Devī stuti · Śṛṅgeri

महात्रिपुरसुन्दरीषट्कम्

Mahatripurasundari Shatkam — Six verses on Mahātripurasundarī, kept always in the mind

A short hymn of six verses to the Great Tripurasundarī. Each verse gives a handful of descriptions of the goddess, her earrings and weapons, her seat in the lotus of the throat, the gods and sages who bow to her, and closes on the same line: she is held in the mind always. It is the work of a Śṛṅgeri pontiff, named in the closing line.

Verse 1

मनोज्ञमणिकुण्डलां महितचक्रराजालयां
मनोऽम्बुजविहारिणीं परशिवस्य वामाङ्कगाम् ।
महाहरिमुखामरप्रणतपादपङ्केरुहां
महात्रिपुरसुन्दरीं मनसि भावये सन्ततम् ॥ १ ॥

manojñamaṇikuṇḍalāṃ mahitacakrarājālayāṃ
mano'mbujavihāriṇīṃ paraśivasya vāmāṅkagām
mahāharimukhāmarapraṇatapādapaṅkeruhāṃ
mahātripurasundarīṃ manasi bhāvaye santatam

मनोज्ञमणिकुण्डलांमहितचक्रराजालयांमनोऽम्बुजविहारिणींपरशिवस्यवामाङ्कगाम्महाहरिमुखामरप्रणतपादपङ्केरुहांमहात्रिपुरसुन्दरींमनसिभावयेसन्ततम्
हिन्दी अर्थ

सुन्दर मणि-कुण्डल पहने हुए, पूजित चक्रराज में निवास करने वाली, मन के कमल में विहार करने वाली, परम शिव की बायीं गोद में बैठी हुई, जिनके कमल-चरणों में महाहरि आदि देवता प्रणाम करते हैं। उन महात्रिपुरसुन्दरी को मैं सदा मन में धारण करता हूँ।

English sense

She wears lovely jewelled earrings. Her home is the revered Cakrarāja. She moves in the lotus of the mind. She sits on the left lap of the Supreme Śiva. The gods, led by great Hari, bow at her lotus feet. Great Tripurasundarī: I keep her always in my mind.

पदार्थ · word by word
मनोज्ञमणिकुण्डलां
with lovely jewelled earringsसुन्दर मणि-कुण्डलों वाली
महितचक्रराजालयां
whose home is the revered Cakrarājaजिसका घर पूजित चक्रराज है
मनोऽम्बुजविहारिणीं
who moves in the lotus of the mindमन के कमल में विहार करने वाली
परशिवस्य
of the Supreme Śivaपरम शिव की
वामाङ्कगाम्
seated on the left lapबायीं गोद में बैठी हुई
महाहरिमुखामरप्रणतपादपङ्केरुहां
whose lotus feet are bowed to by the gods led by great Hariजिसके कमल-चरणों में महाहरि आदि देवता झुकते हैं
महात्रिपुरसुन्दरीं
Mahātripurasundarīमहात्रिपुरसुन्दरी को
मनसि
in the mindमन में
भावये
I hold, I meditateमैं ध्यान करता हूँ
सन्ततम्
alwaysसदा

Verse 2

मतङ्गमुनिपूजितां मथितपापसङ्घां जवान्मदारुणितलोचनां मदमुखारिनिर्वापिणीम् ।
मनःसु यमिनां सदा स्थितिविहारिणीं मोदतो
महात्रिपुरसुन्दरीं मनसि भावये सन्ततम् ॥ २ ॥

mataṅgamunipūjitāṃ mathitapāpasaṅghāṃ javānmadāruṇitalocanāṃ madamukhārinirvāpiṇīm
manaḥsu yamināṃ sadā sthitivihāriṇīṃ modato
mahātripurasundarīṃ manasi bhāvaye santatam

मतङ्गमुनिपूजितांमथितपापसङ्घांजवान्मदारुणितलोचनांमदमुखारिनिर्वापिणीम्मनःसुयमिनांसदास्थितिविहारिणींमोदतोमहात्रिपुरसुन्दरींमनसिभावयेसन्ततम्
हिन्दी अर्थ

मतङ्ग मुनि से पूजित, पापों के समूह को नष्ट करने वाली, आनन्द से तुरन्त लाल हुई आँखों वाली, मद आदि शत्रुओं को शान्त करने वाली, संयमी जनों के मन में सदा आनन्द से स्थित रहकर विहार करने वाली। उन महात्रिपुरसुन्दरी को मैं सदा मन में धारण करता हूँ।

English sense

She is worshipped by the sage Matanga. She destroys heaps of sin. Her eyes are quickly reddened with delight. She puts out the enemies that begin with pride. She joyfully moves, always at rest, in the minds of the self-controlled. Great Tripurasundarī: I keep her always in my mind.

पदार्थ · word by word
मतङ्गमुनिपूजितां
worshipped by the sage Matangaमतङ्ग मुनि से पूजित
मथितपापसङ्घां
who destroys heaps of sinपापों के समूह को नष्ट करने वाली
जवान्मदारुणितलोचनां
whose eyes are quickly reddened with delightआनन्द से तुरन्त लाल आँखों वाली
मदमुखारिनिर्वापिणीम्
who puts out the enemies beginning with prideमद आदि शत्रुओं को शान्त करने वाली
मनःसु
in the mindsमनों में
यमिनां
of the self-controlledसंयमी जनों के
सदा
alwaysसदा
स्थितिविहारिणीं
who moves in a settled wayस्थित रहकर विहार करने वाली
मोदतो
with joyआनन्द से
महात्रिपुरसुन्दरीं
Mahātripurasundarīमहात्रिपुरसुन्दरी को
मनसि
in the mindमन में
भावये
I hold, I meditateमैं ध्यान करता हूँ
सन्ततम्
alwaysसदा

Verse 3

विचित्रकविताप्रदां नतततेर्विलम्बं विना
विधीन्द्रहरिवन्दितां विधिनिषेधसक्तार्चिताम् ।
विनायकविभावसूद्भवविभासिपार्श्वद्वयां
महात्रिपुरसुन्दरीं मनसि भावये सन्ततम् ॥ ३ ॥

vicitrakavitāpradāṃ natatatervilambaṃ vinā
vidhīndraharivanditāṃ vidhiniṣedhasaktārcitām
vināyakavibhāvasūdbhavavibhāsipārśvadvayāṃ
mahātripurasundarīṃ manasi bhāvaye santatam

विचित्रकविताप्रदांनतततेर्विलम्बंविनाविधीन्द्रहरिवन्दितांविधिनिषेधसक्तार्चिताम्विनायकविभावसूद्भवविभासिपार्श्वद्वयांमहात्रिपुरसुन्दरींमनसिभावयेसन्ततम्
हिन्दी अर्थ

नमन करने वालों के समूह को बिना देर किए अद्भुत कविता देने वाली, ब्रह्मा, इन्द्र और हरि से वन्दित, विधि और निषेध में लगे लोगों से पूजित, जिसके दोनों पार्श्व विनायक और अग्नि से उत्पन्न कुमार से शोभित हैं। उन महात्रिपुरसुन्दरी को मैं सदा मन में धारण करता हूँ।

English sense

She gives wonderful poetry to those who bow, without delay. Brahmā, Indra and Hari honour her. Those devoted to rule and restraint worship her. Her two sides shine with Vināyaka and the fire-born one. Great Tripurasundarī: I keep her always in my mind.

पदार्थ · word by word
विचित्रकविताप्रदां
who gives wonderful poetryअद्भुत कविता देने वाली
नतततेर्विलम्बं
of the crowd of those who bow, without delayनमन करने वालों के समूह को बिना देर
विना
withoutबिना
विधीन्द्रहरिवन्दितां
honoured by Brahmā, Indra and Hariब्रह्मा, इन्द्र और हरि से वन्दित
विधिनिषेधसक्तार्चिताम्
worshipped by those devoted to rule and restraintविधि-निषेध में लगे लोगों से पूजित
विनायकविभावसूद्भवविभासिपार्श्वद्वयां
whose two sides shine with Vināyaka and the fire-born oneजिसके दोनों पार्श्व विनायक और अग्निपुत्र से शोभित हैं
महात्रिपुरसुन्दरीं
Mahātripurasundarīमहात्रिपुरसुन्दरी को
मनसि
in the mindमन में
भावये
I hold, I meditateमैं ध्यान करता हूँ
सन्ततम्
alwaysसदा

Verse 4

विनिन्दितविभावरीविटसहस्रगर्वाननां
विनिर्मितजगत्त्रयीं विधुसमानमन्दस्मिताम् ।
विबोधनपटीयसीं विनतसन्ततेः सत्वरं
महात्रिपुरसुन्दरीं मनसि भावये सन्ततम् ॥ ४ ॥

vininditavibhāvarīviṭasahasragarvānanāṃ
vinirmitajagattrayīṃ vidhusamānamandasmitām
vibodhanapaṭīyasīṃ vinatasantateḥ satvaraṃ
mahātripurasundarīṃ manasi bhāvaye santatam

विनिन्दितविभावरीविटसहस्रगर्वाननांविनिर्मितजगत्त्रयींविधुसमानमन्दस्मिताम्विबोधनपटीयसींविनतसन्ततेःसत्वरंमहात्रिपुरसुन्दरींमनसिभावयेसन्ततम्
हिन्दी अर्थ

जिसके मुख ने हज़ार चन्द्रमाओं का गर्व लज्जित कर दिया, जिसने तीनों लोक रचे, जिसकी मन्द मुस्कान चन्द्रमा जैसी है, जो झुकने वालों के समूह को शीघ्र जगाने में अत्यन्त कुशल है। उन महात्रिपुरसुन्दरी को मैं सदा मन में धारण करता हूँ।

English sense

Her face puts to shame the pride of a thousand moons. She made the three worlds. Her gentle smile is like the moon. She is the swiftest at waking those who bow to her. Great Tripurasundarī: I keep her always in my mind.

पदार्थ · word by word
विनिन्दितविभावरीविटसहस्रगर्वाननां
whose face shames the pride of a thousand moonsजिसका मुख हज़ार चन्द्रमाओं का गर्व लज्जित करता है
विनिर्मितजगत्त्रयीं
who made the three worldsजिसने तीनों लोक रचे
विधुसमानमन्दस्मिताम्
whose gentle smile is like the moonजिसकी मन्द मुस्कान चन्द्रमा जैसी है
विबोधनपटीयसीं
most skilled at awakeningजगाने में अत्यन्त कुशल
विनतसन्ततेः
of the crowd of those who bowझुकने वालों के समूह को
सत्वरं
quicklyशीघ्र
महात्रिपुरसुन्दरीं
Mahātripurasundarīमहात्रिपुरसुन्दरी को
मनसि
in the mindमन में
भावये
I hold, I meditateमैं ध्यान करता हूँ
सन्ततम्
alwaysसदा

Verse 5

विमानचरमानिनीविहितपादसेवां मुदा
विशालनयनाम्बुजां विधृतचापपाशाङ्कुशाम् ।
विशुद्धिसरसीरुहे कृतनिजासनां सर्वदा
महात्रिपुरसुन्दरीं मनसि भावये सन्ततम् ॥ ५ ॥

vimānacaramāninīvihitapādasevāṃ mudā
viśālanayanāmbujāṃ vidhṛtacāpapāśāṅkuśām
viśuddhisarasīruhe kṛtanijāsanāṃ sarvadā
mahātripurasundarīṃ manasi bhāvaye santatam

विमानचरमानिनीविहितपादसेवांमुदाविशालनयनाम्बुजांविधृतचापपाशाङ्कुशाम्विशुद्धिसरसीरुहेकृतनिजासनांसर्वदामहात्रिपुरसुन्दरींमनसिभावयेसन्ततम्
हिन्दी अर्थ

आकाश-रथों में चलने वाली गर्वीली स्त्रियाँ आनन्द से जिसके चरणों की सेवा करती हैं, जिसकी आँखें कमल जैसी बड़ी हैं, जो धनुष, पाश और अंकुश धारण करती है, जो विशुद्धि चक्र के कमल में सदा अपने आसन पर विराजमान है। उन महात्रिपुरसुन्दरी को मैं सदा मन में धारण करता हूँ।

English sense

Proud women who travel in sky-cars serve her feet with joy. Her eyes are wide like lotuses. She holds a bow, a noose and a goad. She sits always on her seat in the lotus of the viśuddhi centre. Great Tripurasundarī: I keep her always in my mind.

पदार्थ · word by word
विमानचरमानिनीविहितपादसेवां
whose feet are served by proud women who travel in sky-carsआकाश-रथों में चलने वाली गर्वीली स्त्रियाँ जिसके चरणों की सेवा करती हैं
मुदा
with joyआनन्द से
विशालनयनाम्बुजां
with wide lotus-like eyesकमल जैसी बड़ी आँखों वाली
विधृतचापपाशाङ्कुशाम्
holding bow, noose and goadधनुष, पाश और अंकुश धारण करने वाली
विशुद्धिसरसीरुहे
in the lotus of the viśuddhi centreविशुद्धि चक्र के कमल में
कृतनिजासनां
who has made her seat thereजिसने वहाँ अपना आसन बनाया है
सर्वदा
alwaysसदा
महात्रिपुरसुन्दरीं
Mahātripurasundarīमहात्रिपुरसुन्दरी को
मनसि
in the mindमन में
भावये
I hold, I meditateमैं ध्यान करता हूँ
सन्ततम्
alwaysसदा

Verse 6

विरागिजनसेवितां विमलबुद्धिसन्दायिनीं
विराधरिपुपूजितां विविधरत्नभूषोज्ज्वलाम् ।
विरिञ्चिहरिसुन्दरीकलितचामरावीजनां
महात्रिपुरसुन्दरीं मनसि भावये सन्ततम् ॥ ६ ॥

virāgijanasevitāṃ vimalabuddhisandāyinīṃ
virādharipupūjitāṃ vividharatnabhūṣojjvalām
viriñciharisundarīkalitacāmarāvījanāṃ
mahātripurasundarīṃ manasi bhāvaye santatam

विरागिजनसेवितांविमलबुद्धिसन्दायिनींविराधरिपुपूजितांविविधरत्नभूषोज्ज्वलाम्विरिञ्चिहरिसुन्दरीकलितचामरावीजनांमहात्रिपुरसुन्दरींमनसिभावयेसन्ततम्
हिन्दी अर्थ

विरक्त जन जिसकी सेवा करते हैं, जो निर्मल बुद्धि देती है, जिसकी पूजा विराध के शत्रु ने की, जो अनेक रत्नों के आभूषणों से दमकती है, जिसे ब्रह्मा और हरि की सुन्दर पत्नियाँ चँवर से हवा करती हैं। उन महात्रिपुरसुन्दरी को मैं सदा मन में धारण करता हूँ।

English sense

People who have let go of desire serve her. She gives a clear mind. The enemy of Virādha worships her. She shines with many kinds of jewels. The beautiful wives of Brahmā and Hari fan her with chowries. Great Tripurasundarī: I keep her always in my mind.

पदार्थ · word by word
विरागिजनसेवितां
served by those without desireविरक्त जनों से सेवित
विमलबुद्धिसन्दायिनीं
who gives a clear mindनिर्मल बुद्धि देने वाली
विराधरिपुपूजितां
worshipped by the enemy of Virādhaविराध के शत्रु से पूजित
विविधरत्नभूषोज्ज्वलाम्
shining with many kinds of jewelsअनेक रत्नों के आभूषणों से दमकती
विरिञ्चिहरिसुन्दरीकलितचामरावीजनां
fanned with chowries by the beautiful wives of Brahmā and Hariब्रह्मा और हरि की सुन्दर पत्नियों द्वारा चँवर से हवा की जाती
महात्रिपुरसुन्दरीं
Mahātripurasundarīमहात्रिपुरसुन्दरी को
मनसि
in the mindमन में
भावये
I hold, I meditateमैं ध्यान करता हूँ
सन्ततम्
alwaysसदा
इति शृङ्गेरिश्रीजगद्गुरुश्रीसच्चिदानन्दशिवाभिनवनृसिंहभारतीस्वामिभिः विरचितं श्रीमहात्रिपुरसुन्दरीषट्कं सम्पूर्णम् ।

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras