Advaita Vedānta · attributed to Ādi Śaṅkarācārya

दशश्लोकी

Dasha Shloki — Ten verses on the Self that remains when everything else is set aside
Author Ādi Śaṅkarācārya Verses 10, bhujaṅgaprayāta metre

The speaker is asked who he is, and answers by saying what he is not. Not the elements or the senses; not caste or duty; not mother, father or gods; not any school of thought; not up, down or across; not any colour or shape; not teacher or pupil; not waking, dreaming or deep sleep. In each case what is left over is the same, the auspicious one, the only one. The last verse says that even "one" and "alone" fall short, and asks how such a thing can be put into words.

Verse 1

१I

न भूमिर्न तोयं न तेजो न वायुः
न खं नेन्द्रियं वा न तेषां समूहः ।
अनेकान्तिकत्वात् सुषुप्त्येकसिद्धः
तदेकोऽवशिष्टः शिवः केवलोऽहम् ॥ १ ॥

na bhūmirna toyaṃ na tejo na vāyuḥ
na khaṃ nendriyaṃ vā na teṣāṃ samūhaḥ |
anekāntikatvāt suṣuptyekasiddhaḥ
tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham ||

न भूमिः न तोयम् न तेजः न वायुःन खम्न इन्द्रियम्न तेषां समूहःअनेकान्तिकत्वात्सुषुप्त्येकसिद्धःतद् एकः अवशिष्टःशिवःकेवलः अहम्
हिन्दी अर्थ

मैं न पृथ्वी हूँ, न जल, न अग्नि, न वायु; न आकाश; न इन्द्रियाँ, और न इन सबका ढेर, क्योंकि इनमें से कुछ भी सदा नहीं रहता। जो गहरी नींद में भी सिद्ध रहता है, वही वह एक है। जो बचता है वह वही एक है: मंगलमय, अकेला। वही मैं हूँ।

English sense

I am not earth, water, fire or air; not space; not the senses, and not the whole heap of them, because none of these always stays. What is proved in deep sleep alone is that one. That one alone is left: the auspicious one, the only one. That I am.

Variant reading अनैकान्तिकत्वात् — the same word spelled with a long vowel; it means the same, "because none of these always stays".
पदार्थ · word by word
न भूमिः न तोयम् न तेजः न वायुः
not earth, water, fire or airन पृथ्वी, न जल, न अग्नि, न वायु
न खम्
not spaceन आकाश
न इन्द्रियम्
not the sensesन इन्द्रियाँ
न तेषां समूहः
not the whole heap of themन इन सबका ढेर
अनेकान्तिकत्वात्
because none of these always staysक्योंकि इनमें से कुछ भी सदा नहीं रहता
सुषुप्त्येकसिद्धः
proved in deep sleep aloneगहरी नींद में भी सिद्ध
तद् एकः अवशिष्टः
that one alone is leftवही एक बचता है
शिवः
the auspicious oneमंगलमय
केवलः अहम्
the only one, that I amअकेला, वही मैं हूँ

Verse 2

२II

न वर्णा न वर्णाश्रमाचारधर्मा
न मे धारणाध्यानयोगादयोऽपि ।
अनात्माश्रयाहंममाध्यासहानात्
तदेकोऽवशिष्टः शिवः केवलोऽहम् ॥ २ ॥

na varṇā na varṇāśramācāradharmā
na me dhāraṇādhyānayogādayo'pi |
anātmāśrayāhaṃmamādhyāsahānāt
tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham ||

न वर्णाःवर्णाश्रमाचारधर्माःधारणाध्यानयोगादयःअनात्माश्रयाहंममाध्यासहानात्तद् एकः अवशिष्टःशिवःकेवलः अहम्
हिन्दी अर्थ

मेरे लिए न कोई वर्ण है, न वर्ण और आश्रम के कर्तव्य, न धारणा, ध्यान, योग आदि, क्योंकि मैंने जो आत्मा नहीं है उसे "मैं" और "मेरा" मानना छोड़ दिया है। जो बचता है वह वही एक है: मंगलमय, अकेला। वही मैं हूँ।

English sense

There are no castes for me, no duties of caste and stage of life, and no steadying of the mind, meditation, yoga and the rest, because I have given up taking what is not the Self to be "I" and "mine". That one alone is left: the auspicious one, the only one. That I am.

पदार्थ · word by word
न वर्णाः
no castesन कोई वर्ण
वर्णाश्रमाचारधर्माः
duties of caste and stage of lifeवर्ण और आश्रम के कर्तव्य
धारणाध्यानयोगादयः
steadying of the mind, meditation, yoga and the restधारणा, ध्यान, योग आदि
अनात्माश्रयाहंममाध्यासहानात्
because I have given up taking what is not the Self to be "I" and "mine"क्योंकि जो आत्मा नहीं है उसे "मैं" और "मेरा" मानना छोड़ दिया
तद् एकः अवशिष्टः
that one alone is leftवही एक बचता है
शिवः
the auspicious oneमंगलमय
केवलः अहम्
the only one, that I amअकेला, वही मैं हूँ

Verse 3

३III

न माता पिता वा न देवा न लोका
न वेदा न यज्ञा न तीर्थं ब्रुवन्ति ।
सुषुप्तौ निरस्तातिशून्यात्मकत्वात्
तदेकोऽवशिष्टः शिवः केवलोऽहम् ॥ ३ ॥

na mātā pitā vā na devā na lokā
na vedā na yajñā na tīrthaṃ bruvanti |
suṣuptau nirastātiśūnyātmakatvāt
tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham ||

न माता पितान देवाः न लोकाःन वेदाः न यज्ञाः न तीर्थम्ब्रुवन्तिसुषुप्तौनिरस्तातिशून्यात्मकत्वात्तद् एकः अवशिष्टःशिवःकेवलः अहम्
हिन्दी अर्थ

न माता, न पिता, न देवता, न लोक, न वेद, न यज्ञ, न तीर्थ, ऐसा कहा गया है; क्योंकि गहरी नींद में यह सब हट जाता है और इसमें से कुछ नहीं बचता। जो बचता है वह वही एक है: मंगलमय, अकेला। वही मैं हूँ।

English sense

No mother or father, no gods, no worlds, no Vedas, no sacrifices, no holy places, so it is said; for in deep sleep all of this is cast away and nothing of it is left. That one alone is left: the auspicious one, the only one. That I am.

पदार्थ · word by word
न माता पिता
no mother or fatherन माता, न पिता
न देवाः न लोकाः
no gods, no worldsन देवता, न लोक
न वेदाः न यज्ञाः न तीर्थम्
no Vedas, no sacrifices, no holy placesन वेद, न यज्ञ, न तीर्थ
ब्रुवन्ति
so it is saidऐसा कहा गया है
सुषुप्तौ
in deep sleepगहरी नींद में
निरस्तातिशून्यात्मकत्वात्
for all of this is cast away and nothing of it is leftक्योंकि यह सब हट जाता है और कुछ नहीं बचता
तद् एकः अवशिष्टः
that one alone is leftवही एक बचता है
शिवः
the auspicious oneमंगलमय
केवलः अहम्
the only one, that I amअकेला, वही मैं हूँ

Verse 4

४IV

न साङ्ख्यं न शैवं न तत्पाञ्चरात्रं
न जैनं न मीमांसकादेर्मतं वा ।
विशिष्टानुभूत्या विशुद्धात्मकत्वात्
तदेकोऽवशिष्टः शिवः केवलोऽहम् ॥ ४ ॥

na sāṅkhyaṃ na śaivaṃ na tatpāñcarātraṃ
na jainaṃ na mīmāṃsakādermataṃ vā |
viśiṣṭānubhūtyā viśuddhātmakatvāt
tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham ||

न साङ्ख्यम् न शैवम्न तत्पाञ्चरात्रम्न जैनम्मीमांसकादेः मतम्विशिष्टानुभूत्याविशुद्धात्मकत्वात्तद् एकः अवशिष्टःशिवःकेवलः अहम्
हिन्दी अर्थ

न सांख्य, न शैव, न पांचरात्र, न जैन, और न मीमांसकों आदि का मत। ये मेरे नहीं हैं, क्योंकि मेरा स्वरूप शुद्ध है, जो अपने ही तरह के अनुभव से जाना जाता है। जो बचता है वह वही एक है: मंगलमय, अकेला। वही मैं हूँ।

English sense

Not the Sāṅkhya, not the Śaiva, not the Pāñcarātra, not the Jaina, nor the view of the Mīmāṃsakas and the rest. These are not mine, for my nature is pure, known by an experience of its own kind. That one alone is left: the auspicious one, the only one. That I am.

पदार्थ · word by word
न साङ्ख्यम् न शैवम्
not the Sāṅkhya, not the Śaivaन सांख्य, न शैव
न तत्पाञ्चरात्रम्
not the Pāñcarātraन पांचरात्र
न जैनम्
not the Jainaन जैन
मीमांसकादेः मतम्
the view of the Mīmāṃsakas and the restमीमांसकों आदि का मत
विशिष्टानुभूत्या
by an experience of its own kindअपने ही तरह के अनुभव से
विशुद्धात्मकत्वात्
for my nature is pureक्योंकि मेरा स्वरूप शुद्ध है
तद् एकः अवशिष्टः
that one alone is leftवही एक बचता है
शिवः
the auspicious oneमंगलमय
केवलः अहम्
the only one, that I amअकेला, वही मैं हूँ

Verse 5

५V

न चोर्ध्वं न चाधो न चान्तर्न बाह्यं
न मध्यं न तिर्यङ् न पूर्वाऽपरा दिक् ।
वियद्व्यापकत्वादखण्डैकरूपः
तदेकोऽवशिष्टः शिवः केवलोऽहम् ॥ ५ ॥

na cordhvaṃ na cādho na cāntarna bāhyaṃ
na madhyaṃ na tiryaṅ na pūrvā'parā dik |
viyadvyāpakatvādakhaṇḍaikarūpaḥ
tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham ||

न ऊर्ध्वम् न अधःन अन्तः न बाह्यम्न मध्यम्न तिर्यङ्न पूर्वापरा दिक्वियद्व्यापकत्वात्अखण्डैकरूपःतद् एकः अवशिष्टःशिवःकेवलः अहम्
हिन्दी अर्थ

न ऊपर, न नीचे, न भीतर, न बाहर, न बीच में, न आड़ा, न पूर्व और न पश्चिम; क्योंकि वह आकाश की तरह सब जगह फैला है, उसका रूप एक और अखण्ड है। जो बचता है वह वही एक है: मंगलमय, अकेला। वही मैं हूँ।

English sense

Not up and not down, not inside and not outside, not in the middle, not across, no east or west; because it spreads everywhere like space, its form is one and unbroken. That one alone is left: the auspicious one, the only one. That I am.

पदार्थ · word by word
न ऊर्ध्वम् न अधः
not up and not downन ऊपर, न नीचे
न अन्तः न बाह्यम्
not inside and not outsideन भीतर, न बाहर
न मध्यम्
not in the middleन बीच में
न तिर्यङ्
not acrossन आड़ा
न पूर्वापरा दिक्
no east or westन पूर्व, न पश्चिम
वियद्व्यापकत्वात्
because it spreads everywhere like spaceक्योंकि वह आकाश की तरह सब जगह फैला है
अखण्डैकरूपः
its form is one and unbrokenउसका रूप एक और अखण्ड
तद् एकः अवशिष्टः
that one alone is leftवही एक बचता है
शिवः
the auspicious oneमंगलमय
केवलः अहम्
the only one, that I amअकेला, वही मैं हूँ

Verse 6

६VI

न शुक्लं न कृष्णं न रक्तं न पीतं
न कुब्जं न पीनं न ह्रस्वं न दीर्घम् ।
अरूपं तथा ज्योतिराकारकत्वात्
तदेकोऽवशिष्टः शिवः केवलोऽहम् ॥ ६ ॥

na śuklaṃ na kṛṣṇaṃ na raktaṃ na pītaṃ
na kubjaṃ na pīnaṃ na hrasvaṃ na dīrgham |
arūpaṃ tathā jyotirākārakatvāt
tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham ||

न शुक्लम् न कृष्णम्न रक्तम् न पीतम्न कुब्जम्न पीनम्न ह्रस्वम् न दीर्घम्अरूपम्ज्योतिराकारकत्वात्तद् एकः अवशिष्टःशिवःकेवलः अहम्
हिन्दी अर्थ

न सफ़ेद, न काला, न लाल, न पीला; न कुबड़ा, न मोटा, न नाटा, न लम्बा। वह निराकार है, क्योंकि उसका आकार ज्योति का है। जो बचता है वह वही एक है: मंगलमय, अकेला। वही मैं हूँ।

English sense

Not white, not black, not red, not yellow; not hunched, not fat, not short, not tall. It is without form, for its shape is that of light. That one alone is left: the auspicious one, the only one. That I am.

पदार्थ · word by word
न शुक्लम् न कृष्णम्
not white, not blackन सफ़ेद, न काला
न रक्तम् न पीतम्
not red, not yellowन लाल, न पीला
न कुब्जम्
not hunchedन कुबड़ा
न पीनम्
not fatन मोटा
न ह्रस्वम् न दीर्घम्
not short, not tallन नाटा, न लम्बा
अरूपम्
without formनिराकार
ज्योतिराकारकत्वात्
for its shape is that of lightक्योंकि उसका आकार ज्योति का है
तद् एकः अवशिष्टः
that one alone is leftवही एक बचता है
शिवः
the auspicious oneमंगलमय
केवलः अहम्
the only one, that I amअकेला, वही मैं हूँ

Verse 7

७VII

न शास्ता न शास्त्रं न शिष्यो न शिक्षा
न च त्वं न चाहं न चायं प्रपञ्चः ।
स्वरूपावबोधो विकल्पासहिष्णुः
तदेकोऽवशिष्टः शिवः केवलोऽहम् ॥ ७ ॥

na śāstā na śāstraṃ na śiṣyo na śikṣā
na ca tvaṃ na cāhaṃ na cāyaṃ prapañcaḥ |
svarūpāvabodho vikalpāsahiṣṇuḥ
tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham ||

न शास्ता न शास्त्रम्न शिष्यः न शिक्षान त्वम् न अहम्न अयं प्रपञ्चःस्वरूपावबोधःविकल्पासहिष्णुःतद् एकः अवशिष्टःशिवःकेवलः अहम्
हिन्दी अर्थ

न गुरु, न शास्त्र, न शिष्य, न शिक्षा; न तुम, न मैं, न यह फैला हुआ सारा संसार। वह अपने स्वरूप का बोध है, जो किसी कल्पित भेद को सह नहीं सकता। जो बचता है वह वही एक है: मंगलमय, अकेला। वही मैं हूँ।

English sense

No teacher, no teaching, no student, no lesson; not you, not I, not this whole spread-out world. It is the knowing of one's own nature, which cannot put up with any imagined difference. That one alone is left: the auspicious one, the only one. That I am.

पदार्थ · word by word
न शास्ता न शास्त्रम्
no teacher, no teachingन गुरु, न शास्त्र
न शिष्यः न शिक्षा
no student, no lessonन शिष्य, न शिक्षा
न त्वम् न अहम्
not you, not Iन तुम, न मैं
न अयं प्रपञ्चः
not this whole spread-out worldन यह फैला हुआ सारा संसार
स्वरूपावबोधः
the knowing of one's own natureअपने स्वरूप का बोध
विकल्पासहिष्णुः
which cannot put up with any imagined differenceजो किसी कल्पित भेद को सह नहीं सकता
तद् एकः अवशिष्टः
that one alone is leftवही एक बचता है
शिवः
the auspicious oneमंगलमय
केवलः अहम्
the only one, that I amअकेला, वही मैं हूँ

Verse 8

८VIII

न जाग्रन् न मे स्वप्नको वा सुषुप्तिः
न विश्वो न वा तैजसः प्राज्ञको वा ।
अविद्यात्मकत्वात् त्रयाणां तुरीयः
तदेकोऽवशिष्टः शिवः केवलोऽहम् ॥ ८ ॥

na jāgran na me svapnako vā suṣuptiḥ
na viśvo na vā taijasaḥ prājñako vā |
avidyātmakatvāt trayāṇāṃ turīyaḥ
tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham ||

न जाग्रत्न मे स्वप्नकःसुषुप्तिःन विश्वःन तैजसःप्राज्ञकःअविद्यात्मकत्वात् त्रयाणाम्तुरीयःतद् एकः अवशिष्टःशिवःकेवलः अहम्
हिन्दी अर्थ

न जागना, न मेरा कोई स्वप्न, न गहरी नींद; न जागने वाला, न स्वप्न देखने वाला, न गहरी नींद में सोने वाला। ये तीनों अज्ञान के हैं; मैं चौथा हूँ। जो बचता है वह वही एक है: मंगलमय, अकेला। वही मैं हूँ।

English sense

Not waking, and no dream is mine, nor deep sleep; not the one who is awake, not the dreamer, not the one in deep sleep. These three belong to ignorance; I am the fourth. That one alone is left: the auspicious one, the only one. That I am.

पदार्थ · word by word
न जाग्रत्
not wakingन जागना
न मे स्वप्नकः
no dream is mineमेरा कोई स्वप्न नहीं
सुषुप्तिः
deep sleepगहरी नींद
न विश्वः
not the one who is awakeन जागने वाला
न तैजसः
not the dreamerन स्वप्न देखने वाला
प्राज्ञकः
the one in deep sleepगहरी नींद में सोने वाला
अविद्यात्मकत्वात् त्रयाणाम्
these three belong to ignoranceये तीनों अज्ञान के हैं
तुरीयः
the fourthचौथा
तद् एकः अवशिष्टः
that one alone is leftवही एक बचता है
शिवः
the auspicious oneमंगलमय
केवलः अहम्
the only one, that I amअकेला, वही मैं हूँ

Verse 9

९IX

अपि व्यापकत्वाद्धि तत्त्वप्रयोगात्
स्वतः सिद्धभावादनन्याश्रयत्वात् ।
जगत् तुच्छमेतत् समस्तं तदन्यत्
तदेकोऽवशिष्टः शिवः केवलोऽहम् ॥ ९ ॥

api vyāpakatvāddhi tattvaprayogāt
svataḥ siddhabhāvādananyāśrayatvāt |
jagat tucchametat samastaṃ tadanyat
tadeko'vaśiṣṭaḥ śivaḥ kevalo'ham ||

अपिव्यापकत्वात्तत्त्वप्रयोगात्स्वतः सिद्धभावात्अनन्याश्रयत्वात्जगत् तुच्छम् एतत् समस्तम्तदन्यत्तद् एकः अवशिष्टःशिवःकेवलः अहम्
हिन्दी अर्थ

क्योंकि वह सब जगह है, क्योंकि उसी सत्य का प्रयोग होता है, क्योंकि उसका होना अपने आप सिद्ध है, क्योंकि वह किसी और पर टिका नहीं है, इसलिए यह सारा जगत, जो उससे अलग है, कुछ मूल्य नहीं रखता। जो बचता है वह वही एक है: मंगलमय, अकेला। वही मैं हूँ।

English sense

Because it is everywhere, because the truth is applied to it, because its being proves itself, because it rests on nothing else, all this world, whatever is other than That, is worth nothing. That one alone is left: the auspicious one, the only one. That I am.

Variant reading व्यापकत्वात् हितत्त्वप्रयोगात् — the first half of the line as it is also chanted.
पदार्थ · word by word
अपि
alsoऔर
व्यापकत्वात्
because it is everywhereक्योंकि वह सब जगह है
तत्त्वप्रयोगात्
because the truth is applied to itक्योंकि उसी सत्य का प्रयोग होता है
स्वतः सिद्धभावात्
because its being proves itselfक्योंकि उसका होना अपने आप सिद्ध है
अनन्याश्रयत्वात्
because it rests on nothing elseक्योंकि वह किसी और पर टिका नहीं है
जगत् तुच्छम् एतत् समस्तम्
all this world is worth nothingयह सारा जगत कुछ मूल्य नहीं रखता
तदन्यत्
whatever is other than Thatजो उससे अलग है
तद् एकः अवशिष्टः
that one alone is leftवही एक बचता है
शिवः
the auspicious oneमंगलमय
केवलः अहम्
the only one, that I amअकेला, वही मैं हूँ

Verse 10

१०X

न चैकं तदन्यद् द्वितीयं कुतः स्यात्
न वा केवलत्वं न चाकेवलत्वम् ।
न शून्यं न चाशून्यमद्वैतकत्वात्
कथं सर्ववेदान्तसिद्धं ब्रवीमि ॥ १० ॥

na caikaṃ tadanyad dvitīyaṃ kutaḥ syāt
na vā kevalatvaṃ na cākevalatvam |
na śūnyaṃ na cāśūnyamadvaitakatvāt
kathaṃ sarvavedāntasiddhaṃ bravīmi ||

न च एकं तदन्यत्द्वितीयं कुतः स्यात्न केवलत्वम् न च अकेवलत्वम्न शून्यं न च अशून्यम्अद्वैतकत्वात्कथम्सर्ववेदान्तसिद्धम्ब्रवीमि
हिन्दी अर्थ

वह कोई एक चीज़ नहीं जिसके पास कोई दूसरी हो, फिर दूसरा कहाँ से आएगा? वह न "अकेला" है, न "अकेला नहीं"; न शून्य है, न अशून्य, क्योंकि उसका कोई दूसरा नहीं। तब मैं उसे कैसे कहूँ जिसे पूरा वेदान्त सिद्ध करता है?

English sense

It is not one thing with another beside it, so how could there be a second? It is not "the only one" and it is not "not the only one"; not empty and not not-empty, because there is no second. How then can I speak of what all of Vedānta establishes?

Variant reading न केवलत्वं न चाकेवलत्वम् — the second line without the word "वा".
पदार्थ · word by word
न च एकं तदन्यत्
not one thing with another beside itकोई एक चीज़ नहीं जिसके पास कोई दूसरी हो
द्वितीयं कुतः स्यात्
how could there be a secondदूसरा कहाँ से आएगा
न केवलत्वम् न च अकेवलत्वम्
not "the only one" and not "not the only one"न "अकेला", न "अकेला नहीं"
न शून्यं न च अशून्यम्
not empty and not not-emptyन शून्य, न अशून्य
अद्वैतकत्वात्
because there is no secondक्योंकि उसका कोई दूसरा नहीं
कथम्
how thenतब कैसे
सर्ववेदान्तसिद्धम्
what all of Vedānta establishesजिसे पूरा वेदान्त सिद्ध करता है
ब्रवीमि
can I speakमैं कहूँ

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras