Bṛhaspati stotra · as given in the Mantra Mahārṇava

बृहस्पतिस्तोत्रम्

Brihaspati Stotram (Mantra Maharnava) — The hymn to Bṛhaspati, Jupiter, teacher of the gods

Bṛhaspati is the guru of the gods, the planet Jupiter, shown in yellow robes with a long beard. Here three hymns are set one after another: the first gives his twenty-five names, the second describes him and asks for fortune and protection from fire, snakes and thieves, and the third bows to him by title, one after another. See also Brihaspati and Guru.

अथ बृहस्पतिस्तोत्रप्रारंभःThe beginning of the hymn to Bṛhaspati

Verse 1

क्रौं—शक्रादिदेवैः परिपूजितोऽसि त्वं जीवभूतो जगतो हिताय ॥
ददाति यो निर्मलशास्त्रबुद्धिं स वाक्पतिर्मे वितनोतु लक्ष्मीम् ॥ १ ॥

krauṃ—śakrādidevaiḥ paripūjito'si tvaṃ jīvabhūto jagato hitāya
dadāti yo nirmalaśāstrabuddhiṃ sa vākpatirme vitanotu lakṣmīm

अथबृहस्पति-स्तोत्र-प्रारंभःक्रौंशक्र-आदि-देवैःपरिपूजितःअसित्वम्जीव-भूतःजगतःहितायददातियःनिर्मल-शास्त्र-बुद्धिम्सःवाक्-पतिःमेवितनोतुलक्ष्मीम्
हिन्दी अर्थ

क्रौं। तुम इन्द्र आदि देवों से पूजित हो, जगत् के हित के लिए उसके जीव-रूप हो; जो शास्त्रों की निर्मल बुद्धि देता है, वह वाक्पति मेरी लक्ष्मी बढ़ाए।

English sense

Krauṃ. You are worshipped by Indra and the other gods, being the life of the world for its good; may that lord of speech, who gives a clear understanding of the śāstras, spread fortune for me.

पदार्थ · word by word
अथ
nowअब
बृहस्पति-स्तोत्र-प्रारंभः
the beginning of the hymn to Bṛhaspatiबृहस्पति-स्तोत्र का आरम्भ
क्रौं
krauṃक्रौं
शक्र-आदि-देवैः
by Indra and the other godsइन्द्र आदि देवों से
परिपूजितः
worshippedपूजित
असि
you areहो
त्वम्
youतुम
जीव-भूतः
being the lifeजीव-रूप
जगतः
of the worldजगत् के
हिताय
for the goodहित के लिए
ददाति
givesदेता है
यः
whoजो
निर्मल-शास्त्र-बुद्धिम्
a clear understanding of the śāstrasशास्त्रों की निर्मल बुद्धि
सः
heवह
वाक्-पतिः
the lord of speechवाक्पति
मे
to meमुझे
वितनोतु
may he spreadबढ़ाए
लक्ष्मीम्
fortuneलक्ष्मी

Verse 2

पीताम्बरः पीतवपुः किरीटी चतुर्भुजो देवगुरुः प्रशांतः ॥
दधाति दण्डं च कमण्डलुं च तथाक्षसूत्रं वरदोऽस्तु मह्यम् ॥ २ ॥

pītāmbaraḥ pītavapuḥ kirīṭī caturbhujo devaguruḥ praśāṃtaḥ
dadhāti daṇḍaṃ ca kamaṇḍaluṃ ca tathākṣasūtraṃ varado'stu mahyam

पीत-अम्बरःपीत-वपुःकिरीटीचतुः-भुजःदेव-गुरुःप्रशांतःदधातिदण्डम्चकमण्डलुम्चतथाअक्ष-सूत्रम्वर-दःअस्तुमह्यम्
हिन्दी अर्थ

पीले वस्त्र वाला, पीले शरीर वाला, मुकुटधारी, चतुर्भुज, देवगुरु, प्रशान्त, दण्ड, कमण्डलु और अक्षसूत्र धारण किए — वह मेरे लिए वरदाता हो।

English sense

Yellow-robed, yellow-bodied, crowned, four-armed, the teacher of the gods, serene, he holds the staff, the water-pot and the rosary — may he be a giver of boons to me.

पदार्थ · word by word
पीत-अम्बरः
yellow-robedपीले वस्त्र वाला
पीत-वपुः
yellow-bodiedपीले शरीर वाला
किरीटी
crownedमुकुटधारी
चतुः-भुजः
four-armedचतुर्भुज
देव-गुरुः
teacher of the godsदेवगुरु
प्रशांतः
sereneप्रशान्त
दधाति
he holdsधारण करता है
दण्डम्
the staffदण्ड
च
andऔर
कमण्डलुम्
the water-potकमण्डलु
च
andऔर
तथा
alsoतथा
अक्ष-सूत्रम्
the rosaryअक्षसूत्र
वर-दः
giver of boonsवरदाता
अस्तु
may he beहो
मह्यम्
to meमेरे लिए

Verse 3

बृहस्पतिः सुराचार्य्यो दयावाञ्छुभलक्षणः ॥
लोकत्रयगुरुः श्रीमान्सर्वज्ञः सर्वतो विभुः ॥ ३ ॥

bṛhaspatiḥ surācāryyo dayāvāñchubhalakṣaṇaḥ
lokatrayaguruḥ śrīmānsarvajñaḥ sarvato vibhuḥ

बृहस्पतिःसुर-आचार्यःदयावान्शुभ-लक्षणःलोक-त्रय-गुरुःश्रीमान्सर्व-ज्ञःसर्वतःविभुः
हिन्दी अर्थ

बृहस्पति, सुराचार्य, दयावान्, शुभ लक्षणों वाला, तीनों लोकों का गुरु, श्रीमान्, सर्वज्ञ, सर्वत्र व्यापक,

English sense

Bṛhaspati, teacher of the gods, compassionate, of auspicious marks, teacher of the three worlds, glorious, all-knowing, pervading everywhere,

पदार्थ · word by word
बृहस्पतिः
Bṛhaspatiबृहस्पति
सुर-आचार्यः
teacher of the godsसुराचार्य
दयावान्
compassionateदयावान्
शुभ-लक्षणः
of auspicious marksशुभ लक्षणों वाला
लोक-त्रय-गुरुः
teacher of the three worldsतीनों लोकों का गुरु
श्रीमान्
gloriousश्रीमान्
सर्व-ज्ञः
all-knowingसर्वज्ञ
सर्वतः
everywhereसर्वत्र
विभुः
pervadingव्यापक

Verse 4

सर्वेशः सर्वदा तुष्टः श्रेयस्कृत्सर्वपूजितः ॥
अक्रोधनो मुनिश्रेष्ठो नीतिकर्ता महाबलः ॥ ४ ॥

sarveśaḥ sarvadā tuṣṭaḥ śreyaskṛtsarvapūjitaḥ
akrodhano muniśreṣṭho nītikartā mahābalaḥ

सर्व-ईशःसर्वदातुष्टःश्रेयः-कृत्सर्व-पूजितःअक्रोधनःमुनि-श्रेष्ठःनीति-कर्तामहा-बलः
हिन्दी अर्थ

सबका स्वामी, सदा तुष्ट, कल्याण करने वाला, सबसे पूजित, क्रोध-रहित, मुनियों में श्रेष्ठ, नीति का कर्ता, महाबली,

English sense

lord of all, always content, doer of good, worshipped by all, free from anger, best of sages, maker of policy, of great strength,

पदार्थ · word by word
सर्व-ईशः
lord of allसबका स्वामी
सर्वदा
alwaysसदा
तुष्टः
contentतुष्ट
श्रेयः-कृत्
doer of goodकल्याण करने वाला
सर्व-पूजितः
worshipped by allसबसे पूजित
अक्रोधनः
free from angerक्रोध-रहित
मुनि-श्रेष्ठः
best of sagesमुनियों में श्रेष्ठ
नीति-कर्ता
maker of policyनीति का कर्ता
महा-बलः
of great strengthमहाबली

Verse 5

विश्वात्मा विश्वकर्ता च विश्वयोनिरयोनिजः ॥
भूर्भुवो धनदाता च भर्ता जीवो जगत्पतिः ॥ ५ ॥

viśvātmā viśvakartā ca viśvayonirayonijaḥ
bhūrbhuvo dhanadātā ca bhartā jīvo jagatpatiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

पंचविंशतिनामानि पुण्यानि शुभदानि च ॥
नन्दगोपालपुत्राय भगवत्कीर्तितानि च ॥ ६ ॥

paṃcaviṃśatināmāni puṇyāni śubhadāni ca
nandagopālaputrāya bhagavatkīrtitāni ca

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 7

प्रातरुत्थाय यो नित्यं कीर्तयेत्तु समाहितः ॥
विप्रस्तस्यापि भगवान्प्रीतः स च न संशयः ॥ ७ ॥

prātarutthāya yo nityaṃ kīrtayettu samāhitaḥ
viprastasyāpi bhagavānprītaḥ sa ca na saṃśayaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

तंत्रांतरेऽपिAlso, from another tantra

Verse b1

देवानां च ऋषीणां च गुरुं कांचनसन्निभम् ॥
बुद्धिभूतं त्रिलोकेशं तं नमामि बृहस्पतिम् ॥ १ ॥

devānāṃ ca ṛṣīṇāṃ ca guruṃ kāṃcanasannibham
buddhibhūtaṃ trilokeśaṃ taṃ namāmi bṛhaspatim

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse b2

अमराणां बुद्धिदाता वाग्मी यः करुणाकरः ॥
यावंतो ये च मुनयः पुरुषाकारपीतभाः ॥ २ ॥

amarāṇāṃ buddhidātā vāgmī yaḥ karuṇākaraḥ
yāvaṃto ye ca munayaḥ puruṣākārapītabhāḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse b3

बृहस्पतिः सुराचार्य्यो गीष्पतिर्धिषणो गुरुः ॥
जीव आंगिरसो वाचस्पतिश्चित्राशिखण्डिजः ॥ ३ ॥

bṛhaspatiḥ surācāryyo gīṣpatirdhiṣaṇo guruḥ
jīva āṃgiraso vācaspatiścitrāśikhaṇḍijaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse b4

सकलसुरविनेता ब्रह्मतुल्यप्रभावस्त्रिदशपतिकरैर्यो घृष्टपादारविंदः ॥
विमलमतिविकासी सर्वमांगल्यहेतुर्दिशतु मम विभूतिं वाक्पतिः सुप्रभावः ॥ ४ ॥

sakalasuravinetā brahmatulyaprabhāvastridaśapatikarairyo ghṛṣṭapādāraviṃdaḥ
vimalamativikāsī sarvamāṃgalyaheturdiśatu mama vibhūtiṃ vākpatiḥ suprabhāvaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse b5

बृहस्पतिमहं नौमि गुरुं देवेन्द्रपूजितम् ॥
सर्वशास्त्रप्रवक्तारं सर्वकामफलप्रदम् ॥ ५ ॥

bṛhaspatimahaṃ naumi guruṃ devendrapūjitam
sarvaśāstrapravaktāraṃ sarvakāmaphalapradam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse b6

सर्वसंशयच्छेत्तारं वेत्तारं सर्वकर्मणाम् ॥
परब्रह्ममयं नित्यं परमानंदरूपिणम् ॥ ६ ॥

sarvasaṃśayacchettāraṃ vettāraṃ sarvakarmaṇām
parabrahmamayaṃ nityaṃ paramānaṃdarūpiṇam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse b7

सर्वसिद्धिप्रदं देवं शरण्यं भक्तवत्सलम् ॥
वरेण्यं वरदं शांतं त्रिदशार्तिहरं परम् ॥ ७ ॥

sarvasiddhipradaṃ devaṃ śaraṇyaṃ bhaktavatsalam
vareṇyaṃ varadaṃ śāṃtaṃ tridaśārtiharaṃ param

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse b8

लंबकूर्चं सुवर्णाभं स्वर्णयज्ञोपवीतिनम् ॥
पीतवस्त्रपरीधानं मार्तण्डतिलकान्वितम् ॥ ८ ॥

laṃbakūrcaṃ suvarṇābhaṃ svarṇayajñopavītinam
pītavastraparīdhānaṃ mārtaṇḍatilakānvitam

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse b9

चन्दनागुरुकर्पूरैः सुगंधैः शतपत्रकैः ॥
संपूज्य ध्यायते यस्तु भक्त्या सुदृढया नरैः ॥ ९ ॥

candanāgurukarpūraiḥ sugaṃdhaiḥ śatapatrakaiḥ
saṃpūjya dhyāyate yastu bhaktyā sudṛḍhayā naraiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse b10

धनं धान्यं जयं सौख्यं सौभाग्यं नृपमान्यता ॥
भवंति सर्वदा तेषां त्वत्प्रसादात्सुरेश्वर ॥ १० ॥

dhanaṃ dhānyaṃ jayaṃ saukhyaṃ saubhāgyaṃ nṛpamānyatā
bhavaṃti sarvadā teṣāṃ tvatprasādātsureśvara

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse b11

रोगाग्निसर्पचौराद्यास्तेषां न प्रभवंति हि ॥
सुस्थानस्थोऽधिदेशे च ध्यानात्सर्वार्थसाधकः ॥ ११ ॥

rogāgnisarpacaurādyāsteṣāṃ na prabhavaṃti hi
susthānastho'dhideśe ca dhyānātsarvārthasādhakaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

तंत्रांतरेऽपिAlso, from another tantra

Verse c1

नमः सुरेन्द्रवंद्याय देवाचार्याय ते नमः ॥
नमोऽनंतसामर्थ्य वेदसिद्धांतपारग ॥ १ ॥

namaḥ surendravaṃdyāya devācāryāya te namaḥ
namo'naṃtasāmarthya vedasiddhāṃtapāraga

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse c2

सदानंद नमस्तेऽस्तु नमः पीडाहराय च ॥
नमो वाचस्पते तुभ्यं नमस्ते पीतवाससे ॥ २ ॥

sadānaṃda namaste'stu namaḥ pīḍāharāya ca
namo vācaspate tubhyaṃ namaste pītavāsase

सदा-आनंदनमःतेअस्तुनमःपीडा-हरायचनमःवाचः-पतेतुभ्यम्नमःतेपीत-वाससे
हिन्दी अर्थ

हे सदानन्द, तुम्हें नमस्कार हो, और पीड़ा हरने वाले को नमस्कार; हे वाचस्पति, तुम्हें नमस्कार, पीले वस्त्र वाले, तुम्हें नमस्कार।

English sense

Ever-blissful, salutation to you, and salutation to the remover of affliction; salutation to you, lord of speech, salutation to you, the yellow-robed.

पदार्थ · word by word
सदा-आनंद
O ever-blissfulहे सदानन्द
नमः
salutationनमस्कार
ते
to youतुम्हें
अस्तु
beहो
नमः
salutationनमस्कार
पीडा-हराय
to the remover of afflictionपीड़ा हरने वाले को
च
andऔर
नमः
salutationनमस्कार
वाचः-पते
O lord of speechहे वाचस्पति
तुभ्यम्
to youतुम्हें
नमः
salutationनमस्कार
ते
to youतुम्हें
पीत-वाससे
the yellow-robedपीले वस्त्र वाले को

Verse c3

नमोऽद्वितीयरूपाय लंबकूर्चाय ते नमः ॥
नमः प्रहृष्टनेत्राय विप्राणां पतये नमः ॥ ३ ॥

namo'dvitīyarūpāya laṃbakūrcāya te namaḥ
namaḥ prahṛṣṭanetrāya viprāṇāṃ pataye namaḥ

नमःअद्वितीय-रूपायलंब-कूर्चायतेनमःनमःप्रहृष्ट-नेत्रायविप्राणाम्पतयेनमः
हिन्दी अर्थ

अद्वितीय रूप वाले को नमस्कार, लम्बी दाढ़ी वाले, तुम्हें नमस्कार; प्रसन्न नेत्रों वाले को नमस्कार, ब्राह्मणों के स्वामी को नमस्कार।

English sense

Salutation to the one of matchless form, salutation to you, the long-bearded; salutation to the one of joyful eyes, salutation to the lord of brahmins.

पदार्थ · word by word
नमः
salutationनमस्कार
अद्वितीय-रूपाय
to the one of matchless formअद्वितीय रूप वाले को
लंब-कूर्चाय
to the long-beardedलम्बी दाढ़ी वाले को
ते
to youतुम्हें
नमः
salutationनमस्कार
नमः
salutationनमस्कार
प्रहृष्ट-नेत्राय
to the one of joyful eyesप्रसन्न नेत्रों वाले को
विप्राणाम्
of brahminsब्राह्मणों के
पतये
to the lordस्वामी को
नमः
salutationनमस्कार

Verse c4

नमो भार्गवशिष्याय विपन्नहितकारक ॥
नमस्ते सुरसैन्याय विपत्त्राणहेतवे ॥ ४ ॥

namo bhārgavaśiṣyāya vipannahitakāraka
namaste surasainyāya vipattrāṇahetave

नमःभार्गव-शिष्यायविपन्न-हित-कारकनमःतेसुर-सैन्यायविपद्-त्राण-हेतवे
हिन्दी अर्थ

भार्गव के शिष्य को नमस्कार, हे विपत्ति-ग्रस्तों के हितकारी; तुम्हें नमस्कार, देव-सेना, विपत्ति से त्राण के कारण।

English sense

Salutation to the pupil of Bhārgava, benefactor of the distressed; salutation to you, the army of the gods, the cause of rescue from calamity.

पदार्थ · word by word
नमः
salutationनमस्कार
भार्गव-शिष्याय
to the pupil of Bhārgavaभार्गव के शिष्य को
विपन्न-हित-कारक
O benefactor of the distressedहे विपत्ति-ग्रस्तों के हितकारी
नमः
salutationनमस्कार
ते
to youतुम्हें
सुर-सैन्याय
to the army of the godsदेव-सेना को
विपद्-त्राण-हेतवे
the cause of rescue from calamityविपत्ति से त्राण के कारण को

Verse c5

विषमस्थस्तथा नृणां सर्वकष्टप्रणाशनम् ॥
प्रत्यहं तु पठेद्यो वै तस्य कामफलप्रदम् ॥ ५ ॥

viṣamasthastathā nṛṇāṃ sarvakaṣṭapraṇāśanam
pratyahaṃ tu paṭhedyo vai tasya kāmaphalapradam

विषम-स्थःतथानृणाम्सर्व-कष्ट-प्रणाशनम्प्रत्यहम्तुपठेत्यःवैतस्यकाम-फल-प्रदम्
हिन्दी अर्थ

विषम स्थान में स्थित होने पर भी यह मनुष्यों के सब कष्टों का नाश करता है; जो इसे प्रतिदिन पढ़ता है, उसे कामनाओं का फल देता है।

English sense

Even when adversely placed, it destroys all hardship for men; for him who recites it every day it gives the fruit of his desires.

पदार्थ · word by word
विषम-स्थः
placed in an adverse positionविषम स्थान में स्थित
तथा
alsoतथा
नृणाम्
for menमनुष्यों के
सर्व-कष्ट-प्रणाशनम्
destroying all hardshipसब कष्टों का नाश करने वाला
प्रत्यहम्
every dayप्रतिदिन
तु
indeedही
पठेत्
recitesपढ़े
यः
whoजो
वै
indeedही
तस्य
for himउसके लिए
काम-फल-प्रदम्
giving the fruit of desireकामनाओं का फल देने वाला
इति बृहस्पतिस्तोत्रं समाप्तम् ॥

Terms on this page

Brihaspati बृहस्पति The deity presiding over the planet Jupiter, and guru of the gods.
Guru गुरु A spiritual teacher who guides a disciple's practice and initiation.
Graha Shanti ग्रह शांति The rite performed to pacify an afflicting planet.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras