Lalitā · Śṛṅgeri

श्रीललिताम्बापरमेश्वरस्तवः

Lalitamba Parameshvara Stavah — Praise of Lalitāmbā and her lord, in sixteen verses

A hymn to Tripurasundari as Lalitāmbā and to her lord Kāmeśa, the work of a Śṛṅgeri pontiff who names himself only as "a certain renunciant". Each verse asks for one gift: a run of blessings, dispassion toward the senses, knowledge of the Self, wealth and speech, or freedom while still living. The opening letters of verses 1 to 15 follow, in order, the syllables of her fifteen-syllable mantra.

Verse 1

श्रीगणेशाय नमः ।
कलयतु कल्याणततिं कमलासखपद्मयोनिमुखवन्द्यः ।
करिमुखषण्मुखयुक्तः कामेशस्त्रिपुरसुन्दरीनाथः ॥ १ ॥

śrīgaṇeśāya namaḥ
kalayatu kalyāṇatatiṃ kamalāsakhapadmayonimukhavandyaḥ
karimukhaṣaṇmukhayuktaḥ kāmeśastripurasundarīnāthaḥ

श्रीगणेशायनमःकलयतुकल्याणततिंकमलासखपद्मयोनिमुखवन्द्यःकरिमुखषण्मुखयुक्तःकामेशस्त्रिपुरसुन्दरीनाथः
हिन्दी अर्थ

श्री गणेश को नमस्कार। त्रिपुरसुन्दरी के स्वामी कामेश कल्याणों की लम्बी कड़ी प्रदान करें। विष्णु, कमल से जन्मे ब्रह्मा और अन्य उन्हें प्रणाम करते हैं, और हाथी-मुख वाले तथा छह मुख वाले पुत्र उनके साथ हैं।

English sense

Salutations to Śrī Gaṇeśa. May Kāmeśa, the lord of Tripurasundarī, bring a long run of blessings. Viṣṇu, the lotus-born Brahmā and others bow to him, and the elephant-faced and the six-faced sons are with him.

पदार्थ · word by word
श्रीगणेशाय
to Śrī Gaṇeśaश्री गणेश को
नमः
salutationनमस्कार
कलयतु
may he bringप्रदान करें
कल्याणततिं
run of blessingsकल्याणों की कड़ी
कमलासखपद्मयोनिमुखवन्द्यः
bowed to by Viṣṇu, lotus-born Brahmā and othersविष्णु, कमल से जन्मे ब्रह्मा आदि से वन्दित
करिमुखषण्मुखयुक्तः
joined by the elephant-faced and six-facedहाथी-मुख और छह मुख वालों से युक्त
कामेशस्त्रिपुरसुन्दरीनाथः
Kāmeśa, lord of Tripurasundarīत्रिपुरसुन्दरी के स्वामी कामेश

Verse 2

एकैवाहं जगतीत्यायोधनमध्य अब्रवीदादौ ।
शुम्भं प्रति सा पायादाद्या शक्तिः कृपापयोराशिः ॥ २ ॥

ekaivāhaṃ jagatītyāyodhanamadhya abravīdādau
śumbhaṃ prati sā pāyādādyā śaktiḥ kṛpāpayorāśiḥ

एकैवाहंजगतीत्यायोधनमध्यअब्रवीदादौशुम्भंप्रतिसापायादाद्याशक्तिःकृपापयोराशिः
हिन्दी अर्थ

युद्ध के बीच में, आरम्भ में, उन्होंने शुम्भ से कहा था, “संसार में मैं अकेली ही हूँ।” वे आदि शक्ति, दया का सागर, हमारी रक्षा करें।

English sense

In the middle of the battle, at the start, she said to Śumbha, “I alone am in the world.” May she protect us, the first power, the ocean of mercy.

पदार्थ · word by word
एकैवाहं
“I alone am”“मैं अकेली ही हूँ”
जगतीत्यायोधनमध्य
“in the world”, in the middle of the battle“संसार में”, युद्ध के बीच में
अब्रवीदादौ
said at the startआरम्भ में कहा
शुम्भं
to Śumbhaशुम्भ से
प्रति
towardsकी ओर
सा
sheवे
पायादाद्या
may she protect, the firstरक्षा करें, आदि
शक्तिः
powerशक्ति
कृपापयोराशिः
ocean of mercyदया का सागर

Verse 3

ईषदिति मन्यते यत्पदभक्तः शम्भुविष्णुमुखपदवीः ।
सा मे निश्चलविरतिं दद्याद्विषयेषु विष इवात्यन्तम् ॥ ३ ॥

īṣaditi manyate yatpadabhaktaḥ śambhuviṣṇumukhapadavīḥ
sā me niścalaviratiṃ dadyādviṣayeṣu viṣa ivātyantam

ईषदितिमन्यतेयत्पदभक्तःशम्भुविष्णुमुखपदवीःसामेनिश्चलविरतिंदद्याद्विषयेषुविषइवात्यन्तम्
हिन्दी अर्थ

जो उनके चरणों का भक्त है, वह शिव, विष्णु आदि के पदों को भी तुच्छ मानता है। वे मुझे विषयों के प्रति स्थिर वैराग्य दें, उन्हें विष की तरह, पूरी तरह।

English sense

One devoted to her feet thinks the high places of Śiva, Viṣṇu and the others little. May she give me steady dispassion toward sense objects, as toward poison, completely.

पदार्थ · word by word
ईषदिति
thus a littleऐसा थोड़ा
मन्यते
thinksमानता है
यत्पदभक्तः
devoted to whose feetजिनके चरणों का भक्त
शम्भुविष्णुमुखपदवीः
the high places of Śiva, Viṣṇu and othersशिव, विष्णु आदि के पद
सा
sheवे
मे
to meमुझे
निश्चलविरतिं
steady dispassionस्थिर वैराग्य
दद्याद्विषयेषु
may she give, toward sense objectsदें, विषयों के प्रति
विष
poisonविष
इवात्यन्तम्
as, completelyकी तरह, पूरी तरह

Verse 4

लभते परात्मविद्यां सुदृढामेवाशु यत्पदासक्तः ।
तां नौमि बोधरूपामाद्यां विद्यां शिवाजमुखसेव्याम् ॥ ४ ॥

labhate parātmavidyāṃ sudṛḍhāmevāśu yatpadāsaktaḥ
tāṃ naumi bodharūpāmādyāṃ vidyāṃ śivājamukhasevyām

लभतेपरात्मविद्यांसुदृढामेवाशुयत्पदासक्तःतांनौमिबोधरूपामाद्यांविद्यांशिवाजमुखसेव्याम्
हिन्दी अर्थ

जो उनके चरणों में लगा है, वह परमात्मा का दृढ़ ज्ञान शीघ्र पाता है। मैं उन्हें प्रणाम करता हूँ, जो बोधरूप हैं, आदि विद्या हैं, और जिनकी सेवा शिव, ब्रह्मा आदि करते हैं।

English sense

One attached to her feet quickly gains firm knowledge of the highest Self. I praise her, the first knowledge, whose form is awareness, served by Śiva, Brahmā and others.

पदार्थ · word by word
लभते
gainsपाता है
परात्मविद्यां
knowledge of the highest Selfपरमात्मा का ज्ञान
सुदृढामेवाशु
very firm, and quicklyदृढ़, और शीघ्र
यत्पदासक्तः
attached to whose feetजिनके चरणों में लगा
तां
herउन्हें
नौमि
I praiseमैं प्रणाम करता हूँ
बोधरूपामाद्यां
whose form is awareness, the firstबोधरूप, आदि
विद्यां
knowledgeविद्या
शिवाजमुखसेव्याम्
served by Śiva, Brahmā and othersशिव, ब्रह्मा आदि से सेवित

Verse 5

ह्रीमान्भवेत्सुरेशस्तद्गुरुरपि यत्पदाब्जभक्तस्य ।
लक्ष्मीं गिरं च दृष्ट्वा सा मामव्यात्तयोः प्रदानेन ॥ ५ ॥

hrīmānbhavetsureśastadgururapi yatpadābjabhaktasya
lakṣmīṃ giraṃ ca dṛṣṭvā sā māmavyāttayoḥ pradānena

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

हसति विधुं हासेन प्रवालमपि पञ्चशाखमार्दवतः ।
अधरेण बिम्बमव्यात्सा मा सोमार्धमूर्धपुण्यततिः ॥ ६ ॥

hasati vidhuṃ hāsena pravālamapi pañcaśākhamārdavataḥ
adhareṇa bimbamavyātsā mā somārdhamūrdhapuṇyatatiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 7

सकलाम्नायशिरोभिस्तात्पर्येणैव गीयते रूपम् ।
यस्याः सावतु सततं गङ्गाधरपूर्वपुण्यपरिपाठी ॥ ७ ॥

sakalāmnāyaśirobhistātparyeṇaiva gīyate rūpam
yasyāḥ sāvatu satataṃ gaṅgādharapūrvapuṇyaparipāṭhī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 8

कलिमलनिवारणव्रतकृतदीक्षः कालसर्वगर्वहरः ।
करणवशीकरणपटुप्राभवदः पातु पार्वतीनाथः ॥ ८ ॥

kalimalanivāraṇavratakṛtadīkṣaḥ kālasarvagarvaharaḥ
karaṇavaśīkaraṇapaṭuprābhavadaḥ pātu pārvatīnāthaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 9

हरतु तमो हार्दें मे हालाहलराजमानगलदेशः ।
हंसमनुप्रतिपाद्यः परहंसाराध्यपादपाथोजः ॥ ९ ॥

haratu tamo hārdeṃ me hālāhalarājamānagaladeśaḥ
haṃsamanupratipādyaḥ parahaṃsārādhyapādapāthojaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 10

ललनाः सुरेश्वराणां यत्पादपाथोजमर्चयन्ति मुदा ।
सा मे मनसि विहारं रचयतु राकेन्दुगर्वहरवदना ॥ १० ॥

lalanāḥ sureśvarāṇāṃ yatpādapāthojamarcayanti mudā
sā me manasi vihāraṃ racayatu rākendugarvaharavadanā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 11

ह्रीमन्तः कलयति यो मूलं मूलं समस्तलक्ष्मीनाम् ।
तं चक्रवर्तिनोऽपि प्रणमन्ति च यान्ति तस्य भृत्यत्वम्

hrīmantaḥ kalayati yo mūlaṃ mūlaṃ samastalakṣmīnām
taṃ cakravartino'pi praṇamanti ca yānti tasya bhṛtyatvam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 12

सदनं प्रभवति वाचां यन्मूर्तिध्यानतो हि मूकोऽपि ।
सरसां सालङ्कारां सा मे वाचं ददातु शिवमहिषी ॥ १२ ॥

sadanaṃ prabhavati vācāṃ yanmūrtidhyānato hi mūko'pi
sarasāṃ sālaṅkārāṃ sā me vācaṃ dadātu śivamahiṣī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 13

करकलितपाशसृणिशरशरासनः कामधुक्प्रणम्राणाम् ।
कामेश्वरीहृदम्बुजभानुः पायाद्युवा कोऽपि ॥ १३ ॥

karakalitapāśasṛṇiśaraśarāsanaḥ kāmadhukpraṇamrāṇām
kāmeśvarīhṛdambujabhānuḥ pāyādyuvā ko'pi

करकलितपाशसृणिशरशरासनःकामधुक्प्रणम्राणाम्कामेश्वरीहृदम्बुजभानुःपायाद्युवाकोऽपि
हिन्दी अर्थ

कोई तरुण स्वामी हमारी रक्षा करें। उनके हाथों में पाश, अंकुश, बाण और धनुष हैं, वे प्रणाम करने वालों की इच्छाएँ पूरी करते हैं, और कामेश्वरी के हृदय-कमल के लिए सूर्य हैं।

English sense

May some young lord protect us. He holds a noose, a goad, arrows and a bow in his hands, he grants wishes to those who bow, and he is the sun to the lotus of Kāmeśvarī's heart.

पदार्थ · word by word
करकलितपाशसृणिशरशरासनः
who holds noose, goad, arrows and bow in his handsजिनके हाथों में पाश, अंकुश, बाण और धनुष हैं
कामधुक्प्रणम्राणाम्
wish-granting to those who bowप्रणाम करने वालों की इच्छा पूरी करने वाले
कामेश्वरीहृदम्बुजभानुः
the sun to the lotus of Kāmeśvarī's heartकामेश्वरी के हृदय-कमल के सूर्य
पायाद्युवा
may he protect, youngरक्षा करें, तरुण
कोऽपि
someकोई

Verse 14

लब्ध्वा स्वयं पुमर्था.न्श्चतुरः किञ्चात्मभक्तवर्येभ्यः ।
दद्याद्यत्पदभक्तः सा मयि करुणां करोतु कामेशी ॥ १४ ॥

labdhvā svayaṃ pumarthā.nścaturaḥ kiñcātmabhaktavaryebhyaḥ
dadyādyatpadabhaktaḥ sā mayi karuṇāṃ karotu kāmeśī

लब्ध्वास्वयंपुमर्था.न्श्चतुरःकिञ्चात्मभक्तवर्येभ्यःदद्याद्यत्पदभक्तःसामयिकरुणांकरोतुकामेशी
हिन्दी अर्थ

स्वयं चारों पुरुषार्थ पाकर, जो उनके चरणों का भक्त है, वह उन्हें अपने श्रेष्ठ भक्तों को भी दे सकता है। वे कामेशी मुझ पर दया करें।

English sense

Having gained the four aims of life himself, the one devoted to her feet can give them also to the best of his own devotees. May she, Kāmeśī, show mercy to me.

पदार्थ · word by word
लब्ध्वा
having gainedपाकर
स्वयं
himselfस्वयं
पुमर्था.न्श्चतुरः
the four aims of lifeचारों पुरुषार्थ
किञ्चात्मभक्तवर्येभ्यः
and also, to the best of his own devoteesऔर भी, अपने श्रेष्ठ भक्तों को
दद्याद्यत्पदभक्तः
can give, devoted to whose feetदे सकता है, जिनके चरणों का भक्त
सा
sheवे
मयि
on meमुझ पर
करुणां
mercyदया
करोतु
may she showकरें
कामेशी
Kāmeśīकामेशी

Verse 15

ह्रीङ्कारजपपराणां जीवन्मुक्तिं च भुक्तिं च ।
या प्रददात्यचिरात्तां नौमि श्रीचक्रराजकृतवसतिम् ॥ १५ ॥

hrīṅkārajapaparāṇāṃ jīvanmuktiṃ ca bhuktiṃ ca
yā pradadātyacirāttāṃ naumi śrīcakrarājakṛtavasatim

ह्रीङ्कारजपपराणांजीवन्मुक्तिंचभुक्तिंचयाप्रददात्यचिरात्तांनौमिश्रीचक्रराजकृतवसतिम्
हिन्दी अर्थ

जो ह्रीं का जप करने में लगे रहते हैं, उन्हें वे शीघ्र ही जीवित रहते मुक्ति और भोग भी देती हैं। मैं उन्हें प्रणाम करता हूँ, जिन्होंने श्रीचक्रराज में अपना निवास बनाया है।

English sense

To those who give themselves to repeating hrīṃ she soon gives freedom while living, and enjoyment too. I praise her, who has made her home in the king of Śrī Chakras.

पदार्थ · word by word
ह्रीङ्कारजपपराणां
to those devoted to repeating hrīṃह्रीं के जप में लगे लोगों को
जीवन्मुक्तिं
freedom while livingजीते जी मुक्ति
च
andऔर
भुक्तिं
enjoymentभोग
च
andभी
या
whoजो
प्रददात्यचिरात्तां
gives, soonदेती हैं, शीघ्र
नौमि
her, I praiseउन्हें, मैं प्रणाम करता हूँ
श्रीचक्रराजकृतवसतिम्
who made her home in the king of Śrī Chakrasजिन्होंने श्रीचक्रराज में निवास बनाया

Verse 16

श्रीमातृपदपयोजासक्तस्वान्तेन केनचिद्यतिना ।
रचिता स्तुतिरियमवनौ पठतां भक्त्या ददाति शुभपङ्क्तिं ॥ १६ ॥

śrīmātṛpadapayojāsaktasvāntena kenacidyatinā
racitā stutiriyamavanau paṭhatāṃ bhaktyā dadāti śubhapaṅktiṃ

श्रीमातृपदपयोजासक्तस्वान्तेनकेनचिद्यतिनारचितास्तुतिरियमवनौपठतांभक्त्याददातिशुभपङ्क्तिं
हिन्दी अर्थ

श्री माता के चरण-कमलों में लगे हृदय वाले किसी संन्यासी ने इस स्तुति की रचना की। जो इसे पृथ्वी पर भक्ति से पढ़ते हैं, उन्हें यह शुभ बातों की कड़ी देती है।

English sense

A certain renunciant, whose heart clings to the lotus feet of Śrī Mātā, made this hymn. To those on earth who recite it with devotion, it gives a line of good things.

पदार्थ · word by word
श्रीमातृपदपयोजासक्तस्वान्तेन
whose heart clings to the lotus feet of Śrī Mātāजिसका हृदय श्री माता के चरण-कमलों में लगा है
केनचिद्यतिना
by a certain renunciantकिसी संन्यासी ने
रचिता
madeरची गई
स्तुतिरियमवनौ
hymn, this, on earthस्तुति, यह, पृथ्वी पर
पठतां
to those who reciteपढ़ने वालों को
भक्त्या
with devotionभक्ति से
ददाति
it givesदेती है
शुभपङ्क्तिं
a line of good thingsशुभ बातों की कड़ी
॥ इति शृङ्गेरि श्रीजगद्गुरु श्रीसच्चिदानन्दशिवाभिनवनृसिंहभारतीस्वामिभिः विरचितः श्रीललिताम्बापरमेश्वरस्तवः सम्पूर्णः ॥

Terms on this page

Shri Vidya श्री विद्या A Tantric tradition centered on the worship of the Goddess as Tripura Sundari via the Shri Yantra — its rituals like Shri Yantra Chakra Pujan are reserved for its own initiates.
Tripurasundari त्रिपुरसुंदरी The Goddess of Sri Vidya, before whom Lord Shiva is said to dance the Tandava in joyous ecstasy — distinct from the Mahavidya Tripura Bhairavi.
Stotra स्तोत्र A hymn of praise to a deity, recitable without initiation, as distinct from a mantra which is not.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras