Lakṣmī · Brahmavaivarta Purāṇa, Kṛṣṇajanma Khaṇḍa

सर्वदेवकृतं श्रीलक्ष्मीस्तोत्रम्

Sarvadeva Krita Lakshmi Stotram — The gods ask Lakṣmī’s forgiveness

A hymn of apology. The gods have lost Lakshmi, and without her, they say, the whole world is like a corpse. So they ask her forgiveness and then name her everywhere she is found: Pārvatī on Kailāsa, the daughter of the ocean in the sea of milk, Rādhā in Goloka, and gṛhalakṣmī, the fortune of each home, in every house.

Verse 1

देवा ऊचुः — देवताओं ने कहा The gods said

क्षमस्व भगवत्यम्ब क्षमाशीले परात्परे ।
शुद्धसत्त्वस्वरूपे च कोपादिपरिवर्जिते ॥ १ ॥

kṣamasva bhagavatyamba kṣamāśīle parātpare |
śuddhasattvasvarūpe ca kopādiparivarjite ||

क्षमस्वभगवति अम्बक्षमाशीलेपरात्परेशुद्धसत्त्वस्वरूपेकोपादिपरिवर्जिते
हिन्दी अर्थ

हे भगवती माँ, हमें क्षमा कीजिए। क्षमा करना आपका स्वभाव है, आप ऊँचे से भी ऊँची हैं। शुद्ध सत्त्व ही आपका रूप है, और क्रोध जैसी बातें आपमें नहीं हैं।

English sense

Forgive us, divine Mother, you whose nature is to forgive, higher than the highest. Your very form is pure goodness, and anger and the like have no place in you.

पदार्थ · word by word
क्षमस्व
forgive usक्षमा कीजिए
भगवति अम्ब
divine Motherहे भगवती माँ
क्षमाशीले
whose nature is to forgiveक्षमा करना जिनका स्वभाव है
परात्परे
higher than the highestऊँचे से भी ऊँची
शुद्धसत्त्वस्वरूपे
your very form is pure goodnessशुद्ध सत्त्व ही आपका रूप है
कोपादिपरिवर्जिते
anger and the like have no place in youक्रोध जैसी बातें आपमें नहीं हैं

Verse 2

उपमे सर्वसाध्वीनां देवीनां देवपूजिते ।
त्वया विना जगत्सर्वं मृततुल्यं च निष्फलम् ॥ २ ॥

upame sarvasādhvīnāṃ devīnāṃ devapūjite |
tvayā vinā jagatsarvaṃ mṛtatulyaṃ ca niṣphalam ||

उपमेसर्वसाध्वीनाम्देवपूजितेत्वया विनामृततुल्यम्निष्फलम्
हिन्दी अर्थ

आप सब साध्वी स्त्रियों और सब देवियों के लिए आदर्श हैं, देवता आपकी पूजा करते हैं। आपके बिना सारा जगत मरे हुए जैसा है, और कुछ भी फल नहीं देता।

English sense

You are the model for all good women and all goddesses, and the gods worship you. Without you the whole world is as good as dead, and nothing bears fruit.

पदार्थ · word by word
उपमे
the modelआदर्श
सर्वसाध्वीनाम्
for all good womenसब साध्वी स्त्रियों के लिए
देवपूजिते
the gods worship youदेवता आपकी पूजा करते हैं
त्वया विना
without youआपके बिना
मृततुल्यम्
as good as deadमरे हुए जैसा
निष्फलम्
nothing bears fruitकुछ भी फल नहीं देता

Verse 3

सर्वसम्पत्स्वरूपा त्वं सर्वेषां सर्वरूपिणी ।
रासेश्वर्यधिदेवी त्वं त्वत्कलाः सर्वयोषितः ॥ ३ ॥

sarvasampatsvarūpā tvaṃ sarveṣāṃ sarvarūpiṇī |
rāseśvaryadhidevī tvaṃ tvatkalāḥ sarvayoṣitaḥ ||

सर्वसम्पत्स्वरूपासर्वरूपिणीरासेश्वरीअधिदेवीत्वत्कलाःसर्वयोषितः
हिन्दी अर्थ

आप स्वयं सारी सम्पत्ति हैं, और सबके लिए हर रूप धरती हैं। आप रास की स्वामिनी हैं, अधिष्ठात्री देवी हैं। सब स्त्रियाँ आपके ही अंश हैं।

English sense

You are all wealth itself, and you take every form for everyone. You are the queen of the rāsa dance, the ruling goddess. All women are parts of you.

पदार्थ · word by word
सर्वसम्पत्स्वरूपा
all wealth itselfस्वयं सारी सम्पत्ति
सर्वरूपिणी
you take every formहर रूप धरती हैं
रासेश्वरी
queen of the rāsa danceरास की स्वामिनी
अधिदेवी
the ruling goddessअधिष्ठात्री देवी
त्वत्कलाः
parts of youआपके ही अंश
सर्वयोषितः
all womenसब स्त्रियाँ

Verse 4

कैलासे पार्वती त्वं च क्षीरोदे सिन्धुकन्यका ।
स्वर्गे च स्वर्गलक्ष्मीस्त्वं मर्त्यलक्ष्मीश्च भूतले ॥ ४ ॥

kailāse pārvatī tvaṃ ca kṣīrode sindhukanyakā |
svarge ca svargalakṣmīstvaṃ martyalakṣmīśca bhūtale ||

कैलासेक्षीरोदेसिन्धुकन्यकास्वर्गलक्ष्मीःमर्त्यलक्ष्मीःभूतले
हिन्दी अर्थ

कैलास पर आप पार्वती हैं, क्षीरसागर में समुद्र की पुत्री। स्वर्ग में आप स्वर्ग की लक्ष्मी हैं, और धरती पर मनुष्यों की लक्ष्मी।

English sense

On Kailāsa you are Pārvatī; in the sea of milk, the ocean’s daughter. In heaven you are the fortune of heaven, and on earth, the fortune of mortals.

पदार्थ · word by word
कैलासे
on Kailāsaकैलास पर
क्षीरोदे
in the sea of milkक्षीरसागर में
सिन्धुकन्यका
the ocean’s daughterसमुद्र की पुत्री
स्वर्गलक्ष्मीः
the fortune of heavenस्वर्ग की लक्ष्मी
मर्त्यलक्ष्मीः
the fortune of mortalsमनुष्यों की लक्ष्मी
भूतले
on earthधरती पर

Verse 5

वैकुण्ठे च महालक्ष्मीर्देवदेवी सरस्वती ।
गङ्गा च तुलसी त्वं च सावित्री ब्रह्मलोकतः ॥ ५ ॥

vaikuṇṭhe ca mahālakṣmīrdevadevī sarasvatī |
gaṅgā ca tulasī tvaṃ ca sāvitrī brahmalokataḥ ||

वैकुण्ठेदेवदेवीगङ्गातुलसीसावित्रीब्रह्मलोकतः
हिन्दी अर्थ

वैकुण्ठ में आप महालक्ष्मी हैं, आप देवताओं की देवी सरस्वती हैं। आप गंगा हैं, तुलसी हैं, और ब्रह्मलोक में सावित्री हैं।

English sense

In Vaikuṇṭha you are Mahālakṣmī; you are Sarasvatī, goddess of the gods. You are Gaṅgā and Tulasī, and Sāvitrī in Brahmā’s world.

पदार्थ · word by word
वैकुण्ठे
in Vaikuṇṭhaवैकुण्ठ में
देवदेवी
goddess of the godsदेवताओं की देवी
गङ्गा
Gaṅgāगंगा
तुलसी
Tulasīतुलसी
सावित्री
Sāvitrīसावित्री
ब्रह्मलोकतः
in Brahmā’s worldब्रह्मलोक में

Verse 6

कृष्णप्राणाधिदेवी त्वं गोलोके राधिका स्वयम् ।
रासे रासेश्वरी त्वं च वृन्दा वृन्दावने वने ॥ ६ ॥

kṛṣṇaprāṇādhidevī tvaṃ goloke rādhikā svayam |
rāse rāseśvarī tvaṃ ca vṛndā vṛndāvane vane ||

कृष्णप्राणाधिदेवीगोलोकेराधिका स्वयम्रासेरासेश्वरी
हिन्दी अर्थ

आप कृष्ण के प्राणों की अधिष्ठात्री देवी हैं, गोलोक में आप स्वयं राधिका हैं। रास में आप रास की स्वामिनी हैं, और वृन्दावन के वन में वृन्दा।

English sense

You are the goddess who rules Kṛṣṇa’s very life; in Goloka you are Rādhikā herself. In the rāsa dance you are its queen, and Vṛndā in the forest of Vṛndāvana.

पदार्थ · word by word
कृष्णप्राणाधिदेवी
the goddess who rules Kṛṣṇa’s very lifeकृष्ण के प्राणों की अधिष्ठात्री देवी
गोलोके
in Golokaगोलोक में
राधिका स्वयम्
Rādhikā herselfस्वयं राधिका
रासे
in the rāsa danceरास में
रासेश्वरी
its queenरास की स्वामिनी

Verse 7

कृष्णप्रिया त्वं भाण्डीरे चन्द्रा चन्दनकानने ।
विरजा चम्पकवने शतशृङ्गे च सुन्दरी ॥ ७ ॥

kṛṣṇapriyā tvaṃ bhāṇḍīre candrā candanakānane |
virajā campakavane śataśṛṅge ca sundarī ||

कृष्णप्रियाभाण्डीरेचन्दनकाननेचम्पकवनेशतशृङ्गे
हिन्दी अर्थ

भाण्डीर में आप कृष्ण की प्रिया हैं, चन्दन के वन में चन्द्रा। चम्पा के वन में आप विरजा हैं, और शतशृंग पर्वत पर सुन्दरी।

English sense

At Bhāṇḍīra you are Kṛṣṇa’s beloved; in the sandalwood grove, Candrā. In the campaka forest you are Virajā, and on Śataśṛṅga, Sundarī.

पदार्थ · word by word
कृष्णप्रिया
Kṛṣṇa’s belovedकृष्ण की प्रिया
भाण्डीरे
at Bhāṇḍīraभाण्डीर में
चन्दनकानने
in the sandalwood groveचन्दन के वन में
चम्पकवने
in the campaka forestचम्पा के वन में
शतशृङ्गे
on Śataśṛṅgaशतशृंग पर्वत पर

Verse 8

पद्मावती पद्मवने मालती मालतीवने ।
कुन्ददन्ती कुन्दवने सुशीला केतकीवने ॥ ८ ॥

padmāvatī padmavane mālatī mālatīvane |
kundadantī kundavane suśīlā ketakīvane ||

पद्मवनेमालतीवनेकुन्दवनेकेतकीवने
हिन्दी अर्थ

कमल-वन में आप पद्मावती हैं, मालती-वन में मालती। कुन्द-वन में आप कुन्ददन्ती हैं, और केतकी-वन में सुशीला।

English sense

In the lotus forest you are Padmāvatī; in the jasmine forest, Mālatī. In the kunda forest you are Kundadantī, and in the ketakī forest, Suśīlā.

पदार्थ · word by word
पद्मवने
in the lotus forestकमल-वन में
मालतीवने
in the jasmine forestमालती-वन में
कुन्दवने
in the kunda forestकुन्द-वन में
केतकीवने
in the ketakī forestकेतकी-वन में

Verse 9

कदम्बमाला त्वं देवी कदम्बकाननेऽपि च ।
राजलक्ष्मी राजगेहे गृहलक्ष्मीर्गृहे गृहे ॥ ९ ॥

kadambamālā tvaṃ devī kadambakānane'pi ca |
rājalakṣmī rājagehe gṛhalakṣmīrgṛhe gṛhe ||

कदम्बकाननेराजलक्ष्मीराजगेहेगृहलक्ष्मीःगृहे गृहे
हिन्दी अर्थ

हे देवी, कदम्ब के वन में आप कदम्बमाला हैं। राजा के महल में आप राजलक्ष्मी हैं, और हर घर में गृहलक्ष्मी।

English sense

In the kadamba grove, goddess, you are Kadambamālā. In the king’s palace you are the fortune of kings, and in every home, the fortune of the home.

पदार्थ · word by word
कदम्बकानने
in the kadamba groveकदम्ब के वन में
राजलक्ष्मी
the fortune of kingsराजलक्ष्मी
राजगेहे
in the king’s palaceराजा के महल में
गृहलक्ष्मीः
the fortune of the homeगृहलक्ष्मी
गृहे गृहे
in every homeहर घर में

Verse 10

इत्युक्त्वा देवताः सर्वे मुनयो मनवस्तथा ।
रुरुदुर्नम्रवदनाः शुष्ककण्ठोष्ठतालुकाः ॥ १० ॥

ityuktvā devatāḥ sarve munayo manavastathā |
rurudurnamravadanāḥ śuṣkakaṇṭhoṣṭhatālukāḥ ||

इत्युक्त्वामुनयःमनवःरुरुदुःनम्रवदनाःशुष्ककण्ठोष्ठतालुकाः
हिन्दी अर्थ

यह कहकर सब देवता, मुनि और मनु रो पड़े। उनके सिर झुके थे, और गला, होंठ और तालु सूख गए थे।

English sense

Having said this, all the gods, the sages and the Manus wept, faces bowed, their throats, lips and palates dry.

पदार्थ · word by word
इत्युक्त्वा
having said thisयह कहकर
मुनयः
the sagesमुनि
मनवः
the Manusमनु
रुरुदुः
weptरो पड़े
नम्रवदनाः
faces bowedसिर झुके थे
शुष्ककण्ठोष्ठतालुकाः
their throats, lips and palates dryगला, होंठ और तालु सूख गए थे

फलश्रुतिःThe fruit of recitation

Verse 11

इति लक्ष्मीस्तवं पुण्यं सर्वदेवैः कृतं शुभम् ।
यः पठेत्प्रातरुत्थाय स वै सर्वं लभेद्ध्रुवम् ॥ ११ ॥

iti lakṣmīstavaṃ puṇyaṃ sarvadevaiḥ kṛtaṃ śubham |
yaḥ paṭhetprātarutthāya sa vai sarvaṃ labheddhruvam ||

लक्ष्मीस्तवम्पुण्यम्सर्वदेवैः कृतम्प्रातरुत्थायलभेद्ध्रुवम्
हिन्दी अर्थ

यह सब देवताओं का रचा हुआ लक्ष्मी का पवित्र और मंगलमय स्तव है। जो सुबह उठकर इसका पाठ करता है, उसे निश्चय ही सब कुछ मिलता है।

English sense

This is the holy, auspicious hymn to Lakṣmī made by all the gods. Whoever rises at dawn and recites it will surely gain everything.

पदार्थ · word by word
लक्ष्मीस्तवम्
hymn to Lakṣmīलक्ष्मी का स्तव
पुण्यम्
holyपवित्र
सर्वदेवैः कृतम्
made by all the godsसब देवताओं का रचा हुआ
प्रातरुत्थाय
rises at dawnसुबह उठकर
लभेद्ध्रुवम्
will surely gainनिश्चय ही मिलता है

Verse 12

अभार्यो लभते भार्यां विनीतां च सुतां सतीम् ।
सुशीलां सुन्दरीं रम्यामतिसुप्रियवादिनीम् ॥ १२ ॥

abhāryo labhate bhāryāṃ vinītāṃ ca sutāṃ satīm |
suśīlāṃ sundarīṃ ramyāmatisupriyavādinīm ||

अभार्यःभार्याम्विनीताम्सुताम्सतीम्अतिसुप्रियवादिनीम्
हिन्दी अर्थ

जिसकी पत्नी नहीं है, उसे विनम्र और पतिव्रता पत्नी मिलती है, और पुत्री भी। वह अच्छे स्वभाव वाली, सुन्दर, मनोहर और बहुत मीठा बोलने वाली होती है,

English sense

A man without a wife gains a wife who is modest and faithful, and a daughter too: good-natured, beautiful, lovely and very sweet in speech,

Variant reading विनीतां सुसुतां सतीम् vinītāṃ susutāṃ satīm (“modest, blessed with good children, faithful”).
पदार्थ · word by word
अभार्यः
a man without a wifeजिसकी पत्नी नहीं है
भार्याम्
a wifeपत्नी
विनीताम्
modestविनम्र
सुताम्
a daughterपुत्री
सतीम्
faithfulपतिव्रता
अतिसुप्रियवादिनीम्
very sweet in speechबहुत मीठा बोलने वाली

Verse 13

पुत्रपौत्रवतीं शुद्धां कुलजां कोमलां वराम् ।
अपुत्रो लभते पुत्रं वैष्णवं चिरजीविनम् ॥ १३ ॥

putrapautravatīṃ śuddhāṃ kulajāṃ komalāṃ varām |
aputro labhate putraṃ vaiṣṇavaṃ cirajīvinam ||

पुत्रपौत्रवतीम्कुलजाम्कोमलाम्अपुत्रःवैष्णवम्चिरजीविनम्
हिन्दी अर्थ

पुत्र-पौत्रों वाली, पवित्र, अच्छे कुल की, कोमल और श्रेष्ठ। जिसका पुत्र नहीं है, उसे विष्णु का भक्त और लम्बी आयु वाला पुत्र मिलता है,

English sense

blessed with sons and grandsons, pure, of good family, gentle and excellent. A man without a son gains a son devoted to Viṣṇu and long-lived,

पदार्थ · word by word
पुत्रपौत्रवतीम्
blessed with sons and grandsonsपुत्र-पौत्रों वाली
कुलजाम्
of good familyअच्छे कुल की
कोमलाम्
gentleकोमल
अपुत्रः
a man without a sonजिसका पुत्र नहीं है
वैष्णवम्
devoted to Viṣṇuविष्णु का भक्त
चिरजीविनम्
long-livedलम्बी आयु वाला

Verse 14

परमैश्वर्ययुक्तं च विद्यावन्तं यशस्विनम् ।
भ्रष्टराज्यो लभेद्राज्यं भ्रष्टश्रीर्लभते श्रियम् ॥ १४ ॥

paramaiśvaryayuktaṃ ca vidyāvantaṃ yaśasvinam |
bhraṣṭarājyo labhedrājyaṃ bhraṣṭaśrīrlabhate śriyam ||

परमैश्वर्ययुक्तम्विद्यावन्तम्यशस्विनम्भ्रष्टराज्यःभ्रष्टश्रीःश्रियम्
हिन्दी अर्थ

बड़े ऐश्वर्य वाला, विद्वान और यशस्वी। जिसका राज्य छिन गया है, उसे राज्य वापस मिलता है। जिसका सौभाग्य चला गया है, उसे सौभाग्य फिर मिलता है।

English sense

rich and powerful, learned and famous. One who has lost his kingdom gets it back; one who has lost his fortune regains it.

पदार्थ · word by word
परमैश्वर्ययुक्तम्
rich and powerfulबड़े ऐश्वर्य वाला
विद्यावन्तम्
learnedविद्वान
यशस्विनम्
famousयशस्वी
भ्रष्टराज्यः
one who has lost his kingdomजिसका राज्य छिन गया है
भ्रष्टश्रीः
one who has lost his fortuneजिसका सौभाग्य चला गया है
श्रियम्
fortuneसौभाग्य

Verse 15

हतबन्धुर्लभेद्बन्धुं धनभ्रष्टो धनं लभेत् ।
कीर्तिहीनो लभेत्कीर्तिं प्रतिष्ठां च लभेद्ध्रुवम् ॥ १५ ॥

hatabandhurlabhedbandhuṃ dhanabhraṣṭo dhanaṃ labhet |
kīrtihīno labhetkīrtiṃ pratiṣṭhāṃ ca labheddhruvam ||

हतबन्धुःधनभ्रष्टःकीर्तिहीनःकीर्तिम्प्रतिष्ठाम्
हिन्दी अर्थ

जिसके अपने छिन गए हैं, उसे फिर अपने मिलते हैं। जिसका धन चला गया है, उसे धन मिलता है। जिसका नाम नहीं है, उसे यश मिलता है, और निश्चय ही प्रतिष्ठा भी।

English sense

One who has lost his kin finds kin again; one who has lost his wealth gains wealth. One without a good name gains a good name, and surely gains standing too.

पदार्थ · word by word
हतबन्धुः
one who has lost his kinजिसके अपने छिन गए हैं
धनभ्रष्टः
one who has lost his wealthजिसका धन चला गया है
कीर्तिहीनः
one without a good nameजिसका नाम नहीं है
कीर्तिम्
a good nameयश
प्रतिष्ठाम्
standingप्रतिष्ठा

Verse 16

सर्वमङ्गलदं स्तोत्रं शोकसन्तापनाशनम् ।
हर्षानन्दकरं शश्वद्धर्ममोक्षसुहृत्प्रदम् ॥ १६ ॥

sarvamaṅgaladaṃ stotraṃ śokasantāpanāśanam |
harṣānandakaraṃ śaśvaddharmamokṣasuhṛtpradam ||

सर्वमङ्गलदम्शोकसन्तापनाशनम्हर्षानन्दकरम्शश्वत्धर्ममोक्षसुहृत्प्रदम्
हिन्दी अर्थ

यह स्तोत्र हर मंगल देता है और शोक और कष्ट मिटाता है। यह सदा हर्ष और आनन्द देता है, और धर्म, मोक्ष और अच्छे मित्र देता है।

English sense

This hymn brings every blessing and destroys grief and distress. It always brings joy and delight, and gives dharma, liberation and good friends.

पदार्थ · word by word
सर्वमङ्गलदम्
brings every blessingहर मंगल देता है
शोकसन्तापनाशनम्
destroys grief and distressशोक और कष्ट मिटाता है
हर्षानन्दकरम्
brings joy and delightहर्ष और आनन्द देता है
शश्वत्
alwaysसदा
धर्ममोक्षसुहृत्प्रदम्
gives dharma, liberation and good friendsधर्म, मोक्ष और अच्छे मित्र देता है
॥ इति सर्व देव कृत लक्ष्मी स्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥

Terms on this page

Lakshmi लक्ष्मी The Goddess of wealth and prosperity; for home worship a seated form is preferred, since a standing posture is understood to symbolize the instability of wealth.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras