Bālā Tripurasundarī · traditional

बालानिर्गुणमानसपूजापराभावनास्तोत्रम्

Bala Nirguna Manasa Puja Parabhavana Stotram — A mental worship of Bālā that ends in the knowledge that she needs none of it

A mental worship of Tripurasundari in her girl form as Bālā. Each verse takes one offering, from the seat to the circling of the shrine, and says why it is beyond her need: she sits everywhere, is always pure, shines by herself. The last two verses ask only for her own nature, which is bliss, and for pardon.

Verse 1

ध्यायामि कथमिव त्वां धीवर्त्मविदूरदिव्यमहिमवतीम् ।
आवाहनं विभोस्ते देवेशि कथं कुतः स्थानात् ॥ १ ॥

dhyāyāmi kathamiva tvāṃ dhīvartmavidūradivyamahimavatīm
āvāhanaṃ vibhoste deveśi kathaṃ kutaḥ sthānāt

ध्यायामिकथमिवत्वांधीवर्त्मविदूरदिव्यमहिमवतीम्आवाहनंविभोस्तेदेवेशिकथंकुतःस्थानात्
हिन्दी अर्थ

मन की पहुँच से बहुत दूर दिव्य महिमा वाली आपका ध्यान मैं कैसे करूँ? हे देवेशी, आपको मैं कैसे बुलाऊँ, और किस स्थान से?

English sense

How can I meditate on you, whose glory is divine and far beyond the reach of the mind? How can I call you here, Lord of the gods, and from what place?

पदार्थ · word by word
ध्यायामि
I meditateमैं ध्यान करूँ
कथमिव
howकैसे
त्वां
youआपका
धीवर्त्मविदूरदिव्यमहिमवतीम्
whose glory is divine and far beyond the path of the mindमन के मार्ग से बहुत दूर दिव्य महिमा वाली
आवाहनं
calling hereबुलाना
विभोस्ते
of you, the all-pervadingआप सर्वव्यापी का
देवेशि
queen of the godsदेवेशी
कथं
howकैसे
कुतः
from whatकिस
स्थानात्
placeस्थान से

Verse 2

कियदासनं प्रकल्प्यं कृतासनायाश्च सर्वतोऽपि शिवे ।
पाद्यं कुतोऽर्घ्यमपि वाऽऽपाद्यं सर्वत्रपाणिपादायाः ॥ २ ॥

kiyadāsanaṃ prakalpyaṃ kṛtāsanāyāśca sarvato'pi śive
pādyaṃ kuto'rghyamapi vā''pādyaṃ sarvatrapāṇipādāyāḥ

कियदासनंप्रकल्प्यंकृतासनायाश्चसर्वतोऽपिशिवेपाद्यंकुतोऽर्घ्यमपिवाऽऽपाद्यंसर्वत्रपाणिपादायाः
हिन्दी अर्थ

आप तो सब ओर पहले से बैठी हैं, हे शिवा, आपके लिए मैं कौन-सा आसन बिछाऊँ? जिनके हाथ-पैर सब जगह हैं, उनके लिए पैर धोने का जल, अर्घ्य या आचमन कहाँ से आए?

English sense

What seat can I prepare for you, who are already seated everywhere, Śivā? Where is water for the feet, for the offering, or for sipping, when your hands and feet are everywhere?

पदार्थ · word by word
कियदासनं
what seatकौन-सा आसन
प्रकल्प्यं
can be preparedबिछाया जा सकता है
कृतासनायाश्च
for you who are already seated, andआप जो बैठी हैं उनके लिए
सर्वतोऽपि
everywhereसब ओर
शिवे
Śivāहे शिवा
पाद्यं
water for the feetपैर धोने का जल
कुतोऽर्घ्यमपि
where is the offering water tooअर्घ्य भी कहाँ से
वाऽऽपाद्यं
or water for sippingया आचमन का जल
सर्वत्रपाणिपादायाः
for her whose hands and feet are everywhereजिसके हाथ-पैर सब जगह हैं उसके लिए

Verse 3

आचमनं ते स्यादपि भगवति ननु सर्वतोमुखीनायाः ।
मधुपर्को वा कथमिह मधुवैरिणि दर्शितप्रसादायाः ॥ ३ ॥

ācamanaṃ te syādapi bhagavati nanu sarvatomukhīnāyāḥ
madhuparko vā kathamiha madhuvairiṇi darśitaprasādāyāḥ

आचमनंतेस्यादपिभगवतिननुसर्वतोमुखीनायाःमधुपर्कोवाकथमिहमधुवैरिणिदर्शितप्रसादायाः
हिन्दी अर्थ

हे भगवती, जिनके मुख सब ओर हैं, उनके लिए आचमन कैसे हो? और हे मधु की शत्रु, जो कृपा पहले ही दिखा चुकी हैं, उनके लिए यहाँ मधुपर्क कैसे हो?

English sense

How could there be sipping of water for you, Bhagavatī, whose faces are everywhere? And how could the honey-offering be made here, enemy of Madhu, to one who has already shown grace?

पदार्थ · word by word
आचमनं
sipping of waterआचमन
ते
for youआपके लिए
स्यादपि
could there beहो सकता है
भगवति
Bhagavatīहे भगवती
ननु
surelyनिश्चय ही
सर्वतोमुखीनायाः
for one whose faces are everywhereजिसके मुख सब ओर हैं उसके लिए
मधुपर्को
honey-offeringमधुपर्क
वा
orया
कथमिह
how hereयहाँ कैसे
मधुवैरिणि
enemy of Madhuहे मधु की शत्रु
दर्शितप्रसादायाः
for one who has shown graceजिसने कृपा दिखा दी उसके लिए

Verse 4

स्नानेन किं विधेयं सलिलकृतेनेह नित्यशुद्धायाः ।
वस्त्रेणापि न कार्यं कार्पासीयेन हेमवस्त्रायाः ॥ ४ ॥

snānena kiṃ vidheyaṃ salilakṛteneha nityaśuddhāyāḥ
vastreṇāpi na kāryaṃ kārpāsīyena hemavastrāyāḥ

स्नानेनकिंविधेयंसलिलकृतेनेहनित्यशुद्धायाःवस्त्रेणापिनकार्यंकार्पासीयेनहेमवस्त्रायाः
हिन्दी अर्थ

जो सदा शुद्ध हैं, उनके लिए जल से स्नान का क्या काम? जिनका वस्त्र ही सोने का है, उनके लिए सूती कपड़े की क्या आवश्यकता?

English sense

What is to be done with a bath of water for one who is pure forever? What need is there of cotton cloth for one whose clothing is gold?

पदार्थ · word by word
स्नानेन
with a bathस्नान से
किं
whatक्या
विधेयं
is to be doneकरना है
सलिलकृतेनेह
made of water hereयहाँ जल से किया हुआ
नित्यशुद्धायाः
for one always pureसदा शुद्ध के लिए
वस्त्रेणापि
with cloth evenकपड़े से भी
न
noनहीं
कार्यं
needआवश्यकता
कार्पासीयेन
of cottonसूती
हेमवस्त्रायाः
for one whose clothing is goldसोने के वस्त्र वाली के लिए

Verse 5

हैमैराभरणैर्वा चमत्कृतिः का हिरण्यवर्णायाः ।
रत्नाचलवासिन्याः चिन्तामणिगेहगायास्ते ॥ ५ ॥

haimairābharaṇairvā camatkṛtiḥ kā hiraṇyavarṇāyāḥ
ratnācalavāsinyāḥ cintāmaṇigehagāyāste

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

गन्धवती हि तनुस्ते गन्धाः किं नेशि पौनरुक्त्याय ।
पुष्करफलदानोत्कां पुष्करकुसुमेन पूजये किं त्वाम् ॥ ६ ॥

gandhavatī hi tanuste gandhāḥ kiṃ neśi paunaruktyāya
puṣkaraphaladānotkāṃ puṣkarakusumena pūjaye kiṃ tvām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 7

शमधनमूलधनं त्वं सकलेश्वरी भवसि धूपिता केन ।
दीपः कथं शिखावान् दीप्येत पुरः स्वयम्प्रकाशायाः ॥ ७ ॥

śamadhanamūladhanaṃ tvaṃ sakaleśvarī bhavasi dhūpitā kena
dīpaḥ kathaṃ śikhāvān dīpyeta puraḥ svayamprakāśāyāḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 8

अमृतात्मकं निवेदितमशनं किं नाम नित्यतृप्तायाः ।
त्वय्याम्रेडितमेतत्ताम्बूलं यदिह सुमुखरागायाः ॥ ८ ॥

amṛtātmakaṃ niveditamaśanaṃ kiṃ nāma nityatṛptāyāḥ
tvayyāmreḍitametattāmbūlaṃ yadiha sumukharāgāyāḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 9

उपहारीभूयादिदमुमेऽद्य यन्मे विचेष्टितमशेषम् ।
नीराजयामि विद्युन्निभां कथं वा चिदाभासाम् ॥ ९ ॥

upahārībhūyādidamume'dya yanme viceṣṭitamaśeṣam
nīrājayāmi vidyunnibhāṃ kathaṃ vā cidābhāsām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 10

पुष्पाञ्जलिः कुतस्ते मूलप्रकृतिस्वरूपायाः ।
छत्रं नभोऽतिगायाः चामरमप्यविदितश्रमायास्ते ॥ १० ॥

puṣpāñjaliḥ kutaste mūlaprakṛtisvarūpāyāḥ
chatraṃ nabho'tigāyāḥ cāmaramapyaviditaśramāyāste

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 11

नृत्यं प्रथतां कथमिव चित्रं भायान्महानटपुरन्घ्र्याः ।
गीतं किं कलभाषणजितवाणीमधुरवीणायाः ॥ ११ ॥

nṛtyaṃ prathatāṃ kathamiva citraṃ bhāyānmahānaṭapuranghryāḥ
gītaṃ kiṃ kalabhāṣaṇajitavāṇīmadhuravīṇāyāḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 12

वाद्यं डमरुभृदीशे वादयितुं तव पुरोऽस्ति का शक्तिः ।
अपरिच्छिन्नायास्ते जगदीश्वरि कः प्रदक्षिणविधिर्वा ॥ १२ ॥

vādyaṃ ḍamarubhṛdīśe vādayituṃ tava puro'sti kā śaktiḥ
aparicchinnāyāste jagadīśvari kaḥ pradakṣiṇavidhirvā

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 13

स्युस्ते नमांसि कथमिव शङ्करि परितोऽपि विद्यमानायाः ।
वाचामगोचरीं त्वां वाचः प्रसरैः प्रसादयेयं वा ॥ १३ ॥

syuste namāṃsi kathamiva śaṅkari parito'pi vidyamānāyāḥ
vācāmagocarīṃ tvāṃ vācaḥ prasaraiḥ prasādayeyaṃ vā

स्युस्तेनमांसिकथमिवशङ्करिपरितोऽपिविद्यमानायाःवाचामगोचरींत्वांवाचःप्रसरैःप्रसादयेयंवा
हिन्दी अर्थ

हे शंकरी, जो चारों ओर विद्यमान हैं, उनके लिए नमस्कार कैसे हों? और जो वाणी की पहुँच से परे हैं, उन्हें मैं शब्दों की धारा से कैसे प्रसन्न करूँ?

English sense

How can there be salutations for you, Śaṅkarī, who are present all around? And how could I please you, who are beyond the reach of words, with a flood of words?

पदार्थ · word by word
स्युस्ते
may there be, for youआपके लिए हों
नमांसि
salutationsनमस्कार
कथमिव
howकैसे
शङ्करि
Śaṅkarīहे शंकरी
परितोऽपि
all around, evenचारों ओर भी
विद्यमानायाः
of the ever-present oneविद्यमान के लिए
वाचामगोचरीं
beyond the reach of wordsवाणी की पहुँच से परे
त्वां
youआपको
वाचः
of wordsशब्दों की
प्रसरैः
with floodsधाराओं से
प्रसादयेयं
I could pleaseमैं प्रसन्न करूँ
वा
orया

Verse 14

कस्मै वच्मि दशां मे कस्येदुग्घृदयमस्ति शक्तिर्वा ।
कस्य बलं चोद्धर्तुं क्लेशात्त्वामन्तरा दयासिन्धो ॥ १४ ॥

kasmai vacmi daśāṃ me kasyedugghṛdayamasti śaktirvā
kasya balaṃ coddhartuṃ kleśāttvāmantarā dayāsindho

कस्मैवच्मिदशांमेकस्येदुग्घृदयमस्तिशक्तिर्वाकस्यबलंचोद्धर्तुंक्लेशात्त्वामन्तरादयासिन्धो
हिन्दी अर्थ

मैं अपनी दशा किससे कहूँ? किसके हृदय में ऐसी शक्ति है? हे दया के सागर, आपके बिना और किसका बल मुझे दुःख से उबार सकता है?

English sense

To whom can I tell my plight? In whose heart is there the power? Whose strength can lift me out of suffering, except yours, ocean of mercy?

पदार्थ · word by word
कस्मै
to whomकिससे
वच्मि
I tellमैं कहूँ
दशां
conditionदशा
मे
myमेरी
कस्येदुग्घृदयमस्ति
in whose heart is thisकिसके हृदय में यह
शक्तिर्वा
power, orशक्ति या
कस्य
whoseकिसका
बलं
strengthबल
चोद्धर्तुं
and to lift outऔर उबारने का
क्लेशात्त्वामन्तरा
from suffering, without youदुःख से, आपके बिना
दयासिन्धो
ocean of mercyहे दया के सागर

Verse 15

याचे नाभिनवं ते चन्द्रापीडे मदम्ब किञ्चिदपि ।
मह्यं प्रदेहि भगवति मदीयमेव स्वरूपमानन्दम् ॥ १५ ॥

yāce nābhinavaṃ te candrāpīḍe madamba kiñcidapi
mahyaṃ pradehi bhagavati madīyameva svarūpamānandam

याचेनाभिनवंतेचन्द्रापीडेमदम्बकिञ्चिदपिमह्यंप्रदेहिभगवतिमदीयमेवस्वरूपमानन्दम्
हिन्दी अर्थ

हे माता, चन्द्रमा को मुकुट बनाने वाली, मैं आपसे कुछ नया नहीं माँगती। हे भगवती, मुझे मेरा अपना ही स्वरूप, आनन्द, दे दीजिए।

English sense

I ask nothing new of you, Mother with the moon on your crown. Give me, Bhagavatī, my own true nature, which is bliss.

पदार्थ · word by word
याचे
I askमैं माँगता हूँ
नाभिनवं
nothing newकुछ नया नहीं
ते
of youआपसे
चन्द्रापीडे
moon-crowned oneहे चन्द्रमा को मुकुट बनाने वाली
मदम्ब
my Motherहे मेरी माता
किञ्चिदपि
anything at allकुछ भी
मह्यं
to meमुझे
प्रदेहि
giveदीजिए
भगवति
Bhagavatīहे भगवती
मदीयमेव
my own veryमेरा अपना ही
स्वरूपमानन्दम्
true nature, blissस्वरूप, आनन्द

Verse 16

भगवति बालतया वाऽभक्त्या वाप्यापदाकुलितया वा ।
मोहाविष्टतया वा मास्तु च ते मनसि यद्दुरुक्तं मे ॥ १६ ॥

bhagavati bālatayā vā'bhaktyā vāpyāpadākulitayā vā
mohāviṣṭatayā vā māstu ca te manasi yadduruktaṃ me

भगवतिबालतयावाऽभक्त्यावाप्यापदाकुलितयावामोहाविष्टतयावामास्तुचतेमनसियद्दुरुक्तंमे
हिन्दी अर्थ

हे भगवती, बचपने से, भक्ति की कमी से, विपत्ति से घिरे होने से या मोह में पड़े होने से मैंने जो भी कठोर बात कही हो, वह आपके मन में न रहे।

English sense

Bhagavatī, whether from childishness, from lack of devotion, from being weighed down by trouble, or from being caught in confusion, let whatever harsh word I have spoken not stay in your mind.

पदार्थ · word by word
भगवति
Bhagavatīहे भगवती
बालतया
from childishnessबचपने से
वाऽभक्त्या
or from lack of devotionया भक्ति की कमी से
वाप्यापदाकुलितया
or from being weighed down by troubleया विपत्ति से घिरे होने से
वा
orया
मोहाविष्टतया
from being caught in confusionमोह में पड़े होने से
वा
orया
मास्तु
let it not stayन रहे
च
andऔर
ते
yourआपके
मनसि
in the mindमन में
यद्दुरुक्तं
whatever harsh wordजो कठोर बात
मे
by meमेरे द्वारा
श्रीबालानिर्गुणमानसपूजा पराभावनास्तोत्रं सम्पूर्णम् ।

Terms on this page

Shri Vidya श्री विद्या A Tantric tradition centered on the worship of the Goddess as Tripura Sundari via the Shri Yantra — its rituals like Shri Yantra Chakra Pujan are reserved for its own initiates.
Tripurasundari त्रिपुरसुंदरी The Goddess of Sri Vidya, before whom Lord Shiva is said to dance the Tandava in joyous ecstasy — distinct from the Mahavidya Tripura Bhairavi.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras