Budha stotra · as given in the Mantra Mahārṇava

बुधस्तोत्रम्

Budha Stotram (Mantra Maharnava) — The hymn to Budha, Mercury, son of the Moon

Budha is the planet Mercury, the gentle, learned son of the Moon, shown dressed in yellow and riding a lion. The hymn describes him, bows to him as the son of Soma, and lists his names; it ends with the usual promise that reciting them at dawn brings a sharper mind and keeps his troubles away. See also Graha Shanti.

अथ बुधस्तोत्रप्रारम्भःThe beginning of the hymn to Budha

Verse 1

पीताम्बरः पीतवपुः किरीटी चतुर्भुजो देवदुःखापहर्ता ॥
धर्मस्य धृक् सोमसुतः सदा मे सिंहाधिरूढो वरदो बुधश्च ॥ १ ॥

pītāmbaraḥ pītavapuḥ kirīṭī caturbhujo devaduḥkhāpahartā
dharmasya dhṛk somasutaḥ sadā me siṃhādhirūḍho varado budhaśca

अथबुध-स्तोत्र-प्रारम्भःपीत-अम्बरःपीत-वपुःकिरीटीचतुः-भुजःदेव-दुःख-अपहर्ताधर्मस्यधृक्सोम-सुतःसदामेसिंह-अधिरूढःवर-दःबुधःच
हिन्दी अर्थ

पीले वस्त्र वाला, पीले शरीर वाला, मुकुटधारी, चतुर्भुज, देवों का दुःख हरने वाला, धर्म का धारक, सोम-पुत्र, सिंह पर चढ़ा — बुध मेरे लिए सदा वरदाता हो।

English sense

Yellow-robed, yellow-bodied, crowned, four-armed, remover of the sorrow of the gods, upholder of dharma, son of Soma, mounted on a lion — may Budha always be a giver of boons to me.

पदार्थ · word by word
अथ
nowअब
बुध-स्तोत्र-प्रारम्भः
the beginning of the hymn to Budhaबुध-स्तोत्र का आरम्भ
पीत-अम्बरः
yellow-robedपीले वस्त्र वाला
पीत-वपुः
yellow-bodiedपीले शरीर वाला
किरीटी
crownedमुकुटधारी
चतुः-भुजः
four-armedचतुर्भुज
देव-दुःख-अपहर्ता
remover of the sorrow of the godsदेवों का दुःख हरने वाला
धर्मस्य
of dharmaधर्म का
धृक्
upholderधारक
सोम-सुतः
son of Somaसोम-पुत्र
सदा
alwaysसदा
मे
for meमेरे लिए
सिंह-अधिरूढः
mounted on a lionसिंह पर चढ़ा
वर-दः
giver of boonsवरदाता
बुधः
Budhaबुध
च
andऔर

Verse 2

प्रियंगुकलिकाश्यामं रूपेणाप्रतिमं बुधम् ॥
सौम्यं सौम्यगुणोपेतं नमामि शशिनन्दनम् ॥ २ ॥

priyaṃgukalikāśyāmaṃ rūpeṇāpratimaṃ budham
saumyaṃ saumyaguṇopetaṃ namāmi śaśinandanam

प्रियंगु-कलिका-श्यामम्रूपेणअप्रतिमम्बुधम्सौम्यम्सौम्य-गुण-उपेतम्नमामिशशि-नन्दनम्
हिन्दी अर्थ

प्रियङ्गु की कली जैसे श्याम, रूप में अनुपम, सौम्य, सौम्य गुणों से युक्त शशि-नन्दन बुध को मैं प्रणाम करता हूँ।

English sense

I bow to Budha, the son of the Moon, dark as the bud of the priyaṅgu, unmatched in form, gentle, endowed with gentle qualities.

पदार्थ · word by word
प्रियंगु-कलिका-श्यामम्
dark as the bud of the priyaṅguप्रियङ्गु की कली जैसे श्याम
रूपेण
in formरूप में
अप्रतिमम्
unmatchedअनुपम
बुधम्
Budhaबुध को
सौम्यम्
gentleसौम्य
सौम्य-गुण-उपेतम्
endowed with gentle qualitiesसौम्य गुणों से युक्त
नमामि
I bow toमैं प्रणाम करता हूँ
शशि-नन्दनम्
the son of the Moonशशि-नन्दन को

Verse 3

सोमसूनुर्बुधश्चैव सौम्यः सौम्यगुणान्वितः ॥
सदा शांतः सदा क्षेमो नमामि शशिनन्दनम् ॥ ३ ॥

somasūnurbudhaścaiva saumyaḥ saumyaguṇānvitaḥ
sadā śāṃtaḥ sadā kṣemo namāmi śaśinandanam

सोम-सूनुःबुधःचएवसौम्यःसौम्य-गुण-अन्वितःसदाशांतःसदाक्षेमःनमामिशशि-नन्दनम्
हिन्दी अर्थ

सोम-पुत्र बुध, सौम्य, सौम्य गुणों से युक्त, सदा शान्त, सदा क्षेम — शशि-नन्दन को मैं प्रणाम करता हूँ।

English sense

Son of Soma, Budha, gentle, possessed of gentle qualities, always peaceful, always benign — I bow to the son of the Moon.

पदार्थ · word by word
सोम-सूनुः
son of Somaसोम-पुत्र
बुधः
Budhaबुध
च
andऔर
एव
indeedही
सौम्यः
gentleसौम्य
सौम्य-गुण-अन्वितः
possessed of gentle qualitiesसौम्य गुणों से युक्त
सदा
alwaysसदा
शांतः
peacefulशान्त
सदा
alwaysसदा
क्षेमः
benignक्षेम
नमामि
I bow toमैं प्रणाम करता हूँ
शशि-नन्दनम्
the son of the Moonशशि-नन्दन को

Verse 4

उत्पातरूपी जगतां चन्द्रपुत्रो महाद्युतिः ॥
सूर्यप्रियकरो विद्वान् पीडां हरतु मे बुधः ॥ ४ ॥

utpātarūpī jagatāṃ candraputro mahādyutiḥ
sūryapriyakaro vidvān pīḍāṃ haratu me budhaḥ

उत्पात-रूपीजगताम्चन्द्र-पुत्रःमहा-द्युतिःसूर्य-प्रिय-करःविद्वान्पीडाम्हरतुमेबुधः
हिन्दी अर्थ

जगत् के लिए उत्पात-रूप धारण करने वाला, महान् द्युति वाला चन्द्र-पुत्र, सूर्य को प्रिय लगने वाला, विद्वान् बुध मेरी पीड़ा हरे।

English sense

May Budha, son of the Moon, of great radiance, who takes the form of portents for the worlds, who pleases the Sun, learned, remove my affliction.

पदार्थ · word by word
उत्पात-रूपी
who takes the form of portentsउत्पात-रूप धारण करने वाला
जगताम्
for the worldsजगत् के लिए
चन्द्र-पुत्रः
son of the Moonचन्द्र-पुत्र
महा-द्युतिः
of great radianceमहान् द्युति वाला
सूर्य-प्रिय-करः
who pleases the Sunसूर्य को प्रिय लगने वाला
विद्वान्
learnedविद्वान्
पीडाम्
afflictionपीड़ा
हरतु
may he removeहरे
मे
myमेरी
बुधः
Budhaबुध

Verse 5

शिरीषपुष्पसंकाशः कपिशालो युवा पुनः ॥
सोमपुत्रो बुधश्चैव सदा शांतिं प्रयच्छतु ॥ ५ ॥

śirīṣapuṣpasaṃkāśaḥ kapiśālo yuvā punaḥ
somaputro budhaścaiva sadā śāṃtiṃ prayacchatu

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

श्यामः शिरालश्च कलाविधिज्ञः कौतूहली कोमलवाग्विलासी ॥
रजोऽधिको मध्यमरूपधृक् स्यादाताम्रनेत्रो द्विजराजपुत्रः ॥ ६ ॥

śyāmaḥ śirālaśca kalāvidhijñaḥ kautūhalī komalavāgvilāsī
rajo'dhiko madhyamarūpadhṛk syādātāmranetro dvijarājaputraḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 7

अहो चन्द्रसुत श्रीमान् मगधेषु समुद्भवन् ॥
अत्रिगोत्रश्चतुर्बाहुः खड्गखेटकधारकः ॥ ७ ॥

aho candrasuta śrīmān magadheṣu samudbhavan
atrigotraścaturbāhuḥ khaḍgakheṭakadhārakaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 8

गदाधरो नृसिंहस्थः स्वर्णनाभसमन्वितः ॥
केतकीद्रुमपत्राभ इन्द्रविष्णुप्रपूजितः ॥ ८ ॥

gadādharo nṛsiṃhasthaḥ svarṇanābhasamanvitaḥ
ketakīdrumapatrābha indraviṣṇuprapūjitaḥ

गदा-धरःनृसिंह-स्थःस्वर्ण-नाभ-समन्वितःकेतकी-द्रुम-पत्र-आभःइन्द्र-विष्णु-प्रपूजितः
हिन्दी अर्थ

गदाधारी, नृसिंह पर बैठा, सोने की नाभि वाला, केतकी के पत्ते जैसी आभा वाला, इन्द्र और विष्णु से पूजित।

English sense

holding a mace, seated on a man-lion, with a golden navel, bright as the leaf of the ketakī tree, worshipped by Indra and Viṣṇu.

पदार्थ · word by word
गदा-धरः
holding a maceगदाधारी
नृसिंह-स्थः
seated on a man-lionनृसिंह पर बैठा
स्वर्ण-नाभ-समन्वितः
with a golden navelसोने की नाभि वाला
केतकी-द्रुम-पत्र-आभः
bright as the leaf of the ketakī treeकेतकी के पत्ते जैसी आभा वाला
इन्द्र-विष्णु-प्रपूजितः
worshipped by Indra and Viṣṇuइन्द्र और विष्णु से पूजित

Verse 9

ज्ञेयो बुधः पंडितश्च रौहिणेयश्च सोमज ॥
कुमारो राजपुत्रश्च सुसेव्यः शशिनन्दनः ॥ ९ ॥

jñeyo budhaḥ paṃḍitaśca rauhiṇeyaśca somaja
kumāro rājaputraśca susevyaḥ śaśinandanaḥ

ज्ञेयःबुधःपंडितःचरौहिणेयःचसोमजकुमारःराज-पुत्रःचसु-सेव्यःशशि-नन्दनः
हिन्दी अर्थ

ज्ञेय, बुध, पण्डित, रौहिणेय, हे सोमज, कुमार, राजपुत्र, सुसेव्य, शशि-नन्दन,

English sense

The knowable, Budha, the learned, son of Rohiṇī, O son of Soma, the youth, the prince, well worth serving, son of the Moon,

पदार्थ · word by word
ज्ञेयः
the knowableज्ञेय
बुधः
Budhaबुध
पंडितः
the learnedपण्डित
च
andऔर
रौहिणेयः
son of Rohiṇīरौहिणेय
च
andऔर
सोमज
O son of Somaहे सोमज
कुमारः
the youthकुमार
राज-पुत्रः
the princeराजपुत्र
च
andऔर
सु-सेव्यः
well worth servingसुसेव्य
शशि-नन्दनः
son of the Moonशशि-नन्दन

Verse 10

गुरुपुत्रश्च तारेयो विबुधो बोधनस्तथा ॥
सौम्यः सौम्यगुणोपेतो रत्नदानफलप्रदः ॥ १० ॥

guruputraśca tāreyo vibudho bodhanastathā
saumyaḥ saumyaguṇopeto ratnadānaphalapradaḥ

गुरु-पुत्रःचतारेयःविबुधःबोधनःतथासौम्यःसौम्य-गुण-उपेतःरत्न-दान-फल-प्रदः
हिन्दी अर्थ

गुरु-पुत्र, तारेय, विबुध, बोधन, सौम्य, सौम्य गुणों से युक्त, रत्नदान का फल देने वाला —

English sense

son of the Guru, son of Tārā, the wise, the awakener, gentle, endowed with gentle qualities, giver of the fruit of gifts of jewels —

पदार्थ · word by word
गुरु-पुत्रः
son of the Guruगुरु-पुत्र
च
andऔर
तारेयः
son of Tārāतारेय
विबुधः
the wiseविबुध
बोधनः
the awakenerबोधन
तथा
alsoतथा
सौम्यः
gentleसौम्य
सौम्य-गुण-उपेतः
endowed with gentle qualitiesसौम्य गुणों से युक्त
रत्न-दान-फल-प्रदः
giver of the fruit of gifts of jewelsरत्नदान का फल देने वाला

Verse 11

एतानि बुधनामानि प्रातःकाले पठेन्नरः ॥
बुद्धिविवृद्धितां याति बुधपीडा न जायते ॥ ११ ॥

etāni budhanāmāni prātaḥkāle paṭhennaraḥ
buddhivivṛddhitāṃ yāti budhapīḍā na jāyate

एतानिबुध-नामानिप्रातः-कालेपठेत्नरःबुद्धि-विवृद्धिताम्यातिबुध-पीडानजायतेइतिबुध-स्तोत्रम्समाप्तम्
हिन्दी अर्थ

जो मनुष्य प्रातःकाल बुध के ये नाम पढ़ता है, उसकी बुद्धि बढ़ती है और बुध की पीड़ा नहीं होती।

English sense

a man who recites these names of Budha in the morning attains growth of intelligence, and no affliction from Budha arises.

पदार्थ · word by word
एतानि
theseये
बुध-नामानि
names of Budhaबुध के नाम
प्रातः-काले
in the morningप्रातःकाल
पठेत्
recitesपढ़े
नरः
a manमनुष्य
बुद्धि-विवृद्धिताम्
growth of intelligenceबुद्धि की वृद्धि
याति
attainsपाता है
बुध-पीडा
affliction from Budhaबुध की पीड़ा
न
notनहीं
जायते
arisesहोती
इति
thus endsइति
बुध-स्तोत्रम्
the hymn to Budhaबुध-स्तोत्र
समाप्तम्
completeसमाप्त
इति बुधस्तोत्रं समाप्तम् ॥

Terms on this page

Graha Shanti ग्रह शांति The rite performed to pacify an afflicting planet.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras