Paratantra · a Bālā hymn

बालाकर्पूरस्तोत्रम्

Bala Karpura Stotram (Paratantra) — The camphor hymn of Bālā: sixteen verses to the girl form of Tripurasundarī

The Karpūra Stotra of Bālā takes its name from its first word, "camphor", the colour of the goddess in the opening verse. Bālā is the girl form of Tripurasundari, the one of the Mahavidyas who is also called Ṣoḍaśī and Lalitā. The verses give her meditation image in turn (red or white, three-eyed, holding the book, the rosary and the gestures of fearlessness and boons), the number of Japa and the offering for each wish, a description of her yantra, and a plea for forgiveness before the hymn closes.

Verse 1

कर्पूराभेन्दुगौरां शशिसकलधरां रक्तपद्मासनस्थां
विद्यापात्राक्षमुद्राधृतकरकमलां त्वां स्मरन्सन् त्रिलक्षम् ।
जप्त्वा चन्द्रार्धभूषं सुरुचिरमधरं बीजमाद्यं तवेदं
हुत्वा पञ्चात्पलाशैः स भवति कविराड् देवि बाले महेशि ॥ १ ॥

karpūrābhendugaurāṃ śaśisakaladharāṃ raktapadmāsanasthāṃ
vidyāpātrākṣamudrādhṛtakarakamalāṃ tvāṃ smaransan trilakṣam
japtvā candrārdhabhūṣaṃ suruciramadharaṃ bījamādyaṃ tavedaṃ
hutvā pañcātpalāśaiḥ sa bhavati kavirāḍ devi bāle maheśi

कर्पूराभेन्दुगौरांशशिसकलधरांरक्तपद्मासनस्थांविद्यापात्राक्षमुद्राधृतकरकमलांत्वांस्मरन्सन्त्रिलक्षम्जप्त्वाचन्द्रार्धभूषंसुरुचिरमधरंबीजमाद्यंतवेदंहुत्वापञ्चात्पलाशैःसभवतिकविराड्देविबालेमहेशि
हिन्दी अर्थ

हे बाला, हे महादेवी! तुम कपूर और चन्द्रमा की तरह गोरी हो, चन्द्रमा की कला धारण करती हो और लाल कमल पर बैठी हो। तुम्हारे कमल जैसे हाथों में विद्या की पुस्तक, पात्र, अक्षमाला और मुद्रा है। जो तुम्हें इस तरह याद करके तुम्हारे इस पहले बीज का, जिसकी शोभा अर्धचन्द्र है और जिसका निचला होंठ सुन्दर है, तीन लाख बार जप करता है और फिर पलाश से हवन करता है, वह कवियों का राजा बन जाता है।

English sense

O Bālā, great goddess, you are fair as camphor and the moon, you bear a sliver of the moon, and you sit on a red lotus. Your lotus hands hold the book of knowledge, a bowl, a rosary and a gesture. Whoever remembers you so and repeats three hundred thousand times this first seed of yours, which has the half-moon for its ornament and a lovely lower lip, and then offers palāśa, becomes a king of poets.

पदार्थ · word by word
कर्पूराभेन्दुगौरां
fair as camphor and the moonकपूर और चन्द्रमा जैसी गोरी
शशिसकलधरां
bearing a sliver of the moonचन्द्रमा की कला धारण करने वाली
रक्तपद्मासनस्थां
seated on a red lotusलाल कमल पर बैठी
विद्यापात्राक्षमुद्राधृतकरकमलां
whose lotus hands hold the book, bowl, rosary and gestureजिसके कमल-हाथों में पुस्तक, पात्र, अक्षमाला और मुद्रा है
त्वां
youतुम्हें
स्मरन्सन्
rememberingयाद करते हुए
त्रिलक्षम्
three hundred thousand timesतीन लाख बार
जप्त्वा
having repeatedजप करके
चन्द्रार्धभूषं
adorned with the half-moonअर्धचन्द्र से सजा
सुरुचिरमधरं
with a lovely lower lipसुन्दर निचले होंठ वाला
बीजमाद्यं
first seedपहला बीज
तवेदं
this of yoursयह तुम्हारा
हुत्वा
having made offeringsहवन करके
पञ्चात्पलाशैः
with palāśaपलाश से
स
heवह
भवति
becomesहोता है
कविराड्
king of poetsकवियों का राजा
देवि
O Devīहे देवी
बाले
O Bālāहे बाला
महेशि
O great goddessहे महादेवी

Verse 2

हस्ताब्जैः पात्रपाशाङ्कुशकुसुमधनुर्बीजपूरां दधानां
रक्तां त्वां संस्मरन्सन् प्रजपति मनुजो यस्त्रिलक्षं भवानि ।
वामाक्षी चन्द्रसंस्थं क्षितिसहितविधिं कामबीजं तवेदं
चन्द्रैर्हुत्वा दशांशं स नयति सकलान् वश्यतां सर्वदैव ॥ २ ॥

hastābjaiḥ pātrapāśāṅkuśakusumadhanurbījapūrāṃ dadhānāṃ
raktāṃ tvāṃ saṃsmaransan prajapati manujo yastrilakṣaṃ bhavāni
vāmākṣī candrasaṃsthaṃ kṣitisahitavidhiṃ kāmabījaṃ tavedaṃ
candrairhutvā daśāṃśaṃ sa nayati sakalān vaśyatāṃ sarvadaiva

हस्ताब्जैःपात्रपाशाङ्कुशकुसुमधनुर्बीजपूरांदधानांरक्तांत्वांसंस्मरन्सन्प्रजपतिमनुजोयस्त्रिलक्षंभवानिवामाक्षीचन्द्रसंस्थंक्षितिसहितविधिंकामबीजंतवेदंचन्द्रैर्हुत्वादशांशंसनयतिसकलान्वश्यतांसर्वदैव
हिन्दी अर्थ

तुम लाल रंग की हो और तुम्हारे कमल जैसे हाथों में पात्र, पाश, अंकुश, फूल, धनुष और बिजौरा नींबू है। हे भवानी! जो मनुष्य तुम्हें इस तरह याद करके तुम्हारे इस कामबीज का, जिसमें बाईं आँख वाली चन्द्र से युक्त है और विधि (ब्रह्मा) पृथ्वी से जुड़ा है, तीन लाख बार जप करता है और फिर उसका दसवाँ भाग "चन्द्रों" से हवन करता है, वह सबको सदा अपने वश में कर लेता है।

English sense

You are red, and your lotus hands hold a bowl, a noose, a goad, a flower, a bow and a citron. O Bhavānī, the person who remembers you so and repeats three hundred thousand times this seed of desire of yours, with the left-eyed one set with the moon and the creator joined with earth, and then offers a tenth of that number with the "moons", brings everyone under his power, always.

पदार्थ · word by word
हस्ताब्जैः
with lotus handsकमल जैसे हाथों से
पात्रपाशाङ्कुशकुसुमधनुर्बीजपूरां
bowl, noose, goad, flower, bow and citronपात्र, पाश, अंकुश, फूल, धनुष और बिजौरा नींबू
दधानां
holdingधारण करने वाली
रक्तां
red oneलाल रंग वाली
त्वां
youतुम्हें
संस्मरन्सन्
rememberingयाद करते हुए
प्रजपति
repeatsजप करता है
मनुजो
personमनुष्य
यस्त्रिलक्षं
who three hundred thousand timesजो तीन लाख बार
भवानि
O Bhavānīहे भवानी
वामाक्षी
the left-eyed oneबाईं आँख वाली
चन्द्रसंस्थं
set with the moonचन्द्र से युक्त
क्षितिसहितविधिं
the creator joined with earthपृथ्वी से जुड़ा विधि (ब्रह्मा)
कामबीजं
the seed of desireकामबीज
तवेदं
this of yoursयह तुम्हारा
चन्द्रैर्हुत्वा
having offered with the "moons""चन्द्रों" से हवन करके
दशांशं
a tenth partदसवाँ अंश
स
heवह
नयति
bringsले आता है
सकलान्
allसबको
वश्यतां
under his powerवश में
सर्वदैव
alwaysसदा

Verse 3

विद्याक्षज्ञानमुद्राऽमृतकलशधरां त्वां मनोज्ञां किशोरीं
स्मेरां ध्यायंस्त्रिनेत्रां शशधरधवलां यो जपेद्वै त्रिलक्षम् ।
जीवं सङ्कर्षणाढ्यं तव सुरनमिते सर्गयुक्तं सुबीजं
हुत्वाऽन्ते मालतीभिर्भवति स ललिते श्रीयुतो भोगवांश्च ॥ ३ ॥

vidyākṣajñānamudrā'mṛtakalaśadharāṃ tvāṃ manojñāṃ kiśorīṃ
smerāṃ dhyāyaṃstrinetrāṃ śaśadharadhavalāṃ yo japedvai trilakṣam
jīvaṃ saṅkarṣaṇāḍhyaṃ tava suranamite sargayuktaṃ subījaṃ
hutvā'nte mālatībhirbhavati sa lalite śrīyuto bhogavāṃśca

विद्याक्षज्ञानमुद्राऽमृतकलशधरांत्वांमनोज्ञांकिशोरींस्मेरांध्यायंस्त्रिनेत्रांशशधरधवलांयोजपेद्वैत्रिलक्षम्जीवंसङ्कर्षणाढ्यंतवसुरनमितेसर्गयुक्तंसुबीजंहुत्वाऽन्तेमालतीभिर्भवतिसललितेश्रीयुतोभोगवांश्च
हिन्दी अर्थ

तुम अक्षमाला, ज्ञानमुद्रा और अमृत का घड़ा धारण करती हो। तुम मनोहर, किशोरी, मुस्कुराती हुई, तीन नेत्रों वाली और चन्द्रमा जैसी धवल हो। जो तुम्हारा इस तरह ध्यान करके तुम्हारे उत्तम बीज का, जो "जीव" है और सङ्कर्षण तथा विसर्ग से युक्त है, तीन लाख बार जप करता है, हे देवताओं से नमस्कृत! और अन्त में मालती के फूलों से हवन करता है, वह हे ललिता, श्री से युक्त और भोगों वाला हो जाता है।

English sense

You hold the rosary, the sign of knowledge and a pot of nectar. You are lovely, a young girl, smiling, three-eyed and white as the moon. Whoever meditates on you so and repeats three hundred thousand times your good seed, "jīva" joined with Saṅkarṣaṇa and with the visarga, O you whom the gods bow to, and at the end offers jasmine flowers, O Lalitā, becomes rich in splendour and in pleasures.

पदार्थ · word by word
विद्याक्षज्ञानमुद्राऽमृतकलशधरां
holding the rosary, the sign of knowledge and the pot of nectarअक्षमाला, ज्ञानमुद्रा और अमृत-घड़ा धारण करने वाली
त्वां
youतुम्हें
मनोज्ञां
lovelyमनोहर
किशोरीं
young girlकिशोरी
स्मेरां
smilingमुस्कुराती
ध्यायंस्त्रिनेत्रां
meditating, three-eyedध्यान करते हुए, तीन नेत्रों वाली
शशधरधवलां
white as the moonचन्द्रमा जैसी धवल
यो
whoजो
जपेद्वै
should repeat indeedजप करे
त्रिलक्षम्
three hundred thousand timesतीन लाख बार
जीवं
jīvaजीव
सङ्कर्षणाढ्यं
joined with Saṅkarṣaṇaसङ्कर्षण से युक्त
तव
yourतुम्हारा
सुरनमिते
O you whom the gods bow toहे देवताओं से नमस्कृत
सर्गयुक्तं
joined with the visargaविसर्ग से युक्त
सुबीजं
good seedउत्तम बीज
हुत्वाऽन्ते
having offered at the endअन्त में हवन करके
मालतीभिर्भवति
with jasmines, he becomesमालती से, वह होता है
स
heवह
ललिते
O Lalitāहे ललिता
श्रीयुतो
possessed of Śrīश्री से युक्त
भोगवांश्च
and rich in pleasuresऔर भोगों वाला

Verse 4

ध्यायंस्त्वां पुस्तक्लाक्षाभयवरदकरां लोहिताभां कुमारीं
कश्चिद्यः साधकेन्द्रो जपति कुलविधौ प्रत्यहं षट्सहस्रम् ।
मातर्वाङ्मारशक्तिप्रयुतमनुमिमं त्र्यक्षरं त्रैपुरं ते
भुक्त्वा भोगाननेकान् जननि स लभतेऽवश्यमेवाष्टसिद्धीः ॥ ४ ॥

dhyāyaṃstvāṃ pustaklākṣābhayavaradakarāṃ lohitābhāṃ kumārīṃ
kaścidyaḥ sādhakendro japati kulavidhau pratyahaṃ ṣaṭsahasram
mātarvāṅmāraśaktiprayutamanumimaṃ tryakṣaraṃ traipuraṃ te
bhuktvā bhogānanekān janani sa labhate'vaśyamevāṣṭasiddhīḥ

ध्यायंस्त्वांपुस्तक्लाक्षाभयवरदकरांलोहिताभांकुमारींकश्चिद्यःसाधकेन्द्रोजपतिकुलविधौप्रत्यहंषट्सहस्रम्मातर्वाङ्मारशक्तिप्रयुतमनुमिमंत्र्यक्षरंत्रैपुरंतेभुक्त्वाभोगाननेकान्जननिसलभतेऽवश्यमेवाष्टसिद्धीः
हिन्दी अर्थ

जो कोई साधकों में श्रेष्ठ तुम्हारा कुमारी रूप में ध्यान करता है, जिसकी आभा लाल है और जिसके हाथों में पुस्तक, अक्षमाला तथा अभय और वर की मुद्राएँ हैं, और जो कुल-विधि से प्रतिदिन छह हज़ार बार तुम्हारे, त्रिपुरा के, इस तीन अक्षरों वाले मन्त्र का, जो वाणी, काम और शक्ति से युक्त है, जप करता है, हे माता, वह अनेक भोग भोगकर, हे जननी, अवश्य आठों सिद्धियाँ पाता है।

English sense

Meditating on you as a girl, red in colour, whose hands hold a book, a rosary and the gestures of fearlessness and of boons, whichever chief of seekers repeats in the Kula way, six thousand times each day, this three-syllabled mantra of yours, Tripurā's, joined with speech, desire and power, O Mother, after enjoying many pleasures, O Mother, he surely gains the eight powers.

पदार्थ · word by word
ध्यायंस्त्वां
meditating on youतुम्हारा ध्यान करते हुए
पुस्तक्लाक्षाभयवरदकरां
whose hands hold the book, rosary, fearlessness and boonजिसके हाथों में पुस्तक, अक्षमाला, अभय और वर हैं
लोहिताभां
red-glowingलाल आभा वाली
कुमारीं
girlकुमारी
कश्चिद्यः
whicheverजो कोई
साधकेन्द्रो
chief of seekersसाधकों में श्रेष्ठ
जपति
repeatsजप करता है
कुलविधौ
in the Kula riteकुल-विधि से
प्रत्यहं
every dayप्रतिदिन
षट्सहस्रम्
six thousandछह हज़ार
मातर्वाङ्मारशक्तिप्रयुतमनुमिमं
O Mother, this mantra joined with speech, desire and powerहे माता, वाणी, काम और शक्ति से युक्त यह मन्त्र
त्र्यक्षरं
three-syllabledतीन अक्षरों वाला
त्रैपुरं
of Tripurāत्रिपुरा का
ते
yourतुम्हारा
भुक्त्वा
having enjoyedभोगकर
भोगाननेकान्
many pleasuresअनेक भोग
जननि
O Motherहे जननी
स
heवह
लभतेऽवश्यमेवाष्टसिद्धीः
surely gains the eight powersअवश्य आठों सिद्धियाँ पाता है

Verse 5

आरक्तां कान्तदोर्भ्यां मणिचषकमथो रत्नपद्मं दधानां
वाङ्मायाश्रीयुतान्यं मनुमयि ललिते तत्त्वलक्षं जपेद्यः ।
ध्यायन् रूपं त्वदीयं तदनु च हवनं पायसान्नैः प्रकुर्याद्
योगीशस्तत्त्ववेत्ता परशिवमहिले भूतले जायते सः ॥ ५ ॥

āraktāṃ kāntadorbhyāṃ maṇicaṣakamatho ratnapadmaṃ dadhānāṃ
vāṅmāyāśrīyutānyaṃ manumayi lalite tattvalakṣaṃ japedyaḥ
dhyāyan rūpaṃ tvadīyaṃ tadanu ca havanaṃ pāyasānnaiḥ prakuryād
yogīśastattvavettā paraśivamahile bhūtale jāyate saḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 6

वाणी चेटी रमा वाग्भवमथ मदनः शक्तिबीजं च षड्भिः
एतैश्चन्द्रार्धचूडे भवति तव महामन्त्रराजः षडर्णः ।
जप्त्वैनं साधको यः स्मरहरदयिते भक्तितस्त्वामुपास्ते
विद्यैश्वर्याणि भुक्त्वा तदनु स लभते दिव्यसायुज्यमुक्तिम् ॥ ६ ॥

vāṇī ceṭī ramā vāgbhavamatha madanaḥ śaktibījaṃ ca ṣaḍbhiḥ
etaiścandrārdhacūḍe bhavati tava mahāmantrarājaḥ ṣaḍarṇaḥ
japtvainaṃ sādhako yaḥ smaraharadayite bhaktitastvāmupāste
vidyaiśvaryāṇi bhuktvā tadanu sa labhate divyasāyujyamuktim

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 7

महाबिन्दुः शुद्धो जननि नवयोन्यन्तरगतो
भवेदेतद्बाह्ये वसुछदनपद्मं सुरुचिरम् ।
ततो वेदद्वारं भवति तव यन्त्रं गिरिसुते
तदस्मिन् त्वां ध्यायेत् कहरिहररुद्रेश्वरपदाम् ॥ ७ ॥

mahābinduḥ śuddho janani navayonyantaragato
bhavedetadbāhye vasuchadanapadmaṃ suruciram
tato vedadvāraṃ bhavati tava yantraṃ girisute
tadasmin tvāṃ dhyāyet kaharihararudreśvarapadām

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 8

नवीनादित्याभां त्रिनयनयुतां स्मेरवदनां
महाक्षस्रग्विद्याऽभयवरकरां रक्तवसनाम् ।
किशोरीं त्वां ध्यायन्निजहृदयपद्मे परशिवे
जपेन्मोक्षाप्त्यर्थं तदनु जुहुयात् किंशुकसुमैः ॥ ८ ॥

navīnādityābhāṃ trinayanayutāṃ smeravadanāṃ
mahākṣasragvidyā'bhayavarakarāṃ raktavasanām
kiśorīṃ tvāṃ dhyāyannijahṛdayapadme paraśive
japenmokṣāptyarthaṃ tadanu juhuyāt kiṃśukasumaiḥ

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 9

हृदम्भोजे ध्यायन् कनकसदृशामिन्दुमुकुटां
त्रिनेत्रां स्मेरास्यां कमलमधुलुङ्गाङ्कितकराम् ।
जपेद्दिग्लक्षं यस्तव मनुमयो देवि जुहुयात्
सुपक्वैर्मालूरैरतुलधनवान् स प्रभवति ॥ ९ ॥

hṛdambhoje dhyāyan kanakasadṛśāmindumukuṭāṃ
trinetrāṃ smerāsyāṃ kamalamadhuluṅgāṅkitakarām
japeddiglakṣaṃ yastava manumayo devi juhuyāt
supakvairmālūrairatuladhanavān sa prabhavati

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 10

स्मरेद्धस्तैर्वेदाभयवरसुधाकुम्भधरिणीं
स्रवन्तीं पीयूषं धवलवसनामिन्दुशकलाम् ।
सुविद्याप्त्यै मन्त्रं तव हरनुते लक्षनवकं
जपेत्त्वां कर्पूरैरगरु सहितैरेव जुहुयात् ॥ १० ॥

smareddhastairvedābhayavarasudhākumbhadhariṇīṃ
sravantīṃ pīyūṣaṃ dhavalavasanāminduśakalām
suvidyāptyai mantraṃ tava haranute lakṣanavakaṃ
japettvāṃ karpūrairagaru sahitaireva juhuyāt

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 11

सहस्रारे ध्यायन् शशधरनिभां शुभ्रवसनां
अकारादिक्षान्तावयवयुतरूपां शशिधराम् ।
जपेद्भक्त्या मन्त्रं तव रससहस्रं प्रतिदिनं
तथारोग्याप्त्यर्थं भगवति गुडूच्यैः प्रजुहुयात् ॥ ११ ॥

sahasrāre dhyāyan śaśadharanibhāṃ śubhravasanāṃ
akārādikṣāntāvayavayutarūpāṃ śaśidharām
japedbhaktyā mantraṃ tava rasasahasraṃ pratidinaṃ
tathārogyāptyarthaṃ bhagavati guḍūcyaiḥ prajuhuyāt

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 12

कुलज्ञः कश्चिद्यो यजति कुलपुष्पैः कुलविधौ
कुलागारे ध्यायन् कुलजननि ते मन्मथकलाम् ।
षडर्णं पूर्वोक्तं जपति कुलमन्त्रं तव शिवे
स जीवन्मुक्तः स्यादकुलकुलपङ्केरुहगते ॥ १२ ॥

kulajñaḥ kaścidyo yajati kulapuṣpaiḥ kulavidhau
kulāgāre dhyāyan kulajanani te manmathakalām
ṣaḍarṇaṃ pūrvoktaṃ japati kulamantraṃ tava śive
sa jīvanmuktaḥ syādakulakulapaṅkeruhagate

Meaning open with adhikāra · अर्थ अधिकार से

Verse 13

शिवे मद्यैर्मांसेश्चणकवटकैर्मीनसहितैः
प्रकुर्वंश्चक्रार्चां सुकुलभगलिङ्गामृतरसैः ।
बलिं शङ्कामोहादिकपशुगणान्यो विदधति
त्रिकालज्ञो ज्ञानी स भवति महाभैरवसमः ॥ १३ ॥

śive madyairmāṃseścaṇakavaṭakairmīnasahitaiḥ
prakurvaṃścakrārcāṃ sukulabhagaliṅgāmṛtarasaiḥ
baliṃ śaṅkāmohādikapaśugaṇānyo vidadhati
trikālajño jñānī sa bhavati mahābhairavasamaḥ

शिवेमद्यैर्मांसेश्चणकवटकैर्मीनसहितैःप्रकुर्वंश्चक्रार्चांसुकुलभगलिङ्गामृतरसैःबलिंशङ्कामोहादिकपशुगणान्योविदधतित्रिकालज्ञोज्ञानीसभवतिमहाभैरवसमः
हिन्दी अर्थ

हे शिवा, जो मद्य, मांस, चने की बड़ियों और मछली से, और उत्तम कुल, भग और लिङ्ग के अमृत-रसों से चक्र की पूजा करता है, और शङ्का, मोह आदि पशुओं के झुंड की बलि देता है, वह तीनों कालों को जानने वाला ज्ञानी होकर महाभैरव के समान हो जाता है।

English sense

O Śivā, whoever performs the worship of the circle with wines, meat, chickpea cakes and fish, and with the nectar-juices of the fine kula, bhaga and liṅga, and offers as the sacrifice the herd of beasts that are doubt, delusion and the rest, becomes a knower of the three times, wise, equal to Mahābhairava.

पदार्थ · word by word
शिवे
O Śivāहे शिवा
मद्यैर्मांसेश्चणकवटकैर्मीनसहितैः
with wines, meat, chickpea cakes, together with fishमद्य, मांस, चने की बड़ियों और मछली के साथ
प्रकुर्वंश्चक्रार्चां
performing the worship of the circleचक्र की पूजा करता हुआ
सुकुलभगलिङ्गामृतरसैः
with the nectar-juices of the fine kula, bhaga and liṅgaउत्तम कुल, भग और लिङ्ग के अमृत-रसों से
बलिं
the sacrificeबलि
शङ्कामोहादिकपशुगणान्यो
he who the herd of beasts that are doubt, delusion and the restवह जो शङ्का, मोह आदि पशुओं का झुंड
विदधति
offersदेता है
त्रिकालज्ञो
knower of the three timesतीनों कालों का जानने वाला
ज्ञानी
wiseज्ञानी
स
heवह
भवति
becomesहोता है
महाभैरवसमः
equal to Mahābhairavaमहाभैरव के समान

Verse 14

मनोवाचागम्यामकुलकुलगम्यां परशिवां
स्तवीमि त्वां मातः कथमहमहो देवि जडधीः ।
तथापि त्वद्भक्तिर्मुखरयति मां तद्विरचितं
स्तवं क्षन्तव्यं मे त्रिपुरललिते दोषमधुना ॥ १४ ॥

manovācāgamyāmakulakulagamyāṃ paraśivāṃ
stavīmi tvāṃ mātaḥ kathamahamaho devi jaḍadhīḥ
tathāpi tvadbhaktirmukharayati māṃ tadviracitaṃ
stavaṃ kṣantavyaṃ me tripuralalite doṣamadhunā

मनोवाचागम्यामकुलकुलगम्यांपरशिवांस्तवीमित्वांमातःकथमहमहोदेविजडधीःतथापित्वद्भक्तिर्मुखरयतिमांतद्विरचितंस्तवंक्षन्तव्यंमेत्रिपुरललितेदोषमधुना
हिन्दी अर्थ

मैं तुम्हारी स्तुति करता हूँ, हे परशिवा, जिन तक मन और वाणी नहीं पहुँचते और जिन तक अकुल और कुल पहुँचते हैं। हे माता, हे देवी, मैं जड़बुद्धि कैसे कर सकता हूँ? फिर भी तुम्हारी भक्ति मुझे बोलने पर विवश करती है। इसलिए, हे त्रिपुर-ललिता, उससे रची इस स्तुति का दोष अब मुझे क्षमा करो।

English sense

I praise you, supreme Śivā, whom mind and speech cannot reach and whom the Akula and the Kula reach. O Mother, O Devī, how can I, dull of mind, do it? Even so, my devotion to you makes me speak. So, O Tripura-Lalitā, forgive me now the fault in the hymn it has made.

पदार्थ · word by word
मनोवाचागम्यामकुलकुलगम्यां
her whom mind and speech cannot reach and the Akula and the Kula reachजिन तक मन और वाणी नहीं पहुँचते, और अकुल-कुल पहुँचते हैं
परशिवां
supreme Śivāपरशिवा
स्तवीमि
I praiseमैं स्तुति करता हूँ
त्वां
youतुम्हारी
मातः
O Motherहे माता
कथमहमहो
how I, alasमैं कैसे, हाय
देवि
O Devīहे देवी
जडधीः
dull-mindedजड़बुद्धि
तथापि
even soफिर भी
त्वद्भक्तिर्मुखरयति
devotion to you makes me talkativeतुम्हारी भक्ति मुझे बोलने वाला बना देती है
मां
meमुझे
तद्विरचितं
composed by itउससे रचा हुआ
स्तवं
hymnस्तुति
क्षन्तव्यं
should be forgivenक्षमा किया जाए
मे
to meमुझे
त्रिपुरललिते
O Tripura-Lalitāहे त्रिपुर-ललिता
दोषमधुना
the fault, nowदोष, अब

Verse 15

अनुष्ठानध्यानार्चामनु समुद्धारणयुतं
शिवे ते कर्पूरस्तवमिति पठेदर्चनपरः ।
स योगी भोगी स्यात् स हि निखिलशास्त्रेषु निपुणः
यमोऽन्यो वैरीणां विलसति सदा कल्पतरुवत् ॥ १५ ॥

anuṣṭhānadhyānārcāmanu samuddhāraṇayutaṃ
śive te karpūrastavamiti paṭhedarcanaparaḥ
sa yogī bhogī syāt sa hi nikhilaśāstreṣu nipuṇaḥ
yamo'nyo vairīṇāṃ vilasati sadā kalpataruvat

अनुष्ठानध्यानार्चामनुसमुद्धारणयुतंशिवेतेकर्पूरस्तवमितिपठेदर्चनपरःसयोगीभोगीस्यात्सहिनिखिलशास्त्रेषुनिपुणःयमोऽन्योवैरीणांविलसतिसदाकल्पतरुवत्
हिन्दी अर्थ

हे शिवा, जो पूजा में लगा हुआ अनुष्ठान, ध्यान और पूजा के बाद, मन्त्रोद्धार सहित, तुम्हारा यह कर्पूर-स्तव पढ़ता है, वह योगी भी होता है और भोगी भी, सब शास्त्रों में निपुण होता है, शत्रुओं के लिए दूसरा यम बनता है और कल्पवृक्ष की तरह सदा चमकता है।

English sense

O Śivā, whoever, intent on worship, recites this Camphor Hymn of yours after the practice, meditation and worship, together with the raising up of the mantra, becomes both a yogi and an enjoyer, skilled in all the scriptures, another Yama to his enemies, and shines always like the wish-fulfilling tree.

पदार्थ · word by word
अनुष्ठानध्यानार्चामनु
after the practice, meditation and worshipअनुष्ठान, ध्यान और पूजा के बाद
समुद्धारणयुतं
together with the raising upउद्धार सहित
शिवे
O Śivāहे शिवा
ते
yourतुम्हारा
कर्पूरस्तवमिति
"the Camphor Hymn", thus"कर्पूर-स्तव", यों
पठेदर्चनपरः
should recite, intent on worshipपढ़े, पूजा में लगा हुआ
स
heवह
योगी
yogiयोगी
भोगी
enjoyerभोगी
स्यात्
he would beहो
स
heवह
हि
indeedनिश्चय ही
निखिलशास्त्रेषु
in all the scripturesसब शास्त्रों में
निपुणः
skilledनिपुण
यमोऽन्यो
another Yamaदूसरा यम
वैरीणां
to enemiesशत्रुओं के लिए
विलसति
shinesचमकता है
सदा
alwaysसदा
कल्पतरुवत्
like the wish-fulfilling treeकल्पवृक्ष की तरह

Verse 16

बालां बालदिवाकरद्युतिनिभां पद्मासने संस्थितां
पञ्चप्रेतमयाम्बुजासनगतां वाग्वादिनीरूपिणीम् ।
चन्द्रार्कानलभूषितत्रिनयनां चन्द्रावतंसान्वितां
विद्याक्षाभयधारिणीं वरकरां वन्दे परामम्बिकाम् ॥ १६ ॥

bālāṃ bāladivākaradyutinibhāṃ padmāsane saṃsthitāṃ
pañcapretamayāmbujāsanagatāṃ vāgvādinīrūpiṇīm
candrārkānalabhūṣitatrinayanāṃ candrāvataṃsānvitāṃ
vidyākṣābhayadhāriṇīṃ varakarāṃ vande parāmambikām

बालांबालदिवाकरद्युतिनिभांपद्मासनेसंस्थितांपञ्चप्रेतमयाम्बुजासनगतांवाग्वादिनीरूपिणीम्चन्द्रार्कानलभूषितत्रिनयनांचन्द्रावतंसान्वितांविद्याक्षाभयधारिणींवरकरांवन्देपरामम्बिकाम्
हिन्दी अर्थ

मैं परा अम्बिका बाला को प्रणाम करता हूँ। वे बाल सूर्य जैसी कान्ति वाली हैं, कमल के आसन पर बैठी हैं, पाँच प्रेतों से बने कमलासन पर विराजमान हैं और वाणी की देवी के रूप में हैं। उनके तीन नेत्र चन्द्र, सूर्य और अग्नि से सजे हैं, वे चन्द्रमा का मुकुट पहने हैं, विद्या, अक्षमाला और अभय धारण करती हैं और उनका हाथ वर देने वाला है।

English sense

I bow to Bālā, the supreme Mother. She is bright as the young sun, seated on a lotus, on a lotus seat made of five corpses, in the form of the goddess of speech. Her three eyes are adorned with the moon, the sun and fire, she wears the moon as her crest, she holds knowledge, the rosary and fearlessness, and her hand grants boons.

पदार्थ · word by word
बालां
Bālāबाला को
बालदिवाकरद्युतिनिभां
bright as the young sunबाल सूर्य जैसी कान्ति वाली
पद्मासने
on a lotus seatकमल के आसन पर
संस्थितां
seatedबैठी
पञ्चप्रेतमयाम्बुजासनगतां
gone to a lotus seat made of five corpsesपाँच प्रेतों से बने कमलासन पर बैठी
वाग्वादिनीरूपिणीम्
in the form of the speaker of speechवाणी बोलने वाली के रूप में
चन्द्रार्कानलभूषितत्रिनयनां
three-eyed, adorned with moon, sun and fireचन्द्र, सूर्य और अग्नि से सजे तीन नेत्रों वाली
चन्द्रावतंसान्वितां
with the moon as her crestचन्द्रमा का मुकुट पहने
विद्याक्षाभयधारिणीं
holding knowledge, rosary and fearlessnessविद्या, अक्षमाला और अभय धारण करने वाली
वरकरां
with a boon-giving handवर देने वाले हाथ वाली
वन्दे
I bowमैं प्रणाम करता हूँ
परामम्बिकाम्
supreme Motherपरा अम्बिका को
इति श्रीपरातन्त्रान्तर्गतं श्रीबालाकर्पूरस्तोत्रं सम्पूर्णम् ।

Terms on this page

Mahavidyas महाविद्या One of ten tantric wisdom-goddess forms of the Devi; Kalika is traditionally counted foremost among them.
Yantra यंत्र A geometric diagram encoding a deity's energy, kept at home or worn.
Shri Vidya श्री विद्या A Tantric tradition centered on the worship of the Goddess as Tripura Sundari via the Shri Yantra — its rituals like Shri Yantra Chakra Pujan are reserved for its own initiates.
Japa जप The repeated recitation of a mantra — the act that generates the energy dedicated to a worshipped entity, whether divine or otherwise.
Tripurasundari त्रिपुरसुंदरी The Goddess of Sri Vidya, before whom Lord Shiva is said to dance the Tandava in joyous ecstasy — distinct from the Mahavidya Tripura Bhairavi.
Stotra स्तोत्र A hymn of praise to a deity, recitable without initiation, as distinct from a mantra which is not.

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license.

← All stotras