Traditional hymn

श्रीमातङ्गीस्तोत्रपुष्पाञ्जलिः

Matangi Stotra Pushpanjali — A handful of flowers for Mātaṅgī, offered in the mind

A hymn that lays a handful of flowers before Matangi in the mind. It begins with the place of worship: an ocean of nectar, an island of rubies, a garden of kadamba and wishing-trees, a hall of jewels. Then the Goddess is drawn, from her moon-streaked brow to her feet, and the circles around her are named one by one: the arrows of Love, the Mothers, the sixteen powers, the Bhairavas, the guardians and the line of teachers. The last verses beg her to be pleased.

Verse 1

अस्ति नानाविधंशस्तं वस्तुनावैणिकेन वः ।
अमृताम्बुनिधेर्मध्ये माणिक्य द्वीपमाश्रये ॥ १ ॥

asti nānāvidhaṃśastaṃ vastunāvaiṇikena vaḥ
amṛtāmbunidhermadhye māṇikya dvīpamāśraye

अस्तिनानाविधंशस्तंवस्तुनावैणिकेनवःअमृताम्बुनिधेर्मध्येमाणिक्यद्वीपमाश्रये
हिन्दी अर्थ

एक स्थान है जो अनेक प्रकार से प्रशंसित है, अपनी वस्तुओं और वीणा बजाने वाले के साथ, तुम्हारे लिए। अमृत के सागर के बीच मैं माणिक्य द्वीप की शरण लेता हूँ।

English sense

There is a place praised in many ways, with its things and its lute-player, for you. In the middle of the ocean of nectar I take refuge in the island of rubies.

पदार्थ · word by word
अस्ति
there isहै
नानाविधंशस्तं
of many kinds, praisedअनेक प्रकार से प्रशंसित
वस्तुनावैणिकेन
with its things, by the lute-playerवस्तुओं के साथ, वीणा बजाने वाले से
वः
for youतुम्हारे लिए
अमृताम्बुनिधेर्मध्ये
in the middle of the ocean of nectarअमृत के सागर के बीच
माणिक्य
rubyमाणिक्य
द्वीपमाश्रये
I take refuge in the islandमैं द्वीप की शरण लेता हूँ

Verse 2

सुधातरङ्ग सञ्चारिमारुतस्पर्श शीतलम् ।
कल्पद्रुमकदम्बालि पारिजातपटीरकैः ॥ २ ॥

sudhātaraṅga sañcārimārutasparśa śītalam
kalpadrumakadambāli pārijātapaṭīrakaiḥ

सुधातरङ्गसञ्चारिमारुतस्पर्शशीतलम्कल्पद्रुमकदम्बालिपारिजातपटीरकैः
हिन्दी अर्थ

अमृत की लहरों पर चलने वाली हवा के स्पर्श से शीतल, कल्पवृक्ष, कदम्ब, पारिजात और चन्दन के वृक्षों से भरा,

English sense

Cool with the touch of the breeze that moves over waves of nectar, with wishing-trees, kadamba, pārijāta and sandal trees,

पदार्थ · word by word
सुधातरङ्ग
of waves of nectarअमृत की लहरों के
सञ्चारिमारुतस्पर्श
of the moving breezeचलती हवा के
शीतलम्
cool with the touchस्पर्श से शीतल
कल्पद्रुमकदम्बालि
with wishing-trees and rows of kadambaकल्पवृक्ष और कदम्ब की पंक्तियों से
पारिजातपटीरकैः
with pārijāta and sandal treesपारिजात और चन्दन के वृक्षों से

Verse 3

निवडीकृतमुद्यानं निषेवेनिर्भरोत्सवम् ।
तदलसलतोन्मीलत्कुसुमामोद मेदुरम् ॥ ३ ॥

nivaḍīkṛtamudyānaṃ niṣevenirbharotsavam
tadalasalatonmīlatkusumāmoda meduram

निवडीकृतमुद्यानंनिषेवेनिर्भरोत्सवम्तदलसलतोन्मीलत्कुसुमामोदमेदुरम्
हिन्दी अर्थ

घना उद्यान, आनन्द के उत्सव से भरा, आलस भरी लताओं पर खिलते फूलों की सुगन्ध से भारी,

English sense

a crowded garden, full of joyful festival, heavy with the scent of flowers opening on its lazy creepers,

पदार्थ · word by word
निवडीकृतमुद्यानं
a crowded gardenघना उद्यान
निषेवेनिर्भरोत्सवम्
full of festivalउत्सव से भरा
तदलसलतोन्मीलत्कुसुमामोद
scent of flowers opening on lazy creepersआलस भरी लताओं पर खिलते फूलों की सुगन्ध
मेदुरम्
heavyभारी

Verse 4

जागर्ति मानसे मत्केतरुणं नीपकाननम् ।
तस्यान्तरालतरलामुक्तमुक्तालताततेः ॥ ४ ॥

jāgarti mānase matketaruṇaṃ nīpakānanam
tasyāntarālataralāmuktamuktālatātateḥ

जागर्तिमानसेमत्केतरुणंनीपकाननम्तस्यान्तरालतरलामुक्तमुक्तालताततेः
हिन्दी अर्थ

मेरे मन में एक तरुण कदम्ब वन जाग उठता है, और उसके भीतर झूलती मोतियों की लड़ियों से सजा रत्नमण्डप है।

English sense

it wakes in my mind, a young kadamba grove, and within it a hall of jewels hung with swinging strands of pearls.

पदार्थ · word by word
जागर्ति
awakensजाग उठता है
मानसे
in the mindमन में
मत्केतरुणं
my own youngमेरा तरुण
नीपकाननम्
kadamba groveकदम्ब वन
तस्यान्तरालतरलामुक्तमुक्तालताततेः
within it, with rows of loose strands of pearls hangingउसके भीतर, झूलती मोतियों की लड़ियों की पंक्तियों से सजा

Verse 5

ज्योतिर्मयमहन्नौमिमहितं रत्नमण्डपम् ।
सरस्वत्या च लक्ष्म्या च पूर्वादिद्वारभूमिषु ॥ ५ ॥

jyotirmayamahannaumimahitaṃ ratnamaṇḍapam
sarasvatyā ca lakṣmyā ca pūrvādidvārabhūmiṣu

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

शङ्खपद्मनिधिभ्यां च सतताध्युषि संस्तुवे ।
इन्द्रादीन्लोकपालान् च सायुधान् सपरिच्छदान् ॥ ६ ॥

śaṅkhapadmanidhibhyāṃ ca satatādhyuṣi saṃstuve
indrādīnlokapālān ca sāyudhān saparicchadān

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 7

मण्डपस्यबहिर्भागेऽप्यष्टदिक्षु क्रमस्थितान् ।
अथध्यायामि रत्नार्चिरयत्नाकॢप्तदीपिकाम् ॥ ७ ॥

maṇḍapasyabahirbhāge'pyaṣṭadikṣu kramasthitān
athadhyāyāmi ratnārcirayatnākḷptadīpikām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 8

हरिचन्दन संलिप्तां हारिणीं मणिदीपिकाम् ।
तत्रत्रिकोण पञ्चाराष्टारषोडशपत्रकैः ॥ ८ ॥

haricandana saṃliptāṃ hāriṇīṃ maṇidīpikām
tatratrikoṇa pañcārāṣṭāraṣoḍaśapatrakaiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 9

अष्टाष्टधारवेदास्त्रैश्चिन्मयं वक्त्र मीमहे ।
तस्यमध्ये कृतानासाम साधारण वैभवाम् ॥ ९ ॥

aṣṭāṣṭadhāravedāstraiścinmayaṃ vaktra mīmahe
tasyamadhye kṛtānāsāma sādhāraṇa vaibhavām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 10

इन्दुरेखावतीमेणी लोचनां वेणिशालिनीम् ।
हासांशूल्लासनासीर नासाभरण मौक्तिकाम् ॥ १० ॥

indurekhāvatīmeṇī locanāṃ veṇiśālinīm
hāsāṃśūllāsanāsīra nāsābharaṇa mauktikām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 11

मदरक्तकपोलश्री मग्नमाणिक्य दर्पणाम् ।
आनन्दहारिणीं तालिदलताटङ्कधारिणीम् ॥ ११ ॥

madaraktakapolaśrī magnamāṇikya darpaṇām
ānandahāriṇīṃ tālidalatāṭaṅkadhāriṇīm

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 12

उच्चपीनकुचामच्छहारां तुच्छवलग्नकाम् ।
सुकुमारभुजावल्ली वेल्लत्कङ्कणरिङ्खणाम् ॥ १२ ॥

uccapīnakucāmacchahārāṃ tucchavalagnakām
sukumārabhujāvallī vellatkaṅkaṇariṅkhaṇām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 13

वामस्तनमुखन्यस्त वीणावादविनोदिनीम् ।
वलिनाभिनभोभूत काञ्ची हारिप्रभां शुभाम् ॥ १३ ॥

vāmastanamukhanyasta vīṇāvādavinodinīm
valinābhinabhobhūta kāñcī hāriprabhāṃ śubhām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 14

न्यस्तैकचरणां पद्मे सलीलासालसाननाम् ।
अनर्ध्यलावण्यवतीं मादिनीं वर्ण मातृकाम् ॥ १४ ॥

nyastaikacaraṇāṃ padme salīlāsālasānanām
anardhyalāvaṇyavatīṃ mādinīṃ varṇa mātṛkām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 15

अनङ्ग शक्तिजीवातु तद्विक्षेप हराङ्गनाम् ।
त्र्यस्रेरतिं प्रीतिमपि प्रणमामि मनोभवाम् ॥ १५ ॥

anaṅga śaktijīvātu tadvikṣepa harāṅganām
tryasreratiṃ prītimapi praṇamāmi manobhavām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 16

द्रावणंरोषणञ्चैव बन्धनं मोहनं तथा ।
अस्त्रमुन्मादनाख्यं च पञ्चमं पातु मे हृदि ॥ १६ ॥

drāvaṇaṃroṣaṇañcaiva bandhanaṃ mohanaṃ tathā
astramunmādanākhyaṃ ca pañcamaṃ pātu me hṛdi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 17

कामराजं च कन्दर्पं मन्मथं मकरध्वजम् ।
मनोभवं च पञ्चार कोणाग्रावस्थितं स्तुमः ॥ १७ ॥

kāmarājaṃ ca kandarpaṃ manmathaṃ makaradhvajam
manobhavaṃ ca pañcāra koṇāgrāvasthitaṃ stumaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 18

ब्राह्मीं माहेश्वरीं चैवकौमारीं वैष्णवीमपि ।
वाराहीमपि माहेन्द्रीं च चामुण्डां चण्डिकां नुमः ॥ १८ ॥

brāhmīṃ māheśvarīṃ caivakaumārīṃ vaiṣṇavīmapi
vārāhīmapi māhendrīṃ ca cāmuṇḍāṃ caṇḍikāṃ numaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 19

लक्ष्मीः सरस्वतीचैव रतिः प्रीतिस्तथैव च ।
कीर्तिश्शान्तिच पुष्टिश्चतुष्टिरित्यष्टकं भजे ॥ १९ ॥

lakṣmīḥ sarasvatīcaiva ratiḥ prītistathaiva ca
kīrtiśśāntica puṣṭiścatuṣṭirityaṣṭakaṃ bhaje

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 20

वामाज्येष्ठा च रौद्री च शान्तिः श्रद्धासरस्वती ।
क्रियाशक्तिश्च लक्ष्मीश्च सृष्टिश्चैवतु मोहिनी ॥ २० ॥

vāmājyeṣṭhā ca raudrī ca śāntiḥ śraddhāsarasvatī
kriyāśaktiśca lakṣmīśca sṛṣṭiścaivatu mohinī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 21

तथापुर्णादिने चाश्वासिनीवाली तथैव च ।
विद्युन्मालिन्यथसुरा नन्दाद्या नागवद्धिका ॥ २१ ॥

tathāpurṇādine cāśvāsinīvālī tathaiva ca
vidyunmālinyathasurā nandādyā nāgavaddhikā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 22

इतिषोडश शक्तीनां मण्डलं मानयामहे ।
असिताङ्गो रुरुश्चण्ड क्रोधनोन्मत्तभैरवाः ॥ २२ ॥

itiṣoḍaśa śaktīnāṃ maṇḍalaṃ mānayāmahe
asitāṅgo ruruścaṇḍa krodhanonmattabhairavāḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 23

कपालीभीषणश्चैव संहारश्चेति पान्त्वमी ।
मातङ्गीं सिद्धलक्ष्मीं च महामातङ्गिकामपि ॥ २३ ॥

kapālībhīṣaṇaścaiva saṃhāraśceti pāntvamī
mātaṅgīṃ siddhalakṣmīṃ ca mahāmātaṅgikāmapi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 24

महतीं सिद्धलक्ष्मीं च तुर्यां च तदुपास्महे ।
गणनाथश्च दुर्गा च वटुकः क्षेत्रपोऽवतु ॥ २४ ॥

mahatīṃ siddhalakṣmīṃ ca turyāṃ ca tadupāsmahe
gaṇanāthaśca durgā ca vaṭukaḥ kṣetrapo'vatu

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 25

शक्तिरूपाणि चाङ्गानि मनसाङ्गी करोम्यहम् ।
हंसमूर्तिः स च परः प्रकाशानन्द देशिकः ॥ २५ ॥

śaktirūpāṇi cāṅgāni manasāṅgī karomyaham
haṃsamūrtiḥ sa ca paraḥ prakāśānanda deśikaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 26

पूर्णोनित्यश्चवरुणः पातु मां पञ्चदेशिकी ।
शिवेत्वांशेषकादेवि मातङ्गेश्वरि मानये ॥ २६ ॥

pūrṇonityaścavaruṇaḥ pātu māṃ pañcadeśikī
śivetvāṃśeṣakādevi mātaṅgeśvari mānaye

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 27

ईक्षे च मानसेमत्के क्षेत्रपालं कृपालयम् ।
शुकिनी शोकनिर्हन्त्री सवीणावेणि भासुरा ॥ २७ ॥

īkṣe ca mānasematke kṣetrapālaṃ kṛpālayam
śukinī śokanirhantrī savīṇāveṇi bhāsurā

ईक्षेचमानसेमत्केक्षेत्रपालंकृपालयम्शुकिनीशोकनिर्हन्त्रीसवीणावेणिभासुरा
हिन्दी अर्थ

मैं अपने मन में दया के आश्रय क्षेत्रपाल को देखता हूँ। शुकिनी, शोक हरने वाली, वीणा और वेणी वाली, दीप्तिमयी,

English sense

I see in my mind Kṣetrapāla, abode of mercy. Śukinī, remover of sorrow, with her vina and braid, radiant,

पदार्थ · word by word
ईक्षे
I seeमैं देखता हूँ
च
andऔर
मानसेमत्के
in my mindमेरे मन में
क्षेत्रपालं
Kṣetrapālaक्षेत्रपाल को
कृपालयम्
abode of mercyदया का आश्रय
शुकिनी
Śukinīशुकिनी
शोकनिर्हन्त्री
remover of sorrowशोक हरने वाली
सवीणावेणि
with vina and braidवीणा और वेणी वाली
भासुरा
radiantदीप्तिमयी

Verse 28

सुरार्चिता प्रसन्ना च संविद्भवति शाम्भवी ॥ २८ ॥

surārcitā prasannā ca saṃvidbhavati śāmbhavī

सुरार्चिताप्रसन्नाचसंविद्भवतिशाम्भवी
हिन्दी अर्थ

देवताओं से पूजित, प्रसन्न, वह चेतना बन जाती है: शाम्भवी।

English sense

worshipped by the gods, pleased, she becomes awareness: Śāmbhavī.

पदार्थ · word by word
सुरार्चिता
worshipped by the godsदेवताओं से पूजित
प्रसन्ना
pleasedप्रसन्न
च
andऔर
संविद्भवति
she becomes awarenessवह चेतना बन जाती है
शाम्भवी
Śāmbhavīशाम्भवी

Verse 29

मदेनशोणा पदपाङ्गकोणा विभक्तवीणा निगमप्रवीणा ।
एणाङ्क चूडाकरुणाधुरीणा प्रीणातु वः पोषित पुष्पवाणा ॥ २९ ॥

madenaśoṇā padapāṅgakoṇā vibhaktavīṇā nigamapravīṇā
eṇāṅka cūḍākaruṇādhurīṇā prīṇātu vaḥ poṣita puṣpavāṇā

मदेनशोणापदपाङ्गकोणाविभक्तवीणानिगमप्रवीणाएणाङ्कचूडाकरुणाधुरीणाप्रीणातुवःपोषितपुष्पवाणा
हिन्दी अर्थ

मद से लाल, फैले नेत्र-कोणों वाली, वीणा को अलग रखे, वेदों में निपुण, मस्तक पर चन्द्रमा धारण किए, करुणा का भार उठाने वाली: जिसने पुष्प-बाण वाले कामदेव का पोषण किया, वह तुम पर प्रसन्न हो।

English sense

Red with drink, the corners of her eyes spreading, the vina set aside, skilled in the Vedas, the moon on her crest, bearing the load of mercy: may she who nourished the flower-armed god be pleased with you.

पदार्थ · word by word
मदेनशोणा
red with drinkमद से लाल
पदपाङ्गकोणा
with eye-corners spreadingफैले नेत्र-कोणों वाली
विभक्तवीणा
with the vina set asideवीणा अलग रखे
निगमप्रवीणा
skilled in the Vedasवेदों में निपुण
एणाङ्क
with the moon on her crestमस्तक पर चन्द्रमा वाली
चूडाकरुणाधुरीणा
bearing the load of mercyकरुणा का भार उठाने वाली
प्रीणातु
may she be pleasedवह प्रसन्न हो
वः
with youतुम पर
पोषित
she who nourishedजिसने पोषण किया
पुष्पवाणा
the flower-armed godपुष्प-बाण वाले कामदेव का

Verse 30

संविन्मयंरुद्र वसन्नतोषिनः साधकीन्द्र भृङ्गकुलः ।
कमपुष्पाञ्जलि रेषमतां मातङ्गकन्यका याः ॥ ३० ॥

saṃvinmayaṃrudra vasannatoṣinaḥ sādhakīndra bhṛṅgakulaḥ
kamapuṣpāñjali reṣamatāṃ mātaṅgakanyakā yāḥ

संविन्मयंरुद्रवसन्नतोषिनःसाधकीन्द्रभृङ्गकुलःकमपुष्पाञ्जलिरेषमतांमातङ्गकन्यकायाः
हिन्दी अर्थ

चेतना से भरी, अपने भीतर बसे रुद्रों को प्रसन्न करने वाली, मातंग की पुत्री, श्रेष्ठ साधकों के भ्रमर-समूह से यह पुष्पाञ्जलि स्वीकार करे (पाठ अस्पष्ट)।

English sense

Full of awareness, pleasing the Rudras who dwell in her, may she who is Mātaṅga's daughter accept this handful of flowers from the swarm of bees that are the foremost seekers (reading unclear).

पदार्थ · word by word
संविन्मयंरुद्र
full of awareness, Rudraचेतना से भरी, रुद्र
वसन्नतोषिनः
dwelling, pleasingबसे हुए को प्रसन्न करने वाली
साधकीन्द्र
best of seekersश्रेष्ठ साधक
भृङ्गकुलः
swarm of beesभ्रमर-समूह
कमपुष्पाञ्जलि
handful of flowers (reading unclear)पुष्पाञ्जलि (पाठ अस्पष्ट)
रेषमतां
(reading unclear)(पाठ अस्पष्ट)
मातङ्गकन्यका
Mātaṅga's daughterमातंग की पुत्री
याः
whoजो
इति श्रीमातङ्गीस्तोत्रपुष्पाञ्जलिः समाप्ता ॥

Terms on this page

Mahavidyas महाविद्या One of ten tantric wisdom-goddess forms of the Devi; Kalika is traditionally counted foremost among them.
Matangi मातंगी One of the ten Mahavidyas, associated with speech, the arts, and the paradox of outer impurity concealing inner purity.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras