Śukla Yajurveda अध्यायाः Chapter 17

This chapter opens on the site on 17 January 2027. You are reading it early through a link from an AI; it is not listed anywhere on the site yet. यह अध्याय साइट पर 17 जनवरी 2027 को खुलेगा। आप इसे किसी AI के दिए लिंक से पहले पढ़ रहे हैं।

ॐ

शुक्लयजुर्वेदसंहिता

अध्यायाः
Chapter Seventeen · Adhyāya 17: The Altar Cooled, and the Fire Carried Up · Verses 1–99

अग्निविमोकविश्वकर्माप्रतिरथमन्त्राः

The seventeenth adhyāya follows the finished altar. The bricks are made into milch cows for the sacrificer; the altar is cooled with water plants, a reed and a frog, and Agni is asked to be gentle. Two hymns to Viśvakarman, the maker of all, ask how the world was built. A battle hymn to Indra, the unrivalled warrior, goes with the carrying of the fire towards the altar. Then the fire is set on the altar, fed and praised, and the adhyāya closes with a long hymn to the streams of ghee. सत्रहवाँ अध्याय पूरी बनी वेदी के बाद आता है। ईंटों को यजमान के लिए दुधारू गायें बनाया जाता है; वेदी को जल की ओषधियों, वेतस और मेंढक से शीतल किया जाता है, और अग्नि से शान्त होने को कहा जाता है। सबके रचयिता विश्वकर्मा के दो सूक्त पूछते हैं कि संसार कैसे बना। अजेय योद्धा इन्द्र का एक युद्ध-सूक्त अग्नि को वेदी की ओर ले जाने के साथ चलता है। फिर अग्नि वेदी पर रखी जाती है, उसे समिधा दी जाती है और स्तुति की जाती है, और अध्याय घी की धाराओं के एक लम्बे सूक्त से समाप्त होता है।

Begin verses ↓

Verse 1

१1 अश्मन्नूर्जं पर्वते शिश्रियाणामद्भ्य ओषधीभ्यो वनस्पतिभ्योऽधि सम्भृतं पयः । तां न इषमूर्जं धत्त मरुतः सꣳरराणाः । अश्मँस्ते क्षुत् । मयि तऽऊर्क् । यं द्विष्मस्तं ते शुगृच्छतु ॥ १ ॥

aśmannūrjaṃ parvate śiśriyāṇāmadbhya oṣadhībhyo vanaspatibhyo'dhi sambhṛtaṃ payaḥ | tāṃ na iṣamūrjaṃ dhatta marutaḥ saṃrarāṇāḥ | aśmam̐ste kṣut | mayi ta'ūrk | yaṃ dviṣmastaṃ te śugṛcchatu ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.1. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v1. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

पत्थर और पर्वत में स्थित ऊर्जा, जलों, ओषधियों और वनस्पतियों में से एकत्र दूध: हे मरुतो, उदारता से देते हुए, हमें वह अन्न और ऊर्जा दो। तेरी भूख पत्थर में हो; तेरी ऊर्जा मुझमें। तेरा शोक उस तक पहुँचे जिससे हम द्वेष करते हैं।

The vigour resting in the stone and the mountain, the milk gathered out of the waters, the plants and the trees: Maruts, giving freely, give us that food and vigour. Your hunger be in the stone; your vigour be in me. Let your pain reach the one we hate.

Explanationव्याख्या

अग्नि की भूख पत्थर में भेजी जाती है और उसका बल यजमान के लिए रखा जाता है।

The fire's hunger is sent into a stone and its strength kept for the sacrificer.

Word by wordपदार्थ

अश्मन् (aśman) — in the stoneपत्थर मेंऊर्जम् (ūrjam) — vigourऊर्जापर्वते (parvate) — in the mountainपर्वत मेंशिश्रियाणाम् (śiśriyāṇām) — restingस्थितअद्भ्यः (adbhyaḥ) — from the watersजलों सेओषधीभ्यः (oṣadhībhyaḥ) — from the plantsओषधियों सेवनस्पतिभ्यः (vanaspatibhyaḥ) — from the treesवनस्पतियों सेअधि (adhi) — out ofमें सेसम्भृतम् (sambhṛtam) — gatheredएकत्रपयः (payaḥ) — milkदूधताम् (tām) — thatउसनः (naḥ) — to usहमेंइषम् (iṣam) — foodअन्नऊर्जम् (ūrjam) — vigourऊर्जाधत्त (dhatta) — giveदोमरुतः (marutaḥ) — O Marutsहे मरुतोसंरराणाः (saṃrarāṇāḥ) — giving freelyउदारता से देते हुएअश्मन् (aśman) — in the stoneपत्थर मेंते (te) — yourतेरीक्षुत् (kṣut) — hungerभूखमयि (mayi) — in meमुझमेंते (te) — yourतेरीऊर्क् (ūrk) — vigourऊर्जायम् (yam) — whomजिससेद्विष्मः (dviṣmaḥ) — we hateहम द्वेष करते हैंतम् (tam) — himउसेते (te) — yourतेराशुक् (śuk) — painशोकऋच्छतु (ṛcchatu) — may reachपहुँचे

Verse 2

२2 इमा मेऽअग्नऽइष्टका धेनवः सन्त्वेका च दश च दश च शतं च शतं च सहस्रं च सहस्रं चायुतं चायुतं च नियुतं च नियुतं च प्रयुतं चार्बुदं च न्यर्बुदꣳ समुद्रश्च मध्यं चान्तश्च परार्धश्चैता मेऽअग्नऽइष्टका धेनवः सन्त्वमुत्रामुष्मिंल्लोके ॥ २ ॥

imā me'agna'iṣṭakā dhenavaḥ santvekā ca daśa ca daśa ca śataṃ ca śataṃ ca sahasraṃ ca sahasraṃ cāyutaṃ cāyutaṃ ca niyutaṃ ca niyutaṃ ca prayutaṃ cārbudaṃ ca nyarbudaṃ samudraśca madhyaṃ cāntaśca parārdhaścaitā me'agna'iṣṭakā dhenavaḥ santvamutrāmuṣmiṃlloke ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.2. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v2. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे अग्नि, ये ईंटें मेरे लिए दुधारू गायें हों: एक और दस, दस और सौ, सौ और हज़ार, हज़ार और दस हज़ार, दस हज़ार और लाख, लाख और दस लाख, करोड़, दस करोड़, समुद्र, मध्य, अन्त, और परार्ध। हे अग्नि, ये ईंटें वहाँ, उस लोक में मेरे लिए दुधारू गायें हों।

Agni, may these bricks be milch cows for me: one and ten, ten and a hundred, a hundred and a thousand, a thousand and ten thousand, ten thousand and a hundred thousand, a hundred thousand and a million, ten million, a hundred million, a sea, a middle, an end, and the highest number. Agni, may these bricks be milch cows for me yonder, in that world.

Word by wordपदार्थ

इमाः (imāḥ) — theseयेमे (me) — myमेरीअग्ने (agne) — O Agniहे अग्निइष्टकाः (iṣṭakāḥ) — bricksईंटेंधेनवः (dhenavaḥ) — milch cowsदुधारू गायेंसन्तु (santu) — may beहोंएका (ekā) — oneएकच (ca) — andऔरदश (daśa) — tenदसच (ca) — andऔरदश (daśa) — tenदसच (ca) — andऔरशतम् (śatam) — a hundredसौच (ca) — andऔरशतम् (śatam) — a hundredसौच (ca) — andऔरसहस्रम् (sahasram) — a thousandहज़ारच (ca) — andऔरसहस्रम् (sahasram) — a thousandहज़ारच (ca) — andऔरअयुतम् (ayutam) — ten thousandदस हज़ारच (ca) — andऔरअयुतम् (ayutam) — ten thousandदस हज़ारच (ca) — andऔरनियुतम् (niyutam) — a hundred thousandलाखच (ca) — andऔरनियुतम् (niyutam) — a hundred thousandलाखच (ca) — andऔरप्रयुतम् (prayutam) — a millionदस लाखच (ca) — andऔरअर्बुदम् (arbudam) — ten millionकरोड़च (ca) — andऔरन्यर्बुदम् (nyarbudam) — a hundred millionदस करोड़समुद्रः (samudraḥ) — a seaसमुद्रच (ca) — andऔरमध्यम् (madhyam) — a middleमध्यच (ca) — andऔरअन्तः (antaḥ) — an endअन्तच (ca) — andऔरपरार्धः (parārdhaḥ) — the highest numberपरार्धच (ca) — andऔरएताः (etāḥ) — theseयेमे (me) — myमेरीअग्ने (agne) — O Agniहे अग्निइष्टकाः (iṣṭakāḥ) — bricksईंटेंधेनवः (dhenavaḥ) — milch cowsदुधारू गायेंसन्तु (santu) — may beहोंअमुत्र (amutra) — yonderवहाँअमुष्मिन् (amuṣmin) — in thatउसलोके (loke) — worldलोक में

Verse 3

३3 ऋतव स्थ ऋतावृध ऋतुष्ठा स्थ ऋतावृधः । घृतश्च्युतो मधुश्च्युतो विराजो नाम कामदुघा अक्षीयमाणाः ॥ ३ ॥

ṛtava stha ṛtāvṛdha ṛtuṣṭhā stha ṛtāvṛdhaḥ | ghṛtaścyuto madhuścyuto virājo nāma kāmadughā akṣīyamāṇāḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.3. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v3. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तुम ऋत को बढ़ाने वाली ऋतुएँ हो; तुम ऋतुओं में स्थित हो और ऋत को बढ़ाती हो। घी और मधु टपकाने वाली, नाम से विराट्, तुम कामनाएँ दुहती हो और कभी क्षीण नहीं होतीं।

You are seasons that strengthen order; you stand in the seasons and strengthen order. Dripping ghee and honey, far-shining by name, you yield wishes and never fail.

Word by wordपदार्थ

ऋतवः (ṛtavaḥ) — seasonsऋतुएँस्थ (stha) — you areहोऋतावृधः (ṛtāvṛdhaḥ) — strengthening orderऋत को बढ़ाने वालीऋतुष्ठाः (ṛtuṣṭhāḥ) — standing in the seasonsऋतुओं में स्थितस्थ (stha) — you areहोऋतावृधः (ṛtāvṛdhaḥ) — strengthening orderऋत को बढ़ाने वालीघृतश्च्युतः (ghṛtaścyutaḥ) — dripping gheeघी टपकाने वालीमधुश्च्युतः (madhuścyutaḥ) — dripping honeyमधु टपकाने वालीविराजः (virājaḥ) — far-shiningविराट्नाम (nāma) — by nameनाम सेकामदुघाः (kāmadughāḥ) — yielding wishesकामनाएँ दुहने वालीअक्षीयमाणाः (akṣīyamāṇāḥ) — unfailingअक्षय

Verse 4

४4 समुद्रस्य त्वावकयाग्ने परिव्ययामसि । पावकोऽअस्मभ्यꣳ शिवो भव ॥ ४ ॥

samudrasya tvāvakayāgne parivyayāmasi | pāvako'asmabhyaṃ śivo bhava ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.4. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v4. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे अग्नि, हम तुझे समुद्र की अवका से चारों ओर ढकते हैं। हे पवित्र करने वाले, हमारे लिए कल्याणकारी हो।

Agni, we wrap you round with the water plant of the sea. Purifying one, be kindly to us.

Explanationव्याख्या

वेदी को शीतल करने के लिए उस पर जल की ओषधियाँ फेरी जाती हैं।

Water plants are drawn over the altar to cool it.

Word by wordपदार्थ

समुद्रस्य (samudrasya) — of the seaसमुद्र कीत्वा (tvā) — youतुझेअवकया (avakayā) — with the water plantअवका सेअग्ने (agne) — O Agniहे अग्निपरि (pari) — aroundचारों ओरव्ययामसि (vyayāmasi) — we wrapढकते हैंपावकः (pāvakaḥ) — purifyingपवित्र करने वालाअस्मभ्यम् (asmabhyam) — to usहमारे लिएशिवः (śivaḥ) — kindlyकल्याणकारीभव (bhava) — beहो

Verse 5

५5 हिमस्य त्वा जरायुणाग्ने परिव्ययामसि । पावकोऽअस्मभ्यꣳ शिवो भव ॥ ५ ॥

himasya tvā jarāyuṇāgne parivyayāmasi | pāvako'asmabhyaṃ śivo bhava ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.5. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v5. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे अग्नि, हम तुझे हिम की जरायु से चारों ओर ढकते हैं। हे पवित्र करने वाले, हमारे लिए कल्याणकारी हो।

Agni, we wrap you round with the caul of the cold. Purifying one, be kindly to us.

Word by wordपदार्थ

हिमस्य (himasya) — of the coldहिम कीत्वा (tvā) — youतुझेजरायुणा (jarāyuṇā) — with the caulजरायु सेअग्ने (agne) — O Agniहे अग्निपरि (pari) — aroundचारों ओरव्ययामसि (vyayāmasi) — we wrapढकते हैंपावकः (pāvakaḥ) — purifyingपवित्र करने वालाअस्मभ्यम् (asmabhyam) — to usहमारे लिएशिवः (śivaḥ) — kindlyकल्याणकारीभव (bhava) — beहो

Verse 6

६6 उप ज्मन्नुप वेतसेऽवतर नदीष्वा । अग्ने पित्तमपामसि । मण्डूकि ताभिरागहि सेमं नो यज्ञं पावकवर्णꣳ शिवं कृधि ॥ ६ ॥

upa jmannupa vetase'vatara nadīṣvā | agne pittamapāmasi | maṇḍūki tābhirāgahi semaṃ no yajñaṃ pāvakavarṇaṃ śivaṃ kṛdhi ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.6. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v6. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

पृथिवी पर नीचे, वेतस के पास, नदियों में उतर। हे अग्नि, तू जलों का पित्त है। हे मेंढकी, उनके साथ यहाँ आ, और हमारे इस यज्ञ को पवित्र वर्ण वाला और कल्याणकारी बना।

Go down on the earth, by the reed, down into the rivers. Agni, you are the bile of the waters. She-frog, come here with them, and make this rite of ours bright-hued and kindly.

Explanationव्याख्या

जल की ओषधियों के साथ एक वेतस और एक मेंढक वेदी पर फेरे जाते हैं।

A reed and a frog are drawn over the altar with the water plants.

Word by wordपदार्थ

उप (upa) — downनीचेज्मन् (jman) — on the earthपृथिवी परउप (upa) — nearपासवेतसे (vetase) — by the reedवेतस केअव (ava) — downनीचेतर (tara) — goउतरनदीषु (nadīṣu) — into the riversनदियों मेंआ (ā) — intoमेंअग्ने (agne) — O Agniहे अग्निपित्तम् (pittam) — bileपित्तअपाम् (apām) — of the watersजलों काअसि (asi) — you areहैमण्डूकि (maṇḍūki) — O she-frogहे मेंढकीताभिः (tābhiḥ) — with themउनके साथआ (ā) — hereयहाँगहि (gahi) — comeआसा (sā) — sheवहइमम् (imam) — thisइसनः (naḥ) — ourहमारेयज्ञम् (yajñam) — riteयज्ञ कोपावकवर्णम् (pāvakavarṇam) — bright-huedपवित्र वर्ण वालाशिवम् (śivam) — kindlyकल्याणकारीकृधि (kṛdhi) — makeबना

Verse 7

७7 अपामिदं न्ययनꣳ समुद्रस्य निवेशनम् । अन्याँस्तेऽअस्मत्तपन्तु हेतयः पावकोऽअस्मभ्यꣳ शिवो भव ॥ ७ ॥

apāmidaṃ nyayanaṃ samudrasya niveśanam | anyām̐ste'asmattapantu hetayaḥ pāvako'asmabhyaṃ śivo bhava ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.7. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v7. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

यह जलों का संगम है, समुद्र का निवास। तेरे शस्त्र हमसे भिन्न दूसरों को तपाएँ। हे पवित्र करने वाले, हमारे लिए कल्याणकारी हो।

This is the meeting place of the waters, the resting place of the sea. Let your weapons scorch others, not us. Purifying one, be kindly to us.

Word by wordपदार्थ

अपाम् (apām) — of the watersजलों काइदम् (idam) — thisयहन्ययनम् (nyayanam) — meeting placeसंगमसमुद्रस्य (samudrasya) — of the seaसमुद्र कानिवेशनम् (niveśanam) — resting placeनिवासअन्यान् (anyān) — othersदूसरों कोते (te) — yourतेरेअस्मत् (asmat) — than usहमसेतपन्तु (tapantu) — may scorchतपाएँहेतयः (hetayaḥ) — weaponsशस्त्रपावकः (pāvakaḥ) — purifyingपवित्र करने वालाअस्मभ्यम् (asmabhyam) — to usहमारे लिएशिवः (śivaḥ) — kindlyकल्याणकारीभव (bhava) — beहो

Verse 8

८8 अग्ने पावक रोचिषा मन्द्रया देव जिह्वया । आ देवान्वक्षि यक्षि च ॥ ८ ॥

agne pāvaka rociṣā mandrayā deva jihvayā | ā devānvakṣi yakṣi ca ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.8. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v8. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे पवित्र करने वाले अग्नि देव, अपनी दीप्ति और मधुर जिह्वा से देवताओं को यहाँ ला और उनकी पूजा कर।

Purifying Agni, god, with your brightness and your pleasing tongue, bring the gods here and worship them.

Word by wordपदार्थ

अग्ने (agne) — O Agniहे अग्निपावक (pāvaka) — O purifying oneहे पवित्र करने वालेरोचिषा (rociṣā) — with brightnessदीप्ति सेमन्द्रया (mandrayā) — with pleasingमधुरदेव (deva) — O godहे देवजिह्वया (jihvayā) — tongueजिह्वा सेआ (ā) — hereयहाँदेवान् (devān) — the godsदेवताओं कोवक्षि (vakṣi) — bringलायक्षि (yakṣi) — worshipपूजच (ca) — andऔर

Verse 9

९9 स नः पावक दीदिवोऽग्ने देवाँ२ऽइहावह । उप यज्ञꣳ हविश्च नः ॥ ९ ॥

sa naḥ pāvaka dīdivo'gne devām̐2'ihāvaha | upa yajñaṃ haviśca naḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.9. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v9. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे पवित्र करने वाले, चमकने वाले अग्नि, देवताओं को यहाँ हमारे पास, हमारे यज्ञ और हवि के पास ला।

Purifying, shining Agni, bring the gods here to us, to our rite and our offering.

Word by wordपदार्थ

सः (saḥ) — heवहनः (naḥ) — to usहमारे लिएपावक (pāvaka) — O purifying oneहे पवित्र करने वालेदीदिवः (dīdivaḥ) — O shining oneहे चमकने वालेअग्ने (agne) — O Agniहे अग्निदेवान् (devān) — the godsदेवताओं कोइह (iha) — hereयहाँआ (ā) — hitherइधरवह (vaha) — bringलाउप (upa) — nearपासयज्ञम् (yajñam) — the riteयज्ञ केहविः (haviḥ) — the offeringहवि केच (ca) — andऔरनः (naḥ) — ourहमारे

Verse 10

१०10 पावकया यश्चितयन्त्या कृपा क्षामन्रुरुचऽउषसो न भानुना । तूर्वन्न यामन्नेतशस्य नू रणऽआ यो घृणे न ततृषाणोऽअजरः ॥ १० ॥

pāvakayā yaścitayantyā kṛpā kṣāmanruruca'uṣaso na bhānunā | tūrvanna yāmannetaśasya nū raṇa'ā yo ghṛṇe na tatṛṣāṇo'ajaraḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.10. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v10. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वह जो अपनी पवित्र करने वाली, सचेत ज्योति से पृथिवी पर चमका, जैसे उषाएँ अपने प्रकाश से, जैसे एतश के मार्ग पर युद्ध में जीतने वाला: वह जो ताप में कभी प्यासा नहीं, कभी वृद्ध नहीं।

He who shone on the earth with his purifying, attentive flame, like the dawns with their light, like one overcoming in battle on the course of Etaśa: he who in the heat is never thirsty, never aging.

Word by wordपदार्थ

पावकया (pāvakayā) — purifyingपवित्र करने वालीयः (yaḥ) — whoजोचितयन्त्या (citayantyā) — attentiveसचेतकृपा (kṛpā) — with flameज्योति सेक्षामन् (kṣāman) — on the earthपृथिवी पररुरुचे (ruruce) — shoneचमकाउषसः (uṣasaḥ) — the dawnsउषाएँन (na) — likeजैसेभानुना (bhānunā) — with lightप्रकाश सेतूर्वन् (tūrvan) — overcomingजीतता हुआन (na) — likeजैसेयामन् (yāman) — in the courseमार्ग मेंएतशस्य (etaśasya) — of Etaśaएतश केनु (nu) — nowअबरणे (raṇe) — in battleयुद्ध मेंआ (ā) — towardsकी ओरयः (yaḥ) — whoजोघृणे (ghṛṇe) — in the heatताप मेंन (na) — notनहींततृषाणः (tatṛṣāṇaḥ) — thirstingप्यासाअजरः (ajaraḥ) — unagingअजर

Verse 11

११11 नमस्ते हरसे शोचिषे नमस्तेऽअस्त्वर्चिषे । अन्याँस्तेऽअस्मत्तपन्तु हेतयः पावकोऽअस्मभ्यꣳ शिवो भव ॥ ११ ॥

namaste harase śociṣe namaste'astvarciṣe | anyām̐ste'asmattapantu hetayaḥ pāvako'asmabhyaṃ śivo bhava ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.11. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v11. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तेरे ताप और दीप्ति को नमस्कार। तेरी ज्वाला को नमस्कार हो। तेरे शस्त्र हमसे भिन्न दूसरों को तपाएँ। हे पवित्र करने वाले, हमारे लिए कल्याणकारी हो।

Homage to your heat and your glow. Homage be to your flame. Let your weapons scorch others, not us. Purifying one, be kindly to us.

Word by wordपदार्थ

नमः (namaḥ) — homageनमस्कारते (te) — to yourतेरेहरसे (harase) — heatताप कोशोचिषे (śociṣe) — glowदीप्ति कोनमः (namaḥ) — homageनमस्कारते (te) — to yourतेरीअस्तु (astu) — beहोअर्चिषे (arciṣe) — flameज्वाला कोअन्यान् (anyān) — othersदूसरों कोते (te) — yourतेरेअस्मत् (asmat) — than usहमसेतपन्तु (tapantu) — may scorchतपाएँहेतयः (hetayaḥ) — weaponsशस्त्रपावकः (pāvakaḥ) — purifyingपवित्र करने वालाअस्मभ्यम् (asmabhyam) — to usहमारे लिएशिवः (śivaḥ) — kindlyकल्याणकारीभव (bhava) — beहो

Verse 12

१२12 नृषदे वेट् । अप्सुषदे वेट् । बर्हिषदे वेट् । वनसदे वेट् । स्वर्विदे वेट् ॥ १२ ॥

nṛṣade veṭ | apsuṣade veṭ | barhiṣade veṭ | vanasade veṭ | svarvide veṭ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.12. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v12. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

मनुष्यों में बैठने वाले को वेट्। जलों में बैठने वाले को वेट्। बर्हि पर बैठने वाले को वेट्। वन में बैठने वाले को वेट्। प्रकाश पाने वाले को वेट्।

Veṭ to him who sits among men. Veṭ to him who sits in the waters. Veṭ to him who sits on the grass. Veṭ to him who sits in the wood. Veṭ to him who finds the light.

Explanationव्याख्या

"वेट्" "स्वाहा" जैसा आहुति का उच्चार है।

"Veṭ" is an offering call like "svāhā".

Word by wordपदार्थ

नृषदे (nṛṣade) — to him who sits among menमनुष्यों में बैठने वाले कोवेट् (veṭ) — veṭवेट्अप्सुषदे (apsuṣade) — to him who sits in the watersजलों में बैठने वाले कोवेट् (veṭ) — veṭवेट्बर्हिषदे (barhiṣade) — to him who sits on the grassबर्हि पर बैठने वाले कोवेट् (veṭ) — veṭवेट्वनसदे (vanasade) — to him who sits in the woodवन में बैठने वाले कोवेट् (veṭ) — veṭवेट्स्वर्विदे (svarvide) — to him who finds the lightप्रकाश पाने वाले कोवेट् (veṭ) — veṭवेट्

Verse 13

१३13 ये देवा देवानां यज्ञिया यज्ञियानाꣳ संवत्सरीणमुप भागमासते । अहुतादो हविषो यज्ञेऽअस्मिन्त्स्वयं पिबन्तु मधुनो घृतस्य ॥ १३ ॥

ye devā devānāṃ yajñiyā yajñiyānāṃ saṃvatsarīṇamupa bhāgamāsate | ahutādo haviṣo yajñe'asmintsvayaṃ pibantu madhuno ghṛtasya ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.13. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v13. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

देवताओं में जो देवता, यज्ञ योग्यों में यज्ञ योग्य, जो हवि न खाते हुए अपने वार्षिक भाग के पास बैठते हैं: इस यज्ञ में वे स्वयं मधु और घी पिएँ।

The gods among gods, worthy among the worthy, who sit by their yearly share without eating offerings: at this rite may they themselves drink of the honey and the ghee.

Word by wordपदार्थ

ये (ye) — whoजोदेवाः (devāḥ) — godsदेवतादेवानाम् (devānām) — among the godsदेवताओं मेंयज्ञियाः (yajñiyāḥ) — worthy of worshipयज्ञ योग्ययज्ञियानाम् (yajñiyānām) — among the worthyयज्ञ योग्यों मेंसंवत्सरीणम् (saṃvatsarīṇam) — yearlyवार्षिकउप (upa) — nearपासभागम् (bhāgam) — shareभाग केआसते (āsate) — sitबैठते हैंअहुतादः (ahutādaḥ) — not eating offeringsहवि न खाने वालेहविषः (haviṣaḥ) — of the offeringहवि कायज्ञे (yajñe) — at the riteयज्ञ मेंअस्मिन् (asmin) — thisइसस्वयम् (svayam) — themselvesस्वयंपिबन्तु (pibantu) — may drinkपिएँमधुनः (madhunaḥ) — of honeyमधुघृतस्य (ghṛtasya) — of gheeघी

Verse 14

१४14 ये देवा देवेष्वधि देवत्वमायन्ये ब्रह्मणः पुरएतारोऽअस्य । येभ्यो नऽऋते पवते धाम किं चन न ते दिवो न पृथिव्या अधि स्नुषु ॥ १४ ॥

ye devā deveṣvadhi devatvamāyanye brahmaṇaḥ puraetāro'asya | yebhyo na'ṛte pavate dhāma kiṃ cana na te divo na pṛthivyā adhi snuṣu ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.14. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v14. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वे देवता जिन्होंने देवताओं के ऊपर देवत्व पाया, जो इस ब्रह्म के अग्रगामी हैं, जिनके बिना कोई भी धाम पवित्र नहीं होता: वे न द्युलोक के शिखरों पर हैं, न पृथिवी के।

The gods who reached godhead above the gods, who are forerunners of this holy power, without whom no place at all is cleansed: they are not on the heights of heaven, nor of earth.

Word by wordपदार्थ

ये (ye) — whoजोदेवाः (devāḥ) — godsदेवतादेवेषु (deveṣu) — among the godsदेवताओं मेंअधि (adhi) — overऊपरदेवत्वम् (devatvam) — godheadदेवत्वआयन् (āyan) — reachedपायाये (ye) — whoजोब्रह्मणः (brahmaṇaḥ) — of the holy powerब्रह्म केपुरएतारः (puraetāraḥ) — forerunnersअग्रगामीअस्य (asya) — of thisइसयेभ्यः (yebhyaḥ) — without whomजिनके बिनान (na) — notनहींऋते (ṛte) — withoutबिनापवते (pavate) — movesचलताधाम (dhāma) — placeधामकिम् (kim) — anyकोईचन (cana) — at allभीन (na) — notनते (te) — theyवेदिवः (divaḥ) — of heavenद्युलोक केन (na) — norनपृथिव्याः (pṛthivyāḥ) — of the earthपृथिवी केअधि (adhi) — onऊपरस्नुषु (snuṣu) — the heightsशिखरों पर

Verse 15

१५15 प्राणदा अपानदा व्यानदा वर्चोदा वरिवोदाः । अन्याँस्तेऽअस्मत्तपन्तु हेतयः पावकोऽअस्मभ्यꣳ शिवो भव ॥ १५ ॥

prāṇadā apānadā vyānadā varcodā varivodāḥ | anyām̐ste'asmattapantu hetayaḥ pāvako'asmabhyaṃ śivo bhava ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.15. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v15. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

प्राण, अपान और व्यान देने वाले, वर्चस और स्थान देने वाले: तेरे शस्त्र हमसे भिन्न दूसरों को तपाएँ। हे पवित्र करने वाले, हमारे लिए कल्याणकारी हो।

Givers of in-breath, out-breath and through-breath, givers of splendour and of room: let your weapons scorch others, not us. Purifying one, be kindly to us.

Word by wordपदार्थ

प्राणदाः (prāṇadāḥ) — givers of in-breathप्राण देने वालेअपानदाः (apānadāḥ) — givers of out-breathअपान देने वालेव्यानदाः (vyānadāḥ) — givers of through-breathव्यान देने वालेवर्चोदाः (varcodāḥ) — givers of splendourवर्चस देने वालेवरिवोदाः (varivodāḥ) — givers of roomस्थान देने वालेअन्यान् (anyān) — othersदूसरों कोते (te) — yourतेरेअस्मत् (asmat) — than usहमसेतपन्तु (tapantu) — may scorchतपाएँहेतयः (hetayaḥ) — weaponsशस्त्रपावकः (pāvakaḥ) — purifyingपवित्र करने वालाअस्मभ्यम् (asmabhyam) — to usहमारे लिएशिवः (śivaḥ) — kindlyकल्याणकारीभव (bhava) — beहो

Verse 16

१६16 अग्निस्तिग्मेन शोचिषा यासद्विश्वं न्यत्रिणम् । अग्निर्नो वनते रयिम् ॥ १६ ॥

agnistigmena śociṣā yāsadviśvaṃ nyatriṇam | agnirno vanate rayim ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.16. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v16. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

अपनी तीखी दीप्ति से अग्नि हर भक्षक को मार गिराए। अग्नि हमारे लिए धन जीतता है।

With his sharp glow may Agni strike down every devourer. Agni wins wealth for us.

Word by wordपदार्थ

अग्निः (agniḥ) — Agniअग्नितिग्मेन (tigmena) — with sharpतीखीशोचिषा (śociṣā) — glowदीप्ति सेयासत् (yāsat) — may strikeमारेविश्वम् (viśvam) — everyहरनि (ni) — downनीचेअत्रिणम् (atriṇam) — devourerभक्षक कोअग्निः (agniḥ) — Agniअग्निनः (naḥ) — for usहमारे लिएवनते (vanate) — winsजीतता हैरयिम् (rayim) — wealthधन

Verse 17

१७17 य इमा विश्वा भुवनानि जुह्वदृषिर्होता न्यसीदत्पिता नः । स आशिषा द्रविणमिच्छमानः प्रथमच्छदवराँ२ऽआविवेश ॥ १७ ॥

ya imā viśvā bhuvanāni juhvadṛṣirhotā nyasīdatpitā naḥ | sa āśiṣā draviṇamicchamānaḥ prathamacchadavarām̐2'āviveśa ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.17. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v17. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वह ऋषि और होता, हमारा पिता, जो इन सब भुवनों की आहुति देते हुए बैठा: आशा से धन चाहते हुए, पहले को ढकते हुए, उसने बाद वालों में प्रवेश किया।

The seer and priest, our father, who sat down offering all these worlds: seeking wealth with prayer, covering the first, he entered into the later ones.

Explanationव्याख्या

सबके रचयिता विश्वकर्मा के सूक्तों में पहला मन्त्र।

The first of the hymns to Viśvakarman, the maker of all.

Word by wordपदार्थ

यः (yaḥ) — whoजोइमा (imā) — theseइनविश्वा (viśvā) — allसबभुवनानि (bhuvanāni) — worldsभुवनों कोजुह्वत् (juhvat) — offeringआहुति देते हुएऋषिः (ṛṣiḥ) — seerऋषिहोता (hotā) — priestहोतानि (ni) — downनीचेअसीदत् (asīdat) — satबैठापिता (pitā) — fatherपितानः (naḥ) — ourहमारासः (saḥ) — heवहआशिषा (āśiṣā) — with prayerआशा सेद्रविणम् (draviṇam) — wealthधनइच्छमानः (icchamānaḥ) — seekingचाहता हुआप्रथमच्छत् (prathamacchat) — covering the firstपहले को ढकने वालाअवरान् (avarān) — the later onesबाद वालों मेंआ (ā) — intoमेंविवेश (viveśa) — enteredप्रवेश किया

Verse 18

१८18 किꣳ स्विदासीदधिष्ठानमारम्भणं कतमत्स्वित्कथासीत् । यतो भूमिं जनयन्विश्वकर्मा वि द्यामौर्णोन्महिना विश्वचक्षाः ॥ १८ ॥

kiṃ svidāsīdadhiṣṭhānamārambhaṇaṃ katamatsvitkathāsīt | yato bhūmiṃ janayanviśvakarmā vi dyāmaurṇonmahinā viśvacakṣāḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.18. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v18. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

आधार क्या था? आरम्भ कौन सा था, और कैसा था, जहाँ से सब देखने वाले विश्वकर्मा ने भूमि को उत्पन्न करते हुए अपनी महिमा से द्युलोक को प्रकट किया?

What was the standing place? Which was the starting point, and how was it, from which Viśvakarman, the all-seeing, creating the earth, uncovered heaven with his might?

Word by wordपदार्थ

किम् (kim) — whatक्यास्वित् (svit) — thenभलाआसीत् (āsīt) — wasथाअधिष्ठानम् (adhiṣṭhānam) — standing placeआधारआरम्भणम् (ārambhaṇam) — starting pointआरम्भकतमत् (katamat) — whichकौन सास्वित् (svit) — thenभलाकथा (kathā) — howकैसेआसीत् (āsīt) — was itथायतः (yataḥ) — from whichजहाँ सेभूमिम् (bhūmim) — the earthभूमि कोजनयन् (janayan) — creatingउत्पन्न करते हुएविश्वकर्मा (viśvakarmā) — Viśvakarmanविश्वकर्मा नेवि (vi) — wideखोलकरद्याम् (dyām) — heavenद्युलोक कोऔर्णोत् (aurṇot) — uncoveredप्रकट कियामहिना (mahinā) — with mightमहिमा सेविश्वचक्षाः (viśvacakṣāḥ) — all-seeingसब देखने वाला

Verse 19

१९19 विश्वतश्चक्षुरुत विश्वतोमुखो विश्वतोबाहुरुत विश्वतस्पात् । सं बाहुभ्यां धमति सं पतत्रैर्द्यावाभूमी जनयन्देव एकः ॥ १९ ॥

viśvataścakṣuruta viśvatomukho viśvatobāhuruta viśvataspāt | saṃ bāhubhyāṃ dhamati saṃ patatrairdyāvābhūmī janayandeva ekaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.19. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v19. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सब ओर नेत्र और सब ओर मुख वाला, सब ओर भुजाओं और सब ओर पैरों वाला, वह एक देव द्युलोक और भूमि को उत्पन्न करते हुए उन्हें अपनी भुजाओं और पंखों से धौंककर जोड़ता है।

With eyes everywhere and faces everywhere, with arms everywhere and feet everywhere, the one god forges them together with his arms and wings, creating heaven and earth.

Word by wordपदार्थ

विश्वतश्चक्षुः (viśvataścakṣuḥ) — with eyes everywhereसब ओर नेत्र वालाउत (uta) — andऔरविश्वतोमुखः (viśvatomukhaḥ) — with faces everywhereसब ओर मुख वालाविश्वतोबाहुः (viśvatobāhuḥ) — with arms everywhereसब ओर भुजाओं वालाउत (uta) — andऔरविश्वतस्पात् (viśvataspāt) — with feet everywhereसब ओर पैरों वालासम् (sam) — togetherमिलाकरबाहुभ्याम् (bāhubhyām) — with his armsभुजाओं सेधमति (dhamati) — he forgesधौंकता हैसम् (sam) — togetherमिलाकरपतत्रैः (patatraiḥ) — with wingsपंखों सेद्यावाभूमी (dyāvābhūmī) — heaven and earthद्युलोक और भूमि कोजनयन् (janayan) — creatingउत्पन्न करते हुएदेवः (devaḥ) — godदेवएकः (ekaḥ) — oneएक

Verse 20

२०20 किꣳ स्विद्वनं क उ स वृक्ष आस यतो द्यावापृथिवी निष्टतक्षुः । मनीषिणो मनसा पृच्छतेदु तद्यदध्यतिष्ठद्भुवनानि धारयन् ॥ २० ॥

kiṃ svidvanaṃ ka u sa vṛkṣa āsa yato dyāvāpṛthivī niṣṭatakṣuḥ | manīṣiṇo manasā pṛcchatedu tadyadadhyatiṣṭhadbhuvanāni dhārayan ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.20. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v20. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वह वन क्या था, वह वृक्ष कौन सा था, जिससे उन्होंने द्युलोक और पृथिवी को गढ़ा? हे मनीषियो, मन से पूछो कि भुवनों को धारण करते हुए वह किस पर खड़ा था।

What was the wood, what was that tree, from which they carved out heaven and earth? Thinkers, ask with your minds what he stood upon as he upheld the worlds.

Word by wordपदार्थ

किम् (kim) — whatक्यास्वित् (svit) — thenभलावनम् (vanam) — woodवनकः (kaḥ) — whatकौनउ (u) — indeedभलासः (saḥ) — thatवहवृक्षः (vṛkṣaḥ) — treeवृक्षआस (āsa) — wasथायतः (yataḥ) — from whichजिससेद्यावापृथिवी (dyāvāpṛthivī) — heaven and earthद्युलोक और पृथिवी कोनिष्टतक्षुः (niṣṭatakṣuḥ) — they carved outगढ़ामनीषिणः (manīṣiṇaḥ) — O thinkersहे मनीषियोमनसा (manasā) — with the mindमन सेपृच्छत (pṛcchata) — askपूछोइत् (it) — indeedहीउ (u) — tooभीतत् (tat) — thatवहयत् (yat) — whichजिस परअध्यतिष्ठत् (adhyatiṣṭhat) — he stoodखड़ा हुआभुवनानि (bhuvanāni) — the worldsभुवनों कोधारयन् (dhārayan) — upholdingधारण करते हुए

Verse 21

२१21 या ते धामानि परमाणि यावमा या मध्यमा विश्वकर्मन्नुतेमा । शिक्षा सखिभ्यो हविषि स्वधावः स्वयं यजस्व तन्वं वृधानः ॥ २१ ॥

yā te dhāmāni paramāṇi yāvamā yā madhyamā viśvakarmannutemā | śikṣā sakhibhyo haviṣi svadhāvaḥ svayaṃ yajasva tanvaṃ vṛdhānaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.21. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v21. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे विश्वकर्मा, तेरे परम धाम, निम्न, मध्यम, और ये यहाँ वाले: हे स्वधावान्, हवि में इन्हें अपने मित्रों को सिखा। अपने शरीर को बढ़ाते हुए स्वयं यज।

Viśvakarman, your highest abodes, your lowest, your middle ones, and these here: teach them to your friends at the offering, self-reliant one. Worship yourself, making your body grow.

Word by wordपदार्थ

या (yā) — whichजोते (te) — yourतेरेधामानि (dhāmāni) — abodesधामपरमाणि (paramāṇi) — highestपरमया (yā) — whichजोअवमा (avamā) — lowestनिम्नया (yā) — whichजोमध्यमा (madhyamā) — middleमध्यमविश्वकर्मन् (viśvakarman) — O Viśvakarmanहे विश्वकर्माउत (uta) — andऔरइमा (imā) — theseयेशिक्ष (śikṣa) — teachसिखासखिभ्यः (sakhibhyaḥ) — your friendsमित्रों कोहविषि (haviṣi) — in the offeringहवि मेंस्वधावः (svadhāvaḥ) — O self-reliantहे स्वधावान्स्वयम् (svayam) — yourselfस्वयंयजस्व (yajasva) — worshipयजतन्वम् (tanvam) — your bodyअपने शरीर कोवृधानः (vṛdhānaḥ) — increasingबढ़ाते हुए

Verse 22

२२22 विश्वकर्मन्हविषा वावृधानः स्वयं यजस्व पृथिवीमुत द्याम् । मुह्यन्त्वन्येऽअभितो सपत्ना इहास्माकं मघवा सूरिरस्तु ॥ २२ ॥

viśvakarmanhaviṣā vāvṛdhānaḥ svayaṃ yajasva pṛthivīmuta dyām | muhyantvanye'abhito sapatnā ihāsmākaṃ maghavā sūrirastu ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.22. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v22. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे विश्वकर्मा, हवि से बढ़े हुए, पृथिवी और द्युलोक को स्वयं यज। चारों ओर के दूसरे शत्रु मोहित हों। यहाँ हमारा मघवा विद्वान हो।

Viśvakarman, grown strong by the offering, worship the earth and heaven yourself. Let the other rivals around be bewildered. Here may our patron be learned.

Word by wordपदार्थ

विश्वकर्मन् (viśvakarman) — O Viśvakarmanहे विश्वकर्माहविषा (haviṣā) — by the offeringहवि सेवावृधानः (vāvṛdhānaḥ) — grown strongबढ़ा हुआस्वयम् (svayam) — yourselfस्वयंयजस्व (yajasva) — worshipयजपृथिवीम् (pṛthivīm) — the earthपृथिवी कोउत (uta) — andऔरद्याम् (dyām) — heavenद्युलोक कोमुह्यन्तु (muhyantu) — may be bewilderedमोहित होंअन्ये (anye) — the othersदूसरेअभितः (abhitaḥ) — aroundचारों ओरसपत्नाः (sapatnāḥ) — rivalsशत्रुइह (iha) — hereयहाँअस्माकम् (asmākam) — oursहमारामघवा (maghavā) — the patronमघवासूरिः (sūriḥ) — the learnedविद्वानअस्तु (astu) — may beहो

Verse 23

२३23 वाचस्पतिं विश्वकर्माणमूतये मनोजुवं वाजेऽअद्या हुवेम । स नो विश्वानि हवनानि जोषद्विश्वशम्भूरवसे साधुकर्मा ॥ २३ ॥

vācaspatiṃ viśvakarmāṇamūtaye manojuvaṃ vāje'adyā huvema | sa no viśvāni havanāni joṣadviśvaśambhūravase sādhukarmā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.23. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v23. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

आज वाज में हम सहायता के लिए वाणी के स्वामी, मन जैसे वेगवान विश्वकर्मा को पुकारें। सबका कल्याण करने वाला, अच्छे कर्म करने वाला वह रक्षा के लिए हमारी सब पुकारों को प्रसन्नता से स्वीकारे।

Today in the contest may we call for help on Viśvakarman, lord of speech, swift as thought. May he, the bringer of all good, the doer of right deeds, gladly hear all our calls for favour.

Word by wordपदार्थ

वाचः (vācaḥ) — of speechवाणी केपतिम् (patim) — lordस्वामीविश्वकर्माणम् (viśvakarmāṇam) — Viśvakarmanविश्वकर्मा कोऊतये (ūtaye) — for helpसहायता के लिएमनोजुवम् (manojuvam) — swift as thoughtमन जैसे वेगवानवाजे (vāje) — in the contestवाज मेंअद्य (adya) — todayआजहुवेम (huvema) — may we callपुकारेंसः (saḥ) — heवहनः (naḥ) — ourहमारीविश्वानि (viśvāni) — allसबहवनानि (havanāni) — callsपुकारों कोजोषत् (joṣat) — may enjoyस्वीकारेविश्वशम्भूः (viśvaśambhūḥ) — bringer of all goodसबका कल्याण करने वालाअवसे (avase) — for favourरक्षा के लिएसाधुकर्मा (sādhukarmā) — doer of right deedsअच्छे कर्म करने वाला

Verse 24

२४24 विश्वकर्मन्हविषा वर्धनेन त्रातारमिन्द्रमकृणोरवध्यम् । तस्मै विशः समनमन्त पूर्वीरयमुग्रो विहव्यो यथासत् ॥ २४ ॥

viśvakarmanhaviṣā vardhanena trātāramindramakṛṇoravadhyam | tasmai viśaḥ samanamanta pūrvīrayamugro vihavyo yathāsat ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.24. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v24. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे विश्वकर्मा, बढ़ाने वाली हवि से तूने इन्द्र को रक्षक और अवध्य बनाया। पुरानी प्रजाएँ मिलकर उसके आगे झुकीं, जिससे वह उग्र और पुकारने योग्य हो।

Viśvakarman, with strengthening offering you made Indra the protector, unslayable. The clans of old bowed together before him, so that he might be mighty and much called upon.

Word by wordपदार्थ

विश्वकर्मन् (viśvakarman) — O Viśvakarmanहे विश्वकर्माहविषा (haviṣā) — with offeringहवि सेवर्धनेन (vardhanena) — strengtheningबढ़ाने वालीत्रातारम् (trātāram) — protectorरक्षकइन्द्रम् (indram) — Indraइन्द्र कोअकृणोः (akṛṇoḥ) — you madeबनायाअवध्यम् (avadhyam) — unslayableअवध्यतस्मै (tasmai) — to himउसके आगेविशः (viśaḥ) — the clansप्रजाएँसम् (sam) — togetherमिलकरअनमन्त (anamanta) — bowedझुकींपूर्वीः (pūrvīḥ) — of oldपुरानीअयम् (ayam) — thisयहउग्रः (ugraḥ) — mightyउग्रविहव्यः (vihavyaḥ) — to be called onपुकारने योग्ययथा (yathā) — so thatजिससेअसत् (asat) — he might beहो

Verse 25

२५25 चक्षुषः पिता मनसा हि धीरो घृतमेनेऽअजनन्नम्नमाने । यदेदन्ता अददृहन्त पूर्वऽआदिद्द्यावापृथिवीऽअप्रथेताम् ॥ २५ ॥

cakṣuṣaḥ pitā manasā hi dhīro ghṛtamene'ajanannamnamāne | yadedantā adadṛhanta pūrva'ādiddyāvāpṛthivī'aprathetām ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.25. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v25. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

नेत्र के पिता ने, जो मन से धीर है, इन दोनों को, झुकते हुए, घी के रूप में उत्पन्न किया। जब पूर्व की सीमाएँ दृढ़ हुईं, तब द्युलोक और पृथिवी फैले।

The father of the eye, wise in mind, begot these two, bowing, as ghee. When the eastern ends were made firm, then heaven and earth spread out.

Word by wordपदार्थ

चक्षुषः (cakṣuṣaḥ) — of the eyeनेत्र कापिता (pitā) — fatherपितामनसा (manasā) — in mindमन सेहि (hi) — forक्योंकिधीरः (dhīraḥ) — wiseधीरघृतम् (ghṛtam) — as gheeघी के रूप मेंएने (ene) — these twoइन दोनों कोअजनत् (ajanat) — begotउत्पन्न कियानम्नमाने (namnamāne) — bowingझुकते हुएयदा (yadā) — whenजबइत् (it) — indeedहीअन्ताः (antāḥ) — the endsसीमाएँअददृहन्त (adadṛhanta) — were made firmदृढ़ हुईंपूर्वे (pūrve) — easternपूर्व कीआत् (āt) — thenतबइत् (it) — indeedहीद्यावापृथिवी (dyāvāpṛthivī) — heaven and earthद्युलोक और पृथिवीअप्रथेताम् (aprathetām) — spread outफैले

Verse 26

२६26 विश्वकर्मा विमना आद्विहाया धाता विधाता परमोत संदृक् । तेषामिष्टानि समिषा मदन्ति यत्रा सप्तऽऋषीन्पर एकमाहुः ॥ २६ ॥

viśvakarmā vimanā ādvihāyā dhātā vidhātā paramota saṃdṛk | teṣāmiṣṭāni samiṣā madanti yatrā sapta'ṛṣīnpara ekamāhuḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.26. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v26. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

विश्वकर्मा विशाल मन वाला और विशाल है, धाता और विधाता, और परम दर्शन। उनकी इच्छाएँ अन्न से वहाँ आनन्दित होती हैं जहाँ, वे कहते हैं, सप्तर्षियों से परे एक है।

Viśvakarman is wide in mind and vast, the establisher and disposer, and the highest sight. Their wishes rejoice with food where, they say, the One is beyond the seven seers.

Word by wordपदार्थ

विश्वकर्मा (viśvakarmā) — Viśvakarmanविश्वकर्माविमनाः (vimanāḥ) — wide in mindविशाल मन वालाआत् (āt) — andऔरविहायाः (vihāyāḥ) — vastविशालधाता (dhātā) — establisherधाताविधाता (vidhātā) — disposerविधातापरमा (paramā) — highestपरमउत (uta) — andऔरसन्दृक् (sandṛk) — appearanceदर्शनतेषाम् (teṣām) — theirउनकीइष्टानि (iṣṭāni) — wishesइच्छाएँसम् (sam) — togetherमिलकरइषा (iṣā) — with foodअन्न सेमदन्ति (madanti) — rejoiceआनन्दित होती हैंयत्र (yatra) — whereजहाँसप्तऋषीन् (saptaṛṣīn) — the seven seersसप्तर्षियों सेपरः (paraḥ) — beyondपरेएकम् (ekam) — the oneएकआहुः (āhuḥ) — they sayकहते हैं

Verse 27

२७27 यो नः पिता जनिता यो विधाता धामानि वेद भुवनानि विश्वा । यो देवानां नामधा एक एव तꣳ संप्रश्नं भुवना यन्त्यन्या ॥ २७ ॥

yo naḥ pitā janitā yo vidhātā dhāmāni veda bhuvanāni viśvā | yo devānāṃ nāmadhā eka eva taṃ saṃpraśnaṃ bhuvanā yantyanyā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.27. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v27. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वह जो हमारा पिता, जनक और विधाता है, जो सब धामों और भुवनों को जानता है, जो अकेला ही देवताओं के नाम रखता है: उसके पास दूसरे भुवन पूछने जाते हैं।

He who is our father, our begetter, our disposer, who knows all the abodes and worlds, who alone gives the gods their names: to him the other worlds go to ask.

Word by wordपदार्थ

यः (yaḥ) — whoजोनः (naḥ) — ourहमारापिता (pitā) — fatherपिताजनिता (janitā) — begetterजनकयः (yaḥ) — whoजोविधाता (vidhātā) — disposerविधाताधामानि (dhāmāni) — the abodesधामों कोवेद (veda) — knowsजानता हैभुवनानि (bhuvanāni) — the worldsभुवनों कोविश्वा (viśvā) — allसबयः (yaḥ) — whoजोदेवानाम् (devānām) — of the godsदेवताओं केनामधाः (nāmadhāḥ) — name-giverनाम रखने वालाएकः (ekaḥ) — oneएकएव (eva) — aloneहीतम् (tam) — himउसकेसम्प्रश्नम् (sampraśnam) — for askingपूछने के लिएभुवना (bhuvanā) — the worldsभुवनयन्ति (yanti) — goजाते हैंअन्या (anyā) — otherदूसरे

Verse 28

२८28 तऽआयजन्त द्रविणꣳ समस्माऽऋषयः पूर्वे जरितारो न भूना । असूर्ते सूर्ते रजसि निषत्ते ये भूतानि समकृण्वन्निमानि ॥ २८ ॥

ta'āyajanta draviṇaṃ samasmā'ṛṣayaḥ pūrve jaritāro na bhūnā | asūrte sūrte rajasi niṣatte ye bhūtāni samakṛṇvannimāni ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.28. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v28. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

पूर्व के ऋषियों ने, स्तोताओं की तरह प्रचुरता से, मिलकर उसके लिए धन का यज्ञ किया: वे जिन्होंने चल और अचल लोक में स्थित इन भूतों को रचा।

The former seers, like singers in abundance, offered wealth to him together: they who made these beings settled in the region that moves and the region that does not.

Word by wordपदार्थ

ते (te) — theyवेआ (ā) — towardsकी ओरअयजन्त (ayajanta) — offeredयज्ञ कियाद्रविणम् (draviṇam) — wealthधनसम् (sam) — togetherमिलकरअस्मै (asmai) — to himउसके लिएऋषयः (ṛṣayaḥ) — seersऋषिपूर्वे (pūrve) — formerपूर्व केजरितारः (jaritāraḥ) — singersस्तोतान (na) — likeजैसेभूना (bhūnā) — in abundanceप्रचुरता सेअसूर्ते (asūrte) — unmovingअचलसूर्ते (sūrte) — movingचलरजसि (rajasi) — in the regionलोक मेंनिषत्ते (niṣatte) — settledस्थितये (ye) — whoजोभूतानि (bhūtāni) — beingsभूतों कोसमकृण्वन् (samakṛṇvan) — madeरचाइमानि (imāni) — theseइन

Verse 29

२९29 परो दिवा पर एना पृथिव्या परो देवेभिरसुरैर्यदस्ति । कꣳ स्विद्गर्भं प्रथमं दध्रऽआपो यत्र देवाः समपश्यन्त पूर्वे ॥ २९ ॥

paro divā para enā pṛthivyā paro devebhirasurairyadasti | kaṃ svidgarbhaṃ prathamaṃ dadhra'āpo yatra devāḥ samapaśyanta pūrve ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.29. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v29. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जो द्युलोक से परे, इस पृथिवी से परे, देवताओं और असुरों से परे है: जलों ने पहले कौन सा गर्भ धारण किया, जहाँ पूर्व के देवता एक-दूसरे को देखते थे?

What is beyond heaven, beyond this earth, beyond the gods and asuras: what germ did the waters first hold, where the former gods saw one another?

Word by wordपदार्थ

परः (paraḥ) — beyondपरेदिवा (divā) — heavenद्युलोक सेपरः (paraḥ) — beyondपरेएना (enā) — thisइसपृथिव्या (pṛthivyā) — earthपृथिवी सेपरः (paraḥ) — beyondपरेदेवेभिः (devebhiḥ) — the godsदेवताओं सेअसुरैः (asuraiḥ) — the asurasअसुरों सेयत् (yat) — whatजोअस्ति (asti) — isहैकम् (kam) — whatकिसस्वित् (svit) — thenभलागर्भम् (garbham) — germगर्भ कोप्रथमम् (prathamam) — firstपहलेदध्रे (dadhre) — heldधारण कियाआपः (āpaḥ) — the watersजलों नेयत्र (yatra) — whereजहाँदेवाः (devāḥ) — the godsदेवतासमपश्यन्त (samapaśyanta) — saw togetherसाथ देखते थेपूर्वे (pūrve) — formerपूर्व के

Verse 30

३०30 तमिद्गर्भं प्रथमं दध्रऽआपो यत्र देवाः समगच्छन्त विश्वे । अजस्य नाभावध्येकमर्पितं यस्मिन्विश्वानि भुवनानि तस्थुः ॥ ३० ॥

tamidgarbhaṃ prathamaṃ dadhra'āpo yatra devāḥ samagacchanta viśve | ajasya nābhāvadhyekamarpitaṃ yasminviśvāni bhuvanāni tasthuḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.30. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v30. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वही गर्भ जलों ने पहले धारण किया, जहाँ सब देवता मिले। अजन्मे की नाभि में एक वस्तु रखी थी, जिसमें सब भुवन स्थित थे।

That very germ the waters first held, where all the gods came together. One thing was set in the navel of the unborn, in which all the worlds stood.

Word by wordपदार्थ

तम् (tam) — thatवहीइत् (it) — indeedहीगर्भम् (garbham) — germगर्भप्रथमम् (prathamam) — firstपहलेदध्रे (dadhre) — heldधारण कियाआपः (āpaḥ) — the watersजलों नेयत्र (yatra) — whereजहाँदेवाः (devāḥ) — the godsदेवतासमगच्छन्त (samagacchanta) — came togetherमिलेविश्वे (viśve) — allसबअजस्य (ajasya) — of the unbornअजन्मे कीनाभौ (nābhau) — in the navelनाभि मेंअधि (adhi) — uponऊपरएकम् (ekam) — one thingएकअर्पितम् (arpitam) — setरखायस्मिन् (yasmin) — in whichजिसमेंविश्वानि (viśvāni) — allसबभुवनानि (bhuvanāni) — worldsभुवनतस्थुः (tasthuḥ) — stoodस्थित थे

Verse 31

३१31 न तं विदाथ य इमा जजानान्यद्युष्माकमन्तरं बभूव । नीहारेण प्रावृता जल्प्या चासुतृप उक्थशासश्चरन्ति ॥ ३१ ॥

na taṃ vidātha ya imā jajānānyadyuṣmākamantaraṃ babhūva | nīhāreṇa prāvṛtā jalpyā cāsutṛpa ukthaśāsaścaranti ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.31. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v31. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तुम उसे नहीं जानते जिसने इन्हें उत्पन्न किया; तुम्हारे बीच कुछ और आ गया है। कुहरे और बकवाद में ढके, केवल अपने प्राण को तृप्त करने वाले, उक्थ कहते घूमते हैं।

You do not know him who begot these things; something else has come between you. Wrapped in mist and chatter, those who please only their own life go about reciting praises.

Word by wordपदार्थ

न (na) — notनहींतम् (tam) — himउसेविदाथ (vidātha) — you knowजानते होयः (yaḥ) — whoजोइमा (imā) — theseइन्हेंजजान (jajāna) — begotउत्पन्न कियाअन्यत् (anyat) — something elseकुछ औरयुष्माकम् (yuṣmākam) — youतुम्हारेअन्तरम् (antaram) — betweenबीचबभूव (babhūva) — has comeआ गया हैनीहारेण (nīhāreṇa) — in mistकुहरे सेप्रावृताः (prāvṛtāḥ) — wrappedढकेजल्प्या (jalpyā) — in chatterबकवाद सेच (ca) — andऔरअसुतृपः (asutṛpaḥ) — life-pleasersप्राण-तृप्तउक्थशासः (ukthaśāsaḥ) — reciters of praiseउक्थ कहने वालेचरन्ति (caranti) — go aboutघूमते हैं

Verse 32

३२32 विश्वकर्मा ह्यजनिष्ट देव आदिद्गन्धर्वोऽअभवद्द्वितीयः । तृतीयः पिता जनितौषधीनामपां गर्भं व्यदधात्पुरुत्रा ॥ ३२ ॥

viśvakarmā hyajaniṣṭa deva ādidgandharvo'abhavaddvitīyaḥ | tṛtīyaḥ pitā janitauṣadhīnāmapāṃ garbhaṃ vyadadhātpurutrā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.32. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v32. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

विश्वकर्मा देव पहले उत्पन्न हुआ; फिर गन्धर्व दूसरा हुआ। तीसरे ने, जो ओषधियों का पिता और जनक है, जलों का गर्भ अनेक स्थानों में रखा।

The god Viśvakarman was born first; then the Gandharva became the second. The third, the father and begetter of the plants, placed the germ of the waters in many places.

Word by wordपदार्थ

विश्वकर्मा (viśvakarmā) — Viśvakarmanविश्वकर्माहि (hi) — forक्योंकिअजनिष्ट (ajaniṣṭa) — was bornउत्पन्न हुआदेवः (devaḥ) — godदेवआत् (āt) — thenतबइत् (it) — indeedहीगन्धर्वः (gandharvaḥ) — the Gandharvaगन्धर्वअभवत् (abhavat) — becameहुआद्वितीयः (dvitīyaḥ) — secondदूसरातृतीयः (tṛtīyaḥ) — thirdतीसरापिता (pitā) — fatherपिताजनिता (janitā) — begetterजनकओषधीनाम् (oṣadhīnām) — of the plantsओषधियों काअपाम् (apām) — of the watersजलों कागर्भम् (garbham) — germगर्भवि (vi) — abroadअलग-अलगअदधात् (adadhāt) — placedरखापुरुत्रा (purutrā) — in many placesअनेक स्थानों में

Verse 33

३३33 आशुः शिशानो वृषभो न भीमो घनाघनः क्षोभणश्चर्षणीनाम् । संक्रन्दनोऽनिमिष एकवीरः शतꣳ सेना अजयत्साकमिन्द्रः ॥ ३३ ॥

āśuḥ śiśāno vṛṣabho na bhīmo ghanāghanaḥ kṣobhaṇaścarṣaṇīnām | saṃkrandano'nimiṣa ekavīraḥ śataṃ senā ajayatsākamindraḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.33. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v33. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
1
· हिन्दी

तेज़, शस्त्र तीखे करता हुआ, बैल जैसा भयंकर, प्रहार करने वाला, प्रजाओं को हिलाने वाला, गर्जन करने वाला, अपलक, अकेला वीर: इन्द्र ने एक साथ सौ सेनाएँ जीतीं।

Swift, sharpening his weapons, terrible like a bull, smiting, shaker of peoples, roaring, unblinking, the sole hero: Indra has conquered a hundred armies at once.

Explanationव्याख्या

अजेय योद्धा इन्द्र का युद्ध-सूक्त अग्नि को वेदी की ओर ले जाने के साथ चलता है।

The battle hymn to Indra, the unrivalled warrior, goes with the carrying of the fire towards the altar.

Word by wordपदार्थ

आशुः (āśuḥ) — swiftतेज़शिशानः (śiśānaḥ) — sharpeningतीखा करता हुआवृषभः (vṛṣabhaḥ) — a bullबैलन (na) — likeजैसाभीमः (bhīmaḥ) — terribleभयंकरघनाघनः (ghanāghanaḥ) — smitingप्रहार करने वालाक्षोभणः (kṣobhaṇaḥ) — shakerहिलाने वालाचर्षणीनाम् (carṣaṇīnām) — of the peoplesप्रजाओं कोसङ्क्रन्दनः (saṅkrandanaḥ) — roaringगर्जन करने वालाअनिमिषः (animiṣaḥ) — unblinkingअपलकएकवीरः (ekavīraḥ) — sole heroअकेला वीरशतम् (śatam) — a hundredसौसेनाः (senāḥ) — armiesसेनाओं कोअजयत् (ajayat) — has conqueredजीतासाकम् (sākam) — at onceएक साथइन्द्रः (indraḥ) — Indraइन्द्र ने

Verse 34

३४34 संक्रन्दनेनानिमिषेण जिष्णुना युत्कारेण दुश्च्यवनेन धृष्णुना । तदिन्द्रेण जयत तत्सहध्वं युधो नर इषुहस्तेन वृष्णा ॥ ३४ ॥

saṃkrandanenānimiṣeṇa jiṣṇunā yutkāreṇa duścyavanena dhṛṣṇunā | tadindreṇa jayata tatsahadhvaṃ yudho nara iṣuhastena vṛṣṇā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.34. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v34. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे योद्धाओ, हे मनुष्यो: गर्जन करने वाले, अपलक, विजयी, युद्ध करने वाले, अडिग और साहसी इन्द्र के साथ, हाथ में बाण वाले बलवान के साथ, उसे जीतो, उसे पराजित करो।

Fighters, men: with Indra, the roaring, unblinking, victorious battle-maker, immovable and bold, the strong one with arrow in hand, conquer that, overcome that.

Word by wordपदार्थ

सङ्क्रन्दनेन (saṅkrandanena) — with the roaringगर्जन करने वालेअनिमिषेण (animiṣeṇa) — unblinkingअपलकजिष्णुना (jiṣṇunā) — victoriousविजयीयुत्कारेण (yutkāreṇa) — battle-makerयुद्ध करने वालेदुश्च्यवनेन (duścyavanena) — immovableअडिगधृष्णुना (dhṛṣṇunā) — boldसाहसीतत् (tat) — thatउसेइन्द्रेण (indreṇa) — with Indraइन्द्र के साथजयत (jayata) — conquerजीतोतत् (tat) — thatउसेसहध्वम् (sahadhvam) — overcomeपराजित करोयुधः (yudhaḥ) — O fightersहे योद्धाओनरः (naraḥ) — O menहे मनुष्योइषुहस्तेन (iṣuhastena) — arrow in handहाथ में बाण वालेवृष्णा (vṛṣṇā) — with the bullबलवान

Verse 35

३५35 स इषुहस्तैः स निषङ्गिभिर्वशी सꣳस्रष्टा स युध इन्द्रो गणेन । सꣳसृष्टजित्सोमपा बाहुशर्ध्युग्रधन्वा प्रतिहिताभिरस्ता ॥ ३५ ॥

sa iṣuhastaiḥ sa niṣaṅgibhirvaśī saṃsraṣṭā sa yudha indro gaṇena | saṃsṛṣṭajitsomapā bāhuśardhyugradhanvā pratihitābhirastā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.35. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v35. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

बाण वालों के साथ, तूणीर वालों के साथ, युद्ध में भिड़ने वाला वशी इन्द्र अपने गण के साथ योद्धाओं से भिड़ता है। भिड़ंत जीतने वाला, सोम पीने वाला, भुजबल वाला, उग्र धनुष वाला, वह चढ़ाए बाणों वाला धनुर्धर है।

With those who bear arrows, with the quivered, the ruler who joins battle, Indra with his troop, meets the fighters. Winner of close fights, Soma-drinker, strong-armed, with his mighty bow, he is the archer with arrows set.

Word by wordपदार्थ

सः (saḥ) — heवहइषुहस्तैः (iṣuhastaiḥ) — with those arrow in handबाण वालों के साथसः (saḥ) — heवहनिषङ्गिभिः (niṣaṅgibhiḥ) — with the quiveredतूणीर वालों के साथवशी (vaśī) — the rulerवशीसंस्रष्टा (saṃsraṣṭā) — who joins battleयुद्ध में भिड़ने वालासः (saḥ) — heवहयुधः (yudhaḥ) — fightersयोद्धाओं कोइन्द्रः (indraḥ) — Indraइन्द्रगणेन (gaṇena) — with his troopगण के साथसंसृष्टजित् (saṃsṛṣṭajit) — winner of close fightsभिड़ंत जीतने वालासोमपाः (somapāḥ) — Soma-drinkerसोम पीने वालाबाहुशर्धी (bāhuśardhī) — strong-armedभुजबल वालाउग्रधन्वा (ugradhanvā) — with mighty bowउग्र धनुष वालाप्रतिहिताभिः (pratihitābhiḥ) — with arrows setचढ़ाए बाणों सेअस्ता (astā) — the archerधनुर्धर

Verse 36

३६36 बृहस्पते परिदीया रथेन रक्षोहामित्रानपबाधमानः । प्रभञ्जन्त्सेनाः प्रमृणो युधा जयन्नस्माकमेध्यविता रथानाम् ॥ ३६ ॥

bṛhaspate paridīyā rathena rakṣohāmitrānapabādhamānaḥ | prabhañjantsenāḥ pramṛṇo yudhā jayannasmākamedhyavitā rathānām ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.36. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v36. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे बृहस्पति, अपने रथ से चारों ओर उड़, हे राक्षसों को मारने वाले, शत्रुओं को दूर धकेलते हुए। सेनाओं को तोड़ते, कुचलते, युद्ध में जीतते हुए, हमारे रथों का रक्षक हो।

Bṛhaspati, fly around with your chariot, demon-slayer, driving off the enemies. Breaking armies, crushing, conquering in battle, be the helper of our chariots.

Word by wordपदार्थ

बृहस्पते (bṛhaspate) — O Bṛhaspatiहे बृहस्पतिपरि (pari) — aroundचारों ओरदीय (dīya) — flyउड़रथेन (rathena) — with your chariotरथ सेरक्षोहा (rakṣohā) — demon-slayerराक्षसों को मारने वालेअमित्रान् (amitrān) — the enemiesशत्रुओं कोअपबाधमानः (apabādhamānaḥ) — driving offदूर धकेलते हुएप्रभञ्जन् (prabhañjan) — breakingतोड़ते हुएसेनाः (senāḥ) — armiesसेनाओं कोप्रमृणः (pramṛṇaḥ) — crushingकुचलते हुएयुधा (yudhā) — in battleयुद्ध मेंजयन् (jayan) — conqueringजीतते हुएअस्माकम् (asmākam) — of ourहमारेएधि (edhi) — beहोअविता (avitā) — helperरक्षकरथानाम् (rathānām) — chariotsरथों का

Verse 37

३७37 बलविज्ञाय स्थविरः प्रवीरः सहस्वान्वाजी सहमान उग्रः । अभिवीरोऽअभिसत्वा सहोजा जैत्रमिन्द्र रथमातिष्ठ गोवित् ॥ ३७ ॥

balavijñāya sthaviraḥ pravīraḥ sahasvānvājī sahamāna ugraḥ | abhivīro'abhisatvā sahojā jaitramindra rathamātiṣṭha govit ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.37. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v37. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

बल से जाना जाने वाला, दृढ़, महावीर, बलवान, वेगवान, जीतने वाला, उग्र, वीरों और योद्धाओं से घिरा, बल से उत्पन्न: हे इन्द्र, गायें जीतने वाले, अपने विजयी रथ पर चढ़।

Known for strength, steadfast, a great hero, mighty, swift, overpowering, fierce, surrounded by heroes and warriors, born of might: Indra, winner of cows, mount your victorious chariot.

Word by wordपदार्थ

बलविज्ञायः (balavijñāyaḥ) — known for strengthबल से जाना जाने वालास्थविरः (sthaviraḥ) — steadfastदृढ़प्रवीरः (pravīraḥ) — great heroमहावीरसहस्वान् (sahasvān) — mightyबलवानवाजी (vājī) — swiftवेगवानसहमानः (sahamānaḥ) — overpoweringजीतने वालाउग्रः (ugraḥ) — fierceउग्रअभिवीरः (abhivīraḥ) — surrounded by heroesवीरों से घिराअभिसत्वा (abhisatvā) — surrounded by warriorsयोद्धाओं से घिरासहोजाः (sahojāḥ) — born of mightबल से उत्पन्नजैत्रम् (jaitram) — victoriousविजयीइन्द्र (indra) — O Indraहे इन्द्ररथम् (ratham) — chariotरथ परआ (ā) — upऊपरतिष्ठ (tiṣṭha) — mountचढ़गोवित् (govit) — winner of cowsगायें जीतने वाले

Verse 38

३८38 गोत्रभिदं गोविदं वज्रबाहुं जयन्तमज्म प्रमृणन्तमोजसा । इमꣳ सजाता अनु वीरयध्वमिन्द्रꣳ सखायोऽअनु सꣳरभध्वम् ॥ ३८ ॥

gotrabhidaṃ govidaṃ vajrabāhuṃ jayantamajma pramṛṇantamojasā | imaṃ sajātā anu vīrayadhvamindraṃ sakhāyo'anu saṃrabhadhvam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.38. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v38. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे स्वजनो, उसके अनुसार वीर बनो, जो गोत्र तोड़ने वाला, गायें पाने वाला, वज्र भुजा वाला है, रणभूमि को जीतता, ओज से कुचलता हुआ। हे मित्रो, इन्द्र के पीछे मिलकर पकड़ो।

Kinsmen, be heroes after him, the breaker of cow-pens, winner of cows, with the thunderbolt in his arm, conquering the field, crushing with might. Friends, take hold together behind Indra.

Word by wordपदार्थ

गोत्रभिदम् (gotrabhidam) — breaker of the cow-pensगोत्र तोड़ने वालेगोविदम् (govidam) — winner of cowsगायें पाने वालेवज्रबाहुम् (vajrabāhum) — with the thunderbolt in his armवज्र भुजा वालेजयन्तम् (jayantam) — conqueringजीतते हुएअज्म (ajma) — the fieldरणभूमिप्रमृणन्तम् (pramṛṇantam) — crushingकुचलते हुएओजसा (ojasā) — with mightओज सेइमम् (imam) — himइससजाताः (sajātāḥ) — O kinsmenहे स्वजनोअनु (anu) — afterअनुसारवीरयध्वम् (vīrayadhvam) — be heroesवीर बनोइन्द्रम् (indram) — Indraइन्द्र केसखायः (sakhāyaḥ) — O friendsहे मित्रोअनु (anu) — afterसाथसम् (sam) — togetherमिलकररभध्वम् (rabhadhvam) — take holdपकड़ो

Verse 39

३९39 अभि गोत्राणि सहसा गाहमानोऽदयो वीरः शतमन्युरिन्द्रः । दुश्च्यवनः पृतनाषाडयुध्योऽस्माकꣳ सेना अवतु प्र युत्सु ॥ ३९ ॥

abhi gotrāṇi sahasā gāhamāno'dayo vīraḥ śatamanyurindraḥ | duścyavanaḥ pṛtanāṣāḍayudhyo'smākaṃ senā avatu pra yutsu ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.39. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v39. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

बल से गोत्रों में घुसता हुआ, निर्दय, सौ क्रोधों वाला वीर इन्द्र, अडिग, सेनाओं को जीतने वाला, जिससे कोई लड़ न सके: वह युद्धों में आगे बढ़कर हमारी सेनाओं की रक्षा करे।

Plunging with force into the cow-pens, the pitiless hero of a hundred rages, Indra, immovable, overcomer of armies, whom none can fight: may he help our armies forward in battles.

Word by wordपदार्थ

अभि (abhi) — intoमेंगोत्राणि (gotrāṇi) — the cow-pensगोत्रोंसहसा (sahasā) — with forceबल सेगाहमानः (gāhamānaḥ) — plungingघुसता हुआअदयः (adayaḥ) — pitilessनिर्दयवीरः (vīraḥ) — heroवीरशतमन्युः (śatamanyuḥ) — of a hundred ragesसौ क्रोधों वालाइन्द्रः (indraḥ) — Indraइन्द्रदुश्च्यवनः (duścyavanaḥ) — immovableअडिगपृतनाषाट् (pṛtanāṣāṭ) — overcomer of armiesसेनाओं को जीतने वालाअयुध्यः (ayudhyaḥ) — not to be foughtजिससे लड़ा न जा सकेअस्माकम् (asmākam) — ourहमारीसेनाः (senāḥ) — armiesसेनाओं कीअवतु (avatu) — may helpरक्षा करेप्र (pra) — forwardआगेयुत्सु (yutsu) — in battlesयुद्धों में

Verse 40

४०40 इन्द्र आसां नेता बृहस्पतिर्दक्षिणा यज्ञः पुर एतु सोमः । देवसेनानामभिभञ्जतीनां जयन्तीनां मरुतो यन्त्वग्रम् ॥ ४० ॥

indra āsāṃ netā bṛhaspatirdakṣiṇā yajñaḥ pura etu somaḥ | devasenānāmabhibhañjatīnāṃ jayantīnāṃ maruto yantvagram ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.40. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v40. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

इन्द्र इनका नेता है। बृहस्पति, दक्षिणा, यज्ञ और सोम आगे चलें। तोड़ती हुई, जीतती हुई देवसेनाओं के आगे मरुत् चलें।

Indra is the leader of these. May Bṛhaspati, the gift, the rite and Soma go in front. May the Maruts go at the front of the divine armies as they break through and conquer.

Word by wordपदार्थ

इन्द्रः (indraḥ) — Indraइन्द्रआसाम् (āsām) — of theseइनकानेता (netā) — leaderनेताबृहस्पतिः (bṛhaspatiḥ) — Bṛhaspatiबृहस्पतिदक्षिणा (dakṣiṇā) — the giftदक्षिणायज्ञः (yajñaḥ) — the riteयज्ञपुरः (puraḥ) — in frontआगेएतु (etu) — may goचलेसोमः (somaḥ) — Somaसोमदेवसेनानाम् (devasenānām) — of the divine armiesदेवसेनाओं केअभिभञ्जतीनाम् (abhibhañjatīnām) — breaking throughतोड़ती हुईजयन्तीनाम् (jayantīnām) — conqueringजीतती हुईमरुतः (marutaḥ) — the Marutsमरुत्यन्तु (yantu) — may goचलेंअग्रम् (agram) — at the frontआगे

Verse 41

४१41 इन्द्रस्य वृष्णो वरुणस्य राज्ञ आदित्यानां मरुताꣳ शर्ध उग्रम् । महामनसां भुवनच्यवानां घोषो देवानां जयतामुदस्थात् ॥ ४१ ॥

indrasya vṛṣṇo varuṇasya rājña ādityānāṃ marutāṃ śardha ugram | mahāmanasāṃ bhuvanacyavānāṃ ghoṣo devānāṃ jayatāmudasthāt ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.41. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v41. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

बलवान इन्द्र का, राजा वरुण का, आदित्यों और मरुतों का उग्र दल: उदार मन वाले, भुवन हिलाने वाले, जीतते हुए देवताओं का घोष उठा है।

The mighty host of Indra the bull, of Varuṇa the king, of the Ādityas and the Maruts: the shout of the high-minded, world-shaking gods has risen as they conquer.

Word by wordपदार्थ

इन्द्रस्य (indrasya) — of Indraइन्द्र कावृष्णः (vṛṣṇaḥ) — the bullबलवानवरुणस्य (varuṇasya) — of Varuṇaवरुण काराज्ञः (rājñaḥ) — the kingराजाआदित्यानाम् (ādityānām) — of the Ādityasआदित्यों कामरुताम् (marutām) — of the Marutsमरुतों काशर्धः (śardhaḥ) — hostदलउग्रम् (ugram) — mightyउग्रमहामनसाम् (mahāmanasām) — high-mindedउदार मन वालेभुवनच्यवानाम् (bhuvanacyavānām) — world-shakingभुवन हिलाने वालेघोषः (ghoṣaḥ) — the shoutघोषदेवानाम् (devānām) — of the godsदेवताओं काजयताम् (jayatām) — conqueringजीतते हुएउत् (ut) — upऊपरअस्थात् (asthāt) — has risenउठा है

Verse 42

४२42 उद्धर्षय मघवन्नायुधान्युत्सत्वनां मामकानां मनाꣳसि । उद्वृत्रहन्वाजिनां वाजिनान्युद्रथानां जयतां यन्तु घोषाः ॥ ४२ ॥

uddharṣaya maghavannāyudhānyutsatvanāṃ māmakānāṃ manāṃsi | udvṛtrahanvājināṃ vājinānyudrathānāṃ jayatāṃ yantu ghoṣāḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.42. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v42. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे मघवन्, शस्त्रों को उत्तेजित कर, मेरे योद्धाओं के मनों को उत्तेजित कर। हे वृत्रहन्, घोड़ों का वेग बढ़ा। जीतते रथों के घोष उठें।

Bountiful one, stir up the weapons, stir up the minds of my warriors. Slayer of Vṛtra, stir up the speed of the steeds. Let the sounds of the conquering chariots rise.

Word by wordपदार्थ

उत् (ut) — upऊपरहर्षय (harṣaya) — stirउत्तेजित करमघवन् (maghavan) — O bountiful oneहे मघवन्आयुधानि (āyudhāni) — the weaponsशस्त्रों कोउत् (ut) — upऊपरसत्वनाम् (satvanām) — of the warriorsयोद्धाओं केमामकानाम् (māmakānām) — my ownमेरेमनांसि (manāṃsi) — mindsमनों कोउत् (ut) — upऊपरवृत्रहन् (vṛtrahan) — O slayer of Vṛtraहे वृत्रहन्वाजिनाम् (vājinām) — of the steedsघोड़ों केवाजिनानि (vājināni) — speedवेग कोउत् (ut) — upऊपररथानाम् (rathānām) — of the chariotsरथों केजयताम् (jayatām) — conqueringजीततेयन्तु (yantu) — may goउठेंघोषाः (ghoṣāḥ) — the soundsघोष

Verse 43

४३43 अस्माकमिन्द्रः समृतेषु ध्वजेष्वस्माकं या इषवस्ता जयन्तु । अस्माकं वीरा उत्तरे भवन्त्वस्माँ२ऽउ देवा अवता हवेषु ॥ ४३ ॥

asmākamindraḥ samṛteṣu dhvajeṣvasmākaṃ yā iṣavastā jayantu | asmākaṃ vīrā uttare bhavantvasmām̐2'u devā avatā haveṣu ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.43. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v43. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जब ध्वज मिलें, इन्द्र हमारा है। हमारे बाण जीतें। हमारे वीर ऊपर रहें। हे देवताओ, पुकारने पर हमारी रक्षा करो।

When the banners meet, Indra is ours. May our arrows conquer. May our heroes come out on top. Gods, help us when we call.

Word by wordपदार्थ

अस्माकम् (asmākam) — oursहमाराइन्द्रः (indraḥ) — Indraइन्द्रसमृतेषु (samṛteṣu) — when they meetमिलने परध्वजेषु (dhvajeṣu) — the bannersध्वजों केअस्माकम् (asmākam) — ourहमारेयाः (yāḥ) — whichजोइषवः (iṣavaḥ) — arrowsबाणताः (tāḥ) — theyवेजयन्तु (jayantu) — may conquerजीतेंअस्माकम् (asmākam) — ourहमारेवीराः (vīrāḥ) — heroesवीरउत्तरे (uttare) — higherऊपरभवन्तु (bhavantu) — may beहोंअस्मान् (asmān) — usहमारीउ (u) — andऔरदेवाः (devāḥ) — O godsहे देवताओअवत (avata) — helpरक्षा करोहवेषु (haveṣu) — in the callsपुकारों में

Verse 44

४४44 अमीषां चित्तं प्रतिलोभयन्ती गृहाणाङ्गान्यप्वे परेहि । अभि प्रेहि निर्दह हृत्सु शोकैरन्धेनामित्रास्तमसा सचन्ताम् ॥ ४४ ॥

amīṣāṃ cittaṃ pratilobhayantī gṛhāṇāṅgānyapve parehi | abhi prehi nirdaha hṛtsu śokairandhenāmitrāstamasā sacantām ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.44. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v44. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे अप्वा, उनके चित्त को भ्रमित करती हुई, उनके अंगों को पकड़ और दूर जा। उनकी ओर आगे जा; उनके हृदयों में शोकों से उन्हें जला दे। शत्रु अन्धे अन्धकार से घिर जाएँ।

Apvā, confusing the minds of those men, seize their limbs and go away. Go forth against them; burn them out with pains in their hearts. Let the enemies be seized by blind darkness.

Explanationव्याख्या

अप्वा भय का एक रोग है जो शत्रु पर भेजा जाता है।

Apvā is a sickness of fear sent against the enemy.

Word by wordपदार्थ

अमीषाम् (amīṣām) — of thoseउनकेचित्तम् (cittam) — mindचित्त कोप्रतिलोभयन्ती (pratilobhayantī) — confusingभ्रमित करती हुईगृहाण (gṛhāṇa) — seizeपकड़अङ्गानि (aṅgāni) — limbsअंगों कोअप्वे (apve) — O Apvāहे अप्वापरा (parā) — awayदूरइहि (ihi) — goजाअभि (abhi) — againstकी ओरप्र (pra) — forthआगेइहि (ihi) — goजानिः (niḥ) — outबाहरदह (daha) — burnजलाहृत्सु (hṛtsu) — in the heartsहृदयों मेंशोकैः (śokaiḥ) — with painsशोकों सेअन्धेन (andhena) — blindअन्धेअमित्राः (amitrāḥ) — the enemiesशत्रुतमसा (tamasā) — with darknessअन्धकार सेसचन्ताम् (sacantām) — may be seizedघिर जाएँ

Verse 45

४५45 अवसृष्टा परापत शरव्ये ब्रह्मसꣳशिते । गच्छामित्रान्प्रपद्यस्व मामीषां कं चनोच्छिषः ॥ ४५ ॥

avasṛṣṭā parāpata śaravye brahmasaṃśite | gacchāmitrānprapadyasva māmīṣāṃ kaṃ canocchiṣaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.45. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v45. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

छोड़ा हुआ, दूर उड़, हे मन्त्र से तीखे किए बाण। शत्रुओं के पास जा, उन तक पहुँच। उनमें से किसी को भी बाकी मत छोड़।

Let loose, fly away, arrow sharpened by prayer. Go to the enemies, strike them. Leave not one of them over.

Word by wordपदार्थ

अवसृष्टा (avasṛṣṭā) — let looseछोड़ा हुआपरा (parā) — awayदूरपत (pata) — flyउड़शरव्ये (śaravye) — O arrowहे बाणब्रह्मसंशिते (brahmasaṃśite) — sharpened by prayerमन्त्र से तीखा कियागच्छ (gaccha) — goजाअमित्रान् (amitrān) — to the enemiesशत्रुओं के पासप्र (pra) — forwardआगेपद्यस्व (padyasva) — strikeपहुँचमा (mā) — notमतअमीषाम् (amīṣām) — of themउनमें सेकम् (kam) — anyकिसी कोचन (cana) — at allभीउत् (ut) — overबाकीशिषः (śiṣaḥ) — leaveछोड़

Verse 46

४६46 प्रेता जयता नर इन्द्रो वः शर्म यच्छतु । उग्रा वः सन्तु बाहवोऽनाधृष्या यथासथ ॥ ४६ ॥

pretā jayatā nara indro vaḥ śarma yacchatu | ugrā vaḥ santu bāhavo'nādhṛṣyā yathāsatha ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.46. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v46. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे मनुष्यो, आगे जाओ और जीतो। इन्द्र तुम्हें शरण दे। तुम्हारी भुजाएँ बलवान हों, जिससे तुम अजेय रहो।

Go forward, men, and conquer. May Indra give you shelter. May your arms be strong, so that you may be unassailable.

Word by wordपदार्थ

प्र (pra) — forwardआगेइत (ita) — goजाओजयत (jayata) — conquerजीतोनरः (naraḥ) — O menहे मनुष्योइन्द्रः (indraḥ) — Indraइन्द्रवः (vaḥ) — to youतुम्हेंशर्म (śarma) — shelterशरणयच्छतु (yacchatu) — may giveदेउग्राः (ugrāḥ) — strongबलवानवः (vaḥ) — yourतुम्हारीसन्तु (santu) — may beहोंबाहवः (bāhavaḥ) — armsभुजाएँअनाधृष्याः (anādhṛṣyāḥ) — unassailableअजेययथा (yathā) — so thatजिससेअसथ (asatha) — you may beतुम रहो

Verse 47

४७47 असौ या सेना मरुतः परेषामभ्यैति न ओजसा स्पर्धमाना । तां गूहत तमसापव्रतेन यथामीऽअन्योऽअन्यं न जानन् ॥ ४७ ॥

asau yā senā marutaḥ pareṣāmabhyaiti na ojasā spardhamānā | tāṃ gūhata tamasāpavratena yathāmī'anyo'anyaṃ na jānan ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.47. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v47. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे मरुतो, शत्रुओं की वह सेना जो ओज से हमसे होड़ करती हुई हमारी ओर आती है: उसे दिशाहीन अन्धकार से ढको, जिससे वे एक-दूसरे को न पहचानें।

Maruts, that army of the others which comes towards us, vying with us in might: cover it with a darkness that takes away its purpose, so that they do not know one another.

Word by wordपदार्थ

असौ (asau) — yonderवहया (yā) — whichजोसेना (senā) — armyसेनामरुतः (marutaḥ) — O Marutsहे मरुतोपरेषाम् (pareṣām) — of the othersशत्रुओं कीअभि (abhi) — towardsकी ओरऐति (aiti) — comesआती हैनः (naḥ) — usहमारीओजसा (ojasā) — with mightओज सेस्पर्धमाना (spardhamānā) — vyingहोड़ करती हुईताम् (tām) — itउसेगूहत (gūhata) — coverढकोतमसा (tamasā) — with darknessअन्धकार सेअपव्रतेन (apavratena) — without purposeदिशाहीनयथा (yathā) — so thatजिससेअमी (amī) — theyवेअन्यः (anyaḥ) — oneएकअन्यम् (anyam) — anotherदूसरे कोन (na) — notनजानन् (jānan) — knowजानें

Verse 48

४८48 यत्र वाणाः सम्पतन्ति कुमारा विशिखा इव । तन्न इन्द्रो बृहस्पतिरदितिः शर्म यच्छतु विश्वाहा शर्म यच्छतु ॥ ४८ ॥

yatra vāṇāḥ sampatanti kumārā viśikhā iva | tanna indro bṛhaspatiraditiḥ śarma yacchatu viśvāhā śarma yacchatu ||

Doubtful readingours: तन्न ("that … to us"); printed तत्र

✗
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.48. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v48. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

जहाँ बाण बिखरे केशों वाले बालकों की तरह एक साथ गिरते हैं, वहाँ इन्द्र, बृहस्पति और अदिति हमें शरण दें, सदा शरण दें।

Where the arrows fly together like boys with loose hair, there may Indra, Bṛhaspati and Aditi give us shelter, give us shelter every day.

Word by wordपदार्थ

यत्र (yatra) — whereजहाँवाणाः (vāṇāḥ) — arrowsबाणसम्पतन्ति (sampatanti) — fly togetherएक साथ गिरते हैंकुमाराः (kumārāḥ) — boysबालकविशिखाः (viśikhāḥ) — with loose hairबिखरे केशों वालेइव (iva) — likeजैसेतत् (tat) — thereवहाँनः (naḥ) — to usहमेंइन्द्रः (indraḥ) — Indraइन्द्रबृहस्पतिः (bṛhaspatiḥ) — Bṛhaspatiबृहस्पतिअदितिः (aditiḥ) — Aditiअदितिशर्म (śarma) — shelterशरणयच्छतु (yacchatu) — may giveदेविश्वाहा (viśvāhā) — every dayसदाशर्म (śarma) — shelterशरणयच्छतु (yacchatu) — may giveदे

Verse 49

४९49 मर्माणि ते वर्मणा छादयामि सोमस्त्वा राजामृतेनानुवस्ताम् । उरोर्वरीयो वरुणस्ते कृणोतु जयन्तं त्वानु देवा मदन्तु ॥ ४९ ॥

marmāṇi te varmaṇā chādayāmi somastvā rājāmṛtenānuvastām | urorvarīyo varuṇaste kṛṇotu jayantaṃ tvānu devā madantu ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.49. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v49. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

मैं तेरे मर्मों को कवच से ढकता हूँ। राजा सोम तुझे अमृत से ढके। वरुण तेरे लिए विस्तृत से भी अधिक विस्तृत स्थान करे। तेरे जीतने पर देवता तेरे साथ आनन्दित हों।

I cover your vital parts with armour. May King Soma clothe you with nectar. May Varuṇa make wider than wide room for you. As you conquer, may the gods rejoice with you.

Word by wordपदार्थ

मर्माणि (marmāṇi) — the vital partsमर्मों कोते (te) — yourतेरेवर्मणा (varmaṇā) — with armourकवच सेछादयामि (chādayāmi) — I coverढकता हूँसोमः (somaḥ) — Somaसोमत्वा (tvā) — youतुझेराजा (rājā) — the kingराजाअमृतेन (amṛtena) — with nectarअमृत सेअनु (anu) — overऊपर सेवस्ताम् (vastām) — may clotheढकेउरोः (uroḥ) — than wideविस्तृत सेवरीयः (varīyaḥ) — widerअधिक विस्तृतवरुणः (varuṇaḥ) — Varuṇaवरुणते (te) — for youतेरे लिएकृणोतु (kṛṇotu) — may makeकरेजयन्तम् (jayantam) — conqueringजीतते हुएत्वा (tvā) — youतुझेअनु (anu) — afterपीछेदेवाः (devāḥ) — the godsदेवतामदन्तु (madantu) — may rejoiceआनन्दित हों

Verse 50

५०50 उदेनमुत्तरां नयाग्ने घृतेनाहुत । रायस्पोषेण सꣳसृज प्रजया च बहुं कृधि ॥ ५० ॥

udenamuttarāṃ nayāgne ghṛtenāhuta | rāyaspoṣeṇa saṃsṛja prajayā ca bahuṃ kṛdhi ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.50. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v50. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे घी से आहुति पाए अग्नि, इसे और ऊँचा ले जा। इसे धन की पुष्टि से जोड़, और सन्तान से भरपूर बना।

Agni, offered to with ghee, lead him up higher. Join him with growth of wealth, and make him rich in offspring.

Explanationव्याख्या

यजमान की उन्नति के मन्त्र, जो अग्नि को ऊपर ले जाते समय कहे जाते हैं।

Verses for the sacrificer's rise, said as the fire is carried up.

Word by wordपदार्थ

उत् (ut) — upऊपरएनम् (enam) — himइसेउत्तराम् (uttarām) — higherऔर ऊँचानय (naya) — leadले जाअग्ने (agne) — O Agniहे अग्निघृतेन (ghṛtena) — with gheeघी सेआहुत (āhuta) — O you who are offered toहे आहुति पाए हुएरायः (rāyaḥ) — of wealthधन कीपोषेण (poṣeṇa) — with growthपुष्टि सेसम् (sam) — togetherमिलाकरसृज (sṛja) — joinजोड़प्रजया (prajayā) — with offspringसन्तान सेच (ca) — andऔरबहुम् (bahum) — richबहुतकृधि (kṛdhi) — makeबना

Verse 51

५१51 इन्द्रेमं प्रतरां नय सजातानामसद्वशी । समेनं वर्चसा सृज देवानां भागदा असत् ॥ ५१ ॥

indremaṃ pratarāṃ naya sajātānāmasadvaśī | samenaṃ varcasā sṛja devānāṃ bhāgadā asat ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.51. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v51. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे इन्द्र, इसे और आगे ले जा। यह अपने स्वजनों का वशी हो। इसे वर्चस से जोड़। यह देवताओं को उनके भाग देने वाला हो।

Indra, lead him further on. May he be ruler of his kinsmen. Join him with splendour. May he give the gods their shares.

Word by wordपदार्थ

इन्द्र (indra) — O Indraहे इन्द्रइमम् (imam) — himइसेप्रतराम् (pratarām) — furtherऔर आगेनय (naya) — leadले जासजातानाम् (sajātānām) — of his kinsmenस्वजनों काअसत् (asat) — may he beहोवशी (vaśī) — rulerवशीसम् (sam) — togetherमिलाकरएनम् (enam) — himइसेवर्चसा (varcasā) — with splendourवर्चस सेसृज (sṛja) — joinजोड़देवानाम् (devānām) — of the godsदेवताओं काभागदाः (bhāgadāḥ) — giver of sharesभाग देने वालाअसत् (asat) — may he beहो

Verse 52

५२52 यस्य कुर्मो गृहे हविस्तमग्ने वर्धया त्वम् । तस्मै देवा अधिब्रवन्नयं च ब्रह्मणस्पतिः ॥ ५२ ॥

yasya kurmo gṛhe havistamagne vardhayā tvam | tasmai devā adhibravannayaṃ ca brahmaṇaspatiḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.52. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v52. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे अग्नि, उसे बढ़ा जिसके घर में हम हवि करते हैं। देवता उसके पक्ष में बोलें, और यह ब्रह्मणस्पति भी।

Agni, increase him in whose house we make the offering. May the gods speak for him, and this lord of prayer too.

Word by wordपदार्थ

यस्य (yasya) — for whomजिसकेकुर्मः (kurmaḥ) — we makeकरते हैंगृहे (gṛhe) — in the houseघर मेंहविः (haviḥ) — offeringहवितम् (tam) — himउसेअग्ने (agne) — O Agniहे अग्निवर्धय (vardhaya) — increaseबढ़ात्वम् (tvam) — youतूतस्मै (tasmai) — for himउसके लिएदेवाः (devāḥ) — the godsदेवताअधि (adhi) — forपक्ष मेंब्रवन् (bravan) — may speakबोलेंअयम् (ayam) — thisयहच (ca) — andऔरब्रह्मणः (brahmaṇaḥ) — of prayerब्रह्म कापतिः (patiḥ) — lordपति

Verse 53

५३53 उदु त्वा विश्वे देवा अग्ने भरन्तु चित्तिभिः । स नो भव शिवस्त्वꣳ सुप्रतीको विभावसुः ॥ ५३ ॥

udu tvā viśve devā agne bharantu cittibhiḥ | sa no bhava śivastvaṃ supratīko vibhāvasuḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.53. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v53. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे अग्नि, सब देवता अपने विचारों से तुझे ऊपर उठाएँ। हमारे लिए कल्याणकारी हो, सुन्दर मुख वाला और प्रकाश का धनी।

Agni, may all the gods carry you up with their thoughts. Be kindly to us, fair-faced and rich in light.

Word by wordपदार्थ

उत् (ut) — upऊपरउ (u) — indeedहीत्वा (tvā) — youतुझेविश्वे (viśve) — allसबदेवाः (devāḥ) — the godsदेवताअग्ने (agne) — O Agniहे अग्निभरन्तु (bharantu) — may carryउठाएँचित्तिभिः (cittibhiḥ) — with thoughtsविचारों सेसः (saḥ) — youतूनः (naḥ) — to usहमारे लिएभव (bhava) — beहोशिवः (śivaḥ) — kindlyकल्याणकारीत्वम् (tvam) — youतूसुप्रतीकः (supratīkaḥ) — fair-facedसुन्दर मुख वालाविभावसुः (vibhāvasuḥ) — rich in lightप्रकाश का धनी

Verse 54

५४54 पञ्च दिशो दैवीर्यज्ञमवन्तु देवीरपामतिं दुर्मतिं बाधमानाः । रायस्पोषे यज्ञपतिमाभजन्ती रायस्पोषेऽअधि यज्ञोऽअस्थात् ॥ ५४ ॥

pañca diśo daivīryajñamavantu devīrapāmatiṃ durmatiṃ bādhamānāḥ | rāyaspoṣe yajñapatimābhajantī rāyaspoṣe'adhi yajño'asthāt ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.54. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v54. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

पाँच दिव्य दिशाएँ, देवियाँ, अज्ञान और दुर्भावना को दूर करती हुई, यज्ञपति को धन की पुष्टि में भाग देती हुई, यज्ञ की रक्षा करें। यज्ञ धन की पुष्टि पर खड़ा हुआ है।

May the five divine quarters, goddesses, help the rite, driving off want of thought and ill will, giving the lord of the rite a share in the growth of wealth. The rite has stood upon the growth of wealth.

Word by wordपदार्थ

पञ्च (pañca) — fiveपाँचदिशः (diśaḥ) — quartersदिशाएँदैवीः (daivīḥ) — divineदिव्ययज्ञम् (yajñam) — the riteयज्ञ कीअवन्तु (avantu) — may helpरक्षा करेंदेवीः (devīḥ) — goddessesदेवियाँअपामतिम् (apāmatim) — want of thoughtअज्ञान कोदुर्मतिम् (durmatim) — ill willदुर्भावना कोबाधमानाः (bādhamānāḥ) — driving offदूर करती हुईरायः (rāyaḥ) — of wealthधन कीपोषे (poṣe) — in the growthपुष्टि मेंयज्ञपतिम् (yajñapatim) — the lord of the riteयज्ञपति कोआभजन्तीः (ābhajantīḥ) — giving a shareभाग देती हुईरायः (rāyaḥ) — of wealthधन कीपोषे (poṣe) — on the growthपुष्टि परअधि (adhi) — uponऊपरयज्ञः (yajñaḥ) — the riteयज्ञअस्थात् (asthāt) — has stoodखड़ा हुआ

Verse 55

५५55 समिद्धेऽअग्नावधि मामहान उक्थपत्र ईड्यो गृभीतः । तप्तं घर्मं परिगृह्यायजन्तोर्जा यद्यज्ञमयजन्त देवाः ॥ ५५ ॥

samiddhe'agnāvadhi māmahāna ukthapatra īḍyo gṛbhītaḥ | taptaṃ gharmaṃ parigṛhyāyajantorjā yadyajñamayajanta devāḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.55. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v55. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

प्रज्वलित अग्नि के ऊपर, उदार, उक्थ-पंखों वाला, स्तुति योग्य, ग्रहण किया गया। तपा घर्म थामकर उन्होंने यज्ञ किया, जब देवताओं ने ऊर्जा से यज्ञ किया।

Over the kindled fire, the generous one, winged with praises, worthy of praise, was taken up. Holding the hot cauldron they worshipped, when the gods performed the rite with vigour.

Word by wordपदार्थ

समिद्धे (samiddhe) — kindledप्रज्वलितअग्नौ (agnau) — in the fireअग्नि मेंअधि (adhi) — overऊपरमामहानः (māmahānaḥ) — generousउदारउक्थपत्रः (ukthapatraḥ) — winged with praisesउक्थ-पंखों वालाईड्यः (īḍyaḥ) — to be praisedस्तुति योग्यगृभीतः (gṛbhītaḥ) — taken upग्रहण कियातप्तम् (taptam) — hotतपाघर्मम् (gharmam) — the cauldronघर्म कोपरिगृह्य (parigṛhya) — holdingथामकरअयजन्त (ayajanta) — they worshippedयज्ञ कियाऊर्जा (ūrjā) — with vigourऊर्जा सेयत् (yat) — whenजबयज्ञम् (yajñam) — the riteयज्ञअयजन्त (ayajanta) — performedकियादेवाः (devāḥ) — the godsदेवताओं ने

Verse 56

५६56 दैव्याय धर्त्रे जोष्ट्रे देवश्रीः श्रीमनाः शतपयाः । परिगृह्य देवा यज्ञमायन्देवा देवेभ्योऽअध्वर्यन्तोऽअस्थुः ॥ ५६ ॥

daivyāya dhartre joṣṭre devaśrīḥ śrīmanāḥ śatapayāḥ | parigṛhya devā yajñamāyandevā devebhyo'adhvaryanto'asthuḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.56. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v56. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

प्रसन्न होने वाले दिव्य धारक के लिए: देवताओं की श्री, श्रीयुक्त मन वाला, सौ दुग्ध-धाराओं वाला। यज्ञ को थामकर देवता आए; देवता देवताओं के लिए अध्वर्यु बनकर खड़े हुए।

For the divine upholder who takes delight: the glory of the gods, of glorious mind, with a hundred draughts. Holding the rite the gods came; the gods stood acting as priests for the gods.

Word by wordपदार्थ

दैव्याय (daivyāya) — for the divineदिव्यधर्त्रे (dhartre) — upholderधारक के लिएजोष्ट्रे (joṣṭre) — who takes delightप्रसन्न होने वालेदेवश्रीः (devaśrīḥ) — glory of the godsदेवताओं की श्रीश्रीमनाः (śrīmanāḥ) — of glorious mindश्रीयुक्त मन वालाशतपयाः (śatapayāḥ) — with a hundred draughtsसौ दुग्ध-धाराओं वालापरिगृह्य (parigṛhya) — holdingथामकरदेवाः (devāḥ) — the godsदेवतायज्ञम् (yajñam) — the riteयज्ञ कोआयन् (āyan) — cameआएदेवाः (devāḥ) — the godsदेवतादेवेभ्यः (devebhyaḥ) — for the godsदेवताओं के लिएअध्वर्यन्तः (adhvaryantaḥ) — acting as priestsअध्वर्यु बनकरअस्थुः (asthuḥ) — stoodखड़े हुए

Verse 57

५७57 वीतꣳ हविः शमितꣳ शमिता यजध्यै तुरीयो यज्ञो यत्र हव्यमेति । ततो वाका आशिषो नो जुषन्ताम् ॥ ५७ ॥

vītaṃ haviḥ śamitaṃ śamitā yajadhyai turīyo yajño yatra havyameti | tato vākā āśiṣo no juṣantām ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.57. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v57. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हवि स्वीकार हुई; शमिता ने उसे यज्ञ के लिए तैयार किया। चौथा वह यज्ञ है जहाँ हवि जाती है। वहाँ से वचन और आशीर्वाद हमें प्राप्त हों।

The offering is enjoyed; the preparer has prepared it for worship. The fourth is the rite where the offering goes. From there may words and blessings favour us.

Word by wordपदार्थ

वीतम् (vītam) — enjoyedस्वीकार कियाहविः (haviḥ) — offeringहविशमितम् (śamitam) — preparedतैयारशमिता (śamitā) — the preparerशमितायजध्यै (yajadhyai) — to worshipयज्ञ के लिएतुरीयः (turīyaḥ) — the fourthचौथायज्ञः (yajñaḥ) — riteयज्ञयत्र (yatra) — whereजहाँहव्यम् (havyam) — the offeringहविएति (eti) — goesजाती हैततः (tataḥ) — from thereवहाँ सेवाकाः (vākāḥ) — wordsवचनआशिषः (āśiṣaḥ) — blessingsआशीर्वादनः (naḥ) — usहमेंजुषन्ताम् (juṣantām) — may favourप्राप्त हों

Verse 58

५८58 सूर्यरश्मिर्हरिकेशः पुरस्तात्सविता ज्योतिरुदयाँ२ऽअजस्रम् । तस्य पूषा प्रसवे याति विद्वान्त्सम्पश्यन्विश्वा भुवनानि गोपाः ॥ ५८ ॥

sūryaraśmirharikeśaḥ purastātsavitā jyotirudayām̐2'ajasram | tasya pūṣā prasave yāti vidvāntsampaśyanviśvā bhuvanāni gopāḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.58. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v58. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हरिकेश, सूर्य की किरणों वाले सविता ने पूर्व में अपनी अविनाशी ज्योति उठाई है। उसकी प्रेरणा में पूषा चलता है, जानता हुआ, सब भुवनों को देखता रक्षक।

Golden-haired, with the sun's rays, Savitṛ has raised his unfailing light in the east. At his impulse Pūṣan goes, knowing, the herdsman looking over all the worlds.

Word by wordपदार्थ

सूर्यरश्मिः (sūryaraśmiḥ) — with the sun's raysसूर्य की किरणों वालाहरिकेशः (harikeśaḥ) — golden-hairedहरिकेशपुरस्तात् (purastāt) — in the eastपूर्व मेंसविता (savitā) — Savitṛसविताज्योतिः (jyotiḥ) — lightज्योतिउत् (ut) — upऊपरअयान् (ayān) — has raisedउठाई हैअजस्रम् (ajasram) — unfailingअविनाशीतस्य (tasya) — hisउसकेपूषा (pūṣā) — Pūṣanपूषाप्रसवे (prasave) — at the impulseप्रेरणा मेंयाति (yāti) — goesचलता हैविद्वान् (vidvān) — knowingजानता हुआसम्पश्यन् (sampaśyan) — looking overदेखता हुआविश्वा (viśvā) — allसबभुवनानि (bhuvanāni) — worldsभुवनों कोगोपाः (gopāḥ) — the herdsmanरक्षक

Verse 59

५९59 विमान एष दिवो मध्यऽआस्तऽआपप्रिवान्रोदसीऽअन्तरिक्षम् । स विश्वाचीरभिचष्टे घृताचीरन्तरा पूर्वमपरं च केतुम् ॥ ५९ ॥

vimāna eṣa divo madhya'āsta'āpaprivānrodasī'antarikṣam | sa viśvācīrabhicaṣṭe ghṛtācīrantarā pūrvamaparaṃ ca ketum ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.59. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v59. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

यह मापने वाला द्युलोक के मध्य में बैठा है, दोनों लोकों और अन्तरिक्ष को भरकर। वह सब ओर फैली, घी वाली दिशाओं को देखता है, पूर्व और अपर केतु के बीच।

This measurer sits in the middle of heaven, having filled the two worlds and the mid-air. He looks upon the all-reaching, ghee-rich ones, between the former sign and the latter.

Word by wordपदार्थ

विमानः (vimānaḥ) — the measurerमापने वालाएषः (eṣaḥ) — thisयहदिवः (divaḥ) — of heavenद्युलोक केमध्ये (madhye) — in the middleमध्य मेंआस्ते (āste) — sitsबैठा हैआपप्रिवान् (āpaprivān) — having filledभरकररोदसी (rodasī) — the two worldsदोनों लोकों कोअन्तरिक्षम् (antarikṣam) — the mid-airअन्तरिक्ष कोसः (saḥ) — heवहविश्वाचीः (viśvācīḥ) — the all-reachingसब ओर फैलीअभि (abhi) — uponकी ओरचष्टे (caṣṭe) — looksदेखता हैघृताचीः (ghṛtācīḥ) — the ghee-richघी वालीअन्तरा (antarā) — betweenबीचपूर्वम् (pūrvam) — the formerपूर्वअपरम् (aparam) — the latterअपरच (ca) — andऔरकेतुम् (ketum) — signकेतु

Verse 60

६०60 उक्षा समुद्रोऽअरुणः सुपर्णः पूर्वस्य योनिं पितुराविवेश । मध्ये दिवो निहितः पृश्निरश्मा विचक्रमे रजसस्पात्यन्तौ ॥ ६० ॥

ukṣā samudro'aruṇaḥ suparṇaḥ pūrvasya yoniṃ piturāviveśa | madhye divo nihitaḥ pṛśniraśmā vicakrame rajasaspātyantau ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.60. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v60. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

बैल, समुद्र, अरुण सुपर्ण ने पूर्व पिता की योनि में प्रवेश किया है। द्युलोक के मध्य में रखा, चितकबरा पत्थर, उसने विस्तार से पग रखे हैं; वह लोक के दोनों छोरों की रक्षा करता है।

The bull, the sea, the ruddy eagle has entered the womb of the former father. Placed in the middle of heaven, the dappled stone has strode wide; he guards the two ends of the region.

Word by wordपदार्थ

उक्षा (ukṣā) — the bullबैलसमुद्रः (samudraḥ) — the seaसमुद्रअरुणः (aruṇaḥ) — ruddyअरुणसुपर्णः (suparṇaḥ) — the eagleसुपर्णपूर्वस्य (pūrvasya) — of the formerपूर्व केयोनिम् (yonim) — wombयोनि मेंपितुः (pituḥ) — of the fatherपिता कीआ (ā) — intoमेंविवेश (viveśa) — has enteredप्रवेश कियामध्ये (madhye) — in the middleमध्य मेंदिवः (divaḥ) — of heavenद्युलोक केनिहितः (nihitaḥ) — placedरखापृश्निः (pṛśniḥ) — dappledचितकबराअश्मा (aśmā) — stoneपत्थरवि (vi) — wideविस्तार सेचक्रमे (cakrame) — has strodeपग रखेरजसः (rajasaḥ) — of the regionलोक केपाति (pāti) — guardsरक्षा करता हैअन्तौ (antau) — the two endsदोनों छोरों की

Verse 61

६१61 इन्द्रं विश्वा अवीवृधन्त्समुद्रव्यचसं गिरः । रथीतमꣳ रथीनां वाजानाꣳ सत्पतिं पतिम् ॥ ६१ ॥

indraṃ viśvā avīvṛdhantsamudravyacasaṃ giraḥ | rathītamaṃ rathīnāṃ vājānāṃ satpatiṃ patim ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.61. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v61. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सब वाणियों ने इन्द्र को बढ़ाया है, समुद्र जैसे विस्तृत, रथियों में श्रेष्ठ रथी, वाजों के सच्चे स्वामी।

All the songs have made Indra grow, wide as the sea, best of charioteers, true lord of prizes.

Word by wordपदार्थ

इन्द्रम् (indram) — Indraइन्द्र कोविश्वाः (viśvāḥ) — allसबअवीवृधन् (avīvṛdhan) — have made growबढ़ाया हैसमुद्रव्यचसम् (samudravyacasam) — wide as the seaसमुद्र जैसे विस्तृतगिरः (giraḥ) — the songsवाणियों नेरथीतमम् (rathītamam) — best of charioteersसबसे श्रेष्ठ रथीरथीनाम् (rathīnām) — of charioteersरथियों मेंवाजानाम् (vājānām) — of prizesवाजों कासत्पतिम् (satpatim) — true lordसच्चा स्वामीपतिम् (patim) — lordस्वामी

Verse 62

६२62 देवहूर्यज्ञ आ च वक्षत्सुम्नहूर्यज्ञ आ च वक्षत् । यक्षदग्निर्देवो देवाँ२ऽआ च वक्षत् ॥ ६२ ॥

devahūryajña ā ca vakṣatsumnahūryajña ā ca vakṣat | yakṣadagnirdevo devām̐2'ā ca vakṣat ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.62. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v62. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

देवताओं को बुलाने वाला यज्ञ उन्हें यहाँ लाए। सुख बुलाने वाला यज्ञ उसे यहाँ लाए। अग्नि देव देवताओं का यज्ञ करे और उन्हें यहाँ लाए।

May the rite that calls the gods bring them here. May the rite that calls for favour bring it here. May the god Agni worship the gods and bring them here.

Word by wordपदार्थ

देवहूः (devahūḥ) — calling the godsदेवताओं को बुलाने वालायज्ञः (yajñaḥ) — the riteयज्ञआ (ā) — hereयहाँच (ca) — andऔरवक्षत् (vakṣat) — may bringलाएसुम्नहूः (sumnahūḥ) — calling for favourसुख बुलाने वालायज्ञः (yajñaḥ) — the riteयज्ञआ (ā) — hereयहाँच (ca) — andऔरवक्षत् (vakṣat) — may bringलाएयक्षत् (yakṣat) — may worshipयज्ञ करेअग्निः (agniḥ) — Agniअग्निदेवः (devaḥ) — godदेवदेवान् (devān) — the godsदेवताओं कोआ (ā) — hereयहाँच (ca) — andऔरवक्षत् (vakṣat) — may bringलाए

Verse 63

६३63 वाजस्य मा प्रसव उद्ग्राभेणोदग्रभीत् । अधा सपत्नानिन्द्रो मे निग्राभेणाधराँ२ऽअकः ॥ ६३ ॥

vājasya mā prasava udgrābheṇodagrabhīt | adhā sapatnānindro me nigrābheṇādharām̐2'akaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.63. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v63. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

वाज की प्रेरणा में उसने ऊपर उठाने से मुझे ऊपर उठाया है। तब इन्द्र ने नीचे दबाने से मेरे शत्रुओं को नीचे किया है।

At the impulse of strength he has lifted me up with the lifting. Then Indra has made my rivals lower with the pressing down.

Word by wordपदार्थ

वाजस्य (vājasya) — of strengthवाज कीमा (mā) — meमुझेप्रसवे (prasave) — at the impulseप्रेरणा मेंउद्ग्राभेण (udgrābheṇa) — with the liftingऊपर उठाने सेउत् (ut) — upऊपरअग्रभीत् (agrabhīt) — has liftedउठाया हैअधा (adhā) — thenतबसपत्नान् (sapatnān) — rivalsशत्रुओं कोइन्द्रः (indraḥ) — Indraइन्द्र नेमे (me) — myमेरेनिग्राभेण (nigrābheṇa) — with the pressing downनीचे दबाने सेअधरान् (adharān) — lowerनीचेअकः (akaḥ) — has madeकिया है

Verse 64

६४64 उद्ग्राभं च निग्राभं च ब्रह्म देवा अवीवृधन् । अधा सपत्नानिन्द्राग्नी मे विषूचीनान्व्यस्यताम् ॥ ६४ ॥

udgrābhaṃ ca nigrābhaṃ ca brahma devā avīvṛdhan | adhā sapatnānindrāgnī me viṣūcīnānvyasyatām ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.64. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v64. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

देवताओं ने उठाने, दबाने और ब्रह्म को बढ़ाया है। तब इन्द्र और अग्नि मेरे शत्रुओं को बिखेरकर अलग फेंकें।

The gods have strengthened the lifting, the pressing down and the prayer. Then may Indra and Agni scatter my rivals and throw them apart.

Word by wordपदार्थ

उद्ग्राभम् (udgrābham) — the liftingउठाने कोच (ca) — andऔरनिग्राभम् (nigrābham) — the pressing downदबाने कोच (ca) — andऔरब्रह्म (brahma) — the prayerब्रह्म कोदेवाः (devāḥ) — the godsदेवताओं नेअवीवृधन् (avīvṛdhan) — have strengthenedबढ़ाया हैअध (adha) — thenतबसपत्नान् (sapatnān) — rivalsशत्रुओं कोइन्द्राग्नी (indrāgnī) — Indra and Agniइन्द्र और अग्निमे (me) — myमेरेविषूचीनान् (viṣūcīnān) — scatteredबिखरेवि (vi) — apartअलगअस्यताम् (asyatām) — may throwफेंकें

Verse 65

६५65 क्रमध्वमग्निना नाकमुख्यꣳ हस्तेषु बिभ्रतः । दिवस्पृष्ठꣳ स्वर्गत्वा मिश्रा देवेभिराध्वम् ॥ ६५ ॥

kramadhvamagninā nākamukhyaṃ hasteṣu bibhrataḥ | divaspṛṣṭhaṃ svargatvā miśrā devebhirādhvam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.65. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v65. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

अग्नि के साथ नाक की ओर पग रखो, उखा की अग्नि हाथों में लिए। द्युलोक की पीठ पर, स्वर्ग में जाकर, देवताओं के साथ मिलकर बैठो।

Stride with Agni to the vault, carrying the fire of the pan in your hands. Having gone to the back of heaven, to the light, sit mingled with the gods.

Explanationव्याख्या

यह उखा में रखी अग्नि को वेदी की ओर ले जाते समय कहा जाता है।

Said as the fire in its pan is carried forward to the altar.

Word by wordपदार्थ

क्रमध्वम् (kramadhvam) — strideपग रखोअग्निना (agninā) — with Agniअग्नि के साथनाकम् (nākam) — to the vaultनाक की ओरउख्यम् (ukhyam) — the fire in the panउखा की अग्नि कोहस्तेषु (hasteṣu) — in your handsहाथों मेंबिभ्रतः (bibhrataḥ) — carryingलिए हुएदिवः (divaḥ) — of heavenद्युलोक कीपृष्ठम् (pṛṣṭham) — backपीठ परस्वः (svaḥ) — the lightस्वर्गगत्वा (gatvā) — having goneजाकरमिश्राः (miśrāḥ) — mingledमिलकरदेवेभिः (devebhiḥ) — with the godsदेवताओं के साथआध्वम् (ādhvam) — sitबैठो

Verse 66

६६66 प्राचीमनु प्रदिशं प्रेहि विद्वानग्नेरग्ने पुरोऽअग्निर्भवेह । विश्वा आशा दीद्यानो विभाह्यूर्जं नो धेहि द्विपदे चतुष्पदे ॥ ६६ ॥

prācīmanu pradiśaṃ prehi vidvānagneragne puro'agnirbhaveha | viśvā āśā dīdyāno vibhāhyūrjaṃ no dhehi dvipade catuṣpade ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.66. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v66. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

मार्ग जानता हुआ, पूर्व दिशा की ओर आगे जा। हे अग्नि, यहाँ अग्नियों का अग्रणी अग्नि हो। चमकता हुआ, सब दिशाओं को प्रकाशित कर। हमें, दो पैरों वालों और चार पैरों वालों को ऊर्जा दे।

Knowing the way, go forth towards the eastern quarter. Agni, be here the fire that goes before the fires. Shining, light up all the regions. Give vigour to us, to the two-footed and the four-footed.

Word by wordपदार्थ

प्राचीम् (prācīm) — the easternपूर्वअनु (anu) — alongकी ओरप्रदिशम् (pradiśam) — quarterदिशाप्र (pra) — forthआगेइहि (ihi) — goजाविद्वान् (vidvān) — knowingजानता हुआअग्नेः (agneḥ) — of Agniअग्नि काअग्ने (agne) — O Agniहे अग्निपुरोअग्निः (puroagniḥ) — the fire in frontअग्रणी अग्निभव (bhava) — beहोइह (iha) — hereयहाँविश्वाः (viśvāḥ) — allसबआशाः (āśāḥ) — regionsदिशाओं कोदीद्यानः (dīdyānaḥ) — shiningचमकता हुआवि (vi) — abroadचारों ओरभाहि (bhāhi) — light upप्रकाशित करऊर्जम् (ūrjam) — vigourऊर्जानः (naḥ) — to usहमेंधेहि (dhehi) — giveदेद्विपदे (dvipade) — for the two-footedदो पैरों वालों के लिएचतुष्पदे (catuṣpade) — for the four-footedचार पैरों वालों के लिए

Verse 67

६७67 पृथिव्या अहमुदन्तरिक्षमारुहमन्तरिक्षाद्दिवमारुहम् । दिवो नाकस्य पृष्ठात्स्वर्ज्योतिरगामहम् ॥ ६७ ॥

pṛthivyā ahamudantarikṣamāruhamantarikṣāddivamāruham | divo nākasya pṛṣṭhātsvarjyotiragāmaham ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.67. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v67. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

पृथिवी से मैं अन्तरिक्ष पर चढ़ा हूँ। अन्तरिक्ष से मैं द्युलोक पर चढ़ा हूँ। द्युलोक से, नाक की पीठ से, मैं स्वर्ग की ज्योति तक पहुँचा हूँ।

From the earth I have climbed up to the mid-air. From the mid-air I have climbed up to heaven. From heaven, from the back of the vault, I have gone to the light.

Word by wordपदार्थ

पृथिव्याः (pṛthivyāḥ) — from the earthपृथिवी सेअहम् (aham) — Iमैंउत् (ut) — upऊपरअन्तरिक्षम् (antarikṣam) — to the mid-airअन्तरिक्ष परआ (ā) — upऊपरअरुहम् (aruham) — have climbedचढ़ा हूँअन्तरिक्षात् (antarikṣāt) — from the mid-airअन्तरिक्ष सेदिवम् (divam) — to heavenद्युलोक परआ (ā) — upऊपरअरुहम् (aruham) — have climbedचढ़ा हूँदिवः (divaḥ) — from heavenद्युलोक कीनाकस्य (nākasya) — of the vaultनाक कीपृष्ठात् (pṛṣṭhāt) — from the backपीठ सेस्वः (svaḥ) — the lightस्वर्गज्योतिः (jyotiḥ) — lightज्योतिअगाम् (agām) — have goneपहुँचा हूँअहम् (aham) — Iमैं

Verse 68

६८68 स्वर्यन्तो नापेक्षन्तऽआ द्याꣳ रोहन्ति रोदसी । यज्ञं ये विश्वतोधारꣳ सुविद्वाꣳसो वितेनिरे ॥ ६८ ॥

svaryanto nāpekṣanta'ā dyāṃ rohanti rodasī | yajñaṃ ye viśvatodhāraṃ suvidvāṃso vitenire ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.68. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v68. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

स्वर्ग को जाते हुए वे पीछे नहीं देखते; वे दोनों लोकों के ऊपर द्युलोक पर चढ़ते हैं: वे बड़े विद्वान जिन्होंने सब ओर धारा वाले यज्ञ को फैलाया है।

Going to the light they do not look back; they climb to heaven, over the two worlds: the very wise who have spread the rite that streams on all sides.

Word by wordपदार्थ

स्वः (svaḥ) — to the lightस्वर्ग कोयन्तः (yantaḥ) — goingजाते हुएन (na) — notनहींअप (apa) — backपीछेईक्षन्ते (īkṣante) — they lookदेखतेआ (ā) — upऊपरद्याम् (dyām) — to heavenद्युलोक पररोहन्ति (rohanti) — climbचढ़ते हैंरोदसी (rodasī) — the two worldsदोनों लोकों कोयज्ञम् (yajñam) — the riteयज्ञ कोये (ye) — whoजोविश्वतोधारम् (viśvatodhāram) — streaming on all sidesसब ओर धारा वालासुविद्वांसः (suvidvāṃsaḥ) — very wiseबड़े विद्वानवितेनिरे (vitenire) — have spreadफैलाया है

Verse 69

६९69 अग्ने प्रेहि प्रथमो देवयतां चक्षुर्देवानामुत मर्त्यानाम् । इयक्षमाणा भृगुभिः सजोषाः स्वर्यन्तु यजमानाः स्वस्ति ॥ ६९ ॥

agne prehi prathamo devayatāṃ cakṣurdevānāmuta martyānām | iyakṣamāṇā bhṛgubhiḥ sajoṣāḥ svaryantu yajamānāḥ svasti ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.69. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v69. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे अग्नि, देवताओं को चाहने वालों में पहला आगे जा, देवताओं और मनुष्यों का नेत्र। यज्ञ के इच्छुक, भृगुओं के साथ एकमत, यजमान कुशलपूर्वक स्वर्ग को जाएँ।

Agni, go forth first of those who seek the gods, the eye of gods and of mortals. Eager to worship, united with the Bhṛgus, may the sacrificers go safely to the light.

Word by wordपदार्थ

अग्ने (agne) — O Agniहे अग्निप्र (pra) — forthआगेइहि (ihi) — goजाप्रथमः (prathamaḥ) — firstपहलादेवयताम् (devayatām) — of those who seek the godsदेवताओं को चाहने वालों काचक्षुः (cakṣuḥ) — eyeनेत्रदेवानाम् (devānām) — of the godsदेवताओं काउत (uta) — andऔरमर्त्यानाम् (martyānām) — of mortalsमनुष्यों काइयक्षमाणाः (iyakṣamāṇāḥ) — eager to worshipयज्ञ के इच्छुकभृगुभिः (bhṛgubhiḥ) — with the Bhṛgusभृगुओं के साथसजोषाः (sajoṣāḥ) — unitedएकमतस्वः (svaḥ) — to the lightस्वर्ग कोयन्तु (yantu) — may goजाएँयजमानाः (yajamānāḥ) — the sacrificersयजमानस्वस्ति (svasti) — safelyकुशलपूर्वक

Verse 70

७०70 नक्तोषासा समनसा विरूपे धापयेते शिशुमेकꣳ समीची । द्यावाक्षामा रुक्मोऽअन्तर्वि भाति देवा अग्निं धारयन्द्रविणोदाः ॥ ७० ॥

naktoṣāsā samanasā virūpe dhāpayete śiśumekaṃ samīcī | dyāvākṣāmā rukmo'antarvi bhāti devā agniṃ dhārayandraviṇodāḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.70. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v70. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

रात और उषा, एक मन वाली और भिन्न रूप वाली, साथ मिलकर एक शिशु को दूध पिलाती हैं। रुक्म द्युलोक और पृथिवी के बीच चमकता है। धन देने वाले देवताओं ने अग्नि को धारण किया।

Night and dawn, of one mind and different form, suckle together one child. The gold disc shines between heaven and earth. The gods, givers of wealth, held Agni.

Word by wordपदार्थ

नक्तोषासा (naktoṣāsā) — night and dawnरात और उषासमनसा (samanasā) — of one mindएक मन वालीविरूपे (virūpe) — of different formभिन्न रूप वालीधापयेते (dhāpayete) — suckleदूध पिलाती हैंशिशुम् (śiśum) — childशिशु कोएकम् (ekam) — oneएकसमीची (samīcī) — togetherसाथ मिलकरद्यावाक्षामा (dyāvākṣāmā) — between heaven and earthद्युलोक और पृथिवी केरुक्मः (rukmaḥ) — the gold discरुक्मअन्तः (antaḥ) — betweenबीचवि (vi) — abroadचारों ओरभाति (bhāti) — shinesचमकता हैदेवाः (devāḥ) — the godsदेवताअग्निम् (agnim) — Agniअग्नि कोधारयन् (dhārayan) — heldधारण कियाद्रविणोदाः (draviṇodāḥ) — givers of wealthधन देने वाले

Verse 71

७१71 अग्ने सहस्राक्ष शतमूर्धञ्छतं ते प्राणाः सहस्रं व्यानाः । त्वꣳ साहस्रस्य रायऽईशिषे तस्मै ते विधेम वाजाय स्वाहा ॥ ७१ ॥

agne sahasrākṣa śatamūrdhañchataṃ te prāṇāḥ sahasraṃ vyānāḥ | tvaṃ sāhasrasya rāya'īśiṣe tasmai te vidhema vājāya svāhā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.71. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v71. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे अग्नि, हज़ार आँखों वाले, सौ सिरों वाले, सौ तेरे प्राण हैं, हज़ार तेरे व्यान। तू हज़ार गुने धन का स्वामी है। वाज के लिए हम ऐसे तेरी पूजा करें। स्वाहा!

Agni, thousand-eyed, hundred-headed, a hundred are your in-breaths, a thousand your through-breaths. You are master of thousandfold wealth. May we worship you so, for strength. Hail!

Word by wordपदार्थ

अग्ने (agne) — O Agniहे अग्निसहस्राक्ष (sahasrākṣa) — O thousand-eyedहे हज़ार आँखों वालेशतमूर्धन् (śatamūrdhan) — O hundred-headedहे सौ सिरों वालेशतम् (śatam) — a hundredसौते (te) — yourतेरेप्राणाः (prāṇāḥ) — in-breathsप्राणसहस्रम् (sahasram) — a thousandहज़ारव्यानाः (vyānāḥ) — through-breathsव्यानत्वम् (tvam) — youतूसाहस्रस्य (sāhasrasya) — of thousandfoldहज़ार गुनेरायः (rāyaḥ) — wealthधन काईशिषे (īśiṣe) — are masterस्वामी हैतस्मै (tasmai) — to thatउसते (te) — youतेरेविधेम (vidhema) — may we worshipपूजा करेंवाजाय (vājāya) — for strengthवाज के लिएस्वाहा (svāhā) — hailस्वाहा

Verse 72

७२72 सुपर्णोऽसि गरुत्मान्पृष्ठे पृथिव्याः सीद । भासान्तरिक्षमापृण ज्योतिषा दिवमुत्तभान तेजसा दिश उद्दृꣳह ॥ ७२ ॥

suparṇo'si garutmānpṛṣṭhe pṛthivyāḥ sīda | bhāsāntarikṣamāpṛṇa jyotiṣā divamuttabhāna tejasā diśa uddṛṃha ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.72. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v72. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

तू पंखों वाला सुपर्ण है: पृथिवी की पीठ पर बैठ। अन्तरिक्ष को प्रकाश से भर। द्युलोक को ज्योति से थाम। दिशाओं को तेज से दृढ़ कर।

You are a winged eagle: sit on the back of the earth. Fill the mid-air with light. Prop up heaven with brightness. Make the quarters firm with fire.

Explanationव्याख्या

अग्नि पूरी बनी वेदी पर रखी जाती है, जो पक्षी के आकार में बनी है।

The fire is set down on the finished altar, which is built in the shape of a bird.

Word by wordपदार्थ

सुपर्णः (suparṇaḥ) — an eagleसुपर्णअसि (asi) — you areहैगरुत्मान् (garutmān) — wingedपंखों वालापृष्ठे (pṛṣṭhe) — on the backपीठ परपृथिव्याः (pṛthivyāḥ) — of the earthपृथिवी कीसीद (sīda) — sitबैठभासा (bhāsā) — with lightप्रकाश सेअन्तरिक्षम् (antarikṣam) — the mid-airअन्तरिक्ष कोआ (ā) — fullyपूरापृण (pṛṇa) — fillभरज्योतिषा (jyotiṣā) — with brightnessज्योति सेदिवम् (divam) — heavenद्युलोक कोउत् (ut) — upऊपरतभान (tabhāna) — propथामतेजसा (tejasā) — with fireतेज सेदिशः (diśaḥ) — the quartersदिशाओं कोउत् (ut) — upऊपरदृंह (dṛṃha) — make firmदृढ़ कर

Verse 73

७३73 आजुह्वानः सुप्रतीकः पुरस्तादग्ने स्वं योनिमासीद साधुया । अस्मिन्त्सधस्थेऽअध्युत्तरस्मिन्विश्वे देवा यजमानश्च सीदत ॥ ७३ ॥

ājuhvānaḥ supratīkaḥ purastādagne svaṃ yonimāsīda sādhuyā | asmintsadhasthe'adhyuttarasminviśve devā yajamānaśca sīdata ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.73. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v73. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

आहुति पाया हुआ, सुन्दर मुख वाला, आगे: हे अग्नि, अपनी योनि में ठीक से बैठ। इस ऊँचे सधस्थ में, हे सब देवताओ, और यजमान, बैठो।

Offered to, fair-faced, in front: Agni, sit down well in your womb. In this higher gathering place, all you gods and the sacrificer, sit.

Word by wordपदार्थ

आजुह्वानः (ājuhvānaḥ) — offered toआहुति पाया हुआसुप्रतीकः (supratīkaḥ) — fair-facedसुन्दर मुख वालापुरस्तात् (purastāt) — in frontआगेअग्ने (agne) — O Agniहे अग्निस्वम् (svam) — your ownअपनीयोनिम् (yonim) — wombयोनि मेंआ (ā) — downभली भाँतिसीद (sīda) — sitबैठसाधुया (sādhuyā) — wellठीक सेअस्मिन् (asmin) — in thisइससधस्थे (sadhasthe) — gathering placeसधस्थ मेंअधि (adhi) — uponऊपरउत्तरस्मिन् (uttarasmin) — higherऊँचेविश्वे (viśve) — allसबदेवाः (devāḥ) — godsदेवताओयजमानः (yajamānaḥ) — the sacrificerयजमानच (ca) — andऔरसीदत (sīdata) — sitबैठो

Verse 74

७४74 तꣳ सवितुर्वरेण्यस्य चित्रामाहं वृणे सुमतिं विश्वजन्याम् । यामस्य कण्वोऽअदुहत्प्रपीनाꣳ सहस्रधारां पयसा महीं गाम् ॥ ७४ ॥

taṃ saviturvareṇyasya citrāmāhaṃ vṛṇe sumatiṃ viśvajanyām | yāmasya kaṇvo'aduhatprapīnāṃ sahasradhārāṃ payasā mahīṃ gām ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.74. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v74. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

मैं श्रेष्ठ सविता की वह अद्भुत सुमति चुनता हूँ, जो सब लोगों के लिए है, जिसे कण्व ने उससे दुहा: दूध से भरी, हज़ार धाराओं वाली महान गाय।

I choose that bright favour of choice Savitṛ, meant for all people, which Kaṇva milked from him: the great cow swelling with milk, of a thousand streams.

Word by wordपदार्थ

ताम् (tām) — thatउससवितुः (savituḥ) — of Savitṛसविता कीवरेण्यस्य (vareṇyasya) — choiceश्रेष्ठचित्राम् (citrām) — brightअद्भुतआ (ā) — hereयहाँअहम् (aham) — Iमैंवृणे (vṛṇe) — chooseचुनता हूँसुमतिम् (sumatim) — favourसुमतिविश्वजन्याम् (viśvajanyām) — for all peopleसब लोगों के लिएयाम् (yām) — whichजिसेअस्य (asya) — hisइसकीकण्वः (kaṇvaḥ) — Kaṇvaकण्व नेअदुहत् (aduhat) — milkedदुहाप्रपीनाम् (prapīnām) — swellingभरी हुईसहस्रधाराम् (sahasradhārām) — of a thousand streamsहज़ार धाराओं वालीपयसा (payasā) — with milkदूध सेमहीम् (mahīm) — greatमहानगाम् (gām) — cowगाय को

Verse 75

७५75 विधेम ते परमे जन्मन्नग्ने विधेम स्तोमैरवरे सधस्थे । यस्माद्योनेरुदारिथा यजे तं प्र त्वे हवीꣳषि जुहुरे समिद्धे ॥ ७५ ॥

vidhema te parame janmannagne vidhema stomairavare sadhasthe | yasmādyonerudārithā yaje taṃ pra tve havīṃṣi juhure samiddhe ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.75. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v75. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे अग्नि, हम तेरे परम जन्म में तेरी पूजा करें; निचले सधस्थ में स्तुतियों से तेरी पूजा करें। जिस योनि से तू निकला, मैं उसकी पूजा करता हूँ। प्रज्वलित तुझमें उन्होंने हवियाँ डाली हैं।

Agni, may we worship you in your highest birth; may we worship you with praises in the lower gathering place. I worship the womb from which you came forth. They have poured offerings into you, kindled.

Word by wordपदार्थ

विधेम (vidhema) — may we worshipपूजेंते (te) — youतुझेपरमे (parame) — in the highestपरमजन्मन् (janman) — birthजन्म मेंअग्ने (agne) — O Agniहे अग्निविधेम (vidhema) — may we worshipपूजेंस्तोमैः (stomaiḥ) — with praisesस्तुतियों सेअवरे (avare) — in the lowerनिचलेसधस्थे (sadhasthe) — gathering placeसधस्थ मेंयस्मात् (yasmāt) — from whichजिसयोनेः (yoneḥ) — wombयोनि सेउत् (ut) — forthबाहरआरिथ (āritha) — you cameनिकलायजे (yaje) — I worshipपूजता हूँतम् (tam) — itउसेप्र (pra) — forthआगेत्वे (tve) — in youतुझमेंहवींषि (havīṃṣi) — offeringsहवियाँजुहुरे (juhure) — they have pouredडाली हैंसमिद्धे (samiddhe) — kindledप्रज्वलित

Verse 76

७६76 प्रेद्धोऽअग्ने दीदिहि पुरो नोऽजस्रया सूर्म्या यविष्ठ । त्वाꣳ शश्वन्त उपयन्ति वाजाः ॥ ७६ ॥

preddho'agne dīdihi puro no'jasrayā sūrmyā yaviṣṭha | tvāṃ śaśvanta upayanti vājāḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.76. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v76. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे अग्नि, प्रज्वलित होकर अपनी अविनाशी ज्वाला से हमारे आगे चमक, हे सबसे युवा। सब वाज तेरे पास आते हैं।

Kindled, Agni, shine before us with your unfailing flame, youngest one. All riches come to you.

Word by wordपदार्थ

प्रेद्धः (preddhaḥ) — kindled forthप्रज्वलितअग्ने (agne) — O Agniहे अग्निदीदिहि (dīdihi) — shineचमकपुरः (puraḥ) — beforeआगेनः (naḥ) — usहमारेअजस्रया (ajasrayā) — with unfailingअविनाशीसूर्म्या (sūrmyā) — flameज्वाला सेयविष्ठ (yaviṣṭha) — O youngestहे सबसे युवात्वाम् (tvām) — to youतेरे पासशश्वन्तः (śaśvantaḥ) — allसबउप (upa) — nearपासयन्ति (yanti) — comeआते हैंवाजाः (vājāḥ) — richesवाज

Verse 77

७७77 अग्ने तमद्याश्वं न स्तोमैः क्रतुं न भद्रꣳ हृदिस्पृशम् । ऋध्यामा तऽओहैः ॥ ७७ ॥

agne tamadyāśvaṃ na stomaiḥ kratuṃ na bhadraṃ hṛdispṛśam | ṛdhyāmā ta'ohaiḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.77. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v77. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे अग्नि, आज हम तुझे स्तुतियों से घोड़े की तरह, स्तोत्रों से हृदय को छूने वाले कल्याणकारी संकल्प की तरह बढ़ाएँ।

Agni, today may we further you with praises like a horse, with hymns like a blessed will that touches the heart.

Word by wordपदार्थ

अग्ने (agne) — O Agniहे अग्नितम् (tam) — thatउसअद्य (adya) — todayआजअश्वम् (aśvam) — a horseघोड़ान (na) — likeजैसेस्तोमैः (stomaiḥ) — with praisesस्तुतियों सेक्रतुम् (kratum) — willसंकल्पन (na) — likeजैसेभद्रम् (bhadram) — blessedकल्याणकारीहृदिस्पृशम् (hṛdispṛśam) — touching the heartहृदय को छूने वालाऋध्याम (ṛdhyāma) — may we furtherबढ़ाएँते (te) — youतुझेओहैः (ohaiḥ) — with hymnsस्तोत्रों से

Verse 78

७८78 चित्तिं जुहोमि मनसा घृतेन यथा देवा इहागमन्वीतिहोत्रा ऋतावृधः । पत्ये विश्वस्य भूमनो जुहोमि विश्वकर्मणे विश्वाहादाभ्यꣳ हविः ॥ ७८ ॥

cittiṃ juhomi manasā ghṛtena yathā devā ihāgamanvītihotrā ṛtāvṛdhaḥ | patye viśvasya bhūmano juhomi viśvakarmaṇe viśvāhādābhyaṃ haviḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.78. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v78. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

मैं मन से और घी से चित्ति की आहुति देता हूँ, जिससे हवि से प्रसन्न होने वाले, ऋत को बढ़ाने वाले देवता यहाँ आएँ। सब भूमा के स्वामी विश्वकर्मा को मैं सदा अक्षय हवि देता हूँ।

I offer thought with the mind and with ghee, so that the gods may come here, who delight in offerings and strengthen order. To the lord of all that exists, to Viśvakarman, I offer an offering that never fails.

Word by wordपदार्थ

चित्तिम् (cittim) — thoughtचित्तिजुहोमि (juhomi) — I offerआहुति देता हूँमनसा (manasā) — with the mindमन सेघृतेन (ghṛtena) — with gheeघी सेयथा (yathā) — so thatजिससेदेवाः (devāḥ) — the godsदेवताइह (iha) — hereयहाँआगमन् (āgaman) — may comeआएँवीतिहोत्राः (vītihotrāḥ) — who delight in offeringsहवि से प्रसन्न होने वालेऋतावृधः (ṛtāvṛdhaḥ) — strengtheners of orderऋत को बढ़ाने वालेपत्ये (patye) — to the lordस्वामी कोविश्वस्य (viśvasya) — of allसबभूमनः (bhūmanaḥ) — that existsभूमा केजुहोमि (juhomi) — I offerआहुति देता हूँविश्वकर्मणे (viśvakarmaṇe) — to Viśvakarmanविश्वकर्मा कोविश्वाहा (viśvāhā) — every dayसदाअदाभ्यम् (adābhyam) — unfailingअक्षयहविः (haviḥ) — offeringहवि

Verse 79

७९79 सप्त तेऽअग्ने समिधः सप्त जिह्वाः सप्तऽऋषयः सप्त धाम प्रियाणि । सप्त होत्राः सप्तधा त्वा यजन्ति सप्त योनीरापृणस्व घृतेन स्वाहा ॥ ७९ ॥

sapta te'agne samidhaḥ sapta jihvāḥ sapta'ṛṣayaḥ sapta dhāma priyāṇi | sapta hotrāḥ saptadhā tvā yajanti sapta yonīrāpṛṇasva ghṛtena svāhā ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.79. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v79. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे अग्नि, सात तेरी समिधाएँ हैं, सात तेरी जिह्वाएँ, सात तेरे ऋषि, सात तेरे प्रिय धाम। सात होता सात प्रकार से तेरी पूजा करते हैं। सात योनियों को घी से भर। स्वाहा!

Agni, seven are your fuel sticks, seven your tongues, seven your seers, seven your dear abodes. Seven priests worship you sevenfold. Fill the seven wombs with ghee. Hail!

Word by wordपदार्थ

सप्त (sapta) — sevenसातते (te) — yourतेरीअग्ने (agne) — O Agniहे अग्निसमिधः (samidhaḥ) — fuel sticksसमिधाएँसप्त (sapta) — sevenसातजिह्वाः (jihvāḥ) — tonguesजिह्वाएँसप्त (sapta) — sevenसातऋषयः (ṛṣayaḥ) — seersऋषिसप्त (sapta) — sevenसातधाम (dhāma) — abodesधामप्रियाणि (priyāṇi) — dearप्रियसप्त (sapta) — sevenसातहोत्राः (hotrāḥ) — priestsहोतासप्तधा (saptadhā) — sevenfoldसात प्रकार सेत्वा (tvā) — youतुझेयजन्ति (yajanti) — worshipपूजते हैंसप्त (sapta) — sevenसातयोनीः (yonīḥ) — wombsयोनियों कोआ (ā) — fullyपूरापृणस्व (pṛṇasva) — fillभरघृतेन (ghṛtena) — with gheeघी सेस्वाहा (svāhā) — hailस्वाहा

Verse 80

८०80 शुक्रज्योतिश्च चित्रज्योतिश्च सत्यज्योतिश्च ज्योतिष्माँश्च । शुक्रश्च ऋतपाश्चात्यꣳहाः ॥ ८० ॥

śukrajyotiśca citrajyotiśca satyajyotiśca jyotiṣmām̐śca | śukraśca ṛtapāścātyaṃhāḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.80. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v80. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

शुक्रज्योति, चित्रज्योति, सत्यज्योति, ज्योतिष्मान्, शुक्र, ऋतपा और अत्यंहा।

Bright-lighted, many-lighted, true-lighted, full of light, bright, guardian of order, and beyond distress.

Explanationव्याख्या

कण्डिका 80 से 86 मरुतों के नाम सात-सात के समूहों में लेती हैं।

Kaṇḍikās 80 to 86 name the Maruts in groups of seven.

Word by wordपदार्थ

शुक्रज्योतिः (śukrajyotiḥ) — bright-lightedशुक्रज्योतिच (ca) — andऔरचित्रज्योतिः (citrajyotiḥ) — many-lightedचित्रज्योतिच (ca) — andऔरसत्यज्योतिः (satyajyotiḥ) — true-lightedसत्यज्योतिच (ca) — andऔरज्योतिष्मान् (jyotiṣmān) — full of lightज्योतिष्मान्च (ca) — andऔरशुक्रः (śukraḥ) — brightशुक्रच (ca) — andऔरऋतपाः (ṛtapāḥ) — guardian of orderऋतपाच (ca) — andऔरअत्यंहाः (atyaṃhāḥ) — beyond distressअत्यंहा

Verse 81

८१81 ईदृङ्चान्यादृङ्च सदृङ्च प्रतिसदृङ्च । मितश्च संमितश्च सभराः ॥ ८१ ॥

īdṛṅcānyādṛṅca sadṛṅca pratisadṛṅca | mitaśca saṃmitaśca sabharāḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.81. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v81. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ईदृक्, अन्यादृक्, सदृक्, प्रतिसदृक्, मित, सम्मित और सभरा।

Such, Otherwise, Alike, Matching, Measured, Well-measured, and Bearing-together.

Word by wordपदार्थ

ईदृङ् (īdṛṅ) — suchईदृक्च (ca) — andऔरअन्यादृङ् (anyādṛṅ) — otherwiseअन्यादृक्च (ca) — andऔरसदृङ् (sadṛṅ) — alikeसदृक्च (ca) — andऔरप्रतिसदृङ् (pratisadṛṅ) — matchingप्रतिसदृक्च (ca) — andऔरमितः (mitaḥ) — measuredमितच (ca) — andऔरसम्मितः (sammitaḥ) — well-measuredसम्मितच (ca) — andऔरसभराः (sabharāḥ) — bearing togetherसभरा

Verse 82

८२82 ऋतश्च सत्यश्च ध्रुवश्च धरुणश्च । धर्ता च विधर्ता च विधारयः ॥ ८२ ॥

ṛtaśca satyaśca dhruvaśca dharuṇaśca | dhartā ca vidhartā ca vidhārayaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.82. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v82. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ऋत, सत्य, ध्रुव, धरुण, धर्ता, विधर्ता और विधारय।

Order, Truth, Firm, Support, Upholder, Disposer, and Sustainer.

Word by wordपदार्थ

ऋतः (ṛtaḥ) — Orderऋतच (ca) — andऔरसत्यः (satyaḥ) — Truthसत्यच (ca) — andऔरध्रुवः (dhruvaḥ) — Firmध्रुवच (ca) — andऔरधरुणः (dharuṇaḥ) — Supportधरुणच (ca) — andऔरधर्ता (dhartā) — Upholderधर्ताच (ca) — andऔरविधर्ता (vidhartā) — Disposerविधर्ताच (ca) — andऔरविधारयः (vidhārayaḥ) — Sustainerविधारय

Verse 83

८३83 ऋतजिच्च सत्यजिच्च सेनजिच्च सुषेणश्च । अन्तिमित्रश्च दूरेऽअमित्रश्च गणः ॥ ८३ ॥

ṛtajicca satyajicca senajicca suṣeṇaśca | antimitraśca dūre'amitraśca gaṇaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.83. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v83. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ऋतजित्, सत्यजित्, सेनजित्, सुषेण, अन्तिमित्र, दूरेअमित्र और गण।

Winner of order, winner of truth, winner of armies, With a good army, With friends near, With foes far off, and the Troop.

Word by wordपदार्थ

ऋतजित् (ṛtajit) — winner of orderऋतजित्च (ca) — andऔरसत्यजित् (satyajit) — winner of truthसत्यजित्च (ca) — andऔरसेनजित् (senajit) — winner of armiesसेनजित्च (ca) — andऔरसुषेणः (suṣeṇaḥ) — with a good armyसुषेणच (ca) — andऔरअन्तिमित्रः (antimitraḥ) — with friends nearअन्तिमित्रच (ca) — andऔरदूरेअमित्रः (dūreamitraḥ) — with foes far offदूरेअमित्रच (ca) — andऔरगणः (gaṇaḥ) — the troopगण

Verse 84

८४84 ईदृक्षास एतादृक्षास ऊ षु णः सदृक्षासः प्रतिसदृक्षास एतन । मितासश्च संमितासो नोऽअद्य सभरसो मरुतो यज्ञेऽअस्मिन् ॥ ८४ ॥

īdṛkṣāsa etādṛkṣāsa ū ṣu ṇaḥ sadṛkṣāsaḥ pratisadṛkṣāsa etana | mitāsaśca saṃmitāso no'adya sabharaso maruto yajñe'asmin ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.84. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v84. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे मरुतो, ऐसे और इस प्रकार के, समान और प्रतिसमान, मित और सम्मित, साथ भरने वाले: आज हमारे इस यज्ञ में अच्छी तरह हमारे पास आओ।

Maruts, such and of this kind, alike and matching, measured and well-measured, bearing together: come to us well today, at this rite of ours.

Word by wordपदार्थ

ईदृक्षासः (īdṛkṣāsaḥ) — suchऐसेएतादृक्षासः (etādṛkṣāsaḥ) — of this kindइस प्रकार केऊ (ū) — indeedहीसु (su) — wellअच्छी तरहनः (naḥ) — to usहमारे पाससदृक्षासः (sadṛkṣāsaḥ) — alikeसमानप्रतिसदृक्षासः (pratisadṛkṣāsaḥ) — matchingप्रतिसमानआ (ā) — hereयहाँइतन (itana) — comeआओमितासः (mitāsaḥ) — measuredमितच (ca) — andऔरसम्मितासः (sammitāsaḥ) — well-measuredसम्मितनः (naḥ) — ourहमारेअद्य (adya) — todayआजसभरसः (sabharasaḥ) — bearing togetherसाथ भरने वालेमरुतः (marutaḥ) — O Marutsहे मरुतोयज्ञे (yajñe) — at the riteयज्ञ मेंअस्मिन् (asmin) — thisइस

Verse 85

८५85 स्वतवाँश्च प्रघासी च सांतपनश्च गृहमेधी च । क्रीडी च शाकी चोज्जेषी ॥ ८५ ॥

svatavām̐śca praghāsī ca sāṃtapanaśca gṛhamedhī ca | krīḍī ca śākī cojjeṣī ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.85. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v85. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

स्वतवान्, प्रघासी, सान्तपन, गृहमेधी, क्रीडी, शाकी और उज्जेषी।

Self-strong, Great eater, Scorching, Of the house-offering, Playful, Mighty, and Victorious.

Word by wordपदार्थ

स्वतवान् (svatavān) — self-strongस्वतवान्च (ca) — andऔरप्रघासी (praghāsī) — great eaterप्रघासीच (ca) — andऔरसान्तपनः (sāntapanaḥ) — scorchingसान्तपनच (ca) — andऔरगृहमेधी (gṛhamedhī) — of the house-offeringगृहमेधीच (ca) — andऔरक्रीडी (krīḍī) — playfulक्रीडीच (ca) — andऔरशाकी (śākī) — mightyशाकीच (ca) — andऔरउज्जेषी (ujjeṣī) — victoriousउज्जेषी

Verse 86

८६86 उग्रश्च भीमश्च ध्वान्तश्च धुनिश्च । सासह्वाँश्चाभियुग्वा च विक्षिपः स्वाहा । इन्द्रं दैवीर्विशो मरुतोऽनुवर्त्मानोऽभवन्यथेन्द्रं दैवीर्विशो मरुतोऽनुवर्त्मानोऽभवन् । एवमिमं यजमानं दैवीश्च विशो मानुषीश्चानुवर्त्मानोऽभवन्तु ॥ ८६ ॥

ugraśca bhīmaśca dhvāntaśca dhuniśca | sāsahvām̐ścābhiyugvā ca vikṣipaḥ svāhā | indraṃ daivīrviśo maruto'nuvartmāno'bhavanyathendraṃ daivīrviśo maruto'nuvartmāno'bhavan | evamimaṃ yajamānaṃ daivīśca viśo mānuṣīścānuvartmāno'bhavantu ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.86. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v86. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उग्र, भीम, ध्वान्त, धुनि, सासह्वान्, अभियुग्वा और विक्षिप। स्वाहा! मरुत्, दिव्य प्रजाएँ, इन्द्र के अनुगामी हुए। जैसे मरुत्, दिव्य प्रजाएँ, इन्द्र के अनुगामी हुए, वैसे ही दिव्य और मानवी प्रजाएँ इस यजमान की अनुगामी हों।

Fierce, Terrible, Dark, Roaring, Overpowering, Attacker, and Scatterer. Hail! The Maruts, the divine clans, became Indra's followers. As the Maruts, the divine clans, became Indra's followers, so may the divine and human clans be followers of this sacrificer.

Word by wordपदार्थ

उग्रः (ugraḥ) — Fierceउग्रच (ca) — andऔरभीमः (bhīmaḥ) — Terribleभीमच (ca) — andऔरध्वान्तः (dhvāntaḥ) — Darkध्वान्तच (ca) — andऔरधुनिः (dhuniḥ) — Roaringधुनिच (ca) — andऔरसासह्वान् (sāsahvān) — Overpoweringसासह्वान्च (ca) — andऔरअभियुग्वा (abhiyugvā) — Attackerअभियुग्वाच (ca) — andऔरविक्षिपः (vikṣipaḥ) — Scattererविक्षिपस्वाहा (svāhā) — hailस्वाहाइन्द्रम् (indram) — Indraइन्द्र केदैवीः (daivīḥ) — divineदिव्यविशः (viśaḥ) — clansप्रजाएँमरुतः (marutaḥ) — the Marutsमरुत्अनुवर्त्मानः (anuvartmānaḥ) — followersअनुगामीअभवन् (abhavan) — becameहुएयथा (yathā) — asजैसेइन्द्रम् (indram) — Indraइन्द्र केदैवीः (daivīḥ) — divineदिव्यविशः (viśaḥ) — clansप्रजाएँमरुतः (marutaḥ) — the Marutsमरुत्अनुवर्त्मानः (anuvartmānaḥ) — followersअनुगामीअभवन् (abhavan) — becameहुएएवम् (evam) — soइसी प्रकारइमम् (imam) — thisइसयजमानम् (yajamānam) — sacrificerयजमान केदैवीः (daivīḥ) — divineदिव्यच (ca) — andऔरविशः (viśaḥ) — clansप्रजाएँमानुषीः (mānuṣīḥ) — humanमानवीच (ca) — andऔरअनुवर्त्मानः (anuvartmānaḥ) — followersअनुगामीभवन्तु (bhavantu) — may beहों

Verse 87

८७87 इमꣳ स्तनमूर्जस्वन्तं धयापां प्रपीनमग्ने सरिरस्य मध्ये । उत्सं जुषस्व मधुमन्तमर्वन्त्समुद्रियꣳ सदनमाविशस्व ॥ ८७ ॥

imaṃ stanamūrjasvantaṃ dhayāpāṃ prapīnamagne sarirasya madhye | utsaṃ juṣasva madhumantamarvantsamudriyaṃ sadanamāviśasva ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.87. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v87. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हे अग्नि, जल के बीच, जलों से भरे, ऊर्जा से भरे इस स्तन को पी। हे अश्व, मधुर स्रोत को स्वीकार कर, और समुद्र के आसन में प्रवेश कर।

Agni, suck this breast full of vigour, swelling with the waters, in the midst of the flood. Enjoy the sweet spring, courser, and enter your seat in the sea.

Word by wordपदार्थ

इमम् (imam) — thisइसस्तनम् (stanam) — breastस्तन कोऊर्जस्वन्तम् (ūrjasvantam) — full of vigourऊर्जा से भरेधय (dhaya) — suckपीअपाम् (apām) — of the watersजलों केप्रपीनम् (prapīnam) — swellingभरे हुएअग्ने (agne) — O Agniहे अग्निसरिरस्य (sarirasya) — of the floodजल केमध्ये (madhye) — in the midstबीच मेंउत्सम् (utsam) — the springस्रोत कोजुषस्व (juṣasva) — enjoyस्वीकार करमधुमन्तम् (madhumantam) — sweetमधुरअर्वन् (arvan) — O courserहे अश्वसमुद्रियम् (samudriyam) — of the seaसमुद्र केसदनम् (sadanam) — seatआसन मेंआ (ā) — intoमेंविशस्व (viśasva) — enterप्रवेश कर

Verse 88

८८88 घृतं मिमिक्षे घृतमस्य योनिर्घृते श्रितो घृतम्वस्य धाम । अनुष्वधमावह मादयस्व स्वाहाकृतं वृषभ वक्षि हव्यम् ॥ ८८ ॥

ghṛtaṃ mimikṣe ghṛtamasya yonirghṛte śrito ghṛtamvasya dhāma | anuṣvadhamāvaha mādayasva svāhākṛtaṃ vṛṣabha vakṣi havyam ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.88. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v88. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

घी सींचा गया; घी इसकी योनि है; यह घी में आश्रित है; घी ही इसका धाम है। अपनी इच्छा से देवताओं को यहाँ ला और उन्हें प्रसन्न कर। हे वृषभ, स्वाहा की हुई हवि ले जा।

Ghee is poured; ghee is his womb; he rests in ghee; ghee is his abode. By your own will bring the gods here and gladden them. Bull, carry the offering made with hail.

Explanationव्याख्या

अन्तिम सूक्त घी की धाराओं की स्तुति करता है।

The closing hymn praises the streams of ghee.

Word by wordपदार्थ

घृतम् (ghṛtam) — gheeघीमिमिक्षे (mimikṣe) — is pouredसींचा गयाघृतम् (ghṛtam) — gheeघीअस्य (asya) — hisइसकीयोनिः (yoniḥ) — wombयोनिघृते (ghṛte) — in gheeघी मेंश्रितः (śritaḥ) — restingआश्रितघृतम् (ghṛtam) — gheeघीउ (u) — indeedहीअस्य (asya) — hisइसकाधाम (dhāma) — abodeधामअनुष्वधम् (anuṣvadham) — by your own willअपनी इच्छा सेआ (ā) — hereयहाँवह (vaha) — bringलामादयस्व (mādayasva) — make them gladप्रसन्न करस्वाहाकृतम् (svāhākṛtam) — made with hailस्वाहा किया हुआवृषभ (vṛṣabha) — O bullहे वृषभवक्षि (vakṣi) — carryले जाहव्यम् (havyam) — the offeringहवि को

Verse 89

८९89 समुद्रादूर्मिर्मधुमाँ२ऽउदारदुपाꣳशुना सममृतत्वमानट् । घृतस्य नाम गुह्यं यदस्ति जिह्वा देवानाममृतस्य नाभिः ॥ ८९ ॥

samudrādūrmirmadhumām̐2'udāradupāṃśunā samamṛtatvamānaṭ | ghṛtasya nāma guhyaṃ yadasti jihvā devānāmamṛtasya nābhiḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.89. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v89. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

समुद्र से एक मधुर लहर उठी है; अंशु के साथ उसने अमृतत्व पाया है। घी का जो गुप्त नाम है, वह देवताओं की जिह्वा और अमृत की नाभि है।

A sweet wave has risen from the sea; with the Soma stalk it has reached immortality. What is the hidden name of ghee is the tongue of the gods and the navel of the immortal.

Word by wordपदार्थ

समुद्रात् (samudrāt) — from the seaसमुद्र सेऊर्मिः (ūrmiḥ) — a waveलहरमधुमान् (madhumān) — sweetमधुरउत् (ut) — upऊपरआरत् (ārat) — has risenउठी हैउप (upa) — alongसाथअंशुना (aṃśunā) — with the Soma stalkअंशु केसम् (sam) — fullyपूराअमृतत्वम् (amṛtatvam) — immortalityअमृतत्वआनट् (ānaṭ) — has reachedपाया हैघृतस्य (ghṛtasya) — of gheeघी कानाम (nāma) — nameनामगुह्यम् (guhyam) — secretगुप्तयत् (yat) — whichजोअस्ति (asti) — isहैजिह्वा (jihvā) — tongueजिह्वादेवानाम् (devānām) — of the godsदेवताओं कीअमृतस्य (amṛtasya) — of the immortalअमृत कीनाभिः (nābhiḥ) — navelनाभि

Verse 90

९०90 वयं नाम प्रब्रवामा घृतस्यास्मिन्यज्ञे धारयामा नमोभिः । उप ब्रह्मा शृणवच्छस्यमानं चतुःशृङ्गोऽवमीद्गौर एतत् ॥ ९० ॥

vayaṃ nāma prabravāmā ghṛtasyāsminyajñe dhārayāmā namobhiḥ | upa brahmā śṛṇavacchasyamānaṃ catuḥśṛṅgo'vamīdgaura etat ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.90. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v90. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

हम घी का नाम कहें; इस यज्ञ में नमस्कारों से उसे धारण करें। ब्रह्मा कहे जाते को सुने। चार सींगों वाले गौर ने यह उगला है।

We will speak forth the name of ghee; at this rite we will hold it with homage. May the Brahman hear it as it is recited. The four-horned bright one has uttered this.

Word by wordपदार्थ

वयम् (vayam) — weहमनाम (nāma) — the nameनामप्र (pra) — forthआगेब्रवाम (bravāma) — will speakकहेंघृतस्य (ghṛtasya) — of gheeघी काअस्मिन् (asmin) — at thisइसयज्ञे (yajñe) — riteयज्ञ मेंधारयाम (dhārayāma) — we will holdधारण करेंनमोभिः (namobhiḥ) — with homageनमस्कारों सेउप (upa) — nearपासब्रह्मा (brahmā) — the Brahmanब्रह्माशृणवत् (śṛṇavat) — may hearसुनेशस्यमानम् (śasyamānam) — being recitedकहा जाताचतुःशृङ्गः (catuḥśṛṅgaḥ) — four-hornedचार सींगों वालाअवमीत् (avamīt) — has utteredउगला हैगौरः (gauraḥ) — the bright oneगौरएतत् (etat) — thisयह

Verse 91

९१91 चत्वारि शृङ्गा त्रयोऽअस्य पादा द्वे शीर्षे सप्त हस्तासोऽअस्य । त्रिधा बद्धो वृषभो रोरवीति महो देवो मर्त्याँ२ऽआविवेश ॥ ९१ ॥

catvāri śṛṅgā trayo'asya pādā dve śīrṣe sapta hastāso'asya | tridhā baddho vṛṣabho roravīti maho devo martyām̐2'āviveśa ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.91. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v91. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

चार इसके सींग हैं, तीन पैर, दो सिर, सात हाथ। तीन प्रकार से बँधा वृषभ गरजता है। महान देव ने मनुष्यों में प्रवेश किया है।

Four are his horns, three his feet, two his heads, seven his hands. Bound threefold, the bull roars. The great god has entered into mortals.

Word by wordपदार्थ

चत्वारि (catvāri) — fourचारशृङ्गा (śṛṅgā) — hornsसींगत्रयः (trayaḥ) — threeतीनअस्य (asya) — hisइसकेपादाः (pādāḥ) — feetपैरद्वे (dve) — twoदोशीर्षे (śīrṣe) — headsसिरसप्त (sapta) — sevenसातहस्तासः (hastāsaḥ) — handsहाथअस्य (asya) — hisइसकेत्रिधा (tridhā) — threefoldतीन प्रकार सेबद्धः (baddhaḥ) — boundबँधावृषभः (vṛṣabhaḥ) — the bullवृषभरोरवीति (roravīti) — roarsगरजता हैमहः (mahaḥ) — greatमहानदेवः (devaḥ) — godदेवमर्त्यान् (martyān) — mortalsमनुष्यों मेंआ (ā) — intoमेंविवेश (viveśa) — has enteredप्रवेश किया

Verse 92

९२92 त्रिधा हितं पणिभिर्गुह्यमानं गवि देवासो घृतमन्वविन्दन् । इन्द्र एकꣳ सूर्य एकं जजान वेनादेकꣳ स्वधया निष्टतक्षुः ॥ ९२ ॥

tridhā hitaṃ paṇibhirguhyamānaṃ gavi devāso ghṛtamanvavindan | indra ekaṃ sūrya ekaṃ jajāna venādekaṃ svadhayā niṣṭatakṣuḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.92. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v92. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

देवताओं ने घी को खोजकर पाया, जो तीन प्रकार से रखा था, पणियों द्वारा गाय में छिपाया। एक भाग इन्द्र ने उत्पन्न किया, एक सूर्य ने; वेन से एक को उन्होंने स्वधा से गढ़ा।

The gods found the ghee, placed threefold, hidden by the Paṇis in the cow. Indra begot one part, the sun one; from the loving one they fashioned one by its own nature.

Word by wordपदार्थ

त्रिधा (tridhā) — threefoldतीन प्रकार सेहितम् (hitam) — placedरखापणिभिः (paṇibhiḥ) — by the Paṇisपणियों द्वारागुह्यमानम् (guhyamānam) — hiddenछिपायागवि (gavi) — in the cowगाय मेंदेवासः (devāsaḥ) — the godsदेवताओं नेघृतम् (ghṛtam) — gheeघीअनु (anu) — afterखोजकरअविन्दन् (avindan) — foundपायाइन्द्रः (indraḥ) — Indraइन्द्र नेएकम् (ekam) — oneएकसूर्यः (sūryaḥ) — the sunसूर्य नेएकम् (ekam) — oneएकजजान (jajāna) — begotउत्पन्न कियावेनात् (venāt) — from the loving oneवेन सेएकम् (ekam) — oneएकस्वधया (svadhayā) — by its natureस्वधा सेनिः (niḥ) — outबाहरततक्षुः (tatakṣuḥ) — they fashionedगढ़ा

Verse 93

९३93 एता अर्षन्ति हृद्यात्समुद्राच्छतव्रजा रिपुणा नावचक्षे । घृतस्य धारा अभिचाकशीमि हिरण्ययो वेतसो मध्यऽआसाम् ॥ ९३ ॥

etā arṣanti hṛdyātsamudrācchatavrajā ripuṇā nāvacakṣe | ghṛtasya dhārā abhicākaśīmi hiraṇyayo vetaso madhya'āsām ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.93. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v93. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ये हृदय के समुद्र से बहती हैं, सौ बाड़ों में, शत्रु द्वारा न देखी जाने योग्य। मैं घी की धाराओं को देखता हूँ। इनके बीच सुनहरा वेतस है।

These flow from the sea of the heart, penned in a hundredfold, not to be seen by the enemy. I look upon the streams of ghee. A golden reed is in their midst.

Word by wordपदार्थ

एताः (etāḥ) — theseयेअर्षन्ति (arṣanti) — flowबहती हैंहृद्यात् (hṛdyāt) — from the heartहृदय केसमुद्रात् (samudrāt) — seaसमुद्र सेशतव्रजाः (śatavrajāḥ) — in a hundred pensसौ बाड़ों वालीरिपुणा (ripuṇā) — by the enemyशत्रु द्वारान (na) — notनहींअवचक्षे (avacakṣe) — to be seenदेखी जाने योग्यघृतस्य (ghṛtasya) — of gheeघी कीधाराः (dhārāḥ) — streamsधाराओं कोअभि (abhi) — uponकी ओरचाकशीमि (cākaśīmi) — I lookदेखता हूँहिरण्ययः (hiraṇyayaḥ) — goldenसुनहरावेतसः (vetasaḥ) — reedवेतसमध्ये (madhye) — in the midstबीच मेंआसाम् (āsām) — of themइनके

Verse 94

९४94 सम्यक् स्रवन्ति सरितो न धेना अन्तर्हृदा मनसा पूयमानाः । एतेऽअर्षन्त्यूर्मयो घृतस्य मृगा-इव क्षिपणोरीषमाणाः ॥ ९४ ॥

samyak sravanti sarito na dhenā antarhṛdā manasā pūyamānāḥ | ete'arṣantyūrmayo ghṛtasya mṛgā-iva kṣipaṇorīṣamāṇāḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.94. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v94. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

दुधारू गायों की तरह धाराएँ साथ-साथ बहती हैं, भीतर हृदय और मन से पवित्र होती हुई। घी की ये लहरें शिकारी से भागते हिरणों की तरह बहती हैं।

Like milch cows, the streams flow together, cleansed within by heart and mind. These waves of ghee flow like deer fleeing from the hunter.

Word by wordपदार्थ

सम्यक् (samyak) — togetherसाथ-साथस्रवन्ति (sravanti) — flowबहती हैंसरितः (saritaḥ) — streamsधाराएँन (na) — likeजैसेधेनाः (dhenāḥ) — milch cowsदुधारू गायेंअन्तः (antaḥ) — withinभीतरहृदा (hṛdā) — by the heartहृदय सेमनसा (manasā) — by the mindमन सेपूयमानाः (pūyamānāḥ) — being cleansedपवित्र होती हुईएते (ete) — theseयेअर्षन्ति (arṣanti) — flowबहती हैंऊर्मयः (ūrmayaḥ) — wavesलहरेंघृतस्य (ghṛtasya) — of gheeघी कीमृगाः (mṛgāḥ) — deerहिरणइव (iva) — likeजैसेक्षिपणोः (kṣipaṇoḥ) — from the hunterशिकारी सेईषमाणाः (īṣamāṇāḥ) — fleeingभागते हुए

Verse 95

९५95 सिन्धोरिव प्राध्वने शूघनासो वातप्रमियः पतयन्ति यह्वाः । घृतस्य धारा अरुषो न वाजी काष्ठा भिन्दन्नूर्मिभिः पिन्वमानः ॥ ९५ ॥

sindhoriva prādhvane śūghanāso vātapramiyaḥ patayanti yahvāḥ | ghṛtasya dhārā aruṣo na vājī kāṣṭhā bhindannūrmibhiḥ pinvamānaḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.95. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v95. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

ढलान पर वेग से बहती नदी की तरह, घी की युवा धाराएँ वायु से तेज़ उड़ती हैं, सीमाओं को तोड़ते लाल घोड़े की तरह, लहरों से भरती हुई।

Like the waters of a river rushing down a slope, the young streams of ghee fly, outrunning the wind, like a ruddy steed breaking the bounds, swelling with waves.

Word by wordपदार्थ

सिन्धोः (sindhoḥ) — of a riverनदी केइव (iva) — likeजैसेप्राध्वने (prādhvane) — down the slopeढलान परशूघनासः (śūghanāsaḥ) — rushingवेग सेवातप्रमियः (vātapramiyaḥ) — outrunning the windवायु से तेज़पतयन्ति (patayanti) — flyउड़ती हैंयह्वाः (yahvāḥ) — the young onesयुवा धाराएँघृतस्य (ghṛtasya) — of gheeघी कीधाराः (dhārāḥ) — streamsधाराएँअरुषः (aruṣaḥ) — ruddyलालन (na) — likeजैसेवाजी (vājī) — a steedघोड़ाकाष्ठाः (kāṣṭhāḥ) — the boundsसीमाओं कोभिन्दन् (bhindan) — breakingतोड़ता हुआऊर्मिभिः (ūrmibhiḥ) — with wavesलहरों सेपिन्वमानः (pinvamānaḥ) — swellingभरता हुआ

Verse 96

९६96 अभिप्रवन्त समनेव योषाः कल्याण्यः स्मयमानासोऽअग्निम् । घृतस्य धाराः समिधो नसन्त ता जुषाणो हर्यति जातवेदाः ॥ ९६ ॥

abhipravanta samaneva yoṣāḥ kalyāṇyaḥ smayamānāso'agnim | ghṛtasya dhārāḥ samidho nasanta tā juṣāṇo haryati jātavedāḥ ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.96. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v96. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

उत्सव में सुन्दर, मुस्कराती स्त्रियों की तरह, घी की धाराएँ अग्नि की ओर झुकती हैं। वे समिधाओं तक पहुँचती हैं। जातवेदा उन्हें चाहता और स्वीकारता है।

Like fair, smiling women at a festival, the streams of ghee lean towards Agni. They reach the fuel. Jātavedas longs for them and enjoys them.

Word by wordपदार्थ

अभि (abhi) — towardsकी ओरप्रवन्त (pravanta) — they leanझुकती हैंसमना (samanā) — at a festivalउत्सव मेंइव (iva) — likeजैसेयोषाः (yoṣāḥ) — womenस्त्रियाँकल्याण्यः (kalyāṇyaḥ) — fairसुन्दरस्मयमानासः (smayamānāsaḥ) — smilingमुस्कराती हुईअग्निम् (agnim) — to Agniअग्नि कीघृतस्य (ghṛtasya) — of gheeघी कीधाराः (dhārāḥ) — streamsधाराएँसमिधः (samidhaḥ) — the fuelसमिधाओं कोनसन्त (nasanta) — reachपहुँचती हैंताः (tāḥ) — themउन्हेंजुषाणः (juṣāṇaḥ) — enjoyingस्वीकारता हुआहर्यति (haryati) — longs forचाहता हैजातवेदाः (jātavedāḥ) — Jātavedasजातवेदा

Verse 97

९७97 कन्या-इव वहतुमेतवाऽउ अञ्ज्यञ्जाना अभिचाकशीमि । यत्र सोमः सूयते यत्र यज्ञो घृतस्य धारा अभि तत्पवन्ते ॥ ९७ ॥

kanyā-iva vahatumetavā'u añjyañjānā abhicākaśīmi | yatra somaḥ sūyate yatra yajño ghṛtasya dhārā abhi tatpavante ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.97. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v97. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

मैं उन्हें विवाह में जाने के लिए अंजन लगाती कन्याओं की तरह देखता हूँ। जहाँ सोम निचोड़ा जाता है, जहाँ यज्ञ है, वहाँ घी की धाराएँ बहती हैं।

I look upon them like maidens putting on ointment to go to the wedding. Where Soma is pressed, where the rite is, there the streams of ghee flow.

Word by wordपदार्थ

कन्याः (kanyāḥ) — maidensकन्याएँइव (iva) — likeजैसेवहतुम् (vahatum) — to the weddingविवाह मेंएतवै (etavai) — to goजाने के लिएउ (u) — indeedहीअञ्जि (añji) — ointmentअंजनअञ्जानाः (añjānāḥ) — putting onलगाती हुईअभि (abhi) — uponकी ओरचाकशीमि (cākaśīmi) — I lookदेखता हूँयत्र (yatra) — whereजहाँसोमः (somaḥ) — Somaसोमसूयते (sūyate) — is pressedनिचोड़ा जाता हैयत्र (yatra) — whereजहाँयज्ञः (yajñaḥ) — the riteयज्ञघृतस्य (ghṛtasya) — of gheeघी कीधाराः (dhārāḥ) — streamsधाराएँअभि (abhi) — towardsकी ओरतत् (tat) — thereवहाँपवन्ते (pavante) — flowबहती हैं

Verse 98

९८98 अभ्यर्षत सुष्टुतिं गव्यमाजिमस्मासु भद्रा द्रविणानि धत्त । इमं यज्ञं नयत देवता नो घृतस्य धारा मधुमत्पवन्ते ॥ ९८ ॥

abhyarṣata suṣṭutiṃ gavyamājimasmāsu bhadrā draviṇāni dhatta | imaṃ yajñaṃ nayata devatā no ghṛtasya dhārā madhumatpavante ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.98. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v98. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सुन्दर स्तुति और गायों की प्रतियोगिता की ओर बहो। हम पर कल्याणकारी धन दो। हमारे इस यज्ञ को देवताओं तक ले जाओ। घी की धाराएँ मधुरता से बहती हैं।

Flow towards fair praise and a contest for cattle. Bestow blessed riches on us. Lead this rite of ours to the gods. The streams of ghee flow sweetly.

Word by wordपदार्थ

अभि (abhi) — towardsकी ओरअर्षत (arṣata) — flowबहोसुष्टुतिम् (suṣṭutim) — fair praiseसुन्दर स्तुतिगव्यम् (gavyam) — cattleगायोंआजिम् (ājim) — contestप्रतियोगिताअस्मासु (asmāsu) — on usहम परभद्रा (bhadrā) — blessedकल्याणकारीद्रविणानि (draviṇāni) — richesधनधत्त (dhatta) — bestowदोइमम् (imam) — thisइसयज्ञम् (yajñam) — riteयज्ञ कोनयत (nayata) — leadले जाओदेवता (devatā) — to the godsदेवताओं तकनः (naḥ) — ourहमारेघृतस्य (ghṛtasya) — of gheeघी कीधाराः (dhārāḥ) — streamsधाराएँमधुमत् (madhumat) — sweetlyमधुरता सेपवन्ते (pavante) — flowबहती हैं

Verse 99

९९99 धामन्ते विश्वं भुवनमधि श्रितमन्तः समुद्रे हृद्यन्तरायुषि । अपामनीके समिथे य आभृतस्तमश्याम मधुमन्तं तऽऊर्मिम् ॥ ९९ ॥

dhāmante viśvaṃ bhuvanamadhi śritamantaḥ samudre hṛdyantarāyuṣi | apāmanīke samithe ya ābhṛtastamaśyāma madhumantaṃ ta'ūrmim ||

✓
Citeउद्धृत करें

OccultGuide. Śukla Yajurveda 17.99. https://occultguide.com/scripture/shukla-yajurveda/adhyaya-seventeen-the-altar-cooled-and-the-fire-carried-up#v99. Sanskrit text in the public domain; translation CC BY-SA 4.0.

JSON ↗
· हिन्दी

सारा भुवन तेरे धाम में आश्रित है, समुद्र के भीतर, हृदय के भीतर, आयु के भीतर। तेरी उस मधुर लहर को हम पाएँ, जो जलों के मुख पर, उनके संगम में लाई जाती है।

The whole world rests in your abode, within the sea, within the heart, within life. May we reach that sweet wave of yours which is brought at the front of the waters, where they meet.

Word by wordपदार्थ

धामन् (dhāman) — in the abodeधाम मेंते (te) — yourतेरेविश्वम् (viśvam) — allसाराभुवनम् (bhuvanam) — worldभुवनअधि (adhi) — uponऊपरश्रितम् (śritam) — restsआश्रितअन्तः (antaḥ) — withinभीतरसमुद्रे (samudre) — in the seaसमुद्र मेंहृदि (hṛdi) — in the heartहृदय मेंअन्तः (antaḥ) — withinभीतरआयुषि (āyuṣi) — in lifeआयु मेंअपाम् (apām) — of the watersजलों केअनीके (anīke) — at the frontमुख परसमिथे (samithe) — in the meetingसंगम मेंयः (yaḥ) — whichजोआभृतः (ābhṛtaḥ) — is broughtलाया गयातम् (tam) — thatउसअश्याम (aśyāma) — may we reachपाएँमधुमन्तम् (madhumantam) — sweetमधुरते (te) — yourतेरीऊर्मिम् (ūrmim) — waveलहर को

Translated and edited by Gaurav Verma under the site's published method. The Sanskrit text is in the public domain. Our transliteration, translation and apparatus are licensed CC BY-SA 4.0 — see /license. अनुवाद और सम्पादन: Gaurav Verma — प्रकाशन-पद्धति देखें। संस्कृत मूल पाठ पब्लिक डोमेन में है। हमारा लिप्यंतरण, अनुवाद और टिप्पणियाँ CC BY-SA 4.0 के अंतर्गत उपलब्ध हैं — देखें /license.

This chapter is cited by 1 other page on this site.