as given in the Mantra Mahārṇava

इन्द्राक्षीस्तोत्रम्

Indrakshi Stotram — The names of Indrākṣī, spoken by Indra

A hymn to Indrākṣī, "the goddess with Indra's eyes". Two verses first picture her: two arms, yellow clothes, the thunderbolt in one hand and a boon in the other. Then Indra speaks her names in a long list, Gaurī, Śākambharī, Durgā, Kātyāyanī and many more, and says what repeating the hymn a hundred or a thousand times brings.

अथ इन्द्राक्षीस्तोत्रम्The hymn to Indrakshi

Verse 1

इन्द्राक्षीं द्विभुजां देवीं पीतवस्त्रसमन्विताम् ॥
वामहस्ते वज्रधरां दक्षिणे च वरप्रदाम् ॥ १ ॥

indrākṣīṃ dvibhujāṃ devīṃ pītavastrasamanvitām
vāmahaste vajradharāṃ dakṣiṇe ca varapradām

इन्द्राक्षीम् द्विभुजाम् देवीम्पीतवस्त्रसमन्विताम्वामहस्ते वज्रधराम्दक्षिणे च वरप्रदाम्
हिन्दी अर्थ

पहले ध्यान: इन्द्राक्षी देवी की दो भुजाएँ हैं और वे पीले वस्त्र पहने हैं। बाएँ हाथ में वे वज्र धारण करती हैं और दाहिने हाथ से वर देती हैं।

English sense

First the meditation: the goddess Indrākṣī has two arms and wears yellow clothes. In her left hand she holds the thunderbolt, and with her right hand she grants boons.

पदार्थ · word by word
इन्द्राक्षीम् द्विभुजाम् देवीम्
the goddess Indrākṣī, who has two armsइन्द्राक्षी देवी, जिनकी दो भुजाएँ हैं
पीतवस्त्रसमन्विताम्
wearing yellow clothesजो पीले वस्त्र पहने हैं
वामहस्ते वज्रधराम्
in her left hand she holds the thunderboltबाएँ हाथ में वे वज्र धारण करती हैं
दक्षिणे च वरप्रदाम्
and with her right hand she grants boonsऔर दाहिने हाथ से वर देती हैं

Verse 2

इन्द्राक्षीं नाम सज्योतिर्नानारत्नविभूषिताम् ॥
प्रसन्नवदनांभोजामप्सरोगणसेविताम् ॥ २ ॥

indrākṣīṃ nāma sajyotirnānāratnavibhūṣitām
prasannavadanāṃbhojāmapsarogaṇasevitām

इन्द्राक्षीम् नाम सज्योतिःनानारत्नविभूषिताम्प्रसन्नवदनांभोजाम्अप्सरोगणसेविताम्
हिन्दी अर्थ

उनका नाम इन्द्राक्षी है। वे तेजस्वी हैं और अनेक रत्नों से सजी हैं। उनका कमल जैसा मुख प्रसन्न है और अप्सराओं के समूह उनकी सेवा करते हैं।

English sense

She is named Indrākṣī. She is radiant and decked with many kinds of jewels. Her lotus face is cheerful, and troops of apsarases serve her.

पदार्थ · word by word
इन्द्राक्षीम् नाम सज्योतिः
she is named Indrākṣī, and is radiantउनका नाम इन्द्राक्षी है, वे तेजस्वी हैं
नानारत्नविभूषिताम्
decked with many kinds of jewelsअनेक रत्नों से सजी हैं
प्रसन्नवदनांभोजाम्
her lotus face is cheerfulउनका कमल जैसा मुख प्रसन्न है
अप्सरोगणसेविताम्
and troops of apsarases serve herऔर अप्सराओं के समूह उनकी सेवा करते हैं

Verse 3

इन्द्र उवाच — इन्द्र ने कहा Indra said

इन्द्राक्षी नाम सा देवी दैवतैः समुदाहृता ॥
गौरी शाकंभरी देवी दुर्गानाम्नाऽतिविश्रुता ॥ ३ ॥

indrākṣī nāma sā devī daivataiḥ samudāhṛtā
gaurī śākaṃbharī devī durgānāmnā'tiviśrutā

इन्द्राक्षी नाम सा देवीदैवतैः समुदाहृतागौरी शाकंभरी देवीदुर्गानाम्ना अतिविश्रुता
हिन्दी अर्थ

देवता उस देवी को इन्द्राक्षी कहते हैं। वही गौरी हैं, शाकंभरी देवी हैं, और दुर्गा नाम से बहुत प्रसिद्ध हैं।

English sense

The gods call that goddess Indrākṣī. She is Gaurī and the goddess Śākambharī, and she is famous by the name Durgā.

पदार्थ · word by word
इन्द्राक्षी नाम सा देवी
that goddess is named Indrākṣīवह देवी इन्द्राक्षी नाम की है
दैवतैः समुदाहृता
the gods call her soदेवता उसे ऐसा कहते हैं
गौरी शाकंभरी देवी
she is Gaurī and the goddess Śākambharīवही गौरी हैं, शाकंभरी देवी हैं
दुर्गानाम्ना अतिविश्रुता
and she is famous by the name Durgāऔर दुर्गा नाम से बहुत प्रसिद्ध हैं

Verse 4

कात्यायनी महादेवी चन्द्रघण्टा महातपा ॥
गायत्री सा च सावित्री ब्रह्माणी ब्रह्मवादिनी ॥ ४ ॥

kātyāyanī mahādevī candraghaṇṭā mahātapā
gāyatrī sā ca sāvitrī brahmāṇī brahmavādinī

कात्यायनी महादेवीचन्द्रघण्टा महातपागायत्री सा च सावित्रीब्रह्माणी ब्रह्मवादिनी
हिन्दी अर्थ

वे कात्यायनी, महादेवी, चन्द्रघण्टा और महातपा हैं। वही गायत्री और सावित्री हैं, ब्रह्माणी और ब्रह्मवादिनी हैं।

English sense

She is Kātyāyanī, the great goddess, Candraghaṇṭā, and Mahātapā. She is Gāyatrī and Sāvitrī, Brahmāṇī and Brahmavādinī.

पदार्थ · word by word
कात्यायनी महादेवी
she is Kātyāyanī, the great goddessवे कात्यायनी, महादेवी
चन्द्रघण्टा महातपा
Candraghaṇṭā, and Mahātapāचन्द्रघण्टा और महातपा हैं
गायत्री सा च सावित्री
she is Gāyatrī and Sāvitrīवही गायत्री और सावित्री हैं
ब्रह्माणी ब्रह्मवादिनी
Brahmāṇī and Brahmavādinīब्रह्माणी और ब्रह्मवादिनी हैं

Verse 5

नारायणी भद्रकाली रुद्राणी कृष्णपिंगला ॥
अग्निज्वाला रौद्रमुखी कालरात्रिस्तपस्विनी ॥ ५ ॥

nārāyaṇī bhadrakālī rudrāṇī kṛṣṇapiṃgalā
agnijvālā raudramukhī kālarātristapasvinī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

मेघश्यामा सहस्राक्षी विष्णुमाया जलोदरी ॥
महोदरी मुक्तकेशी घोररूपा महाबला ॥ ६ ॥

meghaśyāmā sahasrākṣī viṣṇumāyā jalodarī
mahodarī muktakeśī ghorarūpā mahābalā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 7

अच्युता भद्रदा नंदा रोगहंत्री शिवप्रिया ॥
शिवदूती कराली च प्रत्यक्षपरमेश्वरी ॥ ७ ॥

acyutā bhadradā naṃdā rogahaṃtrī śivapriyā
śivadūtī karālī ca pratyakṣaparameśvarī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 8

महिषासुरहंत्री च चामुंडा सप्तमातरः ॥
इन्द्राणी चेन्द्ररूपा च रुद्रशक्तिः परायणा ॥ ८ ॥

mahiṣāsurahaṃtrī ca cāmuṃḍā saptamātaraḥ
indrāṇī cendrarūpā ca rudraśaktiḥ parāyaṇā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 9

शिवा च शिवरूपा च शिवशक्तिपरायणा ॥
सदा संमोहिनी देवी सुन्दरी भुवनेश्वरी ॥ ९ ॥

śivā ca śivarūpā ca śivaśaktiparāyaṇā
sadā saṃmohinī devī sundarī bhuvaneśvarī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 10

आर्या दाक्षायणी चैव गिरिजा मेनकात्मजा ॥
वाराही नारसिंही च भीमा भैरवनादिनी ॥ १० ॥

āryā dākṣāyaṇī caiva girijā menakātmajā
vārāhī nārasiṃhī ca bhīmā bhairavanādinī

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 11

श्रुतिः स्मृतिर्धृतिर्मेधा विद्या लक्ष्मीः सरस्वती ॥
अनंता विजया पूर्णा मानस्तोकापराजिता ॥ ११ ॥

śrutiḥ smṛtirdhṛtirmedhā vidyā lakṣmīḥ sarasvatī
anaṃtā vijayā pūrṇā mānastokāparājitā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 12

भवानी पार्वती दुर्गा हैमवत्यंबिका शिवा ॥
शिवा भवानी रुद्राणी शंकरार्द्धशरीरिणी ॥ १२ ॥

bhavānī pārvatī durgā haimavatyaṃbikā śivā
śivā bhavānī rudrāṇī śaṃkarārddhaśarīriṇī

भवानी पार्वती दुर्गाहैमवती अंबिका शिवाशिवा भवानी रुद्राणीशंकरार्द्धशरीरिणी
हिन्दी अर्थ

वे भवानी, पार्वती, दुर्गा, हैमवती, अंबिका और शिवा हैं। वे शिवा, भवानी, रुद्राणी और शंकर के आधे शरीर वाली हैं।

English sense

She is Bhavānī, Pārvatī, Durgā, Haimavatī, Ambikā and Śivā. She is Śivā, Bhavānī, Rudrāṇī, and she who forms half of Śaṅkara's body.

पदार्थ · word by word
भवानी पार्वती दुर्गा
she is Bhavānī, Pārvatī, Durgāवे भवानी, पार्वती, दुर्गा
हैमवती अंबिका शिवा
Haimavatī, Ambikā and Śivāहैमवती, अंबिका और शिवा हैं
शिवा भवानी रुद्राणी
Śivā, Bhavānī, Rudrāṇīशिवा, भवानी, रुद्राणी
शंकरार्द्धशरीरिणी
and she who forms half of Śaṅkara's bodyऔर शंकर के आधे शरीर वाली हैं

Verse 13

मृत्युंजया महामाया सर्वरोगप्रणाशिनी ॥
ऐरावतगजारूढा भूषिता कंकणप्रभा ॥ १३ ॥

mṛtyuṃjayā mahāmāyā sarvarogapraṇāśinī
airāvatagajārūḍhā bhūṣitā kaṃkaṇaprabhā

मृत्युंजया महामायासर्वरोगप्रणाशिनीऐरावतगजारूढाभूषिता कंकणप्रभा
हिन्दी अर्थ

वे मृत्युंजया, महामाया और सब रोगों का नाश करने वाली हैं। वे ऐरावत हाथी पर सवार हैं, आभूषणों से सजी हैं और कंगनों से चमकती हैं।

English sense

She is Mṛtyuñjayā, Mahāmāyā, the destroyer of all diseases. She rides the elephant Airāvata, is richly adorned, and shines with bracelets.

पदार्थ · word by word
मृत्युंजया महामाया
she is Mṛtyuñjayā, Mahāmāyāवे मृत्युंजया, महामाया
सर्वरोगप्रणाशिनी
the destroyer of all diseasesऔर सब रोगों का नाश करने वाली हैं
ऐरावतगजारूढा
she rides the elephant Airāvataवे ऐरावत हाथी पर सवार हैं
भूषिता कंकणप्रभा
is richly adorned, and shines with braceletsआभूषणों से सजी हैं और कंगनों से चमकती हैं

Verse 14

एतैर्नामपदैर्दिव्यैः स्तुता शक्रेण धीमता ॥
शतमावर्तते यस्तु मुच्यते व्याधिबंधनात् ॥ १४ ॥

etairnāmapadairdivyaiḥ stutā śakreṇa dhīmatā
śatamāvartate yastu mucyate vyādhibaṃdhanāt

एतैः नामपदैः दिव्यैःस्तुता शक्रेण धीमताशतम् आवर्तते यः तुमुच्यते व्याधिबंधनात्
हिन्दी अर्थ

बुद्धिमान इन्द्र ने इन दिव्य नामों से उनकी स्तुति की। जो इसे सौ बार दोहराता है, वह रोग के बंधन से छूट जाता है।

English sense

With these divine names the wise Śakra (Indra) praised her. Whoever repeats it a hundred times is freed from the grip of disease.

पदार्थ · word by word
एतैः नामपदैः दिव्यैः
with these divine namesइन दिव्य नामों से
स्तुता शक्रेण धीमता
the wise Śakra (Indra) praised herबुद्धिमान इन्द्र ने उनकी स्तुति की
शतम् आवर्तते यः तु
whoever repeats it a hundred timesजो इसे सौ बार दोहराता है
मुच्यते व्याधिबंधनात्
is freed from the grip of diseaseवह रोग के बंधन से छूट जाता है

Verse 15

आवर्तयेत्सहस्रं यो लभते वांछितं फलम् ॥
इन्द्रेण कथितं स्तोत्रं सत्यमेव न संशयः ॥ १५ ॥

āvartayetsahasraṃ yo labhate vāṃchitaṃ phalam
indreṇa kathitaṃ stotraṃ satyameva na saṃśayaḥ

आवर्तयेत् सहस्रम् यःलभते वांछितम् फलम्इन्द्रेण कथितम् स्तोत्रम्सत्यम् एव न संशयः
हिन्दी अर्थ

जो इसे हज़ार बार दोहराता है, उसे मनचाहा फल मिलता है। यह स्तोत्र इन्द्र का कहा हुआ है; यह सच है, इसमें कोई संदेह नहीं।

English sense

Whoever repeats it a thousand times gains the fruit he desires. This hymn was spoken by Indra; it is true, there is no doubt.

पदार्थ · word by word
आवर्तयेत् सहस्रम् यः
whoever repeats it a thousand timesजो इसे हज़ार बार दोहराता है
लभते वांछितम् फलम्
gains the fruit he desiresउसे मनचाहा फल मिलता है
इन्द्रेण कथितम् स्तोत्रम्
this hymn was spoken by Indraयह स्तोत्र इन्द्र का कहा हुआ है
सत्यम् एव न संशयः
it is true, there is no doubtयह सच है, इसमें कोई संदेह नहीं
इति श्रीइन्द्राक्षीस्तोत्रं सम्पूर्णम् ॥

Terms on this page

Indra इंद्र The king of the Devas and lord of rain and thunder.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras