃ bhajedhāma

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 49

अङ्कित पाणिचतुष्ट्यमङ्कुशपाशेक्षु चापशकलम् ।
शङ्कर जितेत्यमित्रं पङ्कजनेत्रं परं भजेधाम ॥ ४९ ॥

aṅkita pāṇicatuṣṭyamaṅkuśapāśekṣu cāpaśakalam
śaṅkara jitetyamitraṃ paṅkajanetraṃ paraṃ bhajedhāma

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 50

करकलित केसारालानुकारेयं कुचकलशा जयते जगताम् ।
मातामातङ्गी मङ्गेस्वायतना ॥ ५० ॥

karakalita kesārālānukāreyaṃ kucakalaśā jayate jagatām
mātāmātaṅgī maṅgesvāyatanā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 51

मुदाकरकदम्ब कानने कनकमष्टपात्रस्थिते ।
लसन्मणिमयासने सहचरीभिराराधिताम् ।
लसत्कनककङ्कणां रजतमञ्जुमञ्जीरकां ।
जगज्जनविमोहिनीं जपविधौ स्मरेदम्बिकाम् ॥ ५१ ॥

mudākarakadamba kānane kanakamaṣṭapātrasthite
lasanmaṇimayāsane sahacarībhirārādhitām
lasatkanakakaṅkaṇāṃ rajatamañjumañjīrakāṃ
jagajjanavimohinīṃ japavidhau smaredambikām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 52

अकृशा कुचयोर्विलग्ने विपुलं वक्षसि विस्तृतं नितम्बे ।
अरुणाधरमाविरस्तुचित्ते करुणाशालि कपालि भागधेयम् ॥ ५२ ॥

akṛśā kucayorvilagne vipulaṃ vakṣasi vistṛtaṃ nitambe
aruṇādharamāvirastucitte karuṇāśāli kapāli bhāgadheyam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 53

वीणाताल विनोदगीत निरतां नीलांशुकोल्लासिनीम् ।
बिम्बोष्ठीं नवयावकार्द्र चरणामाकीर्ण केशोज्वलाम् ॥ ५३ ॥

vīṇātāla vinodagīta niratāṃ nīlāṃśukollāsinīm
bimboṣṭhīṃ navayāvakārdra caraṇāmākīrṇa keśojvalām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 54

हृद्यावेशित शङ्खकुण्डलधरां माणिक्यभूषोज्वलां ।
मातङ्गीं प्रणतोऽस्मि सुस्मितमुखां देवींशुकश्यामलाम् ॥ ५४ ॥

hṛdyāveśita śaṅkhakuṇḍaladharāṃ māṇikyabhūṣojvalāṃ
mātaṅgīṃ praṇato'smi susmitamukhāṃ devīṃśukaśyāmalām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 55

दिव्यहालामदोन्मत्तां दिव्यभूषणभूषिताम् ।
दिव्यगन्धर्वकन्याभिस्समाराधितपादुकाम् ॥ ५५ ॥

divyahālāmadonmattāṃ divyabhūṣaṇabhūṣitām
divyagandharvakanyābhissamārādhitapādukām

दिव्यहालामदोन्मत्तांदिव्यभूषणभूषिताम्दिव्यगन्धर्वकन्याभिस्समाराधितपादुकाम्
हिन्दी अर्थ

दिव्य मधु-मदिरा से मतवाली, दिव्य आभूषणों से सजी, दिव्य गन्धर्व-कन्याओं से जिसकी पादुकाएँ पूजित हैं।

English sense

Maddened with divine honey-wine, adorned with divine ornaments, her sandals worshipped by divine gandharva maidens.

पदार्थ · word by word
दिव्यहालामदोन्मत्तां
maddened with divine honey-wineदिव्य मधु-मदिरा से मतवाली
दिव्यभूषणभूषिताम्
adorned with divine ornamentsदिव्य आभूषणों से सजी
दिव्यगन्धर्वकन्याभिस्समाराधितपादुकाम्
whose sandals are worshipped by divine gandharva maidensजिसकी पादुकाएँ दिव्य गन्धर्व-कन्याओं से पूजित हैं

Verse 56

दिव्यसिंहासनासीनां शुकवीणालसत्कराम् ।
सङ्गीत मातृकां वन्दे वरदां सुस्मिताननाम् ॥ ५६ ॥

divyasiṃhāsanāsīnāṃ śukavīṇālasatkarām
saṅgīta mātṛkāṃ vande varadāṃ susmitānanām

दिव्यसिंहासनासीनांशुकवीणालसत्कराम्सङ्गीतमातृकांवन्देवरदांसुस्मिताननाम्
हिन्दी अर्थ

दिव्य सिंहासन पर विराजमान, दमकते हाथ पर तोता और वीणा लिए: मैं संगीत की माता, वरदायिनी, मन्द मुस्कान वाली की वन्दना करता हूँ।

English sense

Seated on a divine lion-throne, a parrot and a vīṇā on her shining hand: I praise the mother of music, the giver of boons, gently smiling.

पदार्थ · word by word
दिव्यसिंहासनासीनां
seated on a divine lion-throneदिव्य सिंहासन पर विराजमान
शुकवीणालसत्कराम्
with a parrot and vīṇā on her shining handदमकते हाथ पर तोता और वीणा लिए
सङ्गीत
of musicसंगीत की
मातृकां
motherमाता
वन्दे
I praiseमैं वन्दना करता हूँ
वरदां
giver of boonsवरदायिनी
सुस्मिताननाम्
gently smilingमन्द मुस्कान वाली

Verse 57

स्तुतिषु नवदेव देवि विविध कवि विलोहितमतिर्भवति ।
निहितमतिर्यद्यपि मामपेतचेतीभवति स्तोतुं विलोभयति ॥ ५७ ॥

stutiṣu navadeva devi vividha kavi vilohitamatirbhavati
nihitamatiryadyapi māmapetacetībhavati stotuṃ vilobhayati

स्तुतिषुनवदेवदेविविविधकविविलोहितमतिर्भवतिनिहितमतिर्यद्यपिमामपेतचेतीभवतिस्तोतुंविलोभयति
हिन्दी अर्थ

देवी, तुम्हारी स्तुति में अनेक प्रकार के कवियों की बुद्धि धुँधली हो जाती है, और स्थिर मन भी शून्य हो जाता है; फिर भी [प्रेम] मुझ बुद्धिहीन को भी स्तुति के लिए ललचाता है (पाठ अस्पष्ट)।

English sense

In praising you, goddess, the minds of poets of many kinds are clouded, and a mind that is set grows blank; yet [love] tempts even me, whose mind has gone, to praise you (reading obscure).

पदार्थ · word by word
स्तुतिषु
in praisesस्तुतियों में
नवदेव
nine gods (reading unclear)नौ देव (पाठ अस्पष्ट)
देवि
goddessदेवी
विविध
many kindsअनेक प्रकार के
कवि
poetsकवि
विलोहितमतिर्भवति
the mind is cloudedबुद्धि धुँधली हो जाती है
निहितमतिर्यद्यपि
though the mind is setस्थिर मन होने पर भी
मामपेतचेतीभवति
it tempts even me, mind goneमुझ बुद्धिहीन को भी ललचाता है
स्तोतुं
to praiseस्तुति करने को
विलोभयति
temptsललचाता है

Verse 58

साध्याक्षरगर्भित पञ्चनव इत्यक्षरात्मिके जगन्मातः ।
भगवति मातङ्गेश्वरि नमस्तुभ्यं महादेवि ॥ ५८ ॥

sādhyākṣaragarbhita pañcanava ityakṣarātmike jaganmātaḥ
bhagavati mātaṅgeśvari namastubhyaṃ mahādevi

साध्याक्षरगर्भितपञ्चनवइत्यक्षरात्मिकेजगन्मातःभगवतिमातङ्गेश्वरिनमस्तुभ्यंमहादेवि
हिन्दी अर्थ

अक्षर-स्वरूपा, जिसके भीतर साध्य अक्षर है और जो पंचानवे अक्षरों से सजी है, जगत की माता, भगवती, मातंगेश्वरी: महादेवी, तुम्हें नमस्कार।

English sense

You whose nature is the syllables, set with ninety-five, the syllable of the aim within them, mother of the world, Bhagavatī, queen of Mātaṅga: a bow to you, great goddess.

पदार्थ · word by word
साध्याक्षरगर्भित
with the aim-syllable withinसाध्य अक्षर भीतर वाली
पञ्चनव
five-nine, ninety-fiveपाँच-नौ, पंचानवे
इत्यक्षरात्मिके
whose nature is the syllablesअक्षर-स्वरूपा
जगन्मातः
mother of the worldजगत की माता
भगवति
Bhagavatīभगवती
मातङ्गेश्वरि
queen of Mātaṅgaमातंगेश्वरी
नमस्तुभ्यं
a bow to youतुम्हें नमस्कार
महादेवि
great goddessमहादेवी
इत्युमा साहचर्या भगवान्मातङ्गऋषिप्रणीता इयं स्तुतिः समाप्ता ।

Terms on this page

Mahavidyas महाविद्या One of ten tantric wisdom-goddess forms of the Devi; Kalika is traditionally counted foremost among them.
Shiva शिव One of the principal deities of Hinduism.
Matangi मातंगी One of the ten Mahavidyas, associated with speech, the arts, and the paradox of outer impurity concealing inner purity.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras