Viṣṇuyāmala

बालामुक्तावलीस्तोत्रम्

Bala Muktavali Stotram (Vishnuyamala) — Eight verses of salutation to Bālā, and four of fruit, from the Viṣṇuyāmala

The name Muktāvalī means a string of pearls, and each of the first eight verses is one pearl: a short description of Bālā, the young form of Tripurasundari, ending with the same words, "I bow to Bālā". The last four verses say that the hymn is a deep secret, name its fruit (learning, wealth, a daughter, liberation) and ask that it be kept from others. It is given as spoken by Shiva to the Goddess in the Viṣṇuyāmala.

Verse 1

बालार्ककोटिरुचिरां कोटिब्रह्माण्डभूषिताम् ।
कन्दर्पकोटिलावण्यां बालां वन्दे शिवप्रियाम् ॥ १ ॥

bālārkakoṭirucirāṃ koṭibrahmāṇḍabhūṣitām
kandarpakoṭilāvaṇyāṃ bālāṃ vande śivapriyām

बालार्ककोटिरुचिरांकोटिब्रह्माण्डभूषिताम्कन्दर्पकोटिलावण्यांबालांवन्देशिवप्रियाम्
हिन्दी अर्थ

मैं शिव की प्रिय बाला को प्रणाम करता हूँ: करोड़ों बाल सूर्यों-सी दमकती, करोड़ों ब्रह्माण्डों से सजी, करोड़ों कामदेवों के सौन्दर्य वाली।

English sense

I bow to Bālā, dear to Śiva: bright as ten million young suns, adorned with ten million universes, with the loveliness of ten million Kāmas.

पदार्थ · word by word
बालार्ककोटिरुचिरां
bright as ten million young sunsकरोड़ों बाल सूर्यों-सी दमकती
कोटिब्रह्माण्डभूषिताम्
adorned with ten million universesकरोड़ों ब्रह्माण्डों से सजी
कन्दर्पकोटिलावण्यां
with the loveliness of ten million Kāmasकरोड़ों कामदेवों के सौन्दर्य वाली
बालां
Bālāबाला को
वन्दे
I bowप्रणाम करता हूँ
शिवप्रियाम्
dear to Śivaशिव की प्रिय

Verse 2

वह्निकोटिप्रभां सूक्ष्मां कोटिकोटिसहेलिनीम् ।
वरदां रक्तवर्णां च बालां वन्दे सनातनीम् ॥ २ ॥

vahnikoṭiprabhāṃ sūkṣmāṃ koṭikoṭisahelinīm
varadāṃ raktavarṇāṃ ca bālāṃ vande sanātanīm

वह्निकोटिप्रभांसूक्ष्मांकोटिकोटिसहेलिनीम्वरदांरक्तवर्णांचबालांवन्देसनातनीम्
हिन्दी अर्थ

मैं सनातन बाला को प्रणाम करता हूँ: करोड़ों अग्नियों-सी चमकती, सूक्ष्म, करोड़ों-करोड़ों सहेलियों वाली, वर देने वाली, लाल रंग की।

English sense

I bow to Bālā, the eternal one: shining like ten million fires, subtle, with countless millions of companions, the giver of boons, red in colour.

पदार्थ · word by word
वह्निकोटिप्रभां
shining like ten million firesकरोड़ों अग्नियों-सी चमकती
सूक्ष्मां
subtleसूक्ष्म
कोटिकोटिसहेलिनीम्
with millions upon millions of companionsकरोड़ों-करोड़ों सहेलियों वाली
वरदां
giver of boonsवर देने वाली
रक्तवर्णां
red in colourलाल रंग की
च
andऔर
बालां
Bālāबाला को
वन्दे
I bowप्रणाम करता हूँ
सनातनीम्
the eternal oneसनातनी को

Verse 3

ज्ञानरत्नाकरां भीमां परब्रह्मावतारिणीम् ।
पञ्चप्रेतासनगतां बालां वन्दे गुहाशयाम् ॥ ३ ॥

jñānaratnākarāṃ bhīmāṃ parabrahmāvatāriṇīm
pañcapretāsanagatāṃ bālāṃ vande guhāśayām

ज्ञानरत्नाकरांभीमांपरब्रह्मावतारिणीम्पञ्चप्रेतासनगतांबालांवन्देगुहाशयाम्
हिन्दी अर्थ

मैं हृदय की गुफा में रहने वाली बाला को प्रणाम करता हूँ: ज्ञान-रत्न का सागर, भयंकर, परब्रह्म का अवतार, पाँच प्रेतों के आसन पर बैठी।

English sense

I bow to Bālā, who rests in the cave of the heart: an ocean of the jewel of knowledge, fearsome, the descent of the supreme Brahman, seated on the seat of the five corpses.

पदार्थ · word by word
ज्ञानरत्नाकरां
an ocean of the jewel of knowledgeज्ञान-रत्न का सागर
भीमां
fearsomeभयंकर
परब्रह्मावतारिणीम्
the descent of the supreme Brahmanपरब्रह्म का अवतार
पञ्चप्रेतासनगतां
seated on the seat of the five corpsesपाँच प्रेतों के आसन पर बैठी
बालां
Bālāबाला को
वन्दे
I bowप्रणाम करता हूँ
गुहाशयाम्
who rests in the cave of the heartहृदय की गुफा में रहने वाली

Verse 4

पराप्रासादमूर्ध्निस्थां पवित्रां पात्रधारिणीम् ।
पशुपाशच्छिदां तीक्ष्णां बालां वन्दे शिवासनाम् ॥ ४ ॥

parāprāsādamūrdhnisthāṃ pavitrāṃ pātradhāriṇīm
paśupāśacchidāṃ tīkṣṇāṃ bālāṃ vande śivāsanām

पराप्रासादमूर्ध्निस्थांपवित्रांपात्रधारिणीम्पशुपाशच्छिदांतीक्ष्णांबालांवन्देशिवासनाम्
हिन्दी अर्थ

मैं शिव को आसन बनाने वाली बाला को प्रणाम करता हूँ: परा और प्रासाद मन्त्रों के शिखर पर स्थित, पवित्र, पात्र धारण करने वाली, तेजस्वी, बँधे जीव के पाश काटने वाली।

English sense

I bow to Bālā, who has Śiva for her seat: standing at the head of the Parā and Prāsāda mantras, pure, bearing a vessel, sharp, who cuts the bonds of the bound soul.

पदार्थ · word by word
पराप्रासादमूर्ध्निस्थां
standing at the head of the Parā and Prāsāda mantrasपरा और प्रासाद मन्त्रों के शिखर पर स्थित
पवित्रां
pureपवित्र
पात्रधारिणीम्
bearing a vesselपात्र धारण करने वाली
पशुपाशच्छिदां
who cuts the bonds of the bound soulबँधे जीव के पाश काटने वाली
तीक्ष्णां
sharpतेजस्वी
बालां
Bālāबाला को
वन्दे
I bowप्रणाम करता हूँ
शिवासनाम्
who has Śiva for her seatशिव को आसन बनाने वाली

Verse 5

गिरिजां गिरिमध्यस्थां गीः रूपां ज्ञानदायिनीम् ।
गुह्यतत्त्वपरां चाद्यां बालां वन्दे पुरातनीम् ॥ ५ ॥

girijāṃ girimadhyasthāṃ gīḥ rūpāṃ jñānadāyinīm
guhyatattvaparāṃ cādyāṃ bālāṃ vande purātanīm

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

बौद्धकोटिसुसौन्दर्यां चन्द्रकोटिसुशीतलाम् ।
आशावासां परां देवीं वन्दे बालां कपर्दिनीम् ॥ ६ ॥

bauddhakoṭisusaundaryāṃ candrakoṭisuśītalām
āśāvāsāṃ parāṃ devīṃ vande bālāṃ kapardinīm

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 7

सृष्टिस्थित्यन्तकारिणीं त्रिगुणात्मकरूपिणीम् ।
कालग्रसनसामर्थ्यां बालां वन्दे फलप्रदाम् ॥ ७ ॥

sṛṣṭisthityantakāriṇīṃ triguṇātmakarūpiṇīm
kālagrasanasāmarthyāṃ bālāṃ vande phalapradām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 8

यज्ञनाशीं यज्ञदेहां यज्ञकर्मशुभप्रदाम् ।
जीवात्मविश्वजननीं बालां वन्दे परात्पराम् ॥ ८ ॥

yajñanāśīṃ yajñadehāṃ yajñakarmaśubhapradām
jīvātmaviśvajananīṃ bālāṃ vande parātparām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 9

इत्येतत्परमं गुह्यं नाम्ना मुक्तावलीस्तवम् ।
ये पठन्ति महेशानि फलं वक्तुं न शक्यते ॥ ९ ॥

ityetatparamaṃ guhyaṃ nāmnā muktāvalīstavam
ye paṭhanti maheśāni phalaṃ vaktuṃ na śakyate

इत्येतत्परमंगुह्यंनाम्नामुक्तावलीस्तवम्येपठन्तिमहेशानिफलंवक्तुंनशक्यते
हिन्दी अर्थ

यह परम गुप्त मुक्तावली नाम का स्तोत्र है: हे महेशानी, जो इसे पढ़ते हैं, उनके फल को कहा नहीं जा सकता।

English sense

This supreme secret, the hymn named Muktāvalī: for those who read it, O Maheśānī, the fruit cannot be told.

पदार्थ · word by word
इत्येतत्परमं
thus this supremeइस प्रकार यह परम
गुह्यं
secretगुप्त
नाम्ना
by nameनाम से
मुक्तावलीस्तवम्
the hymn Muktāvalīमुक्तावली स्तोत्र
ये
those whoजो
पठन्ति
readपढ़ते हैं
महेशानि
O Maheśānīहे महेशानी
फलं
the fruitफल
वक्तुं
to tellकहने
न
notनहीं
शक्यते
can beसम्भव

Verse 10

गुह्याद्गुह्यतरं गुह्यं महागुह्यं वरानने ।
विद्यार्थी लभते विद्यां धनार्थी लभते धनम् ॥ १० ॥

guhyādguhyataraṃ guhyaṃ mahāguhyaṃ varānane
vidyārthī labhate vidyāṃ dhanārthī labhate dhanam

गुह्याद्गुह्यतरंगुह्यंमहागुह्यंवराननेविद्यार्थीलभतेविद्यांधनार्थीलभतेधनम्
हिन्दी अर्थ

गुप्त से भी अधिक गुप्त, महान रहस्य, हे सुमुखी: विद्या चाहने वाला विद्या पाता है, धन चाहने वाला धन पाता है।

English sense

More secret than the secret, the greatest secret, O fair-faced one: one who seeks learning gets learning, one who seeks wealth gets wealth.

पदार्थ · word by word
गुह्याद्गुह्यतरं
more secret than the secretगुप्त से भी अधिक गुप्त
गुह्यं
secretगुप्त
महागुह्यं
the greatest secretसबसे बड़ा रहस्य
वरानने
O fair-faced oneहे सुमुखी
विद्यार्थी
one who seeks learningविद्या चाहने वाला
लभते
getsपाता है
विद्यां
learningविद्या
धनार्थी
one who seeks wealthधन चाहने वाला
लभते
getsपाता है
धनम्
wealthधन

Verse 11

कन्यार्थी लभते कन्यां मोक्षार्थी मोक्षमाप्नुयात् ।
बहुनात्र किमुक्तेन चिन्तामणिरिवापरम् ॥ ११ ॥

kanyārthī labhate kanyāṃ mokṣārthī mokṣamāpnuyāt
bahunātra kimuktena cintāmaṇirivāparam

कन्यार्थीलभतेकन्यांमोक्षार्थीमोक्षमाप्नुयात्बहुनात्रकिमुक्तेनचिन्तामणिरिवापरम्
हिन्दी अर्थ

कन्या चाहने वाला कन्या पाता है, मोक्ष चाहने वाला मोक्ष पाता है। अधिक कहने से क्या? यह एक और चिन्तामणि के समान है।

English sense

One who wants a daughter gets a daughter, one who seeks liberation reaches liberation. Why say more? It is like another wish-fulfilling jewel.

पदार्थ · word by word
कन्यार्थी
one who wants a daughterकन्या चाहने वाला
लभते
getsपाता है
कन्यां
a daughterकन्या
मोक्षार्थी
one who seeks liberationमोक्ष चाहने वाला
मोक्षमाप्नुयात्
reaches liberationमोक्ष पाता है
बहुनात्र
why say much more hereयहाँ अधिक कहने से क्या
किमुक्तेन
by what is saidकहने से
चिन्तामणिरिवापरम्
like another wish-fulfilling jewelएक और चिन्तामणि के समान

Verse 12

गोपनीयं प्रयत्नेन गोपनीयं न संशयः ।
अन्येभ्यो नैव दातव्यं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि ॥ १२ ॥

gopanīyaṃ prayatnena gopanīyaṃ na saṃśayaḥ
anyebhyo naiva dātavyaṃ kimanyacchrotumicchasi

गोपनीयंप्रयत्नेनगोपनीयंनसंशयःअन्येभ्योनैवदातव्यंकिमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि
हिन्दी अर्थ

इसे पूरे यत्न से गुप्त रखना चाहिए, गुप्त रखना चाहिए, इसमें कोई सन्देह नहीं। इसे दूसरों को कभी नहीं देना चाहिए। और क्या सुनना चाहती हो?

English sense

Keep it secret with great care, keep it secret, without doubt. Do not give it to others. What else do you wish to hear?

पदार्थ · word by word
गोपनीयं
to be kept secretगुप्त रखने योग्य
प्रयत्नेन
with great careपूरे यत्न से
गोपनीयं
to be kept secretगुप्त रखने योग्य
न
notनहीं
संशयः
doubtसन्देह
अन्येभ्यो
to othersदूसरों को
नैव
neverकभी नहीं
दातव्यं
to be givenदेना चाहिए
किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि
what else do you wish to hearऔर क्या सुनना चाहती हो
इति श्रीविष्णुयामले श्रीबालामुक्तावलीस्तोत्रं सम्पूर्णम् ।

Terms on this page

Shiva शिव One of the principal deities of Hinduism.
Shri Vidya श्री विद्या A Tantric tradition centered on the worship of the Goddess as Tripura Sundari via the Shri Yantra — its rituals like Shri Yantra Chakra Pujan are reserved for its own initiates.
Tripurasundari त्रिपुरसुंदरी The Goddess of Sri Vidya, before whom Lord Shiva is said to dance the Tandava in joyous ecstasy — distinct from the Mahavidya Tripura Bhairavi.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras