Advaita Vedānta · attributed to Ādi Śaṅkarācārya

कौपीनपञ्चकम्

Kaupina Panchakam — Five verses on the monk who owns nothing but a loincloth
Author Ādi Śaṅkarācārya Verses 5, upajāti metre

Each verse lists what the monk has given up and what he has instead, and then says the same thing: those who wear only a loincloth are truly fortunate. No house, no bowl, no wealth; the foot of a tree, two hands, the words of Vedānta, and a mind at rest in the Self.

Verse 1

१I

वेदान्तवाक्येषु सदा रमन्तो
भिक्षान्नमात्रेण च तुष्टिमन्तः ।
अशोकवन्तः करुणैकवन्तः
कौपीनवन्तः खलु भाग्यवन्तः ॥ १ ॥

vedāntavākyeṣu sadā ramanto
bhikṣānnamātreṇa ca tuṣṭimantaḥ |
aśokavantaḥ karuṇaikavantaḥ
kaupīnavantaḥ khalu bhāgyavantaḥ ||

वेदान्तवाक्येषु सदा रमन्तःभिक्षान्नमात्रेण च तुष्टिमन्तःअशोकवन्तःकरुणैकवन्तःकौपीनवन्तःखलु भाग्यवन्तः
हिन्दी अर्थ

वे वेदान्त के वचनों में सदा रमे रहते हैं, भिक्षा के थोड़े से अन्न में सन्तुष्ट रहते हैं, शोक से मुक्त हैं, और करुणा ही उनकी एकमात्र पूँजी है। केवल कौपीन पहनने वाले ही सचमुच भाग्यशाली हैं।

English sense

They always delight in the words of the Vedānta, they are content with a little food got by begging, they are free from sorrow, and kindness is their one wealth. Those who wear only a loincloth are truly fortunate.

Variant reading विशोकवन्तः for अशोकवन्तः; and the third line विशोकमन्तःकरणे चरन्तः (also रमन्तः) in other printings.
पदार्थ · word by word
वेदान्तवाक्येषु सदा रमन्तः
always delighting in the words of the Vedāntaवेदान्त के वचनों में सदा रमे रहते
भिक्षान्नमात्रेण च तुष्टिमन्तः
content with a little food got by beggingभिक्षा के थोड़े से अन्न में सन्तुष्ट
अशोकवन्तः
free from sorrowशोक से मुक्त
करुणैकवन्तः
kindness is their one wealthकरुणा ही उनकी एकमात्र पूँजी
कौपीनवन्तः
those who wear only a loinclothकेवल कौपीन पहनने वाले
खलु भाग्यवन्तः
truly fortunateसचमुच भाग्यशाली

Verse 2

२II

मूलं तरोः केवलमाश्रयन्तः
पाणिद्वयं भोक्तुममत्रयन्तः ।
कन्थामिव श्रीमपि कुत्सयन्तः
कौपीनवन्तः खलु भाग्यवन्तः ॥ २ ॥

mūlaṃ taroḥ kevalamāśrayantaḥ
pāṇidvayaṃ bhoktumamatrayantaḥ |
kanthāmiva śrīmapi kutsayantaḥ
kaupīnavantaḥ khalu bhāgyavantaḥ ||

मूलं तरोः केवलमाश्रयन्तःपाणिद्वयं भोक्तुममत्रयन्तःकन्थामिवश्रीमपिकुत्सयन्तःकौपीनवन्तःखलु भाग्यवन्तः
हिन्दी अर्थ

वे केवल पेड़ की जड़ का आसरा लेते हैं, खाने के लिए अपने दोनों हाथों को ही बर्तन बना लेते हैं, और धन को भी गुदड़ी की तरह तुच्छ मानते हैं। केवल कौपीन पहनने वाले ही सचमुच भाग्यशाली हैं।

English sense

They take only the foot of a tree for shelter, they make their two hands their bowl for eating, and they treat even wealth with scorn, as if it were a patched rag. Those who wear only a loincloth are truly fortunate.

Variant reading भोक्तुममन्त्रयन्तः for भोक्तुममत्रयन्तः; and पाणिद्वये … कन्थामपि स्त्रीमिव in other printings.
पदार्थ · word by word
मूलं तरोः केवलमाश्रयन्तः
taking only the foot of a tree for shelterकेवल पेड़ की जड़ का आसरा लेते
पाणिद्वयं भोक्तुममत्रयन्तः
making their two hands their bowl for eatingखाने के लिए दोनों हाथों को बर्तन बनाते
कन्थामिव
as if it were a patched ragगुदड़ी की तरह
श्रीमपि
even wealthधन को भी
कुत्सयन्तः
treating with scornतुच्छ मानते
कौपीनवन्तः
those who wear only a loinclothकेवल कौपीन पहनने वाले
खलु भाग्यवन्तः
truly fortunateसचमुच भाग्यशाली

Verse 3

३III

देहादिभावं परिवर्तयन्तः
आत्मानमात्मन्यवलोकयन्तः ।
नान्तं न मध्यं न बहिः स्मरन्तः
कौपीनवन्तः खलु भाग्यवन्तः ॥ ३ ॥

dehādibhāvaṃ parivartayantaḥ
ātmānamātmanyavalokayantaḥ |
nāntaṃ na madhyaṃ na bahiḥ smarantaḥ
kaupīnavantaḥ khalu bhāgyavantaḥ ||

देहादिभावम्परिवर्तयन्तःआत्मानम् आत्मनि अवलोकयन्तःन अन्तम् न मध्यम् न बहिः स्मरन्तःकौपीनवन्तःखलु भाग्यवन्तः
हिन्दी अर्थ

वे शरीर आदि को अपना स्वरूप मानना छोड़ देते हैं, आत्मा को आत्मा में ही देखते हैं, और भीतर, बीच या बाहर किसी का ध्यान नहीं करते। केवल कौपीन पहनने वाले ही सचमुच भाग्यशाली हैं।

English sense

They turn away from taking the body and the rest to be themselves, they see the Self within the Self, and they give no thought to the inner, the middle or the outer. Those who wear only a loincloth are truly fortunate.

Variant reading देहादिभावं परिमार्जयन्त (or देहाभिमानं परिहृत्य दूरात्) for देहादिभावं परिवर्तयन्तः; and स्वात्मानमात्मन्य… in other printings.
पदार्थ · word by word
देहादिभावम्
taking the body and the rest to be themselvesशरीर आदि को अपना स्वरूप मानना
परिवर्तयन्तः
turning away fromछोड़ देते
आत्मानम् आत्मनि अवलोकयन्तः
seeing the Self within the Selfआत्मा को आत्मा में देखते
न अन्तम् न मध्यम् न बहिः स्मरन्तः
giving no thought to the inner, the middle or the outerभीतर, बीच या बाहर किसी का ध्यान नहीं करते
कौपीनवन्तः
those who wear only a loinclothकेवल कौपीन पहनने वाले
खलु भाग्यवन्तः
truly fortunateसचमुच भाग्यशाली

Verse 4

४IV

स्वानन्दभावे परितुष्टिमन्तः
सुशान्तसर्वेन्द्रियवृत्तिमन्तः ।
अहर्निशं ब्रह्मणि ये रमन्तः
कौपीनवन्तः खलु भाग्यवन्तः ॥ ४ ॥

svānandabhāve parituṣṭimantaḥ
suśāntasarvendriyavṛttimantaḥ |
aharniśaṃ brahmaṇi ye ramantaḥ
kaupīnavantaḥ khalu bhāgyavantaḥ ||

स्वानन्दभावे परितुष्टिमन्तःसुशान्तसर्वेन्द्रियवृत्तिमन्तःअहर्निशम्ब्रह्मणि ये रमन्तःकौपीनवन्तःखलु भाग्यवन्तः
हिन्दी अर्थ

वे आत्मा के आनन्द में पूरी तरह सन्तुष्ट हैं, उनकी सारी इन्द्रियाँ शान्त और स्थिर हैं, और दिन-रात वे ब्रह्म में रमे रहते हैं। केवल कौपीन पहनने वाले ही सचमुच भाग्यशाली हैं।

English sense

They are fully content in the joy of the Self, all their senses are calm and quiet, and day and night they delight in Brahman. Those who wear only a loincloth are truly fortunate.

Variant reading संशान्तसर्वेन्द्रियवृत्तिमन्तः (or …तुष्टिमन्तः) for the second line, and अहर्निशं ब्रह्मसुखे रमन्तः for the third, in other printings.
पदार्थ · word by word
स्वानन्दभावे परितुष्टिमन्तः
fully content in the joy of the Selfआत्मा के आनन्द में पूरी तरह सन्तुष्ट
सुशान्तसर्वेन्द्रियवृत्तिमन्तः
all their senses are calm and quietउनकी सारी इन्द्रियाँ शान्त और स्थिर
अहर्निशम्
day and nightदिन-रात
ब्रह्मणि ये रमन्तः
those who delight in Brahmanजो ब्रह्म में रमे रहते
कौपीनवन्तः
those who wear only a loinclothकेवल कौपीन पहनने वाले
खलु भाग्यवन्तः
truly fortunateसचमुच भाग्यशाली

Verse 5

५V

पञ्चाक्षरं पावनमुच्चरन्तः
पतिं पशूनां हृदि भावयन्तः ।
भिक्षाशिनो दिक्षु परिभ्रमन्तः
कौपीनवन्तः खलु भाग्यवन्तः ॥ ५ ॥

pañcākṣaraṃ pāvanamuccarantaḥ
patiṃ paśūnāṃ hṛdi bhāvayantaḥ |
bhikṣāśino dikṣu paribhramantaḥ
kaupīnavantaḥ khalu bhāgyavantaḥ ||

पञ्चाक्षरम् पावनम् उच्चरन्तःपतिं पशूनाम् हृदि भावयन्तःभिक्षाशिनःदिक्षु परिभ्रमन्तःकौपीनवन्तःखलु भाग्यवन्तः
हिन्दी अर्थ

वे पवित्र पाँच अक्षरों का ऊँचे स्वर में उच्चारण करते हैं, प्राणियों के स्वामी को हृदय में धारण करते हैं, भिक्षा पर जीते हैं और सब दिशाओं में घूमते रहते हैं। केवल कौपीन पहनने वाले ही सचमुच भाग्यशाली हैं।

English sense

They say aloud the holy five syllables, they hold the lord of living creatures in the heart, they live on alms and wander in every direction. Those who wear only a loincloth are truly fortunate.

Variant reading ब्रह्माक्षरं पावनमुच्चरन्तो / ब्रह्माहमस्मीति विभावयन्तः for the first two lines; and भिक्षाशना for भिक्षाशिनो, in other printings.
पदार्थ · word by word
पञ्चाक्षरम् पावनम् उच्चरन्तः
saying aloud the holy five syllablesपवित्र पाँच अक्षरों का ऊँचे स्वर में उच्चारण करते
पतिं पशूनाम् हृदि भावयन्तः
holding the lord of living creatures in the heartप्राणियों के स्वामी को हृदय में धारण करते
भिक्षाशिनः
living on almsभिक्षा पर जीते
दिक्षु परिभ्रमन्तः
wandering in every directionसब दिशाओं में घूमते
कौपीनवन्तः
those who wear only a loinclothकेवल कौपीन पहनने वाले
खलु भाग्यवन्तः
truly fortunateसचमुच भाग्यशाली

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras