Brahmāṇḍa Purāṇa · Uttara Khaṇḍa, Lalitopākhyāna

श्रीललितात्रिशतीस्तोत्रम्

Lalita Trishati Stotram (Brahmanda Purana) — The three hundred names of Lalitā, told by Hayagrīva to Agastya

This is the Lalitā Triśatī, the second great name-hymn of the Goddess after the thousand names of Lalitā, given in the Brahmāṇḍa Purāṇa as a teaching from Hayagrīva to Agastya. The three hundred names are twenty for each of the fifteen letters of the fifteen-syllable mantra of Shri Vidya, and many of them are built on its seed-syllable hrīṃ, which stays as printed. An opening talk tells how Tripurasundari herself bade Hayagrīva give it to Agastya; after the names a closing talk speaks of the letters that belong to Śiva and to Śakti, of the Śrī wheel, and of the fruit of reciting them. It is a hymn of names, to be kept secret and received through a teacher.

पूर्वपीठिकाThe opening talk

Verse dh1

सकुङ्कुमविलेपनामलिकचुम्बिकस्तूरिकां
समन्दहसितेक्षणां सशरचापपाशाङ्कुशाम् ।
अशेषजनमोहिनीमरुणमाल्यभूषाम्बरां
जपाकुसुमभासुरां जपविधौ स्मरेदम्बिकाम् ॥

sakuṅkumavilepanāmalikacumbikastūrikāṃ
samandahasitekṣaṇāṃ saśaracāpapāśāṅkuśām
aśeṣajanamohinīmaruṇamālyabhūṣāmbarāṃ
japākusumabhāsurāṃ japavidhau smaredambikām

सकुङ्कुमविलेपनामलिकचुम्बिकस्तूरिकांसमन्दहसितेक्षणांसशरचापपाशाङ्कुशाम्अशेषजनमोहिनीमरुणमाल्यभूषाम्बरांजपाकुसुमभासुरांजपविधौस्मरेदम्बिकाम्
हिन्दी अर्थ

केसर का लेप लगाए हुए, माथे पर कस्तूरी का तिलक लिए, मृदु मुस्कान और मृदु नेत्रों वाली, धनुष, बाण, पाश और अंकुश धारण किए, सब लोगों को मोह लेने वाली, लाल माला और लाल वस्त्र पहने, जपाकुसुम की तरह दमकती हुई अम्बिका का जप करते समय स्मरण करना चाहिए।

English sense

With saffron paste smeared on her, musk kissing her brow, a gentle smile and gentle eyes, holding bow, arrows, noose and goad, charming all people, dressed in red garlands and red cloth, shining like the hibiscus flower: so one should remember Ambikā when doing japa.

पदार्थ · word by word
सकुङ्कुमविलेपनामलिकचुम्बिकस्तूरिकां
anointed with saffron paste, with musk kissing her browकेसर का लेप लगाए, माथे पर कस्तूरी लिए
समन्दहसितेक्षणां
with a gentle smile and eyesमृदु मुस्कान और नेत्रों वाली
सशरचापपाशाङ्कुशाम्
with bow, arrows, noose and goadधनुष, बाण, पाश और अंकुश वाली
अशेषजनमोहिनीमरुणमाल्यभूषाम्बरां
charming all people, dressed in red garlands and clothसब लोगों को मोहने वाली, लाल माला और वस्त्र वाली
जपाकुसुमभासुरां
shining like the hibiscus flowerजपाकुसुम-सी दमकती
जपविधौ
in the rite of japaजप के समय
स्मरेदम्बिकाम्
one should remember Ambikāअम्बिका का स्मरण करे

Verse o1

अगस्त्य उवाच — अगस्त्य ने कहा Agastya said

हयग्रीव दयासिन्धो भगवन्शिष्यवत्सल ।
त्वत्तः श्रुतमशेषेण श्रोतव्यं यद्यदस्ति तत् ॥ १ ॥

hayagrīva dayāsindho bhagavanśiṣyavatsala
tvattaḥ śrutamaśeṣeṇa śrotavyaṃ yadyadasti tat

हयग्रीवदयासिन्धोभगवन्शिष्यवत्सलत्वत्तःश्रुतमशेषेणश्रोतव्यंयद्यदस्तितत्
हिन्दी अर्थ

हे हयग्रीव, दया के सागर, शिष्यों से स्नेह करने वाले भगवन्! जो कुछ सुनने योग्य है, वह सब मैंने आपसे पूरा सुन लिया है।

English sense

Hayagrīva, ocean of kindness, lord who loves his pupils! From you I have heard in full everything that is worth hearing.

पदार्थ · word by word
हयग्रीव
Hayagrīvaहयग्रीव
दयासिन्धो
O ocean of kindnessहे दया के सागर
भगवन्शिष्यवत्सल
lord who loves his pupilsशिष्यों से स्नेह करने वाले भगवन्
त्वत्तः
from youआपसे
श्रुतमशेषेण
heard in fullपूरा सुना
श्रोतव्यं
what is worth hearingजो सुनने योग्य है
यद्यदस्ति
whatever there isजो कुछ है
तत्
thatवह

Verse o2

रहस्यनामसाहस्रमपि त्वत्तः श्रुतं मया ।
इतः परं मे नास्त्येव श्रोतव्यमिति निश्चयः ॥ २ ॥

rahasyanāmasāhasramapi tvattaḥ śrutaṃ mayā
itaḥ paraṃ me nāstyeva śrotavyamiti niścayaḥ

रहस्यनामसाहस्रमपित्वत्तःश्रुतंमयाइतःपरंमेनास्त्येवश्रोतव्यमितिनिश्चयः
हिन्दी अर्थ

रहस्य-नाम-सहस्र भी मैंने आपसे सुन लिया है। अब मेरे सुनने को कुछ और शेष नहीं है, यह मेरा निश्चय है।

English sense

I have also heard the Secret Thousand Names from you. I am sure that nothing more is left for me to hear.

पदार्थ · word by word
रहस्यनामसाहस्रमपि
the Secret Thousand Names, tooरहस्य-नाम-सहस्र भी
त्वत्तः
from youआपसे
श्रुतं
heardसुना
मया
by meमैंने
इतः
after thisइसके बाद
परं
furtherआगे
मे
for meमेरे लिए
नास्त्येव
there is nothing at allकुछ भी नहीं है
श्रोतव्यमिति
that is to be heard, thusसुनने योग्य, ऐसा
निश्चयः
my certaintyमेरा निश्चय

Verse o3

तथापि मम चित्तस्य पर्याप्तिर्नैव जायते ।
कार्त्स्न्यार्थः प्राप्य इत्येव शोचयिष्याम्यहं प्रभो ॥ ३ ॥

tathāpi mama cittasya paryāptirnaiva jāyate
kārtsnyārthaḥ prāpya ityeva śocayiṣyāmyahaṃ prabho

तथापिममचित्तस्यपर्याप्तिर्नैवजायतेकार्त्स्न्यार्थःप्राप्यइत्येवशोचयिष्याम्यहंप्रभो
हिन्दी अर्थ

फिर भी मेरे मन को सन्तोष नहीं होता। हे प्रभो, मैं बस इसी चिन्ता में हूँ कि अभी कुछ पूरा पाना बाकी है।

English sense

Even so, my mind is not at rest. I keep worrying that there is something whole still to be gained, lord.

पदार्थ · word by word
तथापि
even soफिर भी
मम
myमेरे
चित्तस्य
of the mindमन का
पर्याप्तिर्नैव
satisfaction notसन्तोष नहीं
जायते
arisesहोता
कार्त्स्न्यार्थः
the whole thingपूरी बात
प्राप्य
to be gainedपानी है
इत्येव
just soऐसा ही
शोचयिष्याम्यहं
I will worryमैं चिन्ता करता हूँ
प्रभो
O lordहे प्रभो

Verse o4

किमिदं कारणं ब्रूहि ज्ञातव्यांशोऽस्ति वा पुनः ।
अस्ति चेन्मम तद्ब्रूहि ब्रूहीत्युक्ता प्रणम्य तम् ॥ ४ ॥

kimidaṃ kāraṇaṃ brūhi jñātavyāṃśo'sti vā punaḥ
asti cenmama tadbrūhi brūhītyuktā praṇamya tam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse o5

सूत उवाच — सूत ने कहा Sūta said

समाललम्बे तत्पाद युगळं कलशोद्भवः ।
हयाननो भीतभीतः किमिदं किमिदं त्विति ॥ ५ ॥

samālalambe tatpāda yugaḷaṃ kalaśodbhavaḥ
hayānano bhītabhītaḥ kimidaṃ kimidaṃ tviti

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse o6

मुञ्चमुञ्चेति तं चोक्त्वा चिन्ताक्रान्तो बभूव सः ।
चिरं विचार्य निश्चिन्वन् वक्तव्यं न मयेत्यसौ ॥ ६ ॥

muñcamuñceti taṃ coktvā cintākrānto babhūva saḥ
ciraṃ vicārya niścinvan vaktavyaṃ na mayetyasau

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse o7

तूष्णीं स्थितः स्मरन्नाज्ञां ललिताम्बाकृतां पुरा ।
प्रणम्य विप्रं स मुनिस्तत्पादावत्यजन्स्थितः ॥ ७ ॥

tūṣṇīṃ sthitaḥ smarannājñāṃ lalitāmbākṛtāṃ purā
praṇamya vipraṃ sa munistatpādāvatyajansthitaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse o8

वर्षत्रयावधि तथा गुरुशिष्यौ तथा स्थितौ ।
तछृंण्वन्तश्च पश्यन्तः सर्वे लोकाः सुविस्मिताः ॥ ८ ॥

varṣatrayāvadhi tathā guruśiṣyau tathā sthitau
tachṛṃṇvantaśca paśyantaḥ sarve lokāḥ suvismitāḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse o9

तत्र श्रीललितादेवी कामेश्वरसमन्विता ।
प्रादुर्भूता हयग्रीवं रहस्येवमचोदयत् ॥ ९ ॥

tatra śrīlalitādevī kāmeśvarasamanvitā
prādurbhūtā hayagrīvaṃ rahasyevamacodayat

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse o10

श्रीदेवी उवाच — श्रीदेवी ने कहा The Goddess said

अश्वाननावयोः प्रीतिः शास्त्रविश्वासिनि त्वयि ।
राज्यं देयं शिरो देयं न देया षोडशाक्षरी ॥ १० ॥

aśvānanāvayoḥ prītiḥ śāstraviśvāsini tvayi
rājyaṃ deyaṃ śiro deyaṃ na deyā ṣoḍaśākṣarī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse o11

स्वमातृजारवत् गोप्या विद्यैषेत्यागमा जगुः ।
ततोऽतिगोपनीया मे सर्वपूर्तिकरी स्तुतिः ॥ ११ ॥

svamātṛjāravat gopyā vidyaiṣetyāgamā jaguḥ
tato'tigopanīyā me sarvapūrtikarī stutiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse o12

मया कामेश्वरेणापि कृता साङ्गोपिता भृशम् ।
मदाज्ञया वचोदेव्यश्चत्ररर्नामसहस्रकम् ॥ १२ ॥

mayā kāmeśvareṇāpi kṛtā sāṅgopitā bhṛśam
madājñayā vacodevyaścatrararnāmasahasrakam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse o13

आवाभ्यां कथिता मुख्या सर्वपूर्तिकरी स्तुतिः ।
सर्वक्रियाणां वैकल्यपूर्तिर्यज्जपतो भवेत् ॥ १३ ॥

āvābhyāṃ kathitā mukhyā sarvapūrtikarī stutiḥ
sarvakriyāṇāṃ vaikalyapūrtiryajjapato bhavet

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse o14

सर्वपूर्तिकरं तस्मादिदं नाम कृतं मया ।
तद्ब्रूहि त्वमगस्त्याय पात्रमेव न संशयः ॥ १४ ॥

sarvapūrtikaraṃ tasmādidaṃ nāma kṛtaṃ mayā
tadbrūhi tvamagastyāya pātrameva na saṃśayaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse o15

पत्न्यस्य लोपामुद्राख्या मामुपास्तेऽतिभक्तितः ।
अयञ्च नितरां भक्तस्तस्मादस्य वदस्व तत् ॥ १५ ॥

patnyasya lopāmudrākhyā māmupāste'tibhaktitaḥ
ayañca nitarāṃ bhaktastasmādasya vadasva tat

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse o16

अमुञ्चमानस्त्वत्पादौ वर्षत्रयमसौ स्थितः ।
एतज्ज्ञातुमतो भक्त्या हितमेव निदर्शनम् ॥ १६ ॥

amuñcamānastvatpādau varṣatrayamasau sthitaḥ
etajjñātumato bhaktyā hitameva nidarśanam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse o17

चित्तपर्याप्तिरेतस्य नान्यथा सम्भविष्यति ।
सर्वपूर्तिकरं तस्मादनुज्ञातो मया वद ॥ १७ ॥

cittaparyāptiretasya nānyathā sambhaviṣyati
sarvapūrtikaraṃ tasmādanujñāto mayā vada

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse o18

सूत उवाच — सूत ने कहा Sūta said

इत्युक्त्वाऽन्तरधादम्बा कामेश्वरसमन्विता ।
अथोत्थाप्य हयग्रीवः पाणिभ्यां कुम्भसम्भवम् ॥ १८ ॥

ityuktvā'ntaradhādambā kāmeśvarasamanvitā
athotthāpya hayagrīvaḥ pāṇibhyāṃ kumbhasambhavam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse o19

हयग्रीव उवाच — हयग्रीव ने कहा Hayagrīva said

संस्थाप्य निकटेवाचमुवाच भृशविस्मितः ।
कृतार्थोऽसि कृतार्थोऽसि कृतार्थोऽसि घटोद्भव ॥ १९ ॥

saṃsthāpya nikaṭevācamuvāca bhṛśavismitaḥ
kṛtārtho'si kṛtārtho'si kṛtārtho'si ghaṭodbhava

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse o20

त्वत्समो ललिताभक्तो नास्ति नास्ति जगत्त्रये ।
येनागस्त्य स्वयं देवी तव वक्तव्यमन्वशात् ॥ २० ॥

tvatsamo lalitābhakto nāsti nāsti jagattraye
yenāgastya svayaṃ devī tava vaktavyamanvaśāt

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse o21

सच्छिष्येण त्वया चाहं दृष्टवानस्मि तां शिवाम् ।
यतन्ते यद्दर्शनाय ब्रह्मविष्ण्वीशपूर्वकाः ॥ २१ ॥

sacchiṣyeṇa tvayā cāhaṃ dṛṣṭavānasmi tāṃ śivām
yatante yaddarśanāya brahmaviṣṇvīśapūrvakāḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse o22

अतः परं ते वक्ष्यामि सर्वपूर्तिकरं स्तवम् ।
यस्य स्मरणमात्रेण पर्याप्तिस्ते भवेद्धृदि ॥ २२ ॥

ataḥ paraṃ te vakṣyāmi sarvapūrtikaraṃ stavam
yasya smaraṇamātreṇa paryāptiste bhaveddhṛdi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse o23

रहस्यनामसाह्स्रादपि गुह्यतमं मुने ।
आवश्यकं ततोऽप्येतल्ललितां समुपासितुम् ॥ २३ ॥

rahasyanāmasāhsrādapi guhyatamaṃ mune
āvaśyakaṃ tato'pyetallalitāṃ samupāsitum

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse o24

तदहं सम्प्रवक्ष्यामि ललिताम्बानुशासनात् ।
श्रीमत्पञ्चदशाक्षर्याः कादिवर्णान्क्रमान् मुने ॥ २४ ॥

tadahaṃ sampravakṣyāmi lalitāmbānuśāsanāt
śrīmatpañcadaśākṣaryāḥ kādivarṇānkramān mune

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse o25

पृथग्विंशति नामानि कथितानि घटोद्भव ।
आहत्य नाम्नां त्रिशती सर्वसम्पूर्तिकारिणी ॥ २५ ॥

pṛthagviṃśati nāmāni kathitāni ghaṭodbhava
āhatya nāmnāṃ triśatī sarvasampūrtikāriṇī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse o26

रहस्यातिरहस्यैषा गोपनीया प्रयत्नतः ।
तां शृणुष्व महाभाग सावधानेन चेतसा ॥ २६ ॥

rahasyātirahasyaiṣā gopanīyā prayatnataḥ
tāṃ śṛṇuṣva mahābhāga sāvadhānena cetasā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse o27

केवलं नामबुद्धिस्ते न कार्या तेषु कुम्भज ।
मन्त्रात्मकत्वमेतेषां नाम्नां नामात्मतापि च ॥ २७ ॥

kevalaṃ nāmabuddhiste na kāryā teṣu kumbhaja
mantrātmakatvameteṣāṃ nāmnāṃ nāmātmatāpi ca

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse o28

सूत उवाच — सूत ने कहा Sūta said

तस्मादेकाग्रमनसा श्रोतव्यं च त्वया सदा ।
इत्युक्त्वा तं हयग्रीवः प्रोचे नामशतत्रयम् ॥ २८ ॥

tasmādekāgramanasā śrotavyaṃ ca tvayā sadā
ityuktvā taṃ hayagrīvaḥ proce nāmaśatatrayam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

ध्यानम्Meditation

Verse dh2

अतिमधुरचापहस्तामपरिमितामोदबाणसौभाग्याम् ।
अरुणामतिशयकरुणामभिनवकुलसुन्दरीं वन्दे ॥

atimadhuracāpahastāmaparimitāmodabāṇasaubhāgyām
aruṇāmatiśayakaruṇāmabhinavakulasundarīṃ vande

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

त्रिशतीस्तोत्रम्The three hundred names

Verse 1

ककाररूपा कल्याणी कल्याणगुणशालिनी ।
कल्याणशैलनिलया कमनीया कलावती ॥ १ ॥

kakārarūpā kalyāṇī kalyāṇaguṇaśālinī
kalyāṇaśailanilayā kamanīyā kalāvatī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 2

कमलाक्षी कल्मषघ्नी करुणामृतसागरा ।
कदम्बकाननावासा कदम्बकुसुमप्रिया ॥ २ ॥

kamalākṣī kalmaṣaghnī karuṇāmṛtasāgarā
kadambakānanāvāsā kadambakusumapriyā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 3

कन्दर्पविद्या कन्दर्पजनकापाङ्गवीक्षणा ।
कर्पूरवीटीसौरभ्यकल्लोलितककुप्तटा ॥ ३ ॥

kandarpavidyā kandarpajanakāpāṅgavīkṣaṇā
karpūravīṭīsaurabhyakallolitakakuptaṭā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 4

कलिदोषहरा कञ्जलोचना कम्रविग्रहा ।
कर्मादिसाक्षिणी कारयित्री कर्मफलप्रदा ॥ ४ ॥

kalidoṣaharā kañjalocanā kamravigrahā
karmādisākṣiṇī kārayitrī karmaphalapradā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 5

एकाररूपा चैकाक्षर्येकानेकाक्षराकृतिः ।
एतत्तदित्यनिर्देश्या चैकानन्दचिदाकृतिः ॥ ५ ॥

ekārarūpā caikākṣaryekānekākṣarākṛtiḥ
etattadityanirdeśyā caikānandacidākṛtiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

एवमित्यागमाबोध्या चैकभक्तिमदर्चिता ।
एकाग्रचित्तनिर्ध्याता चैषणारहितादृता ॥ ६ ॥

evamityāgamābodhyā caikabhaktimadarcitā
ekāgracittanirdhyātā caiṣaṇārahitādṛtā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 7

एलासुगन्धिचिकुरा चैनः कूटविनाशिनी ।
एकभोगा चैकरसा चैकैश्वर्यप्रदायिनी ॥ ७ ॥

elāsugandhicikurā cainaḥ kūṭavināśinī
ekabhogā caikarasā caikaiśvaryapradāyinī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 8

एकातपत्रसाम्राज्यप्रदा चैकान्तपूजिता ।
एधमानप्रभा चैजदनेकजगदीश्वरी ॥ ८ ॥

ekātapatrasāmrājyapradā caikāntapūjitā
edhamānaprabhā caijadanekajagadīśvarī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 9

एकवीरादिसंसेव्या चैकप्राभवशालिनी ।
ईकाररूपा चेशित्री चेप्सितार्थप्रदायिनी ॥ ९ ॥

ekavīrādisaṃsevyā caikaprābhavaśālinī
īkārarūpā ceśitrī cepsitārthapradāyinī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 10

ईदृगित्यविनिर्देश्या चेश्वरत्वविधायिनी ।
ईशानादिब्रह्ममयी चेशित्वाद्यष्टसिद्धिदा ॥ १० ॥

īdṛgityavinirdeśyā ceśvaratvavidhāyinī
īśānādibrahmamayī ceśitvādyaṣṭasiddhidā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 11

ईक्षित्रीक्षणसृष्टाण्डकोटिरीश्वरवल्लभा ।
ईडिता चेश्वरार्धाङ्गशरीरेशाधिदेवता ॥ ११ ॥

īkṣitrīkṣaṇasṛṣṭāṇḍakoṭirīśvaravallabhā
īḍitā ceśvarārdhāṅgaśarīreśādhidevatā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 12

ईश्वरप्रेरणकरी चेशताण्डवसाक्षिणी ।
ईश्वरोत्सङ्गनिलया चेतिबाधाविनाशिनी ॥ १२ ॥

īśvarapreraṇakarī ceśatāṇḍavasākṣiṇī
īśvarotsaṅganilayā cetibādhāvināśinī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 13

ईहाविरहिता चेशशक्तिरीषत्स्मितानना ।
लकाररूपा ललिता लक्ष्मीवाणीनिषेविता ॥ १३ ॥

īhāvirahitā ceśaśaktirīṣatsmitānanā
lakārarūpā lalitā lakṣmīvāṇīniṣevitā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 14

लाकिनी ललनारूपा लसद्दाडिमपाटला ।
ललन्तिकालसत्फाला ललाटनयनार्चिता ॥ १४ ॥

lākinī lalanārūpā lasaddāḍimapāṭalā
lalantikālasatphālā lalāṭanayanārcitā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 15

लक्षणोज्ज्वलदिव्याङ्गी लक्षकोट्यण्डनायिका ।
लक्ष्यार्था लक्षणागम्या लब्धकामा लतातनुः ॥ १५ ॥

lakṣaṇojjvaladivyāṅgī lakṣakoṭyaṇḍanāyikā
lakṣyārthā lakṣaṇāgamyā labdhakāmā latātanuḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 16

ललामराजदलिका लम्बिमुक्तालताञ्चिता ।
लम्बोदरप्रसूर्लभ्या लज्जाढ्या लयवर्जिता ॥ १६ ॥

lalāmarājadalikā lambimuktālatāñcitā
lambodaraprasūrlabhyā lajjāḍhyā layavarjitā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 17

ह्रींकाररूपा ह्रींकारनिलया ह्रींपदप्रिया ।
ह्रींकारबीजा ह्रींकारमन्त्रा ह्रींकारलक्षणा ॥ १७ ॥

hrīṃkārarūpā hrīṃkāranilayā hrīṃpadapriyā
hrīṃkārabījā hrīṃkāramantrā hrīṃkāralakṣaṇā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 18

ह्रींकारजपसुप्रीता ह्रींमती ह्रींविभूषणा ।
ह्रींशीला ह्रींपदाराध्या ह्रींगर्भा ह्रींपदाभिधा ॥ १८ ॥

hrīṃkārajapasuprītā hrīṃmatī hrīṃvibhūṣaṇā
hrīṃśīlā hrīṃpadārādhyā hrīṃgarbhā hrīṃpadābhidhā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 19

ह्रींकारवाच्या ह्रींकारपूज्या ह्रींकारपीठिका ।
ह्रींकारवेद्या ह्रींकारचिन्त्या ह्रीं ह्रींशरीरिणी ॥ १९ ॥

hrīṃkāravācyā hrīṃkārapūjyā hrīṃkārapīṭhikā
hrīṃkāravedyā hrīṃkāracintyā hrīṃ hrīṃśarīriṇī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 20

हकाररूपा हलधृक्पूजिता हरिणेक्षणा ।
हरप्रिया हराराध्या हरिब्रह्मेन्द्रवन्दिता ॥ २० ॥

hakārarūpā haladhṛkpūjitā hariṇekṣaṇā
harapriyā harārādhyā haribrahmendravanditā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 21

हयारूढासेविताङ्घ्रिर्हयमेधसमर्चिता ।
हर्यक्षवाहना हंसवाहना हतदानवा ॥ २१ ॥

hayārūḍhāsevitāṅghrirhayamedhasamarcitā
haryakṣavāhanā haṃsavāhanā hatadānavā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 22

हत्यादिपापशमनी हरिदश्वादिसेविता ।
हस्तिकुम्भोत्तुङ्गकुचा हस्तिकृत्तिप्रियाङ्गना ॥ २२ ॥

hatyādipāpaśamanī haridaśvādisevitā
hastikumbhottuṅgakucā hastikṛttipriyāṅganā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 23

हरिद्राकुङ्कुमादिग्धा हर्यश्वाद्यमरार्चिता ।
हरिकेशसखी हादिविद्या हालामदालसा ॥ २३ ॥

haridrākuṅkumādigdhā haryaśvādyamarārcitā
harikeśasakhī hādividyā hālāmadālasā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 24

सकाररूपा सर्वज्ञा सर्वेशी सर्वमङ्गला ।
सर्वकर्त्री सर्वभर्त्री सर्वहन्त्री सनातना ॥ २४ ॥

sakārarūpā sarvajñā sarveśī sarvamaṅgalā
sarvakartrī sarvabhartrī sarvahantrī sanātanā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 25

सर्वानवद्या सर्वाङ्गसुन्दरी सर्वसाक्षिणी ।
सर्वात्मिका सर्वसौख्यदात्री सर्वविमोहिनी ॥ २५ ॥

sarvānavadyā sarvāṅgasundarī sarvasākṣiṇī
sarvātmikā sarvasaukhyadātrī sarvavimohinī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 26

सर्वाधारा सर्वगता सर्वावगुणवर्जिता ।
सर्वारुणा सर्वमाता सर्वभूषणभूषिता ॥ २६ ॥

sarvādhārā sarvagatā sarvāvaguṇavarjitā
sarvāruṇā sarvamātā sarvabhūṣaṇabhūṣitā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 27

ककारार्था कालहन्त्री कामेशी कामितार्थदा ।
कामसञ्जीविनी कल्या कठिनस्तनमण्डला ॥ २७ ॥

kakārārthā kālahantrī kāmeśī kāmitārthadā
kāmasañjīvinī kalyā kaṭhinastanamaṇḍalā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 28

करभोरुः कलानाथमुखी कचजिताम्बुदा ।
कटाक्षस्यन्दिकरुणा कपालिप्राणनायिका ॥ २८ ॥

karabhoruḥ kalānāthamukhī kacajitāmbudā
kaṭākṣasyandikaruṇā kapāliprāṇanāyikā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 29

कारुण्यविग्रहा कान्ता कान्तिधूतजपावलिः ।
कलालापा कम्बुकण्ठी करनिर्जितपल्लवा ॥ २९ ॥

kāruṇyavigrahā kāntā kāntidhūtajapāvaliḥ
kalālāpā kambukaṇṭhī karanirjitapallavā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 30

कल्पवल्लीसमभुजा कस्तूरीतिलकाञ्चिता ।
हकारार्था हंसगतिर्हाटकाभरणोज्ज्वला ॥ ३० ॥

kalpavallīsamabhujā kastūrītilakāñcitā
hakārārthā haṃsagatirhāṭakābharaṇojjvalā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 31

हारहारिकुचाभोगा हाकिनी हल्यवर्जिता ।
हरित्पतिसमाराध्या हठात्कारहतासुरा ॥ ३१ ॥

hārahārikucābhogā hākinī halyavarjitā
haritpatisamārādhyā haṭhātkārahatāsurā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 32

हर्षप्रदा हविर्भोक्त्री हार्दसन्तमसापहा ।
हल्लीसलास्यसन्तुष्टा हंसमन्त्रार्थरूपिणी ॥ ३२ ॥

harṣapradā havirbhoktrī hārdasantamasāpahā
hallīsalāsyasantuṣṭā haṃsamantrārtharūpiṇī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 33

हानोपादाननिर्मुक्ता हर्षिणी हरिसोदरी ।
हाहाहूहूमुखस्तुत्या हानिवृद्धिविवर्जिता ॥ ३३ ॥

hānopādānanirmuktā harṣiṇī harisodarī
hāhāhūhūmukhastutyā hānivṛddhivivarjitā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 34

हय्यङ्गवीनहृदया हरिगोपारुणांशुका ।
लकाराख्या लतापूज्या लयस्थित्युद्भवेश्वरी ॥ ३४ ॥

hayyaṅgavīnahṛdayā harigopāruṇāṃśukā
lakārākhyā latāpūjyā layasthityudbhaveśvarī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 35

लास्यदर्शनसन्तुष्टा लाभालाभविवर्जिता ।
लङ्घ्येतराज्ञा लावण्यशालिनी लघुसिद्धिदा ॥ ३५ ॥

lāsyadarśanasantuṣṭā lābhālābhavivarjitā
laṅghyetarājñā lāvaṇyaśālinī laghusiddhidā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 36

लाक्षारससवर्णाभा लक्ष्मणाग्रजपूजिता ।
लभ्येतरा लब्धभक्तिसुलभा लाङ्गलायुधा ॥ ३६ ॥

lākṣārasasavarṇābhā lakṣmaṇāgrajapūjitā
labhyetarā labdhabhaktisulabhā lāṅgalāyudhā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 37

लग्नचामरहस्तश्रीशारदापरिवीजिता ।
लज्जापदसमाराध्या लम्पटा लकुलेश्वरी ॥ ३७ ॥

lagnacāmarahastaśrīśāradāparivījitā
lajjāpadasamārādhyā lampaṭā lakuleśvarī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 38

लब्धमाना लब्धरसा लब्धसम्पत्समुन्नतिः ।
ह्रींकारिणी ह्रींकाराद्या ह्रींमध्या ह्रींशिखामणिः ॥ ३८ ॥

labdhamānā labdharasā labdhasampatsamunnatiḥ
hrīṃkāriṇī hrīṃkārādyā hrīṃmadhyā hrīṃśikhāmaṇiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 39

ह्रींकारकुण्डाग्निशिखा ह्रींकारशशिचन्द्रिका ।
ह्रींकारभास्कररुचिर्ह्रींकाराम्भोदचञ्चला ॥ ३९ ॥

hrīṃkārakuṇḍāgniśikhā hrīṃkāraśaśicandrikā
hrīṃkārabhāskararucirhrīṃkārāmbhodacañcalā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 40

ह्रींकारकन्दाङ्कुरिका ह्रींकारैकपरायणा ।
ह्रींकारदीर्घिकाहंसी ह्रींकारोद्यानकेकिनी ॥ ४० ॥

hrīṃkārakandāṅkurikā hrīṃkāraikaparāyaṇā
hrīṃkāradīrghikāhaṃsī hrīṃkārodyānakekinī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 41

ह्रींकारारण्यहरिणी ह्रींकारावालवल्लरी ।
ह्रींकारपञ्जरशुकी ह्रींकाराङ्गणदीपिका ॥ ४१ ॥

hrīṃkārāraṇyahariṇī hrīṃkārāvālavallarī
hrīṃkārapañjaraśukī hrīṃkārāṅgaṇadīpikā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 42

ह्रींकारकन्दरासिंही ह्रींकाराम्भोजभृङ्गिका ।
ह्रींकारसुमनोमाध्वी ह्रींकारतरुमञ्जरी ॥ ४२ ॥

hrīṃkārakandarāsiṃhī hrīṃkārāmbhojabhṛṅgikā
hrīṃkārasumanomādhvī hrīṃkāratarumañjarī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 43

सकाराख्या समरसा सकलागमसंस्तुता ।
सर्ववेदान्ततात्पर्यभूमिः सदसदाश्रया ॥ ४३ ॥

sakārākhyā samarasā sakalāgamasaṃstutā
sarvavedāntatātparyabhūmiḥ sadasadāśrayā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 44

सकला सच्चिदानन्दा साध्या सद्गतिदायिनी ।
सनकादिमुनिध्येया सदाशिवकुटुम्बिनी ॥ ४४ ॥

sakalā saccidānandā sādhyā sadgatidāyinī
sanakādimunidhyeyā sadāśivakuṭumbinī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 45

सकालाधिष्ठानरूपा सत्यरूपा समाकृतिः ।
सर्वप्रपञ्चनिर्मात्री समानाधिकवर्जिता ॥ ४५ ॥

sakālādhiṣṭhānarūpā satyarūpā samākṛtiḥ
sarvaprapañcanirmātrī samānādhikavarjitā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 46

सर्वोत्तुङ्गा सङ्गहीना सगुणा सकलेष्टदा ।
ककारिणी काव्यलोला कामेश्वरमनोहरा ॥ ४६ ॥

sarvottuṅgā saṅgahīnā saguṇā sakaleṣṭadā
kakāriṇī kāvyalolā kāmeśvaramanoharā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 47

कामेश्वरप्राणनाडी कामेशोत्सङ्गवासिनी ।
कामेश्वरालिङ्गिताङ्गी कामेश्वरसुखप्रदा ॥ ४७ ॥

kāmeśvaraprāṇanāḍī kāmeśotsaṅgavāsinī
kāmeśvarāliṅgitāṅgī kāmeśvarasukhapradā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 48

कामेश्वरप्रणयिनी कामेश्वरविलासिनी ।
कामेश्वरतपःसिद्धिः कामेश्वरमनःप्रिया ॥ ४८ ॥

kāmeśvarapraṇayinī kāmeśvaravilāsinī
kāmeśvaratapaḥsiddhiḥ kāmeśvaramanaḥpriyā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 49

कामेश्वरप्राणनाथा कामेश्वरविमोहिनी ।
कामेश्वरब्रह्मविद्या कामेश्वरगृहेश्वरी ॥ ४९ ॥

kāmeśvaraprāṇanāthā kāmeśvaravimohinī
kāmeśvarabrahmavidyā kāmeśvaragṛheśvarī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 50

कामेश्वराह्लादकरी कामेश्वरमहेश्वरी ।
कामेश्वरी कामकोटिनिलया काङ्क्षितार्थदा ॥ ५० ॥

kāmeśvarāhlādakarī kāmeśvaramaheśvarī
kāmeśvarī kāmakoṭinilayā kāṅkṣitārthadā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 51

लकारिणी लब्धरूपा लब्धधीर्लब्धवाञ्छिता ।
लब्धपापमनोदूरा लब्धाहङ्कारदुर्गमा ॥ ५१ ॥

lakāriṇī labdharūpā labdhadhīrlabdhavāñchitā
labdhapāpamanodūrā labdhāhaṅkāradurgamā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 52

लब्धशक्तिर्लब्धदेहा लब्धैश्वर्यसमुन्नतिः ।
लब्धवृद्धिर्लब्धलीला लब्धयौवनशालिनी ॥ ५२ ॥

labdhaśaktirlabdhadehā labdhaiśvaryasamunnatiḥ
labdhavṛddhirlabdhalīlā labdhayauvanaśālinī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 53

लब्धातिशयसर्वाङ्गसौन्दर्या लब्धविभ्रमा ।
लब्धरागा लब्धपतिर्लब्धनानागमस्थितिः ॥ ५३ ॥

labdhātiśayasarvāṅgasaundaryā labdhavibhramā
labdharāgā labdhapatirlabdhanānāgamasthitiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 54

लब्धभोगा लब्धसुखा लब्धहर्षाभिपूरिता ।
ह्रींकारमूर्तिर्ह्रींकारसौधशृङ्गकपोतिका ॥ ५४ ॥

labdhabhogā labdhasukhā labdhaharṣābhipūritā
hrīṃkāramūrtirhrīṃkārasaudhaśṛṅgakapotikā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 55

ह्रींकारदुग्धाब्धिसुधा ह्रींकारकमलेन्दिरा ।
ह्रींकारमणिदीपार्चिर्ह्रींकारतरुशारिका ॥ ५५ ॥

hrīṃkāradugdhābdhisudhā hrīṃkārakamalendirā
hrīṃkāramaṇidīpārcirhrīṃkārataruśārikā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 56

ह्रींकारपेटकमणिर्ह्रींकारदर्शबिम्बिता ।
ह्रींकारकोशासिलता ह्रींकारास्थाननर्तकी ॥ ५६ ॥

hrīṃkārapeṭakamaṇirhrīṃkāradarśabimbitā
hrīṃkārakośāsilatā hrīṃkārāsthānanartakī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 57

ह्रींकारशुक्तिकामुक्तामणिर्ह्रींकारबोधिता ।
ह्रींकारमयसौवर्णस्तम्भविद्रुमपुत्रिका ॥ ५७ ॥

hrīṃkāraśuktikāmuktāmaṇirhrīṃkārabodhitā
hrīṃkāramayasauvarṇastambhavidrumaputrikā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 58

ह्रींकारवेदोपनिषद् ह्रींकाराध्वरदक्षिणा ।
ह्रींकारनन्दनारामनवकल्पकवल्लरी ॥ ५८ ॥

hrīṃkāravedopaniṣad hrīṃkārādhvaradakṣiṇā
hrīṃkāranandanārāmanavakalpakavallarī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 59

ह्रींकारहिमवद्गङ्गा ह्रींकारार्णवकौस्तुभा ।
ह्रींकारमन्त्रसर्वस्वा ह्रींकारपरसौख्यदा ॥ ५९ ॥

hrīṃkārahimavadgaṅgā hrīṃkārārṇavakaustubhā
hrīṃkāramantrasarvasvā hrīṃkāraparasaukhyadā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

उत्तरपीठिकाThe fruit of reciting, and the talk that ends it

Verse ph1

श्रीहयग्रीव उवाच — श्रीहयग्रीव ने कहा Śrī Hayagrīva said

इत्येवं ते मयाऽऽख्यातं देव्या नामशतत्रयम् ।
रहस्यातिरहस्यत्वाद्गोपनीयं त्वया मुने ॥ १ ॥

ityevaṃ te mayā''khyātaṃ devyā nāmaśatatrayam
rahasyātirahasyatvādgopanīyaṃ tvayā mune

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph2

शिववर्णानि नामानि श्रीदेव्या कथितानि हि ।
शक्त्यक्षराणि नामानि कामेशकथितानि च ॥ २ ॥

śivavarṇāni nāmāni śrīdevyā kathitāni hi
śaktyakṣarāṇi nāmāni kāmeśakathitāni ca

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph3

उभयाक्षरनामानि ह्युभाभ्यां कथितानि वै ।
तदन्यैर्ग्रथितं स्तोत्रमेतस्य सदृशं किमु ॥ ३ ॥

ubhayākṣaranāmāni hyubhābhyāṃ kathitāni vai
tadanyairgrathitaṃ stotrametasya sadṛśaṃ kimu

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph4

नानेन सदृशं स्तोत्रं श्रीदेवीप्रीतिदायकम् ।
लोकत्रयेऽपि कल्याणं सम्भवेन्नात्र संशयः ॥ ४ ॥

nānena sadṛśaṃ stotraṃ śrīdevīprītidāyakam
lokatraye'pi kalyāṇaṃ sambhavennātra saṃśayaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph5

सूत उवाच — सूत ने कहा Sūta said

इति हयमुखगीतं स्तोत्रराजं निशम्य
प्रगलितकलुषोऽभूच्चित्तपर्याप्तिमेत्य ।
निजगुरुमथ नत्वा कुम्भजन्मा तदुक्तं
पुनरधिकरहस्यं ज्ञातुमेवं जगाद ॥ ५ ॥

iti hayamukhagītaṃ stotrarājaṃ niśamya
pragalitakaluṣo'bhūccittaparyāptimetya
nijagurumatha natvā kumbhajanmā taduktaṃ
punaradhikarahasyaṃ jñātumevaṃ jagāda

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph6

अगस्त्य उवाच — अगस्त्य ने कहा Agastya said

अश्वानन महाभाग रहस्यमपि मे वद ।
शिववर्णानि कान्यत्र शक्तिवर्णानि कानि हि ॥ ६ ॥

aśvānana mahābhāga rahasyamapi me vada
śivavarṇāni kānyatra śaktivarṇāni kāni hi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph7

उभयोरपि वर्णानि कानि वा वद देशिक ।
इति पृष्टः कुम्भजेन हयग्रीवोऽवदत् पुनः ॥ ७ ॥

ubhayorapi varṇāni kāni vā vada deśika
iti pṛṣṭaḥ kumbhajena hayagrīvo'vadat punaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph8

हयग्रीव उवाच — हयग्रीव ने कहा Hayagrīva said

तव गोप्यं किमस्तीह साक्षादम्बानुशासनात् ।
इदं त्वतिरहस्यं ते वक्ष्यामि शृणु कुम्भज ॥ ८ ॥

tava gopyaṃ kimastīha sākṣādambānuśāsanāt
idaṃ tvatirahasyaṃ te vakṣyāmi śṛṇu kumbhaja

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph9

एतद्विज्ञानमात्रेण श्रीविद्या सिद्धिदा भवेत् ।
कत्रयं हद्वयं चैव शैवो भागः प्रकीर्तितः ॥ ९ ॥

etadvijñānamātreṇa śrīvidyā siddhidā bhavet
katrayaṃ hadvayaṃ caiva śaivo bhāgaḥ prakīrtitaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph10

शक्त्यक्षराणि शेषाणि ह्रींकार उभयात्मकः ।
एवं विभागमज्ञात्वा ये विद्याजपशालिनः ॥ १० ॥

śaktyakṣarāṇi śeṣāṇi hrīṃkāra ubhayātmakaḥ
evaṃ vibhāgamajñātvā ye vidyājapaśālinaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph11

न तेषां सिद्धिदा विद्या कल्पकोटिशतैरपि ।
चतुर्भिः शिवचक्रैश्च शक्तिचक्रैश्च पञ्चभिः ॥ ११ ॥

na teṣāṃ siddhidā vidyā kalpakoṭiśatairapi
caturbhiḥ śivacakraiśca śakticakraiśca pañcabhiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph12

नवचक्रैश्च संसिद्धं श्रीचक्रं शिवयोर्वपुः ।
त्रिकोणमष्टकोणं च दशकोणद्वयं तथा ॥ १२ ॥

navacakraiśca saṃsiddhaṃ śrīcakraṃ śivayorvapuḥ
trikoṇamaṣṭakoṇaṃ ca daśakoṇadvayaṃ tathā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph13

चतुर्दशारं चैतानि शक्तिचक्राणि पञ्च च ।
बिन्दुश्चाष्टदलं पद्मं पद्मं षोडशपत्रकम् ॥ १३ ॥

caturdaśāraṃ caitāni śakticakrāṇi pañca ca
binduścāṣṭadalaṃ padmaṃ padmaṃ ṣoḍaśapatrakam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph14

चतुरश्रं च चत्वारि शिवचक्राण्यनुक्रमात् ।
त्रिकोणे बैन्दवं श्लिष्टं अष्टारेऽष्टदलाम्बुजम् ॥ १४ ॥

caturaśraṃ ca catvāri śivacakrāṇyanukramāt
trikoṇe baindavaṃ śliṣṭaṃ aṣṭāre'ṣṭadalāmbujam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph15

दशारयोः षोडशारं भूगृहं भुवनाश्रके ।
शैवानामपि शाक्तानां चक्राणां च परस्परम् ॥ १५ ॥

daśārayoḥ ṣoḍaśāraṃ bhūgṛhaṃ bhuvanāśrake
śaivānāmapi śāktānāṃ cakrāṇāṃ ca parasparam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph16

अविनाभावसम्बन्धं यो जानाति स चक्रवित् ।
त्रिकोणरूपिणी शक्तिर्बिन्दुरूपपरः शिवः ॥ १६ ॥

avinābhāvasambandhaṃ yo jānāti sa cakravit
trikoṇarūpiṇī śaktirbindurūpaparaḥ śivaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph17

अविनाभावसम्बन्धं तस्माद्बिन्दुत्रिकोणयोः ।
एवं विभागमज्ञात्वा श्रीचक्रं यः समर्चयेत् ॥ १७ ॥

avinābhāvasambandhaṃ tasmādbindutrikoṇayoḥ
evaṃ vibhāgamajñātvā śrīcakraṃ yaḥ samarcayet

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph18

न तत्फलमवाप्नोति ललिताम्बा न तुष्यति ।
ये च जानन्ति लोकेऽस्मिन् श्रीविद्याचक्रवेदिनः ॥ १८ ॥

na tatphalamavāpnoti lalitāmbā na tuṣyati
ye ca jānanti loke'smin śrīvidyācakravedinaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph19

सामान्यवेदिनः सर्वे विशेषज्ञोऽतिदुर्लभः ।
स्वयं विद्याविशेषज्ञो विशेषज्ञं समर्चयेत् ॥ १९ ॥

sāmānyavedinaḥ sarve viśeṣajño'tidurlabhaḥ
svayaṃ vidyāviśeṣajño viśeṣajñaṃ samarcayet

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph20

तस्मै देयं ततो ग्राह्यमशक्तस्तस्य दापयेत् ।
अन्धं तमः प्रविशन्ति येऽविद्यां समुपासते ॥ २० ॥

tasmai deyaṃ tato grāhyamaśaktastasya dāpayet
andhaṃ tamaḥ praviśanti ye'vidyāṃ samupāsate

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph21

इति श्रुतिरपाहैतानविद्योपासकान्पुनः ।
विद्यान्योपासकानेव निन्दत्यारुणिकी श्रुतिः ॥ २१ ॥

iti śrutirapāhaitānavidyopāsakānpunaḥ
vidyānyopāsakāneva nindatyāruṇikī śrutiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph22

अश्रुता सश्रुतासश्च यज्वानो येऽप्ययज्वनः ।
स्वर्यन्तो नापेक्षन्ते इन्द्रमग्निञ्च ये विदुः ॥ २२ ॥

aśrutā saśrutāsaśca yajvāno ye'pyayajvanaḥ
svaryanto nāpekṣante indramagniñca ye viduḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph23

सिकता इव संयन्ति रश्मिभिः समुदीरिताः ।
अस्माल्लोकादमुष्माच्चेत्याह चारण्यकश्रुतिः ॥ २३ ॥

sikatā iva saṃyanti raśmibhiḥ samudīritāḥ
asmāllokādamuṣmāccetyāha cāraṇyakaśrutiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph24

यस्य नो पश्चिमं जन्म यदि वा शङ्करः स्वयम् ।
तेनैव लभ्यते विद्या श्रीमत्पञ्चदशाक्षरी ॥ २४ ॥

yasya no paścimaṃ janma yadi vā śaṅkaraḥ svayam
tenaiva labhyate vidyā śrīmatpañcadaśākṣarī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph25

इति मन्त्रेषु बहुधा विद्याया महिमोच्यते ।
मोक्षैकहेतुविद्या तु श्रीविद्या नात्र संशयः ॥ २५ ॥

iti mantreṣu bahudhā vidyāyā mahimocyate
mokṣaikahetuvidyā tu śrīvidyā nātra saṃśayaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph26

न शिल्पादिज्ञानयुक्ते विद्वच्छब्दः प्रयुज्यते ।
मोक्षैकहेतुविद्या सा श्रीविद्यैव न संशयः ॥ २६ ॥

na śilpādijñānayukte vidvacchabdaḥ prayujyate
mokṣaikahetuvidyā sā śrīvidyaiva na saṃśayaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph27

तस्माद्विद्याविदेवात्र विद्वान्विद्वानितीर्यते ।
स्वयं विद्याविदे दद्यात्ख्यापयेत्तद्गुणान्सुधीः ॥ २७ ॥

tasmādvidyāvidevātra vidvānvidvānitīryate
svayaṃ vidyāvide dadyātkhyāpayettadguṇānsudhīḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph28

स्वयंविद्यारहस्यज्ञो विद्यामाहात्म्यवेद्यपि
विद्याविदं नार्चयेच्चेत्को वा तं पूजयेज्जनः ॥ २८ ॥

svayaṃvidyārahasyajño vidyāmāhātmyavedyapi
vidyāvidaṃ nārcayeccetko vā taṃ pūjayejjanaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph29

प्रसङ्गादिदमुक्तं ते प्रकृतं शृणु कुम्भज ।
यः कीर्तयेत्सकृद्भक्त्या दिव्यनामशतत्रयम् ॥ २९ ॥

prasaṅgādidamuktaṃ te prakṛtaṃ śṛṇu kumbhaja
yaḥ kīrtayetsakṛdbhaktyā divyanāmaśatatrayam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph30

तस्य पुण्यमहं वक्ष्ये शृणु त्वं कुम्भसम्भव ।
रहस्यनामसाहस्रपाठे यत्फलमीरितम् ॥ ३० ॥

tasya puṇyamahaṃ vakṣye śṛṇu tvaṃ kumbhasambhava
rahasyanāmasāhasrapāṭhe yatphalamīritam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph31

तत्फलं कोटिगुणितमेकनामजपाद्भवेत् ।
कामेश्वरीकामेशाभ्यां कृतं नामशतत्रयम् ॥ ३१ ॥

tatphalaṃ koṭiguṇitamekanāmajapādbhavet
kāmeśvarīkāmeśābhyāṃ kṛtaṃ nāmaśatatrayam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph32

नान्येन तुलयेदेतत् स्तोत्रेणान्यकृतेन च ।
श्रियः परम्परा यस्य भावि वा चोत्तरोत्तरम् ॥ ३२ ॥

nānyena tulayedetat stotreṇānyakṛtena ca
śriyaḥ paramparā yasya bhāvi vā cottarottaram

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph33

तेनैव लभ्यते चैतत्पश्चाच्छ्रेयः परीक्षयेत् ।
अस्या नाम्नां त्रिशत्यास्तु महिमा केन वर्ण्यते ॥ ३३ ॥

tenaiva labhyate caitatpaścācchreyaḥ parīkṣayet
asyā nāmnāṃ triśatyāstu mahimā kena varṇyate

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph34

या स्वयं शिवयोर्वक्त्रपद्माभ्यां परिनिःसृता ।
नित्यं षोडशसङ्ख्याकान्विप्रानादौ तु भोजयेत् ॥ ३४ ॥

yā svayaṃ śivayorvaktrapadmābhyāṃ pariniḥsṛtā
nityaṃ ṣoḍaśasaṅkhyākānviprānādau tu bhojayet

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph35

अभ्यक्तांस्तिलतैलेन स्नातानुष्णेन वारिणा ।
अभ्यर्च्य गन्धपुष्पाद्यैः कामेश्वर्यादिनामभिः ॥ ३५ ॥

abhyaktāṃstilatailena snātānuṣṇena vāriṇā
abhyarcya gandhapuṣpādyaiḥ kāmeśvaryādināmabhiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph36

सूपापूपैः शर्कराद्यैः पायसैः फलसंयुतैः ।
विद्याविदो विशेषेण भोजयेत् षोडश द्विजान् ॥ ३६ ॥

sūpāpūpaiḥ śarkarādyaiḥ pāyasaiḥ phalasaṃyutaiḥ
vidyāvido viśeṣeṇa bhojayet ṣoḍaśa dvijān

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph37

एवं नित्यार्चनं कुर्यादादौ ब्राह्मणभोजनम् ।
त्रिशतीनामभिः पश्चाद्ब्राह्मणान्क्रमशोऽर्चयेत् ॥ ३७ ॥

evaṃ nityārcanaṃ kuryādādau brāhmaṇabhojanam
triśatīnāmabhiḥ paścādbrāhmaṇānkramaśo'rcayet

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph38

तैलाभ्यङ्गादिकं दत्वा विभवे सति भक्तितः ।
शुक्लप्रतिपदारभ्य पौर्णमास्यवधि क्रमात् ॥ ३८ ॥

tailābhyaṅgādikaṃ datvā vibhave sati bhaktitaḥ
śuklapratipadārabhya paurṇamāsyavadhi kramāt

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph39

दिवसे दिवसे विप्रा भोज्या विंशतिसङ्ख्यया ।
दशभिः पञ्चभिर्वापि त्रिभिरेकेन वा दिनैः ॥ ३९ ॥

divase divase viprā bhojyā viṃśatisaṅkhyayā
daśabhiḥ pañcabhirvāpi tribhirekena vā dinaiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph40

त्रिंशत्षष्टिः शतं विप्राः सम्भोज्यास्त्रिशतं क्रमात् ।
एवं यः कुरुते भक्त्या जन्ममध्ये सकृन्नरः ॥ ४० ॥

triṃśatṣaṣṭiḥ śataṃ viprāḥ sambhojyāstriśataṃ kramāt
evaṃ yaḥ kurute bhaktyā janmamadhye sakṛnnaraḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph41

तस्यैव सफलं जन्म मुक्तिस्तस्य करे स्थिरा ।
रहस्यनामसाहस्रभोजनेऽप्येवमेव हि ॥ ४१ ॥

tasyaiva saphalaṃ janma muktistasya kare sthirā
rahasyanāmasāhasrabhojane'pyevameva hi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph42

आदौ नित्यबलिं कुर्यात्पश्चाद्ब्राह्मणभोजनम् ।
रहस्यनामसाहस्रमहिमा यो मयोदितः ॥ ४२ ॥

ādau nityabaliṃ kuryātpaścādbrāhmaṇabhojanam
rahasyanāmasāhasramahimā yo mayoditaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph43

स शीकराणुरत्रैकनाम्नो महिमवारिधेः ।
वाग्देवीरचिते नामसाहस्रे यद्यदीरितम् ॥ ४३ ॥

sa śīkarāṇuratraikanāmno mahimavāridheḥ
vāgdevīracite nāmasāhasre yadyadīritam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph44

तत्फलं कोटिगुणितं नाम्नोऽप्येकस्य कीर्तनात् ।
एतदन्यैर्जपैः स्तोत्रैरर्चनैर्यत्फलं भवेत् ॥ ४४ ॥

tatphalaṃ koṭiguṇitaṃ nāmno'pyekasya kīrtanāt
etadanyairjapaiḥ stotrairarcanairyatphalaṃ bhavet

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph45

तत्फलं कोटिगुणितं भवेन्नामशतत्रयात् ।
वाग्देवीरचिते स्तोत्रे तादृशो महिमा यदि ॥ ४५ ॥

tatphalaṃ koṭiguṇitaṃ bhavennāmaśatatrayāt
vāgdevīracite stotre tādṛśo mahimā yadi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph46

साक्षात्कामेशकामेशीकृतेऽस्मिन् गृह्यतामिति ।
सकृत् सङ्कीर्तनादेव नाम्नामस्मिन् शतत्रये ॥ ४६ ॥

sākṣātkāmeśakāmeśīkṛte'smin gṛhyatāmiti
sakṛt saṅkīrtanādeva nāmnāmasmin śatatraye

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph47

भवेच्चित्तस्य पर्याप्तिर्न्यूनमन्यानपेक्षिणी ।
न ज्ञातव्यमितोऽप्यन्यन्न जप्तव्यं च कुम्भज ॥ ४७ ॥

bhaveccittasya paryāptirnyūnamanyānapekṣiṇī
na jñātavyamito'pyanyanna japtavyaṃ ca kumbhaja

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph48

यद्यत्साध्यतमं कार्यं तत्तदर्थमिदं जपेत् ।
तत्तत्फलमवाप्नोति पश्चात्कार्यं परीक्षयेत् ॥ ४८ ॥

yadyatsādhyatamaṃ kāryaṃ tattadarthamidaṃ japet
tattatphalamavāpnoti paścātkāryaṃ parīkṣayet

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph49

ये ये प्रयोगास्तन्त्रेषु तैस्तैर्यत्साध्यते फलम् ।
तत्सर्वं सिद्ध्यति क्षिप्रं नामत्रिशतकीर्तनात् ॥ ४९ ॥

ye ye prayogāstantreṣu taistairyatsādhyate phalam
tatsarvaṃ siddhyati kṣipraṃ nāmatriśatakīrtanāt

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph50

आयुष्करं पुष्टिकरं पुत्रदं वश्यकारकम् ।
विद्याप्रदं कीर्तिकरं सुकवित्वप्रदायकम् ॥ ५० ॥

āyuṣkaraṃ puṣṭikaraṃ putradaṃ vaśyakārakam
vidyāpradaṃ kīrtikaraṃ sukavitvapradāyakam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph51

सर्वसम्पत्प्रदं सर्वभोगदं सर्वसौख्यदम् ।
सर्वाभीष्टप्रदं चैव देव्या नामशतत्रयम् ॥ ५१ ॥

sarvasampatpradaṃ sarvabhogadaṃ sarvasaukhyadam
sarvābhīṣṭapradaṃ caiva devyā nāmaśatatrayam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph52

एतज्जपपरो भूयान्नान्यदिच्छेत् कदाचन ।
एतत्कीर्तनसन्तुष्टा श्रीदेवी ललिताम्बिका ॥ ५२ ॥

etajjapaparo bhūyānnānyadicchet kadācana
etatkīrtanasantuṣṭā śrīdevī lalitāmbikā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph53

भक्तस्य यद्यदिष्टं स्यात्तत्तत् पूरयते ध्रुवम् ।
तस्मात् कुम्भोद्भव मुने कीर्तय त्वमिदं सदा ॥ ५३ ॥

bhaktasya yadyadiṣṭaṃ syāttattat pūrayate dhruvam
tasmāt kumbhodbhava mune kīrtaya tvamidaṃ sadā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph54

नापरं किञ्चिदपि ते बोद्धव्यमवशिष्यते ।
इति ते कथितं स्तोत्रं ललिताप्रीतिदायकम् ॥ ५४ ॥

nāparaṃ kiñcidapi te boddhavyamavaśiṣyate
iti te kathitaṃ stotraṃ lalitāprītidāyakam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse ph55

नाविद्यावेदिने ब्रूयान्नाभक्ताय कदाचन ।
न शठाय न दुष्टाय नाविश्वासाय कर्हिचित् ॥ ५५ ॥

nāvidyāvedine brūyānnābhaktāya kadācana
na śaṭhāya na duṣṭāya nāviśvāsāya karhicit

नाविद्यावेदिनेब्रूयान्नाभक्तायकदाचननशठायनदुष्टायनाविश्वासायकर्हिचित्
हिन्दी अर्थ

जो विद्या को नहीं जानता, जिसमें भक्ति नहीं, जो धूर्त है, जो दुष्ट है या जिसमें श्रद्धा नहीं, उसे यह कभी न बताए।

English sense

One should never tell it to one who does not know the vidyā, to one without devotion, to a cheat, to a wicked person, or to one without faith.

पदार्थ · word by word
नाविद्यावेदिने
not to one who does not know the vidyāविद्या न जानने वाले को नहीं
ब्रूयान्नाभक्ताय
one should tell, not to one without devotionन बताए, भक्तिहीन को नहीं
कदाचन
at any timeकभी
न
notन
शठाय
to a cheatधूर्त को
न
notन
दुष्टाय
to a wicked personदुष्ट को
नाविश्वासाय
not to one without faithश्रद्धाहीन को नहीं
कर्हिचित्
everकभी

Verse ph56

यो ब्रूयात् त्रिशतीं नाम्नां तस्यानर्थो महान्भवेत् ।
इत्याज्ञा शाङ्करी प्रोक्ता तस्माद्गोप्यमिदं त्वया ॥ ५६ ॥

yo brūyāt triśatīṃ nāmnāṃ tasyānartho mahānbhavet
ityājñā śāṅkarī proktā tasmādgopyamidaṃ tvayā

योब्रूयात्त्रिशतींनाम्नांतस्यानर्थोमहान्भवेत्इत्याज्ञाशाङ्करीप्रोक्तातस्माद्गोप्यमिदंत्वया
हिन्दी अर्थ

जो इन तीन सौ नामों को ऐसे लोगों को बताता है, उसका बड़ा अनर्थ होता है। यह शंकर की आज्ञा कही गई है, इसलिए तुम्हें इसे गुप्त रखना चाहिए।

English sense

Whoever tells the three hundred names to them will meet great harm. This is the command of Śaṅkara, so you must keep this secret.

पदार्थ · word by word
यो
whoजो
ब्रूयात्
would tellबताए
त्रिशतीं
the Triśatīत्रिशती
नाम्नां
of namesनामों की
तस्यानर्थो
to him harmउसका अनर्थ
महान्भवेत्
great, would beबड़ा होता है
इत्याज्ञा
such a commandऐसी आज्ञा
शाङ्करी
of Śaṅkaraशंकर की
प्रोक्ता
has been toldकही गई है
तस्माद्गोप्यमिदं
therefore to be kept secret, thisइसलिए गुप्त रखने योग्य, यह
त्वया
by youतुम्हारे द्वारा

Verse ph57

ललिताप्रेरितेनैव मयोक्तं स्तोत्रमुत्तमम् ।
रहस्यनामसाहस्रादपि गोप्यमिदं मुने ॥ ५७ ॥

lalitāpreritenaiva mayoktaṃ stotramuttamam
rahasyanāmasāhasrādapi gopyamidaṃ mune

ललिताप्रेरितेनैवमयोक्तंस्तोत्रमुत्तमम्रहस्यनामसाहस्रादपिगोप्यमिदंमुने
हिन्दी अर्थ

यह उत्तम स्तोत्र मैंने ललिता की प्रेरणा से ही कहा है। हे मुनि, यह रहस्य-नाम-सहस्र से भी अधिक गुप्त रखने योग्य है।

English sense

I have told this best hymn only because Lalitā moved me to. It is even more secret than the Secret Thousand Names, sage.

पदार्थ · word by word
ललिताप्रेरितेनैव
only because Lalitā moved meललिता की प्रेरणा से ही
मयोक्तं
told by meमेरे द्वारा कहा गया
स्तोत्रमुत्तमम्
hymn, the bestस्तोत्र, उत्तम
रहस्यनामसाहस्रादपि
even than the Secret Thousand Namesरहस्य-नाम-सहस्र से भी
गोप्यमिदं
to be kept secret, thisगुप्त रखने योग्य, यह
मुने
O sageहे मुनि

Verse ph58

सूत उवाच — सूत ने कहा Sūta said

एवमुक्त्वा हयग्रीवः कुम्भजं तापसोत्तमम् ।
स्तोत्रेणानेन ललितां स्तुत्वा त्रिपुरसुन्दरीम् ॥
आनन्दलहरीमग्नमानसः समवर्तत ॥ ५८ ॥

evamuktvā hayagrīvaḥ kumbhajaṃ tāpasottamam
stotreṇānena lalitāṃ stutvā tripurasundarīm
ānandalaharīmagnamānasaḥ samavartata

एवमुक्त्वाहयग्रीवःकुम्भजंतापसोत्तमम्स्तोत्रेणानेनललितांस्तुत्वात्रिपुरसुन्दरीम्आनन्दलहरीमग्नमानसःसमवर्तत
हिन्दी अर्थ

तपस्वियों में श्रेष्ठ कुम्भज से यह कहकर हयग्रीव ने इस स्तोत्र से ललिता त्रिपुरसुन्दरी की स्तुति की और आनन्द की लहर में मन डुबोए हुए रहे।

English sense

Having said this to the pot-born one, the best of ascetics, Hayagrīva praised Lalitā Tripurasundarī with this hymn, and stayed with his mind sunk in a wave of bliss.

पदार्थ · word by word
एवमुक्त्वा
having said thisयह कहकर
हयग्रीवः
Hayagrīvaहयग्रीव ने
कुम्भजं
to the pot-born oneकुम्भज से
तापसोत्तमम्
the best of asceticsतपस्वियों में श्रेष्ठ
स्तोत्रेणानेन
with this hymnइस स्तोत्र से
ललितां
Lalitāललिता की
स्तुत्वा
having praisedस्तुति करके
त्रिपुरसुन्दरीम्
Tripurasundarīत्रिपुरसुन्दरी की
आनन्दलहरीमग्नमानसः
with his mind sunk in a wave of blissआनन्द की लहर में मन डुबोए
समवर्तत
he remainedरहे
॥ इति श्रीब्रह्माण्डपुराणे उत्तराखण्डे श्रीललितोपाख्याने स्तोत्रखण्डे श्रीहयग्रीवागस्त्यसंवादे श्रीललिताम्बात्रिशतीस्तोत्रकथनं सर्वपूर्तिकरं सम्पूर्णम् ॥

Terms on this page

Shri Vidya श्री विद्या A Tantric tradition centered on the worship of the Goddess as Tripura Sundari via the Shri Yantra — its rituals like Shri Yantra Chakra Pujan are reserved for its own initiates.
Tripurasundari त्रिपुरसुंदरी The Goddess of Sri Vidya, before whom Lord Shiva is said to dance the Tandava in joyous ecstasy — distinct from the Mahavidya Tripura Bhairavi.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras