Devī stotra · Bālā Tripurasundarī

बालासगुणमानसपूजा

Bala Saguna Manasa Puja Stotram — Thirty-four verses of worship of Bālā with form, offering by offering, from the morning awakening to the final flowers

This is a saguṇa mānasa pūjā: worship in the mind, offered to Tripurasundari in her young form as Bālā, with a form, a throne, clothes and jewels in front of the worshipper. It begins by waking the Goddess at dawn and asking her into a pavilion of gold and jewels. Each verse that follows gives one service in turn, and each is headed by its name: water for the feet, welcome-water, rinsing, the honey-mix, the bath, dressing the hair and clothing her, ornaments, sandal and saffron, flowers, incense, lamps, a meal, betel, the waving of the ārati lamp and a closing handful of flowers.

प्रबोधनंAwakening

Verse 1

उषसि मागधमङ्गगायनैः झटिति जागृहि जागृहि जागृहि ।
अतिकृपार्द्रकटाक्षनिरीक्षणैः जगदिदं जगदम्ब सुखीकुरु ॥ १ ॥

uṣasi māgadhamaṅgagāyanaiḥ jhaṭiti jāgṛhi jāgṛhi jāgṛhi
atikṛpārdrakaṭākṣanirīkṣaṇaiḥ jagadidaṃ jagadamba sukhīkuru

उषसिमागधमङ्गगायनैःझटितिजागृहिजागृहिजागृहिअतिकृपार्द्रकटाक्षनिरीक्षणैःजगदिदंजगदम्बसुखीकुरु
हिन्दी अर्थ

भोर में चारणों और गायकों के गीतों के साथ जल्दी जागो, जागो, जागो! गहरी दया से भरी दृष्टि से, हे जगदम्बा, इस जगत् को सुखी करो।

English sense

At dawn, with the songs of the bards and singers, wake up, wake up, wake up quickly! With glances full of deep mercy, O Mother of the world, make this world happy.

पदार्थ · word by word
उषसि
at dawnभोर में
मागधमङ्गगायनैः
with the bards' and singers' songsचारणों और गायकों के गीतों से
झटिति
quicklyजल्दी
जागृहि
wake upजागो
जागृहि
wake upजागो
जागृहि
wake upजागो
अतिकृपार्द्रकटाक्षनिरीक्षणैः
with glances full of deep mercyगहरी दया से भरी दृष्टि से
जगदिदं
this worldइस जगत् को
जगदम्ब
O Mother of the worldहे जगदम्बा
सुखीकुरु
make happyसुखी करो

मण्डपप्रवेशःEntering the pavilion

Verse 2

कनकमयवितर्दिशोभमानं दिशिदिशि पूर्णसुवर्णकुम्भयुक्तम् ।
मणीमयमण्डपमध्यमेहि मातः मयि कृपयाशु समर्चनं ग्रहीतुम् ॥ २ ॥

kanakamayavitardiśobhamānaṃ diśidiśi pūrṇasuvarṇakumbhayuktam
maṇīmayamaṇḍapamadhyamehi mātaḥ mayi kṛpayāśu samarcanaṃ grahītum

कनकमयवितर्दिशोभमानंदिशिदिशिपूर्णसुवर्णकुम्भयुक्तम्मणीमयमण्डपमध्यमेहिमातःमयिकृपयाशुसमर्चनंग्रहीतुम्
हिन्दी अर्थ

हे माँ, मणियों के मण्डप में आओ, जो ऊँची सोने की वेदी से शोभित है और हर दिशा में सोने के भरे कलश से सजा है; और दया करके शीघ्र मेरी पूजा स्वीकार करो।

English sense

Come, Mother, into the jewelled pavilion, gold-shining with its raised floor, with a full golden pot in every direction, and in your mercy quickly accept my worship.

पदार्थ · word by word
कनकमयवितर्दिशोभमानं
shining with a raised golden floorसोने की ऊँची वेदी से शोभित
दिशिदिशि
in every directionहर दिशा में
पूर्णसुवर्णकुम्भयुक्तम्
with full golden potsसोने के भरे कलशों से युक्त
मणीमयमण्डपमध्यमेहि
come to the middle of the jewelled pavilionमणियों के मण्डप के बीच आओ
मातः
Motherहे माँ
मयि
on meमुझ पर
कृपयाशु
in mercy, quicklyदया करके शीघ्र
समर्चनं
worshipपूजा
ग्रहीतुम्
to acceptस्वीकार करने के लिए

Verse 3

कनकमयवितर्दिस्थापिते तूलिकाढ्ये
विविधकुसुमकीर्णे कोटिबालार्कवर्णे ।
भगवति रमणीये रत्नसिंहासनेऽस्मिन्
उपविश पदयुग्मं हेमपीठे निधाय ॥ ३ ॥

kanakamayavitardisthāpite tūlikāḍhye
vividhakusumakīrṇe koṭibālārkavarṇe
bhagavati ramaṇīye ratnasiṃhāsane'smin
upaviśa padayugmaṃ hemapīṭhe nidhāya

कनकमयवितर्दिस्थापितेतूलिकाढ्येविविधकुसुमकीर्णेकोटिबालार्कवर्णेभगवतिरमणीयेरत्नसिंहासनेऽस्मिन्उपविशपदयुग्मंहेमपीठेनिधाय
हिन्दी अर्थ

हे भगवती, सोने की ऊँची वेदी पर रखे सोने के आसन पर बैठो, जो गद्दियों से कोमल है, अनेक फूलों से बिछा है, करोड़ों बाल सूर्यों की तरह चमकता है और रत्नों के सिंहासन से सुन्दर है; अपने दोनों चरण उस पर रखो।

English sense

O Goddess, sit on the golden seat set on the raised golden floor, soft with cushions, strewn with many flowers, shining like ten million young suns, and lovely with its jewelled throne, placing your two feet there.

पदार्थ · word by word
कनकमयवितर्दिस्थापिते
on the one set on the golden raised floorसोने की ऊँची वेदी पर रखे
तूलिकाढ्ये
rich with cushionsगद्दियों से भरे
विविधकुसुमकीर्णे
strewn with many flowersअनेक फूलों से बिछे
कोटिबालार्कवर्णे
colour of ten million young sunsकरोड़ों बाल सूर्यों के रंग वाले
भगवति
O Goddessहे भगवती
रमणीये
lovelyसुन्दर
रत्नसिंहासनेऽस्मिन्
on this jewelled throneइस रत्न-सिंहासन पर
उपविश
sitबैठो
पदयुग्मं
your two feetदोनों चरण
हेमपीठे
on the golden seatसोने के आसन पर
निधाय
placingरखकर

पाद्यंWater for the feet

Verse 4

दूर्वया सरसिजान्वितविष्णुक्रान्तया च सहितं कुसुमाढ्यम् ।
पद्मयुग्मसदृशे पदयुग्मे पायमेतदुररीकुरु मातः ॥ ४ ॥

dūrvayā sarasijānvitaviṣṇukrāntayā ca sahitaṃ kusumāḍhyam
padmayugmasadṛśe padayugme pāyametadurarīkuru mātaḥ

दूर्वयासरसिजान्वितविष्णुक्रान्तयाचसहितंकुसुमाढ्यम्पद्मयुग्मसदृशेपदयुग्मेपायमेतदुररीकुरुमातः
हिन्दी अर्थ

हे माँ, कमल की जोड़ी जैसे अपने चरणों के लिए यह पैर धोने का जल स्वीकार करो, जिसमें दूर्वा और विष्णुक्रान्ता डाली गई है और जो फूलों से भरपूर है।

English sense

O Mother, accept this water for your feet, mixed with dūrvā grass and the vishnukrāntā herb and rich with flowers, for your feet that are like a pair of lotuses.

पदार्थ · word by word
दूर्वया
with dūrvā grassदूर्वा से
सरसिजान्वितविष्णुक्रान्तया
with vishnukrāntāविष्णुक्रान्ता सहित
च
andऔर
सहितं
mixedमिला हुआ
कुसुमाढ्यम्
rich with flowersफूलों से भरपूर
पद्मयुग्मसदृशे
like a pair of lotusesकमल की जोड़ी जैसे
पदयुग्मे
for your pair of feetचरणों की जोड़ी के लिए
पायमेतदुररीकुरु
this water for the feet, accept itयह पैर का जल स्वीकार करो
मातः
Motherहे माँ

अर्घ्यंWater of welcome

Verse 5

गन्धपुष्पयवसर्षपदूर्वासंयुतं तिलकुशाक्षतमिश्रम् ।
हेमपात्रनिहितं सहरत्नैः अर्ध्यमेतदुररीकुरु मातः ॥ ५ ॥

gandhapuṣpayavasarṣapadūrvāsaṃyutaṃ tilakuśākṣatamiśram
hemapātranihitaṃ saharatnaiḥ ardhyametadurarīkuru mātaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

आचमनंRinsing the mouth

Verse 6

जलजद्युतिना करेण जातीफलतक्कोललवङ्गगन्धमिश्रैः ।
अमृतैरमृतैरिवातिशीतैः भगवत्याचमनं विधीयताम् ॥ ६ ॥

jalajadyutinā kareṇa jātīphalatakkolalavaṅgagandhamiśraiḥ
amṛtairamṛtairivātiśītaiḥ bhagavatyācamanaṃ vidhīyatām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

मधुपर्कःHoney-mix

Verse 7

निहितं कनकस्य सम्पुटे पिहितं रत्नपिधानकेन यत् ।
तदिदं जगदम्ब तेऽर्पितं मधुपर्कं जननि प्रगृह्यताम् ॥ ७ ॥

nihitaṃ kanakasya sampuṭe pihitaṃ ratnapidhānakena yat
tadidaṃ jagadamba te'rpitaṃ madhuparkaṃ janani pragṛhyatām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

स्नानंBath

Verse 8

एतच्चम्पकतैलमम्ब विविधैः पुष्पैर्मुहुर्वासितं
न्यस्तं रत्नमये सुवर्णचषके भृङ्गैर्भ्रमद्भिर्वृतम् ।
सानन्दं सुरसुन्दरीभिरभितो हस्तैर्धृतं ते मया
केशेषु भ्रमरभ्रमेषु सकलेष्वङ्गेषु चालिप्यते ॥ ८ ॥

etaccampakatailamamba vividhaiḥ puṣpairmuhurvāsitaṃ
nyastaṃ ratnamaye suvarṇacaṣake bhṛṅgairbhramadbhirvṛtam
sānandaṃ surasundarībhirabhito hastairdhṛtaṃ te mayā
keśeṣu bhramarabhrameṣu sakaleṣvaṅgeṣu cālipyate

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 9

मातः कुङ्कुमपङ्कनिर्मितमिदं देहे तवोर्द्वर्तनं
भक्त्याहं कलयामि हेमरजस सम्मिश्रितं केसरैः ।
केशानामलकैर्विशोध्य विशदान्कस्तूरिकोदञ्चितैः
स्नानं ते नवरत्नकुम्भसहितैः संवासितोष्णोदकैः ॥ ९ ॥

mātaḥ kuṅkumapaṅkanirmitamidaṃ dehe tavordvartanaṃ
bhaktyāhaṃ kalayāmi hemarajasa sammiśritaṃ kesaraiḥ
keśānāmalakairviśodhya viśadānkastūrikodañcitaiḥ
snānaṃ te navaratnakumbhasahitaiḥ saṃvāsitoṣṇodakaiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 10

दधिदुग्धघृतैः समाक्षिकैः सितया शर्करया समन्वितैः ।
स्नपयामि तवाहमादराज्जननि त्वां पुनरुष्णवारिभिः ॥ १० ॥

dadhidugdhaghṛtaiḥ samākṣikaiḥ sitayā śarkarayā samanvitaiḥ
snapayāmi tavāhamādarājjanani tvāṃ punaruṣṇavāribhiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 11

एलोशीरसुवासितैः सुकुसुमैर्गङ्गादितीर्थोदकैः
माणिक्यामलमौक्तिकामृतरसैः स्वच्छैः सुवर्णोदकैः ।
मन्त्रान्वैदिकतान्त्रिकान्परिपठन् सानन्दमत्यादरात्
स्नानं ते परिकल्पयामि जननि स्नेहात्त्वमङ्गीकुरु ॥ ११ ॥

elośīrasuvāsitaiḥ sukusumairgaṅgāditīrthodakaiḥ
māṇikyāmalamauktikāmṛtarasaiḥ svacchaiḥ suvarṇodakaiḥ
mantrānvaidikatāntrikānparipaṭhan sānandamatyādarāt
snānaṃ te parikalpayāmi janani snehāttvamaṅgīkuru

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

वस्त्रधारणं केशप्रसाधनं चClothing and dressing the hair

Verse 12

बालार्कद्युतिदाडिमीयकुसुमप्रस्पर्धि सर्वोत्तमं
मातस्त्वं परिधेहि दिव्यवसनं भाक्त्या मया कल्पितम् ।
मुक्ताभिर्ग्रथितं सुकञ्चुकमिदं स्वीकृत्य पीतप्रभं
तप्तस्वर्णसमानवर्णमतुलं प्रावर्णमङ्गीकुरु ॥ १२ ॥

bālārkadyutidāḍimīyakusumapraspardhi sarvottamaṃ
mātastvaṃ paridhehi divyavasanaṃ bhāktyā mayā kalpitam
muktābhirgrathitaṃ sukañcukamidaṃ svīkṛtya pītaprabhaṃ
taptasvarṇasamānavarṇamatulaṃ prāvarṇamaṅgīkuru

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 13

बहुभिरगरुधूपैः सादरं धूपयित्वा
भागवति तव केशान्कङ्कतैर्मार्जयित्वा ।
सुरभिभिररविन्दैश्चम्पकैश्चर्चयित्वा
झटिति कनकसूत्रैर्जूटयन्वेष्टयामि ॥ १३ ॥

bahubhiragarudhūpaiḥ sādaraṃ dhūpayitvā
bhāgavati tava keśānkaṅkatairmārjayitvā
surabhibhiraravindaiścampakaiścarcayitvā
jhaṭiti kanakasūtrairjūṭayanveṣṭayāmi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

आभरणभूषणंOrnaments

Verse 14

मञ्जीरे पदयोर्निधाय रुचिरां विन्यस्य काञ्चीं कटौ
मुक्ताहारमुरोजयोरनुपमां नक्षत्रमालां गले ।
केयूराणि भुजेषु रत्नवलयश्रेणीं करेषु क्रमात्
ताटङ्के तव कर्णयोर्विनिदधे शीर्षे च चूडामणिम् ॥ १४ ॥

mañjīre padayornidhāya rucirāṃ vinyasya kāñcīṃ kaṭau
muktāhāramurojayoranupamāṃ nakṣatramālāṃ gale
keyūrāṇi bhujeṣu ratnavalayaśreṇīṃ kareṣu kramāt
tāṭaṅke tava karṇayorvinidadhe śīrṣe ca cūḍāmaṇim

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 15

धम्मिल्ले तव देवि हेमकुसुमान्याधाय फालस्थले
मुक्ताराजिविराजमानतिलकं नासापुटे मौक्तिकम् ।
मातर्मौक्तिकजालिकां च कुचयोः सर्वाङ्गुलीषूर्मिकाः
काट्यां काञ्चनकिङ्किणीर्विनिदधे रत्नावतंसं श्रुतौ ॥ १५ ॥

dhammille tava devi hemakusumānyādhāya phālasthale
muktārājivirājamānatilakaṃ nāsāpuṭe mauktikam
mātarmauktikajālikāṃ ca kucayoḥ sarvāṅgulīṣūrmikāḥ
kāṭyāṃ kāñcanakiṅkiṇīrvinidadhe ratnāvataṃsaṃ śrutau

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

गन्धकुङ्कुमाक्षतधारणंScent, saffron and whole grains

Verse 16

मातः फालतले तवातिविमले काश्मीरकस्तूरिका
कर्पूरागरुभिः करोमि तिलकं देहेऽङ्गरागं ततः ।
वक्षोजादिषु यक्षकर्दमरसं सिक्त्वा च पुष्पद्रवं
पादौ चन्दनलेपनादिभिरहं सम्पूजयामि क्रमात् ॥ १६ ॥

mātaḥ phālatale tavātivimale kāśmīrakastūrikā
karpūrāgarubhiḥ karomi tilakaṃ dehe'ṅgarāgaṃ tataḥ
vakṣojādiṣu yakṣakardamarasaṃ siktvā ca puṣpadravaṃ
pādau candanalepanādibhirahaṃ sampūjayāmi kramāt

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 17

रत्नाक्षतैस्त्वां परिपूजयामि मुक्ताफलैर्वा रुचिरैरविद्धैः ।
अखण्डितैर्देवि यवादिभिर्वा काश्मीरपङ्काङ्किततण्डुलैर्वा ॥ १७ ॥

ratnākṣataistvāṃ paripūjayāmi muktāphalairvā rucirairaviddhaiḥ
akhaṇḍitairdevi yavādibhirvā kāśmīrapaṅkāṅkitataṇḍulairvā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 18

सीमन्ते ते भगवति मया सादरं न्यस्तमेतत्
सिन्दूरं मे हृदयकमले हर्षवर्षं तनोति ।
बालादित्यद्युतिरिव सदा लोहिता यस्य कान्तिः
अन्तर्ध्वान्तं हरति सकलं चेतसा चिन्तयैव ॥ १८ ॥

sīmante te bhagavati mayā sādaraṃ nyastametat
sindūraṃ me hṛdayakamale harṣavarṣaṃ tanoti
bālādityadyutiriva sadā lohitā yasya kāntiḥ
antardhvāntaṃ harati sakalaṃ cetasā cintayaiva

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

पुष्पालङ्करणंAdorning with flowers

Verse 19

मन्दाकुन्दकरवीरलवङ्गपुष्पैः
त्वां देवि सन्ततमहं परिपूजयामि
जातीजपावकुलचम्पककेतकादि
नानाविधानि कुसुमानि च तेऽर्पयामि ॥ १९ ॥

mandākundakaravīralavaṅgapuṣpaiḥ
tvāṃ devi santatamahaṃ paripūjayāmi
jātījapāvakulacampakaketakādi
nānāvidhāni kusumāni ca te'rpayāmi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 20

मालतीवकुलहेमपुष्पिका काञ्चनारकरवीरकैतकैः ।
कर्णिकारगिरिकर्णिकादिभिः पूजयामि जगदम्ब ते वपुः ॥ २० ॥

mālatīvakulahemapuṣpikā kāñcanārakaravīrakaitakaiḥ
karṇikāragirikarṇikādibhiḥ pūjayāmi jagadamba te vapuḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 21

पारिजातशतपत्रपाटलैर्मल्लिकावकुलचम्पकादिभिः ।
अम्बुजैः सुकुसुमैश्च सादरं पूजयामि जगदम्ब ते वपुः ॥ २१ ॥

pārijātaśatapatrapāṭalairmallikāvakulacampakādibhiḥ
ambujaiḥ sukusumaiśca sādaraṃ pūjayāmi jagadamba te vapuḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

धूपःIncense

Verse 22

लाक्षासम्मिलितैः सिताभ्रसहितैः श्रीवाससम्मिश्रितैः
कर्पूराकलितैः शिरैर्मधुयुतैर्गोसर्पिषा लोडितैः ।
श्रीकण्ठागरुगुग्गुलुप्रभृतिभिर्नानाविधैर्वस्तुभिः
धूपं ते परिकल्पयामि जननि स्नेहात्त्वमङ्गीकुरु ॥ २२ ॥

lākṣāsammilitaiḥ sitābhrasahitaiḥ śrīvāsasammiśritaiḥ
karpūrākalitaiḥ śirairmadhuyutairgosarpiṣā loḍitaiḥ
śrīkaṇṭhāgarugugguluprabhṛtibhirnānāvidhairvastubhiḥ
dhūpaṃ te parikalpayāmi janani snehāttvamaṅgīkuru

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

दीपःLamps

Verse 23

रत्नालङ्कृतहेमपात्रनिहितैर्गोसर्पिषा लोडितैः
दीपैर्दीर्घतरान्धकारभिदुरैः बालार्ककोटिप्रभैः ।
आताम्रज्वलदुज्ज्वलप्रविलसद्रत्नप्रदीपैस्तथा
मातस्त्वामहमादरादनुदिनं नीराजयाम्युच्चकैः ॥ २३ ॥

ratnālaṅkṛtahemapātranihitairgosarpiṣā loḍitaiḥ
dīpairdīrghatarāndhakārabhiduraiḥ bālārkakoṭiprabhaiḥ
ātāmrajvaladujjvalapravilasadratnapradīpaistathā
mātastvāmahamādarādanudinaṃ nīrājayāmyuccakaiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

निवेदनंFood offering

Verse 24

मातस्त्वां दधिदुग्धपायसमहाशाल्यन्नसन्तानिका
सूपापूपसिताघृतैः सवटकैः सक्षौद्ररम्भाफलैः ।
एलाजीरकहिङ्गुनागरनिशाकुस्तुम्भरीसंस्कृतैः
शाकैः साकमहं सुधाधिकरसैः सन्तर्पयाम्यर्चयन् ॥ २४ ॥

mātastvāṃ dadhidugdhapāyasamahāśālyannasantānikā
sūpāpūpasitāghṛtaiḥ savaṭakaiḥ sakṣaudrarambhāphalaiḥ
elājīrakahiṅgunāgaraniśākustumbharīsaṃskṛtaiḥ
śākaiḥ sākamahaṃ sudhādhikarasaiḥ santarpayāmyarcayan

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 25

सापूपसूपदधिदुग्धसुधाघृतानि
सुस्वादुभक्तपरमान्नपुरस्सराणि ।
शाकोल्लसन्मरिचजीरक बाह्लिकानि
भाक्ष्याणि भुङ्क्ष्व जगदम्ब मयार्पितानि ॥ २५ ॥

sāpūpasūpadadhidugdhasudhāghṛtāni
susvādubhaktaparamānnapurassarāṇi
śākollasanmaricajīraka bāhlikāni
bhākṣyāṇi bhuṅkṣva jagadamba mayārpitāni

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 26

क्षीरमेतदिदमुत्तमोत्तमं प्राज्यमाज्यमिदुमुज्ज्वलं मधु ।
मातरेतदमृतोपमं पयः सम्भ्रमेण परिपीयतां मुहुः ॥ २६ ॥

kṣīrametadidamuttamottamaṃ prājyamājyamidumujjvalaṃ madhu
mātaretadamṛtopamaṃ payaḥ sambhrameṇa paripīyatāṃ muhuḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 27

उष्णोदकैः पाणियुगं मुखं च प्रक्षाल्य मातः कलधौतपात्रे ।
कर्पूरमिश्रेण सकुङ्कुमेन हस्तौ समुद्वर्तय चन्दनेन ॥ २७ ॥

uṣṇodakaiḥ pāṇiyugaṃ mukhaṃ ca prakṣālya mātaḥ kaladhautapātre
karpūramiśreṇa sakuṅkumena hastau samudvartaya candanena

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 28

अतिशीतमुशीरवासितं तपनीये कलशे निवेशितम् ।
पटपूतमिदं जितामृतं शुचि गङ्गाजलमम्ब पीयताम् ॥ २८ ॥

atiśītamuśīravāsitaṃ tapanīye kalaśe niveśitam
paṭapūtamidaṃ jitāmṛtaṃ śuci gaṅgājalamamba pīyatām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 29

जम्ब्वाम्ररम्भाफलसंयुतानि द्राक्षाफलक्षौद्रसमन्वितानि ।
सनारिकेलानि सदाडिमानि फलानि ते देवि समर्पयामि ॥ २९ ॥

jambvāmrarambhāphalasaṃyutāni drākṣāphalakṣaudrasamanvitāni
sanārikelāni sadāḍimāni phalāni te devi samarpayāmi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 30

कूश्माण्डकोशाटकिसंयुतानि जम्बीरनारङ्गसमन्वितानि ।
सबीजपूराणि सबादराणि फलानि ते देवि समर्पयामि ॥ ३० ॥

kūśmāṇḍakośāṭakisaṃyutāni jambīranāraṅgasamanvitāni
sabījapūrāṇi sabādarāṇi phalāni te devi samarpayāmi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

ताम्बूलंBetel

Verse 31

कर्पूरेण युतैर्लवङ्गसहितैस्तक्कोलचूर्णान्वितैः
सुस्वादुक्रमुकैः सगौरखदिरैः सुस्निग्धजातीफलैः ।
मातः कैतकपत्रपाण्डुरुचिभिस्ताम्बूलवल्लीदलैः
सानन्दं मुखमण्डनार्थमतुलं ताम्बूलमङ्गीकुरु ॥ ३१ ॥

karpūreṇa yutairlavaṅgasahitaistakkolacūrṇānvitaiḥ
susvādukramukaiḥ sagaurakhadiraiḥ susnigdhajātīphalaiḥ
mātaḥ kaitakapatrapāṇḍurucibhistāmbūlavallīdalaiḥ
sānandaṃ mukhamaṇḍanārthamatulaṃ tāmbūlamaṅgīkuru

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

गोधूमदीपाराधनंWheat-flour lamp (ārati)

Verse 32

सविनयमथ दत्वा जानुयुग्मं धरण्यां
सपदि शिरसि धृत्वा पात्रमारार्तिकस्य ।
मुखकमलसमीपे तेऽम्ब सार्थं त्रिवारं
भ्रमयति मयि भूयात्ते कृपार्द्रः कटाक्षः ॥ ३२ ॥

savinayamatha datvā jānuyugmaṃ dharaṇyāṃ
sapadi śirasi dhṛtvā pātramārārtikasya
mukhakamalasamīpe te'mba sārthaṃ trivāraṃ
bhramayati mayi bhūyātte kṛpārdraḥ kaṭākṣaḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

स्वर्णमन्त्रपुष्पाञ्जलिःGolden handful of flowers

Verse 33

अथ बहुमणीमिश्रैः मौक्तिकैस्त्वां विकीर्य
त्रिभुवनकमनीयैः पूजयित्वा च वस्त्रैः ।
मिलितविविधमुक्तां दिव्यमाणिक्ययुक्तां
जननि कनकवृष्टिं दक्षिणां तेऽर्पयामि ॥ ३३ ॥

atha bahumaṇīmiśraiḥ mauktikaistvāṃ vikīrya
tribhuvanakamanīyaiḥ pūjayitvā ca vastraiḥ
militavividhamuktāṃ divyamāṇikyayuktāṃ
janani kanakavṛṣṭiṃ dakṣiṇāṃ te'rpayāmi

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 34

चरणनलिनयुग्मं पङ्कजैः पूजयित्वा
कनककमलमालां कण्ठदेशेऽर्पयित्वा ।
शिरसि विनिहितोऽयं रत्नपुष्पाञ्जलिस्ते
हृदयकमलमध्ये देवि हर्षं तनोतु ॥ ३४ ॥

caraṇanalinayugmaṃ paṅkajaiḥ pūjayitvā
kanakakamalamālāṃ kaṇṭhadeśe'rpayitvā
śirasi vinihito'yaṃ ratnapuṣpāñjaliste
hṛdayakamalamadhye devi harṣaṃ tanotu

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

नीराजनम्Nīrājana (lamp-waving)

Verse n1

जय बाले त्रिपुरे जय बाले जय त्रिपुरे ।
द्वेधा विधृतशरीरे शिवशक्त्याकारे ॥ १ ॥

jaya bāle tripure jaya bāle jaya tripure
dvedhā vidhṛtaśarīre śivaśaktyākāre

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse n2

अरुणकिरणनिभासे बहुकृतविश्वासे ।
मौक्तिकशोभितनासे कमलमुकुलवासे ॥ २ ॥

aruṇakiraṇanibhāse bahukṛtaviśvāse
mauktikaśobhitanāse kamalamukulavāse

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse n3

निजशक्तिस्वविलासे दनुजकृतत्रासे ।
शशिवदनाधरहासे भक्तार्पितरासे ॥ ३ ॥

nijaśaktisvavilāse danujakṛtatrāse
śaśivadanādharahāse bhaktārpitarāse

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse n4

इन्दुविराजितभाले करधृतजपमाले ।
भक्तं रक्षसि बाले करपुस्तकजाले ॥ ४ ॥

induvirājitabhāle karadhṛtajapamāle
bhaktaṃ rakṣasi bāle karapustakajāle

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse n5

इतराभशयशीले नाशितभवजाले ।
रत्नविभूषितमाले खलजनकृतकाले ॥ ५ ॥

itarābhaśayaśīle nāśitabhavajāle
ratnavibhūṣitamāle khalajanakṛtakāle

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse n6

मुकुलाभस्तनभारे कण्ठार्पितहारे ।
तारितभवाब्धिपारे श्रितमूलाधारे ॥ ६ ॥

mukulābhastanabhāre kaṇṭhārpitahāre
tāritabhavābdhipāre śritamūlādhāre

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse n7

कर्णीरथकृतचारे जयसि निराकारे ।
कामेश्यङ्काधारे भक्तहृदयसञ्चारे ॥ ७ ॥

karṇīrathakṛtacāre jayasi nirākāre
kāmeśyaṅkādhāre bhaktahṛdayasañcāre

कर्णीरथकृतचारेजयसिनिराकारेकामेश्यङ्काधारेभक्तहृदयसञ्चारे
हिन्दी अर्थ

आप जो ढके रथ में विचरण करती हैं, आपकी जय हो, हे निराकार, जो कामेश की गोद में बैठी हैं, जो भक्तों के हृदय में विचरती हैं।

English sense

You who travel in a covered chariot, you triumph, formless one, you who rest on the lap of Kāmeśa, who move in the hearts of your devotees.

पदार्थ · word by word
कर्णीरथकृतचारे
you who travel in a covered chariotढके रथ में विचरने वाली
जयसि
you triumphआपकी जय हो
निराकारे
formless oneहे निराकार
कामेश्यङ्काधारे
you who rest on the lap of Kāmeśaकामेश की गोद में बैठी
भक्तहृदयसञ्चारे
you who move in the hearts of devoteesभक्तों के हृदय में विचरने वाली

Verse n8

आदौ वाग्भवबीजे मध्ये क्लीम्बीजे ।
अन्ते सुशक्तिबीजे क्रीडसि हृदि निर्बीजे ॥ ८ ॥

ādau vāgbhavabīje madhye klīmbīje
ante suśaktibīje krīḍasi hṛdi nirbīje

आदौवाग्भवबीजेमध्येक्लीम्बीजेअन्तेसुशक्तिबीजेक्रीडसिहृदिनिर्बीजे
हिन्दी अर्थ

आदि में वाक् का बीज है, मध्य में क्लीं बीज, और अन्त में शक्ति का बीज। हे निर्बीज, आप हृदय में क्रीड़ा करती हैं।

English sense

In the beginning is the seed of speech, in the middle the seed klīṃ, and at the end the seed of Śakti. You play in the heart, seedless one.

पदार्थ · word by word
आदौ
in the beginningआदि में
वाग्भवबीजे
seed of speechवाक् का बीज
मध्ये
in the middleमध्य में
क्लीम्बीजे
the seed klīṃक्लीं बीज
अन्ते
at the endअन्त में
सुशक्तिबीजे
seed of Śaktiशक्ति का बीज
क्रीडसि
you playआप क्रीड़ा करती हैं
हृदि
in the heartहृदय में
निर्बीजे
seedless oneहे निर्बीज

Verse n9

मञ्जीरध्वनिमण्डितमृदुतरशुभचरणे ।
रमतां मम चित्तमिदं तव पूजनकरणे ॥ ९ ॥

mañjīradhvanimaṇḍitamṛdutaraśubhacaraṇe
ramatāṃ mama cittamidaṃ tava pūjanakaraṇe

मञ्जीरध्वनिमण्डितमृदुतरशुभचरणेरमतांममचित्तमिदंतवपूजनकरणे
हिन्दी अर्थ

आपके कोमल, सुन्दर चरण नूपुरों की ध्वनि से सजे हैं। मेरा यह मन आपकी पूजा करने में रमे।

English sense

Your soft, lovely feet are adorned with the sound of anklets. Let this mind of mine take delight in worshipping you.

पदार्थ · word by word
मञ्जीरध्वनिमण्डितमृदुतरशुभचरणे
whose soft and lovely feet are adorned with the sound of ankletsनूपुरों की ध्वनि से सजे कोमल सुन्दर चरणों वाली
रमतां
let it delightरमे
मम
myमेरा
चित्तमिदं
this mindयह मन
तव
yourआपकी
पूजनकरणे
in the doing of worshipपूजा करने में

Verse n10

तव नीराजनकरणं भवसागरतरणम् ।
बाले भव मम शरणम् । बाले भव शरणम् ॥ १० ॥

tava nīrājanakaraṇaṃ bhavasāgarataraṇam
bāle bhava mama śaraṇam bāle bhava śaraṇam

तवनीराजनकरणंभवसागरतरणम्बालेभवममशरणम्बालेभवशरणम्
हिन्दी अर्थ

आपकी आरती उतारना संसार-सागर को पार करना है। हे बाला, मेरी शरण बनिए। हे बाला, मेरी शरण बनिए।

English sense

Waving the lamp before you is a crossing of the ocean of becoming. Bālā, be my refuge. Bālā, be my refuge.

पदार्थ · word by word
तव
yourआपकी
नीराजनकरणं
the waving of the lampआरती उतारना
भवसागरतरणम्
crossing the ocean of becomingसंसार-सागर को पार करना
बाले
O Bālāहे बाला
भव
beबनिए
मम
myमेरी
शरणम्
refugeशरण
बाले
O Bālāहे बाला
भव
beबनिए
शरणम्
refugeशरण
इति श्रीबालासगुणमानसपूजा समाप्ता ।

Terms on this page

Shiva शिव One of the principal deities of Hinduism.
Shri Vidya श्री विद्या A Tantric tradition centered on the worship of the Goddess as Tripura Sundari via the Shri Yantra — its rituals like Shri Yantra Chakra Pujan are reserved for its own initiates.
Tripurasundari त्रिपुरसुंदरी The Goddess of Sri Vidya, before whom Lord Shiva is said to dance the Tandava in joyous ecstasy — distinct from the Mahavidya Tripura Bhairavi.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras