Rudrayāmala · a talk of Umā and Maheśvara

कल्पान्दृष्टिपूजास्तुतिस्तोत्रम्

Kalpandrishti Puja Stuti Stotram (Rudrayamala) — The worship of Śāmbhavī carried out in verse, from invocation to the closing bows

A hymn to Śāmbhavī, the Goddess of the fifteen-syllable mantra, from a talk of Shiva and Umā. Its verses are the offerings themselves: the seat, the water for the feet, the bath with Ganges water, silk, ornaments, scents, flowers, food, betel and the waving of lights, each given with the seed-syllable hrīṃ. The last verse says what reciting it brings.

Verse 1

श्रीगणेशाय नमः ।
कल्याणोज्वलकार्मुकानिक्तकलानन्देनमन्दस्मितां
कारुण्याङ्कुशपञ्चबाणकलितां कन्दर्पदर्पोज्ज्वलाम्
काम्याकर्षण दिव्यपाशाभरितां बालार्ककोटिप्रभां
आदिक्षान्ततनुत्रयां त्रिनयनांऽप्रायेच्छिवां शाम्भवीम् ॥ १ ॥

śrīgaṇeśāya namaḥ
kalyāṇojvalakārmukāniktakalānandenamandasmitāṃ
kāruṇyāṅkuśapañcabāṇakalitāṃ kandarpadarpojjvalām
kāmyākarṣaṇa divyapāśābharitāṃ bālārkakoṭiprabhāṃ
ādikṣāntatanutrayāṃ trinayanāṃ'prāyecchivāṃ śāmbhavīm

श्रीगणेशायनमःकल्याणोज्वलकार्मुकानिक्तकलानन्देनमन्दस्मितांकारुण्याङ्कुशपञ्चबाणकलितांकन्दर्पदर्पोज्ज्वलाम्काम्याकर्षणदिव्यपाशाभरितांबालार्ककोटिप्रभांआदिक्षान्ततनुत्रयांत्रिनयनांऽप्रायेच्छिवांशाम्भवीम्
हिन्दी अर्थ

मैं शाम्भवी का आवाहन करता हूँ, जो तीन नेत्रों वाली हैं: मृदु मुस्कान वाली, अपने धनुष से दीप्त, करुणा का अंकुश और पाँच बाण धारण करने वाली, कामदेव के दर्प से चमकती हुई, इच्छित को खींचने वाले दिव्य पाश से भरी, करोड़ बाल सूर्यों जैसी कान्ति वाली, जिनके तीन शरीर अ से क्ष तक फैले हैं, कल्याणकारी शिवा।

English sense

I call on Śāmbhavī, the three-eyed one: soft-smiling and bright with her bow, holding the goad of compassion and five arrows, shining with the pride of Kāma, filled with the divine noose that draws what is wished, glowing like ten million young suns, whose three bodies run from A to Kṣa, the auspicious Śivā.

पदार्थ · word by word
श्रीगणेशाय
to Gaṇeśaगणेश को
नमः
salutationनमस्कार
कल्याणोज्वलकार्मुकानिक्तकलानन्देनमन्दस्मितां
soft-smiling and bright with the bowमृदु मुस्कान वाली, धनुष से दीप्त
कारुण्याङ्कुशपञ्चबाणकलितां
holding the goad of compassion and five arrowsकरुणा का अंकुश और पाँच बाण धारण करने वाली
कन्दर्पदर्पोज्ज्वलाम्
shining with the pride of Kāmaकामदेव के दर्प से चमकती
काम्याकर्षण
that draws what is wishedइच्छित को खींचने वाले
दिव्यपाशाभरितां
filled with the divine nooseदिव्य पाश से भरी
बालार्ककोटिप्रभां
like ten million young sunsकरोड़ बाल सूर्यों जैसी कान्ति वाली
आदिक्षान्ततनुत्रयां
whose three bodies run from A to Kṣaजिनके तीन शरीर अ से क्ष तक फैले हैं
त्रिनयनांऽप्रायेच्छिवां
three-eyed, the auspicious Śivāतीन नेत्रों वाली, कल्याणकारी शिवा
शाम्भवीम्
Śāmbhavīशाम्भवी

Verse 2

एकाकारतया प्रपञ्चभरितामेकान्तसञ्चारिणीं
एणीकाज्वलसंविदाम्परकलामेणामबिम्बां पराम्
एकोदेव इति प्रसिद्धमनुभिः प्राख्यात चिन्मातृकां
एकाराङ्कित बैन्दवी परशिवामेकाक्षरीमाहुवे ॥ २ ॥

ekākāratayā prapañcabharitāmekāntasañcāriṇīṃ
eṇīkājvalasaṃvidāmparakalāmeṇāmabimbāṃ parām
ekodeva iti prasiddhamanubhiḥ prākhyāta cinmātṛkāṃ
ekārāṅkita baindavī paraśivāmekākṣarīmāhuve

एकाकारतयाप्रपञ्चभरितामेकान्तसञ्चारिणींएणीकाज्वलसंविदाम्परकलामेणामबिम्बांपराम्एकोदेवइतिप्रसिद्धमनुभिःप्राख्यातचिन्मातृकांएकाराङ्कितबैन्दवीपरशिवामेकाक्षरीमाहुवे
हिन्दी अर्थ

मैं एकाक्षरी देवी का आवाहन करता हूँ: एक रूप वाली, प्रपंच को भरने वाली, अकेली विचरने वाली, मृगनयनी के ज्ञान की तरह चमकने वाली, परम कला; जिन्हें मन्त्र एक देव कहते हैं, जो चेतना की माता हैं, ए अक्षर और बिन्दु से चिह्नित परम शिवा।

English sense

I call on the one-syllable Goddess: of one form, filling the world, moving alone, shining as the knowledge of the doe-eyed one, the supreme art; called by the mantras the one god, the mother of awareness, marked with the letter E and the dot, the supreme Śivā.

पदार्थ · word by word
एकाकारतया
of one formएक रूप से
प्रपञ्चभरितामेकान्तसञ्चारिणीं
filling the world, moving aloneप्रपंच को भरने वाली, अकेली विचरने वाली
एणीकाज्वलसंविदाम्परकलामेणामबिम्बां
shining with the knowledge of the doe-eyed one, the supreme art, the doe-likeमृगनयनी के ज्ञान से चमकती, परम कला, मृग जैसी
पराम्
supremeपरम
एकोदेव
the one godएक देव
इति
thusइस प्रकार
प्रसिद्धमनुभिः
renowned through the mantrasमन्त्रों से प्रसिद्ध
प्राख्यात
calledकही गई
चिन्मातृकां
mother of awarenessचेतना की माता
एकाराङ्कित
marked with the letter Eए अक्षर से चिह्नित
बैन्दवी
of the dotबिन्दु की
परशिवामेकाक्षरीमाहुवे
the supreme Śivā, the one-syllable one, I callपरम शिवा, एकाक्षरी, मैं पुकारता हूँ

Verse 3

ईशानादि महेन्द्ररुद्रपरिषद् ब्रह्मादिपादोन्नता
लङ्काराङ्कितदिव्यरत्नविलसत् सिंहासनेसुस्थिराम्
ईषद्भक्तितया त्वदीय चरणाम्भोजार्चनोदीप्तवान्
इच्छाज्ञानक्रियात्मकासनमिदं गृह्णातुते शाम्भवम् ॥ ३ ॥

īśānādi mahendrarudrapariṣad brahmādipādonnatā
laṅkārāṅkitadivyaratnavilasat siṃhāsanesusthirām
īṣadbhaktitayā tvadīya caraṇāmbhojārcanodīptavān
icchājñānakriyātmakāsanamidaṃ gṛhṇātute śāmbhavam

ईशानादिमहेन्द्ररुद्रपरिषद्ब्रह्मादिपादोन्नतालङ्काराङ्कितदिव्यरत्नविलसत्सिंहासनेसुस्थिराम्ईषद्भक्तितयात्वदीयचरणाम्भोजार्चनोदीप्तवान्इच्छाज्ञानक्रियात्मकासनमिदंगृह्णातुतेशाम्भवम्
हिन्दी अर्थ

ईशान आदि, महेन्द्र और रुद्रगणों से पूजित, जिनके चरण ब्रह्मा आदि से ऊँचे हैं, ल अक्षर से चिह्नित चमकते रत्नजटित सिंहासन पर दृढ़ बैठी हुई: थोड़ी भक्ति और तुम्हारे चरणकमलों की पूजा से दीप्त मैं यह इच्छा, ज्ञान और क्रिया से बना आसन प्रस्तुत करता हूँ; हे शाम्भवी, इसे स्वीकार करो।

English sense

Honoured by Īśāna and the rest, by Mahendra and Rudra's assembly, her feet raised by Brahmā and the others, firmly seated on a shining jewelled lion-seat marked with the letter laṃ: lit by a little devotion and the worship of your lotus feet, accept this seat made of will, knowledge and action, Śāmbhavī.

पदार्थ · word by word
ईशानादि
Īśāna and the restईशान आदि
महेन्द्ररुद्रपरिषद्
Mahendra and Rudra's assemblyमहेन्द्र और रुद्रगण
ब्रह्मादिपादोन्नता
whose feet are raised by Brahmā and the othersजिनके चरण ब्रह्मा आदि से ऊँचे हैं
लङ्काराङ्कितदिव्यरत्नविलसत्
shining with divine jewels, marked with laṃल से चिह्नित दिव्य रत्नों से चमकती
सिंहासनेसुस्थिराम्
on the lion-seat, firmly seatedसिंहासन पर दृढ़ बैठी
ईषद्भक्तितया
by a little devotionथोड़ी भक्ति से
त्वदीय
yourतुम्हारे
चरणाम्भोजार्चनोदीप्तवान्
lit by the worship of the lotus feetचरणकमलों की पूजा से दीप्त
इच्छाज्ञानक्रियात्मकासनमिदं
this seat made of will, knowledge and actionइच्छा, ज्ञान और क्रिया से बना यह आसन
गृह्णातुते
acceptस्वीकार करो
शाम्भवम्
Śāmbhavīशाम्भवी

Verse 4

लक्षाज्ञानमयं सुधार्णवजलेनापूर्यपात्रार्पितं
लाक्षालङ्कृतपादपङ्कजयुगेसङ्क्षोभ्यभक्त्यापुनः
लक्ष्मीरञ्जितहेमधामकलशेनापूर्यशीताम्बुना
स्वा चामार्थमिदं प्रकल्पितमदे गृह्णत्वं हे शाम्भवी ॥ ४ ॥

lakṣājñānamayaṃ sudhārṇavajalenāpūryapātrārpitaṃ
lākṣālaṅkṛtapādapaṅkajayugesaṅkṣobhyabhaktyāpunaḥ
lakṣmīrañjitahemadhāmakalaśenāpūryaśītāmbunā
svā cāmārthamidaṃ prakalpitamade gṛhṇatvaṃ he śāmbhavī

लक्षाज्ञानमयंसुधार्णवजलेनापूर्यपात्रार्पितंलाक्षालङ्कृतपादपङ्कजयुगेसङ्क्षोभ्यभक्त्यापुनःलक्ष्मीरञ्जितहेमधामकलशेनापूर्यशीताम्बुनास्वाचामार्थमिदंप्रकल्पितमदेगृह्णत्वंहेशाम्भवी
हिन्दी अर्थ

यह अर्पण बनाया गया है, जो करोड़ अक्षरों के ज्ञान से भरा है, अमृत-सागर के जल से भरे पात्र में, लाक्षा से सजे तुम्हारे चरणकमलों के लिए, बार-बार भक्ति के साथ: लक्ष्मी से दीप्त सोने के कलश में शीतल जल भरकर मैंने इसे तैयार किया है; हे शाम्भवी, इसे लो।

English sense

This offering is made, full of the knowledge that ten million letters hold, in a vessel filled with water from an ocean of nectar, for your lotus feet adorned with lac, with devotion again and again: filled with cold water in a golden vessel bright with Lakṣmī, I have prepared it; take it, Śāmbhavī.

पदार्थ · word by word
लक्षाज्ञानमयं
full of the knowledge of ten million lettersकरोड़ अक्षरों के ज्ञान से भरा
सुधार्णवजलेनापूर्यपात्रार्पितं
offered in a vessel filled with the water of an ocean of nectarअमृत-सागर के जल से भरे पात्र में अर्पित
लाक्षालङ्कृतपादपङ्कजयुगेसङ्क्षोभ्यभक्त्यापुनः
for the pair of lotus feet adorned with lac, with devotion againलाक्षा से सजे चरणकमलों के लिए, फिर भक्ति से
लक्ष्मीरञ्जितहेमधामकलशेनापूर्यशीताम्बुना
filled with cold water in a golden vessel bright with Lakṣmīलक्ष्मी से दीप्त सोने के कलश में शीतल जल भरकर
स्वा
of itselfस्वयं
चामार्थमिदं
this for the purposeयह प्रयोजन से
प्रकल्पितमदे
prepared in joyआनन्द से तैयार
गृह्णत्वं
takeलो
हे
Oहे
शाम्भवी
Śāmbhavīशाम्भवी

Verse 5

ह्रीङ्कारोज्वलवर्णकल्पितकलालङ्कारसिंहासने
ह्रीङ्कारादिसमस्तसिद्धकलनैः संस्तूयमाने मुदा
गाङ्गं चन्द्रसचन्दनं हिमजले सस्यानिजानेक्षती
मातर्देवि कृपां कुरुत्वमधुना स्नानेत्वमङ्गीकुरु ॥ ५ ॥

hrīṅkārojvalavarṇakalpitakalālaṅkārasiṃhāsane
hrīṅkārādisamastasiddhakalanaiḥ saṃstūyamāne mudā
gāṅgaṃ candrasacandanaṃ himajale sasyānijānekṣatī
mātardevi kṛpāṃ kurutvamadhunā snānetvamaṅgīkuru

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

हव्यागूढतनुप्रकाशसुभगे क्षौमाम्बरो भक्तिते
हंसस्फाटिकचन्द्रिकाभिरमलं तन्वोत्तुरीमांसिसम्
हारालङ्कृतपीवरस्तनभरामानन्दमन्दस्मिता
हव्यातीतमथामनङ्ग विभवामाराधयामाम्बिकाम् ॥ ६ ॥

havyāgūḍhatanuprakāśasubhage kṣaumāmbaro bhaktite
haṃsasphāṭikacandrikābhiramalaṃ tanvotturīmāṃsisam
hārālaṅkṛtapīvarastanabharāmānandamandasmitā
havyātītamathāmanaṅga vibhavāmārādhayāmāmbikām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 7

सौवर्णोज्वलरत्नकुण्डलधरां सौभाग्यनासामणि
सान्द्रानन्दकरीप्रसिद्धमणिभिः सोहङ्किरीटंशुभम्
सर्वालङ्कृतबाहुदण्डयुगल ग्रैवेयहारान् बहून्
सल्लोपाचित हारनूपुरयुगं गृह्णातुते शाम्भवी ॥ ७ ॥

sauvarṇojvalaratnakuṇḍaladharāṃ saubhāgyanāsāmaṇi
sāndrānandakarīprasiddhamaṇibhiḥ sohaṅkirīṭaṃśubham
sarvālaṅkṛtabāhudaṇḍayugala graiveyahārān bahūn
sallopācita hāranūpurayugaṃ gṛhṇātute śāmbhavī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 8

कस्तूरिघनसारकुङ्कुमरजोगन्धोत्कटञ्चन्दनं
कर्पूरच्छवि हारकाभिरमलं भक्त्यासमर्प्याक्षतैः
कल्हारोज्वलजातिपङ्कजरजः पद्मैश्चसौकेतकी
वनमल्लिका कल्पवृक्षकुसुमैरभ्यर्चवामीश्वरीम् ॥ ८ ॥

kastūrighanasārakuṅkumarajogandhotkaṭañcandanaṃ
karpūracchavi hārakābhiramalaṃ bhaktyāsamarpyākṣataiḥ
kalhārojvalajātipaṅkajarajaḥ padmaiścasauketakī
vanamallikā kalpavṛkṣakusumairabhyarcavāmīśvarīm

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 9

हाहाकाररवप्रसिद्धकलता हाकारहन्तात्मकं
भूयोदेवि हि कल्पयामि सततं ब्रह्मेन्द्रवन्द्येशिवे
हम्बीजार्ध कलात्मिकां तविभवेमल्यादिचक्राङ्किते
हारिद्राङ्कितहेमधामकलशे गृह्णीष्वदीयम्महत् ॥ ९ ॥

hāhākāraravaprasiddhakalatā hākārahantātmakaṃ
bhūyodevi hi kalpayāmi satataṃ brahmendravandyeśive
hambījārdha kalātmikāṃ tavibhavemalyādicakrāṅkite
hāridrāṅkitahemadhāmakalaśe gṛhṇīṣvadīyammahat

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 10

लम्बीजाङ्कितसिद्धमार्गसहजैर्द्रव्यैरनन्तैर्मुदा
लङ्काराङ्कितवद्भिभानुशशिभिः पात्रसुधापूरितैः
लिप्तामोद मारीचिहिङ्गुसुरभिः युक्तैस्तुभक्तैः सदा
लक्ष्मीञ्चक्रनिवासिनीं कमलनीं सन्तर्पयामीश्वरीम् ॥ १० ॥

lambījāṅkitasiddhamārgasahajairdravyairanantairmudā
laṅkārāṅkitavadbhibhānuśaśibhiḥ pātrasudhāpūritaiḥ
liptāmoda mārīcihiṅgusurabhiḥ yuktaistubhaktaiḥ sadā
lakṣmīñcakranivāsinīṃ kamalanīṃ santarpayāmīśvarīm

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 11

ह्रीङ्कारत्रयवर्णपीठनिलये ह्रीङ्कारमन्त्रात्मिके
ह्रीङ्कारोज्ज्वल हेमधामचषकेसिद्यन्नभक्षान् वहन्
ह्रींश्रीङ्कल्पितकामधेनुनियतः क्षीराज्यमध्वास्यत
ह्रीङ्कारेण निवेदयामि सततं ह्रीङ्कारनादप्रिये ॥ ११ ॥

hrīṅkāratrayavarṇapīṭhanilaye hrīṅkāramantrātmike
hrīṅkārojjvala hemadhāmacaṣakesidyannabhakṣān vahan
hrīṃśrīṅkalpitakāmadhenuniyataḥ kṣīrājyamadhvāsyata
hrīṅkāreṇa nivedayāmi satataṃ hrīṅkāranādapriye

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 12

सर्वाम्नायपरापरान्तसलिलं सौगन्धगन्धैर्युतं
सौन्दर्येश्वरवल्लभे परेशिवे गृह्णीयहस्तोदकम्
सल्लायाणीवकौतुकामृतरसं सम्पूर्णचन्द्रप्रभं
सत्करहारयुतं गृहाण वरदे ताम्बूलमव्यास्यतम् ॥ १२ ॥

sarvāmnāyaparāparāntasalilaṃ saugandhagandhairyutaṃ
saundaryeśvaravallabhe pareśive gṛhṇīyahastodakam
sallāyāṇīvakautukāmṛtarasaṃ sampūrṇacandraprabhaṃ
satkarahārayutaṃ gṛhāṇa varade tāmbūlamavyāsyatam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 13

कादिक्षान्तस्वरादिवर्णमणिभिः सङ्कीर्णदीपाङ्कुरां
कालैकत्रयपञ्चसप्तरवकनैवर्णपात्रैमुदा
काव्यालङ्कृत नाटकाविश्रुतिभिः सङ्गीतनृत्यैमुहुः
कल्लोलान्तमिदङ्गृहाणवरदे नीराजनन्निर्मलम् ॥ १३ ॥

kādikṣāntasvarādivarṇamaṇibhiḥ saṅkīrṇadīpāṅkurāṃ
kālaikatrayapañcasaptaravakanaivarṇapātraimudā
kāvyālaṅkṛta nāṭakāviśrutibhiḥ saṅgītanṛtyaimuhuḥ
kallolāntamidaṅgṛhāṇavarade nīrājanannirmalam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 14

लावण्याङ्गदैमदीयपञ्चकमिदं सन्मार्गमार्गादयं
छत्रञ्चामरदर्पणं चमजनं दत्वाशिवेश्रादरात्
लीलापूजितपादपङ्कजयुगे सम्पूज्यगन्धाक्षतैः
लक्ष्मीरञ्जितपादुका तु विभवां सन्तर्पयामीश्वरीम् ॥ १४ ॥

lāvaṇyāṅgadaimadīyapañcakamidaṃ sanmārgamārgādayaṃ
chatrañcāmaradarpaṇaṃ camajanaṃ datvāśiveśrādarāt
līlāpūjitapādapaṅkajayuge sampūjyagandhākṣataiḥ
lakṣmīrañjitapādukā tu vibhavāṃ santarpayāmīśvarīm

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 15

ह्रीङ्कारीशिवतत्वमय्यनिलयां ह्रीङ्कारमन्त्रात्मिकां
ह्रीङ्कारत्रयवाग्भवादिमनुभिः संशोध्यतत्वञ्चयः
त्रर्कादिसहादिकादिमनुभिर्मत्वापुनःशाम्भवीं
स्तुत्वा शङ्करवल्लभां त्रिनयनामुद्भासयामीकरीम् ॥ १५ ॥

hrīṅkārīśivatatvamayyanilayāṃ hrīṅkāramantrātmikāṃ
hrīṅkāratrayavāgbhavādimanubhiḥ saṃśodhyatatvañcayaḥ
trarkādisahādikādimanubhirmatvāpunaḥśāmbhavīṃ
stutvā śaṅkaravallabhāṃ trinayanāmudbhāsayāmīkarīm

ह्रीङ्कारीशिवतत्वमय्यनिलयांह्रीङ्कारमन्त्रात्मिकांह्रीङ्कारत्रयवाग्भवादिमनुभिःसंशोध्यतत्वञ्चयःत्रर्कादिसहादिकादिमनुभिर्मत्वापुनःशाम्भवींस्तुत्वाशङ्करवल्लभांत्रिनयनामुद्भासयामीकरीम्
हिन्दी अर्थ

जिनका घर ह्रीं में शिव का तत्त्व है, जिनका स्वरूप ह्रीं मन्त्र है: तीन ह्रीं, वाग्भव आदि मन्त्रों से तत्त्वों को शुद्ध करके, त्र आदि और स-ह तथा क आदि मन्त्रों से मनन करके, और फिर शंकर की प्रिया, तीन नेत्रों वाली शाम्भवी की स्तुति करके, मैं कर्त्री को प्रकाशित करता हूँ।

English sense

Whose home is the truth of Śiva in the hrīṃ, whose nature is the hrīṃ mantra: having purified the principles with the three hrīṃ, vāgbhava and other mantras, and having thought with mantras beginning with tra, with the sa-ha and ka mantras, and having praised again Śāmbhavī, Śaṅkara's beloved, the three-eyed, I make the maker shine.

पदार्थ · word by word
ह्रीङ्कारीशिवतत्वमय्यनिलयां
whose home is the truth of Śiva in hrīṃजिनका घर ह्रीं में शिव का तत्त्व है
ह्रीङ्कारमन्त्रात्मिकां
whose nature is the hrīṃ mantraजिनका स्वरूप ह्रीं मन्त्र है
ह्रीङ्कारत्रयवाग्भवादिमनुभिः
with the three hrīṃ, vāgbhava and other mantrasतीन ह्रीं, वाग्भव आदि मन्त्रों से
संशोध्यतत्वञ्चयः
having purified the principles, whoतत्त्वों को शुद्ध करके, जो
त्रर्कादिसहादिकादिमनुभिर्मत्वापुनःशाम्भवीं
having thought with the mantras tra, sa-ha, ka and the rest, again, Śāmbhavīत्र, स-ह, क आदि मन्त्रों से मनन करके, फिर शाम्भवी
स्तुत्वा
having praisedस्तुति करके
शङ्करवल्लभां
Śaṅkara's belovedशंकर की प्रिया
त्रिनयनामुद्भासयामीकरीम्
I make the three-eyed maker shineमैं तीन नेत्रों वाली कर्त्री को प्रकाशित करता हूँ

Verse 16

वन्देशपादार्वितदृष्टिमुमयानिमाल्यविजार्चिविधासमर्थः
दुःखावलीक्षेत्रपतेप्रवक्ष्य विश्रामये भक्तिजनैर्मुहुर्मुदा ॥ १६ ॥

vandeśapādārvitadṛṣṭimumayānimālyavijārcividhāsamarthaḥ
duḥkhāvalīkṣetrapatepravakṣya viśrāmaye bhaktijanairmuhurmudā

वन्देशपादार्वितदृष्टिमुमयानिमाल्यविजार्चिविधासमर्थःदुःखावलीक्षेत्रपतेप्रवक्ष्यविश्रामयेभक्तिजनैर्मुहुर्मुदा
हिन्दी अर्थ

मैं वन्दना करता हूँ; हे दुःखों के क्षेत्र के स्वामी, मैं कहूँगा, ईश्वर द्वारा पूजित चरणों का दर्शन, मालाओं से पूजा का विधान करने में समर्थ; मैं भक्तों के साथ बार-बार आनन्द से विश्राम कराता हूँ।

English sense

I bow; I will tell, lord of the field of sorrows, the sight of the feet honoured by the Lord, able to carry out the worship with garlands; I let her rest, with devotees, again and again with joy.

पदार्थ · word by word
वन्देशपादार्वितदृष्टिमुमयानिमाल्यविजार्चिविधासमर्थः
I bow, the sight of the feet honoured by the Lord, able to carry out the worship with garlandsमैं वन्दना करता हूँ, ईश्वर द्वारा पूजित चरणों का दर्शन, मालाओं से पूजा करने में समर्थ
दुःखावलीक्षेत्रपतेप्रवक्ष्य
lord of the field of sorrows, I will tellहे दुःखों के क्षेत्र के स्वामी, मैं कहूँगा
विश्रामये
I let her restमैं विश्राम कराता हूँ
भक्तिजनैर्मुहुर्मुदा
with devotees, again and again with joyभक्तों के साथ, बार-बार आनन्द से

Verse 17

ध्यानावाहनमासनार्च्यकमिदं स्नानाम्बुकं भूषणं
गन्धञ्चाक्षतपुष्पधूपममलं ज्योतिं च नैवेद्यकम्
ताम्बूलार्घ्यकच्छत्रचामरयुगं रत्नोज्वलन्दर्पणं
मापूरव्यजनम्प्रदक्षिणशतं नमस्कारान् गृहाणाम्बिके ॥ १७ ॥

dhyānāvāhanamāsanārcyakamidaṃ snānāmbukaṃ bhūṣaṇaṃ
gandhañcākṣatapuṣpadhūpamamalaṃ jyotiṃ ca naivedyakam
tāmbūlārghyakacchatracāmarayugaṃ ratnojvalandarpaṇaṃ
māpūravyajanampradakṣiṇaśataṃ namaskārān gṛhāṇāmbike

ध्यानावाहनमासनार्च्यकमिदंस्नानाम्बुकंभूषणंगन्धञ्चाक्षतपुष्पधूपममलंज्योतिंचनैवेद्यकम्ताम्बूलार्घ्यकच्छत्रचामरयुगंरत्नोज्वलन्दर्पणंमापूरव्यजनम्प्रदक्षिणशतंनमस्कारान्गृहाणाम्बिके
हिन्दी अर्थ

ध्यान, आवाहन, आसन और पूजा; यह स्नान का जल, आभूषण, गन्ध, अक्षत, फूल, निर्मल धूप, दीप और नैवेद्य; ताम्बूल, अर्घ्य, छत्र, दो चँवर, रत्नों जैसा चमकता दर्पण, पंखा, सौ प्रदक्षिणाएँ और नमस्कार: हे अम्बिके, इन्हें स्वीकार करो।

English sense

Meditation, invocation, seat and worship, this bath-water, ornament, scent, rice, flower, pure incense, light and food-offering, betel, arghya, parasol, a pair of fans, a jewel-bright mirror, a fan, a hundred circumambulations and bows: accept these, Ambikā.

पदार्थ · word by word
ध्यानावाहनमासनार्च्यकमिदं
this worship of meditation, invocation and seatध्यान, आवाहन और आसन की यह पूजा
स्नानाम्बुकं
bath-waterस्नान का जल
भूषणं
ornamentआभूषण
गन्धञ्चाक्षतपुष्पधूपममलं
scent, rice, flower and pure incenseगन्ध, अक्षत, फूल और निर्मल धूप
ज्योतिं
lightदीप
च
andऔर
नैवेद्यकम्
food-offeringनैवेद्य
ताम्बूलार्घ्यकच्छत्रचामरयुगं
a pair of parasol and fans, betel and arghyaछत्र और दो चँवर, ताम्बूल और अर्घ्य
रत्नोज्वलन्दर्पणं
a jewel-bright mirrorरत्नों जैसा चमकता दर्पण
मापूरव्यजनम्प्रदक्षिणशतं
a fan, a hundred circumambulationsपंखा, सौ प्रदक्षिणाएँ
नमस्कारान्
bowsनमस्कार
गृहाणाम्बिके
accept, Ambikāस्वीकार करो, हे अम्बिके

Verse 18

कल्याणस्तुतिमेतदीयममलं ह्रीङ्कारमन्त्रात्मकं
सर्वाम्नायकरं महत्कविजनोलङ्कारह्रीङ्कारदम्
सर्वज्ञादिसमस्तसिद्धकमलै संस्तूयमानैर्मुदा
भक्त्यास्तोत्रमिदं पठेत् प्रतिदिनं ह्रीङ्कारमेतिक्षणत् ॥ १८ ॥

kalyāṇastutimetadīyamamalaṃ hrīṅkāramantrātmakaṃ
sarvāmnāyakaraṃ mahatkavijanolaṅkārahrīṅkāradam
sarvajñādisamastasiddhakamalai saṃstūyamānairmudā
bhaktyāstotramidaṃ paṭhet pratidinaṃ hrīṅkārametikṣaṇat

कल्याणस्तुतिमेतदीयममलंह्रीङ्कारमन्त्रात्मकंसर्वाम्नायकरंमहत्कविजनोलङ्कारह्रीङ्कारदम्सर्वज्ञादिसमस्तसिद्धकमलैसंस्तूयमानैर्मुदाभक्त्यास्तोत्रमिदंपठेत्प्रतिदिनंह्रीङ्कारमेतिक्षणत्
हिन्दी अर्थ

यह निर्मल स्तुति, जिसका स्वरूप ह्रीं मन्त्र है, सब आम्नायों को रचने वाली, महान, कवियों के अलंकारों को ह्रीं देने वाली, सर्वज्ञ आदि सब सिद्धों से आनन्द के साथ स्तुत: जो इस स्तोत्र को भक्ति से प्रतिदिन पढ़ता है, वह क्षण भर में ह्रीं को पाता है।

English sense

This pure hymn of praise, whose nature is the hrīṃ mantra, the maker of all the traditions, great, the giver of hrīṃ to poets' ornaments, joyfully praised by the omniscient and all the siddhas: whoever reads this hymn with devotion each day reaches hrīṃ in a moment.

पदार्थ · word by word
कल्याणस्तुतिमेतदीयममलं
this pure hymn of praiseयह निर्मल स्तुति
ह्रीङ्कारमन्त्रात्मकं
whose nature is the hrīṃ mantraजिसका स्वरूप ह्रीं मन्त्र है
सर्वाम्नायकरं
maker of all the traditionsसब आम्नायों को रचने वाली
महत्कविजनोलङ्कारह्रीङ्कारदम्
great, giver of hrīṃ to poets' ornamentsमहान, कवियों के अलंकारों को ह्रीं देने वाली
सर्वज्ञादिसमस्तसिद्धकमलै
by the omniscient and all the siddhasसर्वज्ञ आदि सब सिद्धों से
संस्तूयमानैर्मुदा
praised, with joyस्तुत, आनन्द से
भक्त्यास्तोत्रमिदं
this hymn, with devotionयह स्तोत्र, भक्ति से
पठेत्
may readपढ़े
प्रतिदिनं
each dayप्रतिदिन
ह्रीङ्कारमेतिक्षणत्
reaches hrīṃ in a momentक्षण भर में ह्रीं को पाता है
इति श्रीरुद्रयामले उमामहेश्वरसंवादे कल्पान्दृष्टिपूजास्तुतिस्तोत्रं समाप्तम् ॥

Terms on this page

Mahavidyas महाविद्या One of ten tantric wisdom-goddess forms of the Devi; Kalika is traditionally counted foremost among them.
Shiva शिव One of the principal deities of Hinduism.
Stotra स्तोत्र A hymn of praise to a deity, recitable without initiation, as distinct from a mantra which is not.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras