Lakṣmī · spoken by the sage Agastya, by tradition

अगस्त्यकृतं श्रीलक्ष्मीस्तोत्रम्

Agastya Lakshmi Stotram — The sage Agastya’s prayer to Lakṣmī, and her answer

A prayer of plain need. The sage Agastya bows to Lakshmi again and again, says that learning, good looks and good character all fade without her, and asks her straight out to pull him from the sea of poverty. Then the goddess speaks: whoever recites this hymn, she says, will have her living in the home.

Verse 1

जय पद्मपलाशाक्षि जय त्वं श्रीपतिप्रिये ।
जय मातर्महालक्ष्मि संसारार्णवतारिणि ॥ १ ॥

jaya padmapalāśākṣi jaya tvaṃ śrīpatipriye |
jaya mātarmahālakṣmi saṃsārārṇavatāriṇi ||

जयपद्मपलाशाक्षिश्रीपतिप्रियेसंसारार्णवतारिणि
हिन्दी अर्थ

कमल की पंखुड़ी जैसी आँखों वाली, आपकी जय हो। श्रीपति की प्रिया, आपकी जय हो। हे माता महालक्ष्मी, संसार-सागर से पार कराने वाली, आपकी जय हो।

English sense

Victory to you, lotus-eyed one; victory to you, beloved of the Lord of Śrī. Victory, mother Mahālakṣmī, who carries us across the sea of worldly life.

पदार्थ · word by word
जय
victory to youआपकी जय हो
पद्मपलाशाक्षि
lotus-eyed oneकमल की पंखुड़ी जैसी आँखों वाली
श्रीपतिप्रिये
beloved of the Lord of Śrīश्रीपति की प्रिया
संसारार्णवतारिणि
who carries us across the sea of worldly lifeसंसार-सागर से पार कराने वाली

Verse 2

महालक्ष्मि नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं सुरेश्वरि ।
हरिप्रिये नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं दयानिधे ॥ २ ॥

mahālakṣmi namastubhyaṃ namastubhyaṃ sureśvari |
haripriye namastubhyaṃ namastubhyaṃ dayānidhe ||

नमस्तुभ्यम्सुरेश्वरिहरिप्रियेदयानिधे
हिन्दी अर्थ

हे महालक्ष्मी, आपको नमस्कार है। हे देवताओं की स्वामिनी, आपको नमस्कार है। हे हरि की प्रिया, आपको नमस्कार है। हे दया की निधि, आपको नमस्कार है।

English sense

Mahālakṣmī, I bow to you. Queen of the gods, I bow to you. Beloved of Hari, I bow to you. Treasure of kindness, I bow to you.

पदार्थ · word by word
नमस्तुभ्यम्
I bow to youआपको नमस्कार है
सुरेश्वरि
queen of the godsदेवताओं की स्वामिनी
हरिप्रिये
beloved of Hariहरि की प्रिया
दयानिधे
treasure of kindnessदया की निधि

Verse 3

पद्मालये नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं च सर्वदे ।
सर्वभूतहितार्थाय वसुवृष्टिं सदा कुरु ॥ ३ ॥

padmālaye namastubhyaṃ namastubhyaṃ ca sarvade |
sarvabhūtahitārthāya vasuvṛṣṭiṃ sadā kuru ||

पद्मालयेसर्वदेसर्वभूतहितार्थायवसुवृष्टिम्सदा कुरु
हिन्दी अर्थ

कमल में रहने वाली, आपको नमस्कार है। सब कुछ देने वाली, आपको नमस्कार है। सब प्राणियों के भले के लिए सदा धन की वर्षा करती रहिए।

English sense

You who live in the lotus, I bow to you. Giver of everything, I bow to you. For the good of all beings, always pour down a rain of wealth.

पदार्थ · word by word
पद्मालये
you who live in the lotusकमल में रहने वाली
सर्वदे
giver of everythingसब कुछ देने वाली
सर्वभूतहितार्थाय
for the good of all beingsसब प्राणियों के भले के लिए
वसुवृष्टिम्
a rain of wealthधन की वर्षा
सदा कुरु
always pour downसदा करती रहिए

Verse 4

जगन्मातर्नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं दयानिधे ।
दयावति नमस्तुभ्यं विश्वेश्वरि नमोऽस्तु ते ॥ ४ ॥

jaganmātarnamastubhyaṃ namastubhyaṃ dayānidhe |
dayāvati namastubhyaṃ viśveśvari namo'stu te ||

जगन्मातःदयावतिविश्वेश्वरिनमोऽस्तु ते
हिन्दी अर्थ

हे जगत की माता, आपको नमस्कार है। हे दया की निधि, आपको नमस्कार है। हे दयालु, आपको नमस्कार है। हे विश्व की स्वामिनी, आपको नमस्कार है।

English sense

Mother of the world, I bow to you. Treasure of kindness, I bow to you. Kind-hearted one, I bow to you. Ruler of the universe, I bow to you.

पदार्थ · word by word
जगन्मातः
mother of the worldजगत की माता
दयावति
kind-hearted oneदयालु
विश्वेश्वरि
ruler of the universeविश्व की स्वामिनी
नमोऽस्तु ते
I bow to youआपको नमस्कार है

Verse 5

नमः क्षीरार्णवसुते नमस्त्रैलोक्यधारिणि ।
वसुवृष्टे नमस्तुभ्यं रक्ष मां शरणागतम् ॥ ५ ॥

namaḥ kṣīrārṇavasute namastrailokyadhāriṇi |
vasuvṛṣṭe namastubhyaṃ rakṣa māṃ śaraṇāgatam ||

क्षीरार्णवसुतेत्रैलोक्यधारिणिवसुवृष्टेरक्षशरणागतम्
हिन्दी अर्थ

क्षीरसागर की पुत्री, आपको नमस्कार है। तीनों लोकों को धारण करने वाली, आपको नमस्कार है। धन की वर्षा रूपी देवी, आपको नमस्कार है। मैं आपकी शरण में आया हूँ, मेरी रक्षा कीजिए।

English sense

I bow to you, daughter of the ocean of milk; I bow to you who hold up the three worlds. You who are a rain of wealth, I bow to you. Protect me; I have come to you for shelter.

पदार्थ · word by word
क्षीरार्णवसुते
daughter of the ocean of milkक्षीरसागर की पुत्री
त्रैलोक्यधारिणि
who hold up the three worldsतीनों लोकों को धारण करने वाली
वसुवृष्टे
you who are a rain of wealthधन की वर्षा रूपी
रक्ष
protectरक्षा कीजिए
शरणागतम्
come to you for shelterशरण में आया

Verse 6

रक्ष त्वं देवदेवेशि देवदेवस्य वल्लभे ।
दारिद्र्यात्त्राहि मां लक्ष्मि कृपां कुरु ममोपरि ॥ ६ ॥

rakṣa tvaṃ devadeveśi devadevasya vallabhe |
dāridryāttrāhi māṃ lakṣmi kṛpāṃ kuru mamopari ||

देवदेवेशिदेवदेवस्य वल्लभेदारिद्र्यात्त्राहिकृपां कुरु
हिन्दी अर्थ

हे देवों के देव की स्वामिनी, हे देवों के देव की प्रिया, मेरी रक्षा कीजिए। हे लक्ष्मी, मुझे दरिद्रता से बचाइए। मुझ पर कृपा कीजिए।

English sense

Protect me, queen of the god of gods, beloved of the god of gods. Save me from poverty, Lakṣmī. Show me your kindness.

पदार्थ · word by word
देवदेवेशि
queen of the god of godsदेवों के देव की स्वामिनी
देवदेवस्य वल्लभे
beloved of the god of godsदेवों के देव की प्रिया
दारिद्र्यात्
from povertyदरिद्रता से
त्राहि
saveबचाइए
कृपां कुरु
show your kindnessकृपा कीजिए

Verse 7

नमस्त्रैलोक्यजननि नमस्त्रैलोक्यपावनि ।
ब्रह्मादयो नमन्ति त्वां जगदानन्ददायिनि ॥ ७ ॥

namastrailokyajanani namastrailokyapāvani |
brahmādayo namanti tvāṃ jagadānandadāyini ||

त्रैलोक्यजननित्रैलोक्यपावनिब्रह्मादयःनमन्तिजगदानन्ददायिनि
हिन्दी अर्थ

तीनों लोकों की जननी, आपको नमस्कार है। तीनों लोकों को पवित्र करने वाली, आपको नमस्कार है। हे जगत को आनन्द देने वाली, ब्रह्मा आदि देवता आपको प्रणाम करते हैं।

English sense

I bow to you, mother of the three worlds; I bow to you who make the three worlds pure. Brahmā and the other gods bow to you, giver of joy to the world.

पदार्थ · word by word
त्रैलोक्यजननि
mother of the three worldsतीनों लोकों की जननी
त्रैलोक्यपावनि
who make the three worlds pureतीनों लोकों को पवित्र करने वाली
ब्रह्मादयः
Brahmā and the other godsब्रह्मा आदि देवता
नमन्ति
bowप्रणाम करते हैं
जगदानन्ददायिनि
giver of joy to the worldजगत को आनन्द देने वाली

Verse 8

विष्णुप्रिये नमस्तुभ्यं नमस्तुभ्यं जगद्धिते ।
आर्तिहन्त्रि नमस्तुभ्यं समृद्धिं कुरु मे सदा ॥ ८ ॥

viṣṇupriye namastubhyaṃ namastubhyaṃ jagaddhite |
ārtihantri namastubhyaṃ samṛddhiṃ kuru me sadā ||

विष्णुप्रियेजगद्धितेआर्तिहन्त्रिसमृद्धिम्
हिन्दी अर्थ

हे विष्णु की प्रिया, आपको नमस्कार है। जगत का भला करने वाली, आपको नमस्कार है। दुःख मिटाने वाली, आपको नमस्कार है। मुझे सदा समृद्ध रखिए।

English sense

Beloved of Viṣṇu, I bow to you. You who do good to the world, I bow to you. You who end suffering, I bow to you. Make me prosper always.

पदार्थ · word by word
विष्णुप्रिये
beloved of Viṣṇuविष्णु की प्रिया
जगद्धिते
you who do good to the worldजगत का भला करने वाली
आर्तिहन्त्रि
you who end sufferingदुःख मिटाने वाली
समृद्धिम्
prosperसमृद्ध

Verse 9

अब्जवासे नमस्तुभ्यं चपलायै नमो नमः ।
चञ्चलायै नमस्तुभ्यं ललितायै नमो नमः ॥ ९ ॥

abjavāse namastubhyaṃ capalāyai namo namaḥ |
cañcalāyai namastubhyaṃ lalitāyai namo namaḥ ||

अब्जवासेचपलायैचञ्चलायैललितायैनमो नमः
हिन्दी अर्थ

कमल में रहने वाली, आपको नमस्कार है। चपला को बार-बार नमस्कार है। चंचला को नमस्कार है। सुन्दर ललिता को बार-बार नमस्कार है।

English sense

You who live in the lotus, I bow to you. To the restless one, I bow again and again. To the ever-moving one, I bow. To the graceful one, I bow again and again.

पदार्थ · word by word
अब्जवासे
you who live in the lotusकमल में रहने वाली
चपलायै
to the restless oneचपला को
चञ्चलायै
to the ever-moving oneचंचला को
ललितायै
to the graceful oneसुन्दर ललिता को
नमो नमः
I bow again and againबार-बार नमस्कार

Verse 10

नमः प्रद्युम्नजननि मातस्तुभ्यं नमो नमः ।
परिपालय मां मातः मां तुभ्यं शरणागतम् ॥ १० ॥

namaḥ pradyumnajanani mātastubhyaṃ namo namaḥ |
paripālaya māṃ mātaḥ māṃ tubhyaṃ śaraṇāgatam ||

प्रद्युम्नजननिमातःपरिपालयशरणागतम्
हिन्दी अर्थ

हे प्रद्युम्न की माता, आपको नमस्कार है। हे माता, आपको बार-बार नमस्कार है। हे माता, मेरा पालन कीजिए। मैं आपकी शरण में आया हूँ।

English sense

I bow to you, mother of Pradyumna; mother, I bow to you again and again. Look after me, mother. I have come to you for shelter.

पदार्थ · word by word
प्रद्युम्नजननि
mother of Pradyumnaप्रद्युम्न की माता
मातः
motherहे माता
परिपालय
look afterपालन कीजिए
शरणागतम्
come to you for shelterशरण में आया

Verse 11

शरण्ये त्वां प्रपन्नोऽस्मि कमले कमलालये ।
त्राहि त्राहि महालक्ष्मि परित्राणपरायणे ॥ ११ ॥

śaraṇye tvāṃ prapanno'smi kamale kamalālaye |
trāhi trāhi mahālakṣmi paritrāṇaparāyaṇe ||

शरण्येप्रपन्नोऽस्मिकमलालयेत्राहि त्राहिपरित्राणपरायणे
हिन्दी अर्थ

हे शरण देने वाली, मैं आपकी शरण में आया हूँ। हे कमला, हे कमल में रहने वाली। हे महालक्ष्मी, बचाइए, बचाइए। आप तो रक्षा करने में सदा लगी रहती हैं।

English sense

You are the refuge, and I have come to you, Kamalā, who live in the lotus. Save me, save me, Mahālakṣmī, you who are always ready to rescue.

पदार्थ · word by word
शरण्ये
you are the refugeशरण देने वाली
प्रपन्नोऽस्मि
I have come to youमैं शरण में आया हूँ
कमलालये
who live in the lotusकमल में रहने वाली
त्राहि त्राहि
save me, save meबचाइए, बचाइए
परित्राणपरायणे
always ready to rescueरक्षा करने में सदा लगी

Verse 12

पाण्डित्यं शोभते नैव न शोभन्ते गुणा नरे ।
शीलत्वं नैव शोभेत महालक्ष्मि त्वया विना ॥ १२ ॥

pāṇḍityaṃ śobhate naiva na śobhante guṇā nare |
śīlatvaṃ naiva śobheta mahālakṣmi tvayā vinā ||

पाण्डित्यम्शोभतेगुणाःशीलत्वम्त्वया विना
हिन्दी अर्थ

हे महालक्ष्मी, आपके बिना मनुष्य की विद्या नहीं चमकती। उसके गुण नहीं चमकते। उसका अच्छा स्वभाव भी नहीं चमकता।

English sense

Without you, Mahālakṣmī, a man’s learning does not shine. His good qualities do not shine. Even his good character does not shine.

पदार्थ · word by word
पाण्डित्यम्
learningविद्या
शोभते
shinesचमकती
गुणाः
good qualitiesगुण
शीलत्वम्
good characterअच्छा स्वभाव
त्वया विना
without youआपके बिना

Verse 13

तावद्विराजते रूपं तावच्छीलं विराजते ।
तावद्गुणा नराणां च यावल्लक्ष्मीः प्रसीदति ॥ १३ ॥

tāvadvirājate rūpaṃ tāvacchīlaṃ virājate |
tāvadguṇā narāṇāṃ ca yāvallakṣmīḥ prasīdati ||

तावत्विराजतेरूपम्शीलम्यावत्प्रसीदति
हिन्दी अर्थ

जब तक लक्ष्मी प्रसन्न रहती हैं, तभी तक मनुष्य का रूप चमकता है। तभी तक उसका स्वभाव चमकता है, और तभी तक उसके गुण भी।

English sense

Good looks shine only as long as Lakṣmī is pleased. Good character shines only that long, and people’s good qualities too.

पदार्थ · word by word
तावत्
only that longतभी तक
विराजते
shineचमकता है
रूपम्
good looksरूप
शीलम्
good characterस्वभाव
यावत्
as long asजब तक
प्रसीदति
is pleasedप्रसन्न रहती हैं

Verse 14

लक्ष्मि त्वयाऽलङ्कृतमानवा ये
पापैर्विमुक्ता नृपलोकमान्याः ।
गुणैर्विहीना गुणिनो भवन्ति
दुश्शीलिनः शीलवतां वरिष्ठाः ॥ १४ ॥

lakṣmi tvayā'laṅkṛtamānavā ye
pāpairvimuktā nṛpalokamānyāḥ |
guṇairvihīnā guṇino bhavanti
duśśīlinaḥ śīlavatāṃ variṣṭhāḥ ||

त्वयाऽलङ्कृतमानवाःपापैर्विमुक्ताःनृपलोकमान्याःगुणैर्विहीनाःदुश्शीलिनःशीलवतां वरिष्ठाः
हिन्दी अर्थ

हे लक्ष्मी, जिन लोगों को आप सजा देती हैं, वे पापों से छूट जाते हैं और राजा भी उनका आदर करते हैं। गुणहीन लोग गुणवान हो जाते हैं। बुरे स्वभाव वाले अच्छे लोगों में सबसे श्रेष्ठ बन जाते हैं।

English sense

Lakṣmī, people whom you adorn are freed from their sins and honoured by kings. Those without good qualities become people of quality. Those of bad character become the best of the good.

पदार्थ · word by word
त्वयाऽलङ्कृतमानवाः
people whom you adornजिन लोगों को आप सजा देती हैं
पापैर्विमुक्ताः
freed from their sinsपापों से छूट जाते हैं
नृपलोकमान्याः
honoured by kingsराजा भी आदर करते हैं
गुणैर्विहीनाः
those without good qualitiesगुणहीन लोग
दुश्शीलिनः
those of bad characterबुरे स्वभाव वाले
शीलवतां वरिष्ठाः
the best of the goodअच्छे लोगों में सबसे श्रेष्ठ

Verse 15

लक्ष्मीर्भूषयते रूपं लक्ष्मीर्भूषयते कुलम् ।
लक्ष्मीर्भूषयते विद्यां सर्वा लक्ष्मीर्विशिष्यते ॥ १५ ॥

lakṣmīrbhūṣayate rūpaṃ lakṣmīrbhūṣayate kulam |
lakṣmīrbhūṣayate vidyāṃ sarvā lakṣmīrviśiṣyate ||

भूषयतेरूपम्कुलम्विद्याम्विशिष्यते
हिन्दी अर्थ

लक्ष्मी रूप को सजाती हैं। लक्ष्मी कुल को सजाती हैं। लक्ष्मी विद्या को सजाती हैं। लक्ष्मी इन सबसे बढ़कर हैं।

English sense

Lakṣmī adorns good looks. Lakṣmī adorns a family. Lakṣmī adorns learning. Lakṣmī stands above all of them.

पदार्थ · word by word
भूषयते
adornsसजाती हैं
रूपम्
good looksरूप
कुलम्
a familyकुल
विद्याम्
learningविद्या
विशिष्यते
stands aboveबढ़कर हैं

Verse 16

लक्ष्मी त्वद्गुणकीर्तनेन कमला भूर्यात्यलं जिह्मताम्
रुद्राद्या रविचन्द्रदेवपतयो वक्तुं च नैव क्षमाः ।
अस्माभिस्तव रूपलक्षणगुणान्वक्तुं कथं शक्यते
मातर्मां परिपाहि विश्वजननी कृत्वा ममेष्टं ध्रुवम् ॥ १६ ॥

lakṣmī tvadguṇakīrtanena kamalā bhūryātyalaṃ jihmatām
rudrādyā ravicandradevapatayo vaktuṃ ca naiva kṣamāḥ |
asmābhistava rūpalakṣaṇaguṇānvaktuṃ kathaṃ śakyate
mātarmāṃ paripāhi viśvajananī kṛtvā mameṣṭaṃ dhruvam ||

त्वद्गुणकीर्तनेनकमलाभूःजिह्मताम्रुद्राद्याःदेवपतयःरूपलक्षणगुणान्परिपाहिममेष्टम्
हिन्दी अर्थ

हे लक्ष्मी, आपके गुणों का बखान करते हुए कमल से जन्मे ब्रह्मा भी हार मान लेते हैं। रुद्र आदि, सूर्य, चन्द्र और देवताओं के राजा भी उनका वर्णन नहीं कर पाते। फिर हम आपके रूप, लक्षणों और गुणों का वर्णन कैसे कर सकते हैं? हे जगत की माता, मेरी इच्छा पूरी करके मेरी रक्षा कीजिए।

English sense

Lakṣmī, trying to sing your virtues, even the lotus-born creator is left at a loss. Rudra and the others, the Sun, the Moon and the lord of the gods cannot describe them. How could we tell of your form, your marks and your virtues? Mother of the world, grant what I wish for, and protect me.

पदार्थ · word by word
त्वद्गुणकीर्तनेन
trying to sing your virtuesआपके गुणों का बखान करते हुए
कमलाभूः
the lotus-born creatorकमल से जन्मे ब्रह्मा
जिह्मताम्
at a lossहार मान लेते हैं
रुद्राद्याः
Rudra and the othersरुद्र आदि
देवपतयः
the lord of the godsदेवताओं के राजा
रूपलक्षणगुणान्
your form, your marks and your virtuesरूप, लक्षणों और गुणों
परिपाहि
protectरक्षा कीजिए
ममेष्टम्
what I wish forमेरी इच्छा

Verse 17

दीनार्तिभीतं भवतापपीडितं
धनैर्विहीनं तव पार्श्वमागतम् ।
कृपानिधित्वान्मम लक्ष्मि सत्वरं
धनप्रदानाद्धननायकं कुरु ॥ १७ ॥

dīnārtibhītaṃ bhavatāpapīḍitaṃ
dhanairvihīnaṃ tava pārśvamāgatam |
kṛpānidhitvānmama lakṣmi satvaraṃ
dhanapradānāddhananāyakaṃ kuru ||

दीनार्तिभीतम्भवतापपीडितम्धनैर्विहीनम्पार्श्वमागतम्कृपानिधित्वात्सत्वरम्धननायकम्
हिन्दी अर्थ

मैं दीन हूँ, दुःखी हूँ, डरा हुआ हूँ, संसार के कष्टों से पीड़ित हूँ, मेरे पास धन नहीं है, और मैं आपके पास आया हूँ। हे लक्ष्मी, आप कृपा की निधि हैं। जल्दी से मुझे धन देकर धन का स्वामी बना दीजिए।

English sense

I am poor, hurting and afraid, worn down by the troubles of this life, without money, and I have come to your side. Lakṣmī, you are a treasure of kindness: give me wealth quickly and make me a master of wealth.

पदार्थ · word by word
दीनार्तिभीतम्
poor, hurting and afraidदीन, दुःखी और डरा हुआ
भवतापपीडितम्
worn down by the troubles of this lifeसंसार के कष्टों से पीड़ित
धनैर्विहीनम्
without moneyधन नहीं है
पार्श्वमागतम्
have come to your sideआपके पास आया
कृपानिधित्वात्
you are a treasure of kindnessआप कृपा की निधि हैं
सत्वरम्
quicklyजल्दी से
धननायकम्
a master of wealthधन का स्वामी

Verse 18

मां विलोक्य जननी हरिप्रिये
निर्धनं तव समीपमागतम् ।
देहि मे झटिति लक्ष्मि कराग्रं
वस्त्रकाञ्चनवरान्नमद्भुतम् ॥ १८ ॥

māṃ vilokya jananī haripriye
nirdhanaṃ tava samīpamāgatam |
dehi me jhaṭiti lakṣmi karāgraṃ
vastrakāñcanavarānnamadbhutam ||

विलोक्यनिर्धनम्झटितिकराग्रम्वस्त्रकाञ्चनवरान्नम्अद्भुतम्
हिन्दी अर्थ

हे माता, हे हरि की प्रिया, मुझे देखिए। मैं निर्धन हूँ और आपके पास आया हूँ। हे लक्ष्मी, जल्दी से मुझे अपना हाथ दीजिए, और वस्त्र, सोना और उत्तम अन्न भरपूर दीजिए।

English sense

Mother, beloved of Hari, look at me: I am penniless and have come near you. Lakṣmī, quickly give me your helping hand, and clothes, gold and fine food in wonderful plenty.

पदार्थ · word by word
विलोक्य
look atदेखिए
निर्धनम्
pennilessनिर्धन
झटिति
quicklyजल्दी से
कराग्रम्
your helping handअपना हाथ
वस्त्रकाञ्चनवरान्नम्
clothes, gold and fine foodवस्त्र, सोना और उत्तम अन्न
अद्भुतम्
in wonderful plentyभरपूर

Verse 19

त्वमेव जननी लक्ष्मीः पिता लक्ष्मीस्त्वमेव च ।
भ्राता त्वं च सखा लक्ष्मीर्विद्या लक्ष्मीस्त्वमेव च ॥ १९ ॥

tvameva jananī lakṣmīḥ pitā lakṣmīstvameva ca |
bhrātā tvaṃ ca sakhā lakṣmīrvidyā lakṣmīstvameva ca ||

त्वमेवजननीपिताभ्रातासखाविद्या
हिन्दी अर्थ

हे लक्ष्मी, आप ही मेरी माता हैं, आप ही मेरे पिता हैं। आप ही मेरे भाई और मित्र हैं। हे लक्ष्मी, आप ही मेरी विद्या हैं।

English sense

Lakṣmī, you alone are my mother; you alone are my father. You are my brother and my friend; Lakṣmī, you alone are my learning.

पदार्थ · word by word
त्वमेव
you aloneआप ही
जननी
motherमाता
पिता
fatherपिता
भ्राता
brotherभाई
सखा
friendमित्र
विद्या
learningविद्या

Verse 20

त्राहि त्राहि महालक्ष्मि त्राहि त्राहि सुरेश्वरि ।
त्राहि त्राहि जगन्मातः दारिद्र्यात्त्राहि वेगतः ॥ २० ॥

trāhi trāhi mahālakṣmi trāhi trāhi sureśvari |
trāhi trāhi jaganmātaḥ dāridryāttrāhi vegataḥ ||

त्राहिसुरेश्वरिजगन्मातःदारिद्र्यात्वेगतः
हिन्दी अर्थ

हे महालक्ष्मी, बचाइए, बचाइए। हे देवताओं की स्वामिनी, बचाइए, बचाइए। हे जगत की माता, बचाइए, बचाइए। मुझे दरिद्रता से जल्दी बचाइए।

English sense

Save me, save me, Mahālakṣmī. Save me, save me, queen of the gods. Save me, save me, mother of the world. Save me from poverty, and quickly.

पदार्थ · word by word
त्राहि
save meबचाइए
सुरेश्वरि
queen of the godsदेवताओं की स्वामिनी
जगन्मातः
mother of the worldजगत की माता
दारिद्र्यात्
from povertyदरिद्रता से
वेगतः
quicklyजल्दी

Verse 21

नमस्तुभ्यं जगद्धात्रि नमस्तुभ्यं नमो नमः ।
धर्माधारे नमस्तुभ्यं नमः सम्पत्तिदायिनी ॥ २१ ॥

namastubhyaṃ jagaddhātri namastubhyaṃ namo namaḥ |
dharmādhāre namastubhyaṃ namaḥ sampattidāyinī ||

जगद्धात्रिधर्माधारेसम्पत्तिदायिनी
हिन्दी अर्थ

जगत का पालन करने वाली, आपको नमस्कार है, बार-बार नमस्कार है। धर्म का आधार, आपको नमस्कार है। सम्पत्ति देने वाली, आपको नमस्कार है।

English sense

I bow to you, who sustain the world; I bow to you again and again. Support of dharma, I bow to you. Giver of riches, I bow to you.

पदार्थ · word by word
जगद्धात्रि
who sustain the worldजगत का पालन करने वाली
धर्माधारे
support of dharmaधर्म का आधार
सम्पत्तिदायिनी
giver of richesसम्पत्ति देने वाली

Verse 22

दारिद्र्यार्णवमग्नोऽहं निमग्नोऽहं रसातले ।
मज्जन्तं मां करे धृत्वा तूद्धर त्वं रमे द्रुतम् ॥ २२ ॥

dāridryārṇavamagno'haṃ nimagno'haṃ rasātale |
majjantaṃ māṃ kare dhṛtvā tūddhara tvaṃ rame drutam ||

दारिद्र्यार्णवमग्नःरसातलेमज्जन्तम्करे धृत्वाउद्धररमेद्रुतम्
हिन्दी अर्थ

मैं दरिद्रता के सागर में डूब रहा हूँ। मैं पाताल तक डूब गया हूँ। हे रमा, डूबते हुए मेरा हाथ पकड़कर मुझे जल्दी बाहर निकालिए।

English sense

I am drowning in a sea of poverty; I have sunk to the bottom of the underworld. Ramā, take me by the hand as I go under, and pull me out quickly.

पदार्थ · word by word
दारिद्र्यार्णवमग्नः
drowning in a sea of povertyदरिद्रता के सागर में डूब रहा
रसातले
to the bottom of the underworldपाताल तक
मज्जन्तम्
as I go underडूबते हुए
करे धृत्वा
take by the handहाथ पकड़कर
उद्धर
pull outबाहर निकालिए
रमे
Ramāहे रमा
द्रुतम्
quicklyजल्दी

Verse 23

किं लक्ष्मि बहुनोक्तेन जल्पितेन पुनः पुनः ।
अन्यन्मे शरणं नास्ति सत्यं सत्यं हरिप्रिये ॥ २३ ॥

kiṃ lakṣmi bahunoktena jalpitena punaḥ punaḥ |
anyanme śaraṇaṃ nāsti satyaṃ satyaṃ haripriye ||

बहुनोक्तेनजल्पितेन पुनः पुनःअन्यत्शरणम्सत्यम्
हिन्दी अर्थ

हे लक्ष्मी, बहुत कहने से, बार-बार बोलने से क्या लाभ? मेरा और कोई सहारा नहीं है। हे हरि की प्रिया, यह सच है, सच है।

English sense

Lakṣmī, what use is saying so much, going on again and again? I have no other refuge. That is the truth, the truth, beloved of Hari.

पदार्थ · word by word
बहुनोक्तेन
saying so muchबहुत कहने से
जल्पितेन पुनः पुनः
going on again and againबार-बार बोलने से
अन्यत्
otherऔर कोई
शरणम्
refugeसहारा
सत्यम्
the truthसच

Verse 24

एतच्छ्रुत्वाऽगस्त्यवाक्यं हृष्यमाणा हरिप्रिया ।
उवाच मधुरां वाणीं तुष्टाऽहं तव सर्वदा ॥ २४ ॥

etacchrutvā'gastyavākyaṃ hṛṣyamāṇā haripriyā |
uvāca madhurāṃ vāṇīṃ tuṣṭā'haṃ tava sarvadā ||

एतत् श्रुत्वाअगस्त्यवाक्यम्हृष्यमाणामधुरां वाणीम्तुष्टाऽहम्
हिन्दी अर्थ

अगस्त्य की यह बात सुनकर हरि की प्रिया प्रसन्न हो गईं। वे मीठे स्वर में बोलीं, “मैं तुमसे सदा प्रसन्न हूँ।”

English sense

Hearing these words of Agastya, Hari’s beloved was delighted. She spoke sweetly: “I am pleased with you, always.”

पदार्थ · word by word
एतत् श्रुत्वा
hearing theseयह सुनकर
अगस्त्यवाक्यम्
words of Agastyaअगस्त्य की बात
हृष्यमाणा
delightedप्रसन्न हो गईं
मधुरां वाणीम्
sweetlyमीठे स्वर में
तुष्टाऽहम्
I am pleasedमैं प्रसन्न हूँ

फलश्रुतिःThe fruit of recitation

Verse 25

श्रीलक्ष्मीरुवाच — श्री लक्ष्मी ने कहा Śrī Lakṣmī said

यत्त्वयोक्तमिदं स्तोत्रं यः पठिष्यति मानवः ।
शृणोति च महाभागस्तस्याहं वशवर्तिनी ॥ २५ ॥

yattvayoktamidaṃ stotraṃ yaḥ paṭhiṣyati mānavaḥ |
śṛṇoti ca mahābhāgastasyāhaṃ vaśavartinī ||

त्वयोक्तम्पठिष्यतिशृणोतिमहाभागःवशवर्तिनी
हिन्दी अर्थ

तुमने जो यह स्तोत्र कहा है, जो मनुष्य इसका पाठ करेगा या इसे सुनेगा, वह बड़ा भाग्यशाली है, और मैं उसके वश में रहूँगी।

English sense

Whoever recites this hymn that you have spoken, or listens to it, is truly blessed, and I will be at his bidding.

पदार्थ · word by word
त्वयोक्तम्
that you have spokenतुमने जो कहा
पठिष्यति
recitesपाठ करेगा
शृणोति
listensसुनेगा
महाभागः
truly blessedबड़ा भाग्यशाली
वशवर्तिनी
at his biddingउसके वश में

Verse 26

नित्यं पठति यो भक्त्या त्वलक्ष्मीस्तस्य नश्यति ।
ऋणं च नश्यते तीव्रं वियोगं नैव पश्यति ॥ २६ ॥

nityaṃ paṭhati yo bhaktyā tvalakṣmīstasya naśyati |
ṛṇaṃ ca naśyate tīvraṃ viyogaṃ naiva paśyati ||

नित्यम्भक्त्याअलक्ष्मीःऋणम्तीव्रम्वियोगम्
हिन्दी अर्थ

जो रोज़ भक्ति से इसका पाठ करता है, उसका दुर्भाग्य नष्ट हो जाता है। भारी कर्ज़ भी मिट जाता है, और उसे अपनों से बिछड़ना नहीं पड़ता।

English sense

For whoever recites it daily with devotion, misfortune is destroyed. Even heavy debt disappears, and he never suffers separation from those he loves.

पदार्थ · word by word
नित्यम्
dailyरोज़
भक्त्या
with devotionभक्ति से
अलक्ष्मीः
misfortuneदुर्भाग्य
ऋणम्
debtकर्ज़
तीव्रम्
heavyभारी
वियोगम्
separation from those he lovesअपनों से बिछड़ना

Verse 27

यः पठेत्प्रातरुत्थाय श्रद्धाभक्तिसमन्वितः ।
गृहे तस्य सदा तिष्टेन्नित्यं श्रीः पतिना सह ॥ २७ ॥

yaḥ paṭhetprātarutthāya śraddhābhaktisamanvitaḥ |
gṛhe tasya sadā tiṣṭennityaṃ śrīḥ patinā saha ||

प्रातरुत्थायश्रद्धाभक्तिसमन्वितःगृहेतिष्टेत्पतिना सह
हिन्दी अर्थ

जो सुबह उठकर श्रद्धा और भक्ति से इसका पाठ करता है, उसके घर में श्री अपने पति के साथ सदा रहती हैं।

English sense

Whoever rises at dawn and recites it with faith and devotion, Śrī will live in his house always, together with her husband.

तिष्टेत् uncertain

पदार्थ · word by word
प्रातरुत्थाय
rises at dawnसुबह उठकर
श्रद्धाभक्तिसमन्वितः
with faith and devotionश्रद्धा और भक्ति से
गृहे
in his houseघर में
तिष्टेत्
will liveरहती हैं
पतिना सह
together with her husbandअपने पति के साथ

Verse 28

सुखसौभाग्यसम्पन्नो मनस्वी बुद्धिमान्भवेत् ।
पुत्रवान् गुणवान् श्रेष्ठो भोगभोक्ता च मानवः ॥ २८ ॥

sukhasaubhāgyasampanno manasvī buddhimānbhavet |
putravān guṇavān śreṣṭho bhogabhoktā ca mānavaḥ ||

सुखसौभाग्यसम्पन्नःमनस्वीबुद्धिमान्पुत्रवान्भोगभोक्ता
हिन्दी अर्थ

वह मनुष्य सुख और सौभाग्य से भरा, दृढ़ मन वाला और बुद्धिमान होता है। उसके पुत्र होते हैं, वह गुणवान और श्रेष्ठ होता है, और जीवन के सुख भोगता है।

English sense

That person will have happiness and good fortune, and be strong-minded and wise. He will have sons, good qualities and standing, and enjoy the good things of life.

पदार्थ · word by word
सुखसौभाग्यसम्पन्नः
will have happiness and good fortuneसुख और सौभाग्य से भरा
मनस्वी
strong-mindedदृढ़ मन वाला
बुद्धिमान्
wiseबुद्धिमान
पुत्रवान्
will have sonsउसके पुत्र होते हैं
भोगभोक्ता
enjoy the good things of lifeजीवन के सुख भोगता है

Verse 29

इदं स्तोत्रं महापुण्यं लक्ष्म्यागस्त्यप्रकीर्तितम् ।
विष्णुप्रसादजननं चतुर्वर्गफलप्रदम् ॥ २९ ॥

idaṃ stotraṃ mahāpuṇyaṃ lakṣmyāgastyaprakīrtitam |
viṣṇuprasādajananaṃ caturvargaphalapradam ||

महापुण्यम्लक्ष्म्यागस्त्यप्रकीर्तितम्विष्णुप्रसादजननम्चतुर्वर्गफलप्रदम्
हिन्दी अर्थ

अगस्त्य द्वारा लक्ष्मी के लिए कहा गया यह स्तोत्र बड़ा पुण्य देता है। यह विष्णु की कृपा दिलाता है और जीवन के चारों पुरुषार्थों का फल देता है।

English sense

This hymn, spoken by Agastya to Lakṣmī, brings great merit. It wins the grace of Viṣṇu and gives the fruit of all four aims of life.

पदार्थ · word by word
महापुण्यम्
brings great meritबड़ा पुण्य देता है
लक्ष्म्यागस्त्यप्रकीर्तितम्
spoken by Agastya to Lakṣmīअगस्त्य द्वारा लक्ष्मी के लिए कहा गया
विष्णुप्रसादजननम्
wins the grace of Viṣṇuविष्णु की कृपा दिलाता है
चतुर्वर्गफलप्रदम्
gives the fruit of all four aims of lifeचारों पुरुषार्थों का फल देता है

Verse 30

राजद्वारे जयश्चैव शत्रोश्चैव पराजयः ।
भूतप्रेतपिशाचानां व्याघ्राणां न भयं तथा ॥ ३० ॥

rājadvāre jayaścaiva śatroścaiva parājayaḥ |
bhūtapretapiśācānāṃ vyāghrāṇāṃ na bhayaṃ tathā ||

राजद्वारेजयःशत्रोः पराजयःभूतप्रेतपिशाचानाम्व्याघ्राणाम्
हिन्दी अर्थ

राजदरबार में उसकी जीत होती है और शत्रु हारता है। उसे भूत, प्रेत, पिशाच और बाघों का भी डर नहीं रहता।

English sense

He wins at the king’s court, and his enemy is defeated. He has no fear of ghosts, spirits and goblins, nor of tigers.

पदार्थ · word by word
राजद्वारे
at the king’s courtराजदरबार में
जयः
winsजीत
शत्रोः पराजयः
his enemy is defeatedशत्रु हारता है
भूतप्रेतपिशाचानाम्
of ghosts, spirits and goblinsभूत, प्रेत, पिशाच का
व्याघ्राणाम्
of tigersबाघों का

Verse 31

न शस्त्रानलतोयौघाद्भयं तस्य प्रजायते ।
दुर्वृत्तानां च पापानां बहुहानिकरं परम् ॥ ३१ ॥

na śastrānalatoyaughādbhayaṃ tasya prajāyate |
durvṛttānāṃ ca pāpānāṃ bahuhānikaraṃ param ||

शस्त्रअनलतोयौघात्दुर्वृत्तानाम्बहुहानिकरम्
हिन्दी अर्थ

उसे हथियार, आग या बाढ़ से कोई डर नहीं होता। दुष्टों और पापियों का यह स्तोत्र बहुत नुकसान करता है।

English sense

No fear comes to him from weapons, fire or floods. For the wicked and the sinful, this hymn does great harm.

पदार्थ · word by word
शस्त्र
weaponsहथियार
अनल
fireआग
तोयौघात्
floodsबाढ़
दुर्वृत्तानाम्
for the wickedदुष्टों का
बहुहानिकरम्
does great harmबहुत नुकसान करता है

Verse 32

मन्दुराकरिशालासु गवां गोष्ठे समाहितः ।
पठेत्तद्दोषशान्त्यर्थं महापातकनाशनम् ॥ ३२ ॥

mandurākariśālāsu gavāṃ goṣṭhe samāhitaḥ |
paṭhettaddoṣaśāntyarthaṃ mahāpātakanāśanam ||

मन्दुराकरिशालासुगवां गोष्ठेसमाहितःदोषशान्त्यर्थम्महापातकनाशनम्
हिन्दी अर्थ

घुड़साल, हाथीशाला और गौशाला में मन लगाकर इसका पाठ करना चाहिए, ताकि वहाँ के दोष शान्त हों। यह बड़े-बड़े पापों को भी नष्ट करता है।

English sense

In horse stables, elephant sheds and cow pens, one should recite it with a steady mind to calm what ails them. It destroys even great sins.

पदार्थ · word by word
मन्दुरा
horse stablesघुड़साल
करिशालासु
elephant shedsहाथीशाला
गवां गोष्ठे
cow pensगौशाला
समाहितः
with a steady mindमन लगाकर
दोषशान्त्यर्थम्
to calm what ails themदोष शान्त हों
महापातकनाशनम्
destroys even great sinsबड़े-बड़े पापों को नष्ट करता है

Verse 33

सर्वसौख्यकरं नॄणामायुरारोग्यदं तथा ।
अगस्त्यमुनिना प्रोक्तं प्रजानां हितकाम्यया ॥ ३३ ॥

sarvasaukhyakaraṃ nṝṇāmāyurārogyadaṃ tathā |
agastyamuninā proktaṃ prajānāṃ hitakāmyayā ||

सर्वसौख्यकरम्आयुरारोग्यदम्अगस्त्यमुनिना प्रोक्तम्हितकाम्यया
हिन्दी अर्थ

यह लोगों को हर सुख देता है, और लम्बी आयु और अच्छा स्वास्थ्य भी। अगस्त्य मुनि ने सब लोगों के भले की इच्छा से इसे कहा।

English sense

It brings every comfort to people, and long life and health too. The sage Agastya spoke it, wishing the good of all people.

पदार्थ · word by word
सर्वसौख्यकरम्
brings every comfortहर सुख देता है
आयुरारोग्यदम्
long life and healthलम्बी आयु और स्वास्थ्य
अगस्त्यमुनिना प्रोक्तम्
the sage Agastya spoke itअगस्त्य मुनि ने कहा
हितकाम्यया
wishing the goodभले की इच्छा से
॥ इत्यगस्तिमुनिविरचितं श्रीमहालक्ष्मीस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥

Terms on this page

Lakshmi लक्ष्मी The Goddess of wealth and prosperity; for home worship a seated form is preferred, since a standing posture is understood to symbolize the instability of wealth.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras