Mahāṣoḍaśī Tripurasundarī · traditional

महाषोडशीवर्णरत्नावलिस्तोत्रम्

Maha Shodashi Varnaratnavali Stotram — A string of letter-jewels for Mahāṣoḍaśī, with the syllables of her mantra woven into the verses

A hymn to Tripurasundari in her great sixteen-syllable form, where the syllables of the Shri Vidya mantra are set into the verses as jewels on a string. The first three verses stand on hrīṃ, klīṃ and aiṃ, and the later verses return to these syllables and to others. The Goddess sits on a jewelled seat in the middle of the Śrī Cakra, and the poet asks for devotion, wealth, speech and, at the end, liberation.

Verse 1

ह्रींकाराङ्कणदीपिकां श्रितजनानन्दप्रदां श्रीमतीं
श्रीनाथाद्यमरार्चितङ्घ्रिकमलां श्रीसुन्दरीं भावये ।
श्रीमन्मञ्जुलरत्नसानुविलसन्मध्यस्थकूटाग्रग
श्रीमन्नागरमध्यलासिसुमहच्छ्रीचक्रबिन्दौ स्थिताम् ॥ १ ॥

hrīṃkārāṅkaṇadīpikāṃ śritajanānandapradāṃ śrīmatīṃ
śrīnāthādyamarārcitaṅghrikamalāṃ śrīsundarīṃ bhāvaye
śrīmanmañjularatnasānuvilasanmadhyasthakūṭāgraga
śrīmannāgaramadhyalāsisumahacchrīcakrabindau sthitām

ह्रींकाराङ्कणदीपिकांश्रितजनानन्दप्रदांश्रीमतींश्रीनाथाद्यमरार्चितङ्घ्रिकमलांश्रीसुन्दरींभावयेश्रीमन्मञ्जुलरत्नसानुविलसन्मध्यस्थकूटाग्रगश्रीमन्नागरमध्यलासिसुमहच्छ्रीचक्रबिन्दौस्थिताम्
हिन्दी अर्थ

मैं श्रीमती श्री सुन्दरी का ध्यान करता हूँ। वे ह्रीं अक्षर के आँगन का दीपक हैं और शरण में आए जनों को आनन्द देती हैं। विष्णु आदि देवता उनके चरण-कमलों की पूजा करते हैं। वे महान श्रीचक्र के मध्य-बिन्दु पर विराजती हैं, जो सुन्दर रत्न-पर्वत की चोटी पर बसे उत्तम नगर के बीच चमकता है।

English sense

I meditate on the glorious Śrī Sundarī. She is the lamp in the courtyard of the syllable hrīṃ, and she gives joy to those who take refuge in her. Her lotus feet are worshipped by the gods, Viṣṇu and the rest. She sits at the central point of the great Śrī Cakra, shining at the heart of the fine city on the peak of the lovely jewelled mountain.

पदार्थ · word by word
ह्रींकाराङ्कणदीपिकां
hrīṃ's courtyard-lampह्रीं के आँगन का दीपक
श्रितजनानन्दप्रदां
giver of joy to those who take refugeशरण में आए जनों को आनन्द देने वाली
श्रीमतीं
gloriousश्रीमती
श्रीनाथाद्यमरार्चितङ्घ्रिकमलां
whose lotus feet are worshipped by the gods, Viṣṇu and the restजिनके चरण-कमल विष्णु आदि देवताओं से पूजित हैं
श्रीसुन्दरीं
Śrī Sundarīश्री सुन्दरी
भावये
I meditateमैं ध्यान करता हूँ
श्रीमन्मञ्जुलरत्नसानुविलसन्मध्यस्थकूटाग्रग
on the peak of the lovely jewelled mountain, standing in the middleसुन्दर रत्न-पर्वत की चोटी पर, मध्य में स्थित
श्रीमन्नागरमध्यलासिसुमहच्छ्रीचक्रबिन्दौ
shining in the glorious city, at the point of the great Śrī Cakraश्रीमान नगर के बीच चमकती, महान श्रीचक्र के बिन्दु पर
स्थिताम्
seatedविराजमान

Verse 2

ह्रींकारामृतसिन्धुकौस्तुभमणिं ह्रींकारमध्यस्थितां
ह्रींकारोन्नतरत्नसौधवलभीसंलासिपारावतीम् ।
ह्रींकारमरपादपाग्रविहरत्संहृष्टकेकीं भजे
ह्रींकाराम्बुदचञ्चलां हृदि गतां ह्रींकारवर्णात्मिकाम् ॥ २ ॥

hrīṃkārāmṛtasindhukaustubhamaṇiṃ hrīṃkāramadhyasthitāṃ
hrīṃkāronnataratnasaudhavalabhīsaṃlāsipārāvatīm
hrīṃkāramarapādapāgraviharatsaṃhṛṣṭakekīṃ bhaje
hrīṃkārāmbudacañcalāṃ hṛdi gatāṃ hrīṃkāravarṇātmikām

ह्रींकारामृतसिन्धुकौस्तुभमणिंह्रींकारमध्यस्थितांह्रींकारोन्नतरत्नसौधवलभीसंलासिपारावतीम्ह्रींकारमरपादपाग्रविहरत्संहृष्टकेकींभजेह्रींकाराम्बुदचञ्चलांहृदिगतांह्रींकारवर्णात्मिकाम्
हिन्दी अर्थ

मैं उन्हें भजता हूँ जो ह्रीं के अमृत-सागर की कौस्तुभ मणि हैं और ह्रीं के भीतर स्थित हैं। वे ह्रीं की ऊँची रत्न-छत पर खेलती कबूतरी हैं और ह्रीं के देववृक्ष की चोटी पर आनन्द से खेलती मोरनी हैं। वे ह्रीं के बादल की तरह चंचल हैं, मेरे हृदय में आ बसी हैं, और उनका स्वरूप ही ह्रीं अक्षर है।

English sense

I worship her who is the Kaustubha jewel in the nectar-sea of hrīṃ, who stands within hrīṃ. She is the dove playing on the high jewelled terrace of hrīṃ, and the glad peahen playing at the top of the heavenly tree of hrīṃ. She is quick as a cloud of hrīṃ, she has come into my heart, and her very form is the letter hrīṃ.

पदार्थ · word by word
ह्रींकारामृतसिन्धुकौस्तुभमणिं
the Kaustubha jewel in the nectar-sea of hrīṃह्रीं के अमृत-सागर की कौस्तुभ मणि
ह्रींकारमध्यस्थितां
standing within hrīṃह्रीं के भीतर स्थित
ह्रींकारोन्नतरत्नसौधवलभीसंलासिपारावतीम्
the dove playing on the high jewelled terrace of hrīṃह्रीं की ऊँची रत्न-छत पर खेलती कबूतरी
ह्रींकारमरपादपाग्रविहरत्संहृष्टकेकीं
the glad peahen playing at the top of the heavenly tree of hrīṃह्रीं के देववृक्ष की चोटी पर आनन्द से खेलती मोरनी
भजे
I worshipमैं भजता हूँ
ह्रींकाराम्बुदचञ्चलां
quick as a cloud of hrīṃह्रीं के बादल जैसी चंचल
हृदि
in the heartहृदय में
गतां
who has comeआ बसी हुई
ह्रींकारवर्णात्मिकाम्
whose very form is the letter hrīṃजिनका स्वरूप ही ह्रीं अक्षर है

Verse 3

क्लींकाराम्बुजपत्रभास्करनिभां क्लींकारचन्द्रप्रभां
क्लींकाराग्निशिखां भजामि सततं क्लींकारपेटीमणिम् ।
क्लींकारोपवनान्यपुष्टगृहिणीं क्लींकारवेद्यात्मिकां
क्लींकाराब्जहरप्रियां परतरां क्लींकारवर्णात्मिकाम् ॥ ३ ॥

klīṃkārāmbujapatrabhāskaranibhāṃ klīṃkāracandraprabhāṃ
klīṃkārāgniśikhāṃ bhajāmi satataṃ klīṃkārapeṭīmaṇim
klīṃkāropavanānyapuṣṭagṛhiṇīṃ klīṃkāravedyātmikāṃ
klīṃkārābjaharapriyāṃ paratarāṃ klīṃkāravarṇātmikām

क्लींकाराम्बुजपत्रभास्करनिभांक्लींकारचन्द्रप्रभांक्लींकाराग्निशिखांभजामिसततंक्लींकारपेटीमणिम्क्लींकारोपवनान्यपुष्टगृहिणींक्लींकारवेद्यात्मिकांक्लींकाराब्जहरप्रियांपरतरांक्लींकारवर्णात्मिकाम्
हिन्दी अर्थ

मैं सदा उन्हें भजता हूँ जो क्लीं के कमल-दलों पर सूर्य की तरह चमकती हैं, क्लीं के चन्द्रमा की तरह उजली हैं, क्लीं की अग्नि की ज्वाला हैं और क्लीं की पिटारी की मणि हैं। वे क्लीं के उपवन की कोयल हैं, क्लीं से जानी जाती हैं, क्लीं के कमल पर हर को प्रिय हैं, परम से भी परे हैं, और उनका स्वरूप ही क्लीं अक्षर है।

English sense

I always worship her who shines like the sun on the lotus petals of klīṃ, who is bright as the moon of klīṃ, the flame of the fire of klīṃ, and the jewel in the casket of klīṃ. She is the cuckoo-hen in the garden of klīṃ, known through klīṃ, dear to Hara on the lotus of klīṃ, higher than the highest, and her very form is the letter klīṃ.

पदार्थ · word by word
क्लींकाराम्बुजपत्रभास्करनिभां
shining like the sun on the lotus petals of klīṃक्लीं के कमल-दलों पर सूर्य जैसी चमकती
क्लींकारचन्द्रप्रभां
bright as the moon of klīṃक्लीं के चन्द्रमा जैसी उजली
क्लींकाराग्निशिखां
the flame of the fire of klīṃक्लीं की अग्नि की ज्वाला
भजामि
I worshipमैं भजता हूँ
सततं
alwaysसदा
क्लींकारपेटीमणिम्
the jewel in the casket of klīṃक्लीं की पिटारी की मणि
क्लींकारोपवनान्यपुष्टगृहिणीं
the cuckoo-hen in the garden of klīṃक्लीं के उपवन की कोयल
क्लींकारवेद्यात्मिकां
known through klīṃक्लीं से जानी जाने वाली
क्लींकाराब्जहरप्रियां
dear to Hara on the lotus of klīṃक्लीं के कमल पर हर की प्रिय
परतरां
higher than the highestपरम से भी परे
क्लींकारवर्णात्मिकाम्
whose very form is the letter klīṃजिनका स्वरूप ही क्लीं अक्षर है

Verse 4

ऐं ऐमित्यनुचिन्तकाच्छहृदयाम्भोजाटवीहंसिकां
ईशित्वादिविभूतिसंवृतमहारत्नासने संस्थिता ।
ऐश्वर्याय भवत्वखण्डविभवा याम्बा सदा मे गृहे
चेशाद्यर्चितपादपङ्कजयुगा चैशाङ्कमञ्चस्थिता ॥ ४ ॥

aiṃ aimityanucintakācchahṛdayāmbhojāṭavīhaṃsikāṃ
īśitvādivibhūtisaṃvṛtamahāratnāsane saṃsthitā
aiśvaryāya bhavatvakhaṇḍavibhavā yāmbā sadā me gṛhe
ceśādyarcitapādapaṅkajayugā caiśāṅkamañcasthitā

ऐंऐमित्यनुचिन्तकाच्छहृदयाम्भोजाटवीहंसिकांईशित्वादिविभूतिसंवृतमहारत्नासनेसंस्थिताऐश्वर्यायभवत्वखण्डविभवायाम्बासदामेगृहेचेशाद्यर्चितपादपङ्कजयुगाचैशाङ्कमञ्चस्थिता
हिन्दी अर्थ

ऐं। जो ऐं का ध्यान करते हैं, उनके निर्मल हृदय-कमल के वन में वे हंसिनी हैं। ईशित्व आदि सिद्धियों से घिरी वे महान रत्न-आसन पर विराजती हैं। अखण्ड वैभव वाली वे माता मेरे ऐश्वर्य के लिए सदा मेरे घर में रहें। ईश आदि उनके चरण-कमल पूजते हैं, और वे शिव की गोद के आसन पर बैठी हैं।

English sense

Aiṃ. She is the swan in the lotus-forest of the pure heart of those who meditate on aiṃ. She sits on the great jewelled seat, surrounded by the powers that begin with lordship. May the Mother of unbroken glory be in my house always, for my prosperity. Īśa and the others worship her lotus feet, and she sits on the couch of Śiva's lap.

पदार्थ · word by word
ऐं
aiṃऐं
ऐमित्यनुचिन्तकाच्छहृदयाम्भोजाटवीहंसिकां
the swan in the lotus-forest of the pure heart of those who meditate on aiṃऐं का ध्यान करने वालों के निर्मल हृदय-कमल के वन की हंसिनी
ईशित्वादिविभूतिसंवृतमहारत्नासने
on the great jewelled seat, surrounded by the powers beginning with lordshipईशित्व आदि सिद्धियों से घिरी, महान रत्न-आसन पर
संस्थिता
seatedविराजमान
ऐश्वर्याय
for prosperityऐश्वर्य के लिए
भवत्वखण्डविभवा
may she, of unbroken glory, beअखण्ड वैभव वाली, रहें
याम्बा
the Mother whoजो माता
सदा
alwaysसदा
मे
myमेरे
गृहे
in the houseघर में
चेशाद्यर्चितपादपङ्कजयुगा
whose pair of lotus feet is worshipped by Īśa and the othersजिनके चरण-कमल-युगल ईश आदि से पूजित हैं
चैशाङ्कमञ्चस्थिता
seated on the couch of Śiva's lapशिव की गोद के आसन पर बैठी

Verse 5

सौन्दर्यद्रुममञ्जरी भगवती सौवर्णवर्णावता
न्मां संसारमहाभयाद् द्रुततरं सौवर्नकुम्भस्तनी ।
सूर्याब्जारिकृशानुदृक् शशिकलोत्तंसा सदानन्ददा
सौभाग्यं दिशतादथ प्रथितमप्यव्याहतं भूरि मे ॥ ५ ॥

saundaryadrumamañjarī bhagavatī sauvarṇavarṇāvatā
nmāṃ saṃsāramahābhayād drutataraṃ sauvarnakumbhastanī
sūryābjārikṛśānudṛk śaśikalottaṃsā sadānandadā
saubhāgyaṃ diśatādatha prathitamapyavyāhataṃ bhūri me

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

ओङ्कारार्थनिरूपणैकमनसा चोंकारनादात्मना
श्रीदेव्या मम चित्तभित्तिरधुना चित्रायते चोज्ज्वला ।
ओजोभिर्जगदेतदद्य विपुलं यस्यास्तयाब्जप्रभै
रोतप्रोतमभूत् कुसुम्भकुरुविन्दाब्जप्रभायाः सदा ॥ ६ ॥

oṅkārārthanirūpaṇaikamanasā coṃkāranādātmanā
śrīdevyā mama cittabhittiradhunā citrāyate cojjvalā
ojobhirjagadetadadya vipulaṃ yasyāstayābjaprabhai
rotaprotamabhūt kusumbhakuruvindābjaprabhāyāḥ sadā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 7

ह्रींकारागममस्तकं हृदि कदा भायाद् वपुस्ते परं
ह्रींकाराब्धिसुधामयं हृतजपाशोणं हितप्रापकम् ।
ह्रींकाराद्रिगुहाहरीन्द्रशिशुकं ह्रींकारकन्दाङ्कुरं
ह्रींकाराम्बुजसौरभं हृतजगज्जालं जगन्नायिके ॥ ७ ॥

hrīṃkārāgamamastakaṃ hṛdi kadā bhāyād vapuste paraṃ
hrīṃkārābdhisudhāmayaṃ hṛtajapāśoṇaṃ hitaprāpakam
hrīṃkārādriguhāharīndraśiśukaṃ hrīṃkārakandāṅkuraṃ
hrīṃkārāmbujasaurabhaṃ hṛtajagajjālaṃ jagannāyike

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 8

ह्रींकाराध्वरदक्षिणे जननि ते पादाब्जयुग्मे सदा
भक्तिं मे जनयाशु देवि कृपया श्रीदेवि तारायिते ।
श्रीमन्मञ्जुलरत्ननिर्मितमहामञ्जीरभूषोज्ज्वले
श्रीशृङ्गाररसालये श्रितजगत्स्वान्ताब्जिनीहंसिके ॥ ८ ॥

hrīṃkārādhvaradakṣiṇe janani te pādābjayugme sadā
bhaktiṃ me janayāśu devi kṛpayā śrīdevi tārāyite
śrīmanmañjularatnanirmitamahāmañjīrabhūṣojjvale
śrīśṛṅgārarasālaye śritajagatsvāntābjinīhaṃsike

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 9

कल्याण वितनोतु काममनिशं कामारिवामाङ्कगा
कस्तूरीघनसाररूषितकुचाग्रालम्बिमुक्तालता ।
कामाकर्षणदिव्यपाशसुभगा कान्त्यार्ककोटिप्रभा
कल्याणी कमलेक्षणा कलिमलप्रध्वंसिनी कामदा ॥ ९ ॥

kalyāṇa vitanotu kāmamaniśaṃ kāmārivāmāṅkagā
kastūrīghanasārarūṣitakucāgrālambimuktālatā
kāmākarṣaṇadivyapāśasubhagā kāntyārkakoṭiprabhā
kalyāṇī kamalekṣaṇā kalimalapradhvaṃsinī kāmadā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 10

एतावन्मम देवि ते पदयुगे भक्तिर्दृढा भूयसी
स्यान्नेत्रे च जपाप्रसूनरुचिरायास्त्वत्तनोर्वीक्षणे ।
आनन्दाश्रुपरिप्लुते वचनमप्यम्ब स्तवे गद्गदं
चेतस्त्वन्मयमम्ब पश्यतु जगत् त्वन्मूर्तिभासारुणम् ॥ १० ॥

etāvanmama devi te padayuge bhaktirdṛḍhā bhūyasī
syānnetre ca japāprasūnarucirāyāstvattanorvīkṣaṇe
ānandāśrupariplute vacanamapyamba stave gadgadaṃ
cetastvanmayamamba paśyatu jagat tvanmūrtibhāsāruṇam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 11

ईशानादिपदाञ्चिते शिवमये मञ्चे परेशाङ्कगा
मीशित्वाद्यखिलाष्टभूतिमनिशं दात्रीं स्वभक्ताय मे ।
चापं चैक्षवमाशुगं सुममयं क्रोधात्मकं चाङ्कुशं
पाशं रागतनुं प्रणौमि दधतीं श्रीमन्महासुन्दरीम् ॥ ११ ॥

īśānādipadāñcite śivamaye mañce pareśāṅkagā
mīśitvādyakhilāṣṭabhūtimaniśaṃ dātrīṃ svabhaktāya me
cāpaṃ caikṣavamāśugaṃ sumamayaṃ krodhātmakaṃ cāṅkuśaṃ
pāśaṃ rāgatanuṃ praṇaumi dadhatīṃ śrīmanmahāsundarīm

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 12

लक्ष्मीं चक्रनिवासिनीं ललितसंगीतप्रियां लाकिनीं
लब्धैश्चर्यसमुन्नतिं लयकरीं लास्यप्रियामाश्रये ।
लङ्कानायकवैरिपूजितपदां लावण्यवारांनिधिं
लक्ष्मीपूजितपादपद्मयुगलां मोक्षाख्यलक्ष्म्यै सदा ॥ १२ ॥

lakṣmīṃ cakranivāsinīṃ lalitasaṃgītapriyāṃ lākinīṃ
labdhaiścaryasamunnatiṃ layakarīṃ lāsyapriyāmāśraye
laṅkānāyakavairipūjitapadāṃ lāvaṇyavārāṃnidhiṃ
lakṣmīpūjitapādapadmayugalāṃ mokṣākhyalakṣmyai sadā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 13

ह्रींकारार्णसुधां च हृद्यममरैरीड्यं महत् ते वपुः
प्रालेयांशुकलाविलासिमकुटं ह्रींकारनादात्मकम् ।
ये ध्यायन्ति हृदम्बुजे प्रतिदिनं तेषामनङ्गज्वर
क्लान्ताः स्युर्वशमागतास्त्वनुकलं वध्वः सुराणां प्रियाः ॥ १३ ॥

hrīṃkārārṇasudhāṃ ca hṛdyamamarairīḍyaṃ mahat te vapuḥ
prāleyāṃśukalāvilāsimakuṭaṃ hrīṃkāranādātmakam
ye dhyāyanti hṛdambuje pratidinaṃ teṣāmanaṅgajvara
klāntāḥ syurvaśamāgatāstvanukalaṃ vadhvaḥ surāṇāṃ priyāḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 14

हन्तास्थां मितवैभवेषु हरिमुख्येष्वेव मूढा जना
भक्तिं पामरदैवतेषु विवशाः कुर्वन्ति मोहादिह ।
त्यक्त्वा त्वां परदेवतां हरिहरब्रह्मादिभिः सेवितां
सर्वैश्वर्यमहोदयां खरमिमे संत्यज्य धेनुं श्रिताः ॥ १४ ॥

hantāsthāṃ mitavaibhaveṣu harimukhyeṣveva mūḍhā janā
bhaktiṃ pāmaradaivateṣu vivaśāḥ kurvanti mohādiha
tyaktvā tvāṃ paradevatāṃ hariharabrahmādibhiḥ sevitāṃ
sarvaiśvaryamahodayāṃ kharamime saṃtyajya dhenuṃ śritāḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 15

सर्वज्ञत्वमवाप्य संसदि सतां शास्त्रेषु पाण्डित्यम
प्यम्बायाः पदपद्मसंस्मृतिवशान्मूकोऽपि वाग्मी भवेत् ।
यस्यास्तच्चरणाम्बुजं हरिहरब्रह्मादिभिर्वन्दितं
मूढाश्चिन्तयताशु वोऽपि तरसा दद्यात् कवित्वं श्रियः ॥ १५ ॥

sarvajñatvamavāpya saṃsadi satāṃ śāstreṣu pāṇḍityama
pyambāyāḥ padapadmasaṃsmṛtivaśānmūko'pi vāgmī bhavet
yasyāstaccaraṇāmbujaṃ hariharabrahmādibhirvanditaṃ
mūḍhāścintayatāśu vo'pi tarasā dadyāt kavitvaṃ śriyaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 16

कल्याण्यम्ब कदम्बकाननगृहे कल्पद्रुमैः काङ्क्षिता
दर्थादर्थसमर्पणेऽधिकतरे कारुण्यकल्लोलिभिः ।
कर्णान्तायतलोचनाञ्चलगतैर्वीक्ष्याद्य मामातुरं
रक्षासु त्रिपुरे परात्परतरे श्रीकामसंजीविनि ॥ १६ ॥

kalyāṇyamba kadambakānanagṛhe kalpadrumaiḥ kāṅkṣitā
darthādarthasamarpaṇe'dhikatare kāruṇyakallolibhiḥ
karṇāntāyatalocanāñcalagatairvīkṣyādya māmāturaṃ
rakṣāsu tripure parātparatare śrīkāmasaṃjīvini

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 17

हस्त्युत्तुङ्गपृथूरुकुम्भकुचयोर्विन्यस्तहारेण ता
मारक्तांशुकमाल्यभूषणवरैरुद्दीप्यमानामुमाम् ।
हाहाहूहुमुखस्तुतामनुदिनं हैयगवीनान्तरा
मम्बामादिमवाक्स्तुतामहमलं ध्यायाम्यभीष्टाप्तये ॥ १७ ॥

hastyuttuṅgapṛthūrukumbhakucayorvinyastahāreṇa tā
māraktāṃśukamālyabhūṣaṇavarairuddīpyamānāmumām
hāhāhūhumukhastutāmanudinaṃ haiyagavīnāntarā
mambāmādimavākstutāmahamalaṃ dhyāyāmyabhīṣṭāptaye

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 18

लब्धज्ञानसुधाकरेण मनसा लक्ष्यीकृतं ते वपुः
सद्भिः संततमम्बुजाक्षि ललिते लग्नं भवत्वान्तरे ।
लावण्योज्ज्वलदिव्यगात्रि विमले लाक्षारसालंकृतं
श्रीमत्पादपयोजयुग्ममधुना मन्मूर्ध्नि निक्षिप्यताम् ॥ १८ ॥

labdhajñānasudhākareṇa manasā lakṣyīkṛtaṃ te vapuḥ
sadbhiḥ saṃtatamambujākṣi lalite lagnaṃ bhavatvāntare
lāvaṇyojjvaladivyagātri vimale lākṣārasālaṃkṛtaṃ
śrīmatpādapayojayugmamadhunā manmūrdhni nikṣipyatām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 19

ह्रींकाराब्धिसुधे ह्रिया विरहिते ह्रींकारमन्त्रार्थदे
ह्रींकारप्रियशारिके मयि कृपां ह्रींकारनादोदये ।
ह्रींकारमलदर्पणप्रतिकृते ह्रींकारवेद्ये शिवे
दीने मय्यधुना कुरुष्व दयया ह्रींकारदीपप्रभे ॥ १९ ॥

hrīṃkārābdhisudhe hriyā virahite hrīṃkāramantrārthade
hrīṃkārapriyaśārike mayi kṛpāṃ hrīṃkāranādodaye
hrīṃkāramaladarpaṇapratikṛte hrīṃkāravedye śive
dīne mayyadhunā kuruṣva dayayā hrīṃkāradīpaprabhe

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 20

संपत्कर्मणि दीक्षितानि सकलापद्भञ्जनान्यम्ब ते
मामेवाकलयन्तु पङ्कजदलाक्षेमंकराण्यादरात् ।
ब्रह्मादीन् पदपद्मलग्नमकुटान् हित्वा कथंचिच्छिवे
नेत्राण्यद्य कृपासुधारसझरीसिक्तानि हे सुन्दरि ॥ २० ॥

saṃpatkarmaṇi dīkṣitāni sakalāpadbhañjanānyamba te
māmevākalayantu paṅkajadalākṣemaṃkarāṇyādarāt
brahmādīn padapadmalagnamakuṭān hitvā kathaṃcicchive
netrāṇyadya kṛpāsudhārasajharīsiktāni he sundari

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 21

कल्पान्ते हृत्सर्वलोकजठरस्यानन्दनाट्यं मुदा
कर्तुर्यन्मणिकुण्डलीयुगलिका दीपायते संततम् ।
ब्रह्मोपेन्द्रमुखामरे विरमति ब्रह्माण्डभाण्डे परं
सा पाशाङ्कुशपुष्पसायकधनुर्विद्योततान्मे हृदि ॥ २१ ॥

kalpānte hṛtsarvalokajaṭharasyānandanāṭyaṃ mudā
karturyanmaṇikuṇḍalīyugalikā dīpāyate saṃtatam
brahmopendramukhāmare viramati brahmāṇḍabhāṇḍe paraṃ
sā pāśāṅkuśapuṣpasāyakadhanurvidyotatānme hṛdi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 22

लक्ष्यं किंच भवेन्महात्रिपुरसुन्दर्यागमान्तैर्नुते
मां लक्ष्यीकुरु वीक्षणाशुगततेस्त्वामेव सर्वात्मना ।
ध्यात्वा चेतसि संस्थितं जगदिदं त्वद्रूपमार्ये सदा
ज्ञात्वानन्यहृदा विहाय भजनं नश्यत्सु देवेष्विह ॥ २२ ॥

lakṣyaṃ kiṃca bhavenmahātripurasundaryāgamāntairnute
māṃ lakṣyīkuru vīkṣaṇāśugatatestvāmeva sarvātmanā
dhyātvā cetasi saṃsthitaṃ jagadidaṃ tvadrūpamārye sadā
jñātvānanyahṛdā vihāya bhajanaṃ naśyatsu deveṣviha

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 23

ह्रींकारस्मरणेन देवि तरसा ह्रीमान् सुधीमान् भवेत्
ते मूकोऽपि जडोऽपि पद्मजनुषा सापत्निकोऽभूद् भृशम् ।
आश्लिष्याम्बुधिकन्यकां विलसति श्रीमन्त्रराजाक्षरं
तन्मय्यादिश देवदेवि कृपया धन्योऽस्म्यहं तेन च ॥ २३ ॥

hrīṃkārasmaraṇena devi tarasā hrīmān sudhīmān bhavet
te mūko'pi jaḍo'pi padmajanuṣā sāpatniko'bhūd bhṛśam
āśliṣyāmbudhikanyakāṃ vilasati śrīmantrarājākṣaraṃ
tanmayyādiśa devadevi kṛpayā dhanyo'smyahaṃ tena ca

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 24

सौवर्णोज्ज्वलमण्डपे मरतकप्राकारभित्तौ बृह
न्नानारत्नमयासने शिवमये श्रीकामराजाङ्कके ।
तिष्ठन्तीं कुरुविन्दवृन्दरुचिरां माणिक्यभूषोज्ज्वलां
धन्यास्ते भुवि चिन्तयन्ति मनसा ये श्रीमहासुन्दरीम् ॥ २४ ॥

sauvarṇojjvalamaṇḍape maratakaprākārabhittau bṛha
nnānāratnamayāsane śivamaye śrīkāmarājāṅkake
tiṣṭhantīṃ kuruvindavṛndarucirāṃ māṇikyabhūṣojjvalāṃ
dhanyāste bhuvi cintayanti manasā ye śrīmahāsundarīm

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 25

ऐंकाराम्बुजकर्णिकोज्ज्वलमहद्रत्नासने संस्थितां
सिञ्चन्तीममृतद्रवैः शशिशिलास्पष्टाभिरामप्रभाम् ।
तेजोभिर्जगदम्ब ये भुवि भजन्त्यापीनतुङ्गस्तनीं
तेषामाननपङ्कजे निवसते वाणी सुधास्यन्दिनी ॥ २५ ॥

aiṃkārāmbujakarṇikojjvalamahadratnāsane saṃsthitāṃ
siñcantīmamṛtadravaiḥ śaśiśilāspaṣṭābhirāmaprabhām
tejobhirjagadamba ye bhuvi bhajantyāpīnatuṅgastanīṃ
teṣāmānanapaṅkaje nivasate vāṇī sudhāsyandinī

ऐंकाराम्बुजकर्णिकोज्ज्वलमहद्रत्नासनेसंस्थितांसिञ्चन्तीममृतद्रवैःशशिशिलास्पष्टाभिरामप्रभाम्तेजोभिर्जगदम्बयेभुविभजन्त्यापीनतुङ्गस्तनींतेषामाननपङ्कजेनिवसतेवाणीसुधास्यन्दिनी
हिन्दी अर्थ

हे जगदम्बा, पृथ्वी पर जो लोग ऐं के कमल की कर्णिका में महान रत्न-आसन पर बैठी, अमृत की धाराएँ सींचती, चन्द्रकान्त मणि की स्पष्ट शोभा जैसी उजली, भरे ऊँचे स्तनों वाली देवी का उनके तेज के साथ भजन करते हैं, उनके कमल-जैसे मुख में अमृत बरसाती वाणी बसती है।

English sense

O Mother of the world, on earth, those who worship with its radiance her who sits on the great jewelled seat in the heart of the lotus of aiṃ, sprinkling nectar-streams, bright with the clear loveliness of the moon-stone, with full high breasts, in the lotus faces of those people Vāṇī lives, flowing with nectar.

पदार्थ · word by word
ऐंकाराम्बुजकर्णिकोज्ज्वलमहद्रत्नासने
in the great jewelled seat in the pericarp of the lotus of aiṃ, brightऐं के कमल की कर्णिका में उजले महान रत्न-आसन पर
संस्थितां
seatedबैठी
सिञ्चन्तीममृतद्रवैः
sprinkling with nectar-streamsअमृत की धाराओं से सींचती
शशिशिलास्पष्टाभिरामप्रभाम्
bright with the clear loveliness of the moon-stoneचन्द्रकान्त मणि की स्पष्ट शोभा से उजली
तेजोभिर्जगदम्ब
with her radiances, O Mother of the worldउनके तेज से, हे जगदम्बा
ये
whoजो
भुवि
on earthपृथ्वी पर
भजन्त्यापीनतुङ्गस्तनीं
worship the one with full high breastsभरे ऊँचे स्तनों वाली का भजन करते हैं
तेषामाननपङ्कजे
of them, in the lotus faceउनके कमल-जैसे मुख में
निवसते
livesबसती है
वाणी
Vāṇīवाणी
सुधास्यन्दिनी
flowing with nectarअमृत बरसाती

Verse 26

क्लीमित्यक्षरमेकमेव मनसा ध्यायन्ति ये मानवाः
कंदर्पायुततुल्यसुन्दरतरश्रीमूर्तयः शैथिलम् ।
कुर्वन्ति स्म रतेश्च नैजवपुषा ते पातिव्रत्यं सह
स्पर्धन्ते हृतवाग्रमाः कमलनाभाब्जासनाभ्यां सदा ॥ २६ ॥

klīmityakṣaramekameva manasā dhyāyanti ye mānavāḥ
kaṃdarpāyutatulyasundarataraśrīmūrtayaḥ śaithilam
kurvanti sma rateśca naijavapuṣā te pātivratyaṃ saha
spardhante hṛtavāgramāḥ kamalanābhābjāsanābhyāṃ sadā

क्लीमित्यक्षरमेकमेवमनसाध्यायन्तियेमानवाःकंदर्पायुततुल्यसुन्दरतरश्रीमूर्तयःशैथिलम्कुर्वन्तिस्मरतेश्चनैजवपुषातेपातिव्रत्यंसहस्पर्धन्तेहृतवाग्रमाःकमलनाभाब्जासनाभ्यांसदा
हिन्दी अर्थ

जो लोग मन से केवल एक अक्षर क्लीं का ध्यान करते हैं, उनके सुन्दर रूप दस हज़ार कामदेवों से बढ़कर होते हैं। वे अपने शरीर से रति की पकड़ भी ढीली कर देते हैं। पातिव्रत्य निभाते हुए वे वाणी और लक्ष्मी को अपना लेते हैं और कमलनाभ और कमलासन से सदा होड़ करते हैं।

English sense

People who meditate in their minds on the one syllable klīṃ, whose lovely forms outshine ten thousand Kāmas, loosen even Rati's hold with their own bodies. Faithful in marriage, they take Speech and Fortune for themselves and always compete with the lotus-navelled one and the lotus-seated one.

पदार्थ · word by word
क्लीमित्यक्षरमेकमेव
the syllable klīṃक्लीं अक्षर
मनसा
one onlyकेवल एक
ध्यायन्ति
in the mindमन से
ये
they meditateध्यान करते हैं
मानवाः
whoजो
कंदर्पायुततुल्यसुन्दरतरश्रीमूर्तयः
peopleमनुष्य
शैथिलम्
with lovely forms equal to ten thousand Kāmasदस हज़ार कामदेवों के समान सुन्दर रूप वाले
कुर्वन्ति
loosenessढीलापन
स्म
they makeकरते हैं
रतेश्च
of Rati tooरति का भी
नैजवपुषा
with their own bodyअपने शरीर से
ते
theyवे
पातिव्रत्यं
fidelity in marriageपातिव्रत्य
सह
together withसाथ
स्पर्धन्ते
they competeहोड़ करते हैं
हृतवाग्रमाः
having taken Speech and Fortuneवाणी और लक्ष्मी को अपनाकर
कमलनाभाब्जासनाभ्यां
with the lotus-navelled one and the lotus-seated oneकमलनाभ और कमलासन से
सदा
alwaysसदा

Verse 27

ह्रींकारीं हृदयाम्बुजेऽहमधुना ह्रींकारसौधे शुभे
ह्रींकारोन्नतरत्नमञ्चफलके ह्रींकारशोणाम्बुजे ।
ह्रींकाराक्षरमुच्चरद्भगवतीमारोप्य शोणप्रभां
ह्रींकाराम्बुजवारिगन्धफलताम्बूलादिभिस्तोषये ॥ २७ ॥

hrīṃkārīṃ hṛdayāmbuje'hamadhunā hrīṃkārasaudhe śubhe
hrīṃkāronnataratnamañcaphalake hrīṃkāraśoṇāmbuje
hrīṃkārākṣaramuccaradbhagavatīmāropya śoṇaprabhāṃ
hrīṃkārāmbujavārigandhaphalatāmbūlādibhistoṣaye

ह्रींकारींहृदयाम्बुजेऽहमधुनाह्रींकारसौधेशुभेह्रींकारोन्नतरत्नमञ्चफलकेह्रींकारशोणाम्बुजेह्रींकाराक्षरमुच्चरद्भगवतीमारोप्यशोणप्रभांह्रींकाराम्बुजवारिगन्धफलताम्बूलादिभिस्तोषये
हिन्दी अर्थ

अब मैं हृदय-कमल में उन भगवती को स्थापित करता हूँ जो ह्रीं अक्षर का उच्चारण करती और लाल आभा से दमकती हैं। मैं उन्हें ह्रीं के सुन्दर महल में, ह्रीं के ऊँचे रत्न-आसन-पट्ट पर, ह्रीं के लाल कमल पर बिठाता हूँ। मैं ह्रीं-कमल के जल, गन्ध, फल, पान आदि से उन्हें प्रसन्न करता हूँ।

English sense

Now I seat in the lotus of my heart the Bhagavatī, who speaks the letter hrīṃ and shines red. I seat her in the lovely palace of hrīṃ, on the high jewelled seat-plank of hrīṃ, on the red lotus of hrīṃ. I please her with the water of the hrīṃ lotus, scents, fruit, betel and the rest.

पदार्थ · word by word
ह्रींकारीं
hrīṃ, the Goddessह्रीं-रूपा देवी को
हृदयाम्बुजेऽहमधुना
in the lotus of my heart, I, nowहृदय-कमल में, मैं, अब
ह्रींकारसौधे
in the palace of hrīṃह्रीं के महल में
शुभे
auspiciousसुन्दर
ह्रींकारोन्नतरत्नमञ्चफलके
on the high jewelled seat-plank of hrīṃह्रीं के ऊँचे रत्न-आसन-पट्ट पर
ह्रींकारशोणाम्बुजे
on the red lotus of hrīṃह्रीं के लाल कमल पर
ह्रींकाराक्षरमुच्चरद्भगवतीमारोप्य
having seated the Bhagavatī who speaks the letter hrīṃह्रीं अक्षर बोलने वाली भगवती को बिठाकर
शोणप्रभां
of red radianceलाल आभा वाली
ह्रींकाराम्बुजवारिगन्धफलताम्बूलादिभिस्तोषये
I please her with the water, scent, fruit, betel and the rest of the hrīṃ lotusह्रीं-कमल के जल, गन्ध, फल, पान आदि से मैं उन्हें प्रसन्न करता हूँ

Verse 28

ह्रींकारामृतपादमञ्जुलमणीवेद्यन्तरे भासुरां
श्रीदेवीं श्रितसर्वलोकसकलाभीष्टप्रदानोत्सुकाम् ।
श्रीश्रीमत्तनुमुद्यदर्ककिरणां श्रीशांभवीं श्रीकरी
मात्मन्यैक्यमुपास्महे परतरां निर्वाणसंसिद्धये ॥ २८ ॥

hrīṃkārāmṛtapādamañjulamaṇīvedyantare bhāsurāṃ
śrīdevīṃ śritasarvalokasakalābhīṣṭapradānotsukām
śrīśrīmattanumudyadarkakiraṇāṃ śrīśāṃbhavīṃ śrīkarī
mātmanyaikyamupāsmahe paratarāṃ nirvāṇasaṃsiddhaye

ह्रींकारामृतपादमञ्जुलमणीवेद्यन्तरेभासुरांश्रीदेवींश्रितसर्वलोकसकलाभीष्टप्रदानोत्सुकाम्श्रीश्रीमत्तनुमुद्यदर्ककिरणांश्रीशांभवींश्रीकरीमात्मन्यैक्यमुपास्महेपरतरांनिर्वाणसंसिद्धये
हिन्दी अर्थ

निर्वाण की पूर्ण सिद्धि के लिए हम उन देवी की अपनी आत्मा से एकता में उपासना करते हैं, जो ह्रीं के अमृत-चरण की रत्न-वेदी के बीच दमकती हैं और शरण आए सब लोकों की सारी इच्छाएँ पूरी करने को उत्सुक हैं। वे श्री शाम्भवी हैं, सौभाग्य देने वाली, उगते सूर्य की किरणों जैसी दीप्त देह वाली, परात्पर से भी परे।

English sense

For the full attainment of liberation, we worship as one with our own self the Goddess shining in the midst of the jewelled platform of hrīṃ's nectar-foot, eager to grant all wishes to every world that takes refuge in her. She is Śrī Śāmbhavī, the giver of fortune, her body bright, with the rays of the rising sun, higher than the highest.

पदार्थ · word by word
ह्रींकारामृतपादमञ्जुलमणीवेद्यन्तरे
in the midst of the jewelled platform of hrīṃ's nectar-footह्रीं के अमृत-चरण की रत्न-वेदी के बीच
भासुरां
shiningदमकती
श्रीदेवीं
the Goddessदेवी को
श्रितसर्वलोकसकलाभीष्टप्रदानोत्सुकाम्
eager to grant all wishes of all the worlds that take refugeशरण आए सब लोकों की सब इच्छाएँ देने को उत्सुक
श्रीश्रीमत्तनुमुद्यदर्ककिरणां
with a glorious body, with the rays of the rising sunतेजस्वी देह वाली, उगते सूर्य की किरणों वाली
श्रीशांभवीं
Śrī Śāmbhavīश्री शाम्भवी
श्रीकरी
giver of fortuneसौभाग्य देने वाली
मात्मन्यैक्यमुपास्महे
we worship as one with the selfआत्मा से एक मानकर हम उपासना करते हैं
परतरां
higher than the highestपरात्पर से भी परे
निर्वाणसंसिद्धये
for the full attainment of liberationनिर्वाण की पूर्ण सिद्धि के लिए
इति श्रीमहाषोडशीवर्णरत्नावलिस्तोत्रं सम्पूर्णम् ।

Terms on this page

Shri Vidya श्री विद्या A Tantric tradition centered on the worship of the Goddess as Tripura Sundari via the Shri Yantra — its rituals like Shri Yantra Chakra Pujan are reserved for its own initiates.
Tripurasundari त्रिपुरसुंदरी The Goddess of Sri Vidya, before whom Lord Shiva is said to dance the Tandava in joyous ecstasy — distinct from the Mahavidya Tripura Bhairavi.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras